Ne yazık ki, bu kavram Türk ve yabancı akademisyenlerin ağzında sorumsuzca sakız gibi çiğnenmiş ve onların yüzünden Alevi-Bektaşilerin üzerine yapışmıştır.

HETERODOKSİ NEDİR?

Heterodoksi, Yunanca “farklı” anlamına gelen “heteros” ile “fikir/inanç” anlamına gelen “doxa” kelimelerinin birleşmesinden yaratılmış bir kavramdır.

Yine, Yunanca “doğru” anlamına gelen “orthos” ile “fikir/inanç” anlamına gelen “doxa” kelimelerinin birleşmesinden türetilen ortodoksinin zıt anlamlısıdır.

Sorumsuz akademisyenlerin sıradan bir kavram gibi, “çaya-çorbaya” kullandığı bu kavram, her şeyden önce Alevilik-Bektaşiliğin “Biz İslam’ın özüyüz” tezini dikkate almamakta, hatta inkar etmektedir.

Buraya şu gerçeği de eklemek gerekir ki, bugüne kadar hiçbir akademisyen, Alevi-Bektaşilerin “Biz İslam’ın özüyüz” tezini tartışan, inceleyen bilimsel bir eser ortaya koyamamıştır.

Veya, şu değerlendirmeyi de yazmakta yarar var ki, bu akademisyenlerin çoğu hiçbir zaman Alevi-Bektaşilerin neye inandığını dikkate almak istemediler!

Bu zaviyeden, “heterodoksi” kavramını kullanan akademisyenlerin büyük çoğunluğunun niyetleri hakkında ciddi kuşkuları barındıran bir tartışma yaratır, yaratmalıdır da!

Hristiyan teolojisinin kullandığı bu kavramın İslam dünyasında Alevilik-Bektaşilik ve onun tarihsel-kültürel çevresi dışında kullanılmaması, sözünü ettiğim akademisyenler hakkında değerlendirmelerimiz için, ayrıca önemli bir “dipnot” oluşturuyor.

HRİSTİYANLIKTA HETERODOKSİ

Halbuki, Hristiyanlıkta Ortodoks mezhebi dışında kalan bütün akımlar heterodoks akımlardır!

Yani, kavramsallaştırma kimin ortodoksluk üzerinde hak iddia ettiği ile ilgilidir!

M.S. 380 tarihinde, Konstantin tarafından İstanbul’da “devlet dini” olarak ilan edilmesi ile resmi bir kimlik edinen Hristiyanlık, 385 yılında Roma’da kendisini ilk “Papa” ilan eden Romalı Siricius ile, yüzyıllar içinde milyonlarca inançlı Hristiyanların birbirlerini boğazlayacakları mezheplere bölünecekti.

Roma Kilisesi İstanbul Kilisesi’ni heterodoks, heretik, şeytanla işbirliği ve daha pek çok tanımlarla itham ederken, İstanbul Kilisesi de aynı suçlamaları Katolik Roma Kilisesine karşı yöneltiyordu.

Kilise tarihi konusunda yetkin bir ilahiyatçı olan Prof. Dr. Martin Wallraf “ORTHODOXES FORUM” dergisine 2011 yılında yayınlanan 1-2 sayılarında heterodoksi tartışmasını Hristiyanlığın ilk ortaya çıktığı yıllara kadar götürüyor.

Wallraf, M.S. 433’te “Kilise Tarihi” eserini tamamlayan Philostorgios’u heterodoks, M.S. 3. Yüzyılda Roma’da yaşayan Novatianus’u ise ortodoks olarak tanımlar. Philostorgios mutedil, buna karşılık Novatianus ise, katıdır.

ALEVİLİK-BEKTAŞİLİK VE HETERODOKSİ

İlk Fuad Köprülü ile “akademik jargon”a dahil edilen “heterodoksi” kavramı, İrene Melikoff, Ahmet Yaşar Ocak, Ahmet Karamustafa, Ayfer Karakaya ve daha onlarca akademisyenin lüteratürüne sorgulanmadan girmiştir.

Hristiyanlık tarihinde her mezhebin bir diğeri için itibarsızlaştırma ve ötekileştirme için kullandığı bir kavramın Alevilik-Bektaşilik alanında çalışan akademisyenler tarafından onlarca yıldır böylesine rahatça kullanılması, öncelikle akademik yeterlilik açısından tartışma yaratıyor.

Bilim, her şeyden önce kavramların standartlaştırılması ile yapılır.

Herhangi bir sözcüğün kavramsallaştırılması, onun rasyonel kabul edilebilir bir alanda tanımlanması ile mümkündür.

Bu açıdan değerlendirdiğimizde, Hristiyanlık tarihinde de kötü şöhreti olan ve hatta modern Hristiyan teoloji çevresinde neredeyse “nostalji dolabında unutulmuş” bir kavramın İslam teolojisi içerisinde, Alevilik-Bektaşilik araştırmaları söz konusu olduğunda bu kadar pervasız bir şehvetle kullanılması trajik bir durumu önümüze koyuyor.

SORUMSUZ VE MAKSATLI ÖRNEKLER

BİRİNCİ ÖRNEK: “Tüm yayımlarımızda esas rehberimiz bilimdir” vurgusu yapan internet portalı “Yolpedia”nın isimsiz yazarına göre, “Anadolu’da heterodoksi, 11. yüzyıldan itibaren Türkmen göçleriyle İslam’ın bölgeye yayılmasıyla yeni bir boyut kazanmıştır. Selçuklu ve erken Osmanlı döneminde, Şamanizm, politeizm ve Hristiyan unsurların İslam’la birleşmesi, Alevilik, Bektaşîlik ve Babaîlik gibi akımları doğurmuştur.”

Heterodoksi kavramının Alevi-Bektaşi cenahından böylesime benimsenmesinin korkunçluğunu anlatmak mümkün değil.

Yazar, kelimelerin anlamlarını bilmiyor olmalı, demek istiyorum.

Ancak, Alevi-Bektaşiler arasında bilim dışılığın boyutlarını göstermesi açısından ibretlik örnek olarak buraya aldım.

İKİNCİ ÖRNEK: Sosyolog Prof. Dr. Mehmet Zeki Duman ise şöyle düşünüyor: “Alevi ve Sünni mezhepleri arasındaki tarihsel/kültürel çatışmalar, Aleviliğin sadece heterodoksi bir mezhep kültü olmadığını, aynı zamanda kendine özgü değerleri, ritüelleri ve inançları olan, tarihsel olarak da güçlü bir gelenek ve mirası barındıran bir yaşam pratiği olduğunu göstermektedir.”

Prof. Dr. Duman, Alevi-Bektaşiler hakkında olumlu bir yorum yaptığını düşünmesi kuvvetle muhtemel.

Ancak, kavramların bilimsel anlamlarının yadsınmasının hangi boyutlara varabileceğini göstermek için buraya aldım.

ÜÇÜNCÜ ÖRNEK: PKK’nın Avrupa’da Alevileri istismar örgütü FEDA’nın Almanya’da kurduğu “Alevi Ansiklopedisi” yöneticisi, FETÖ zanlısı Aykan Erdemir’in yamağı, Dr. Ahmet Kerim Gültekin ise, rasyonel mantığı tamamen tersyüz ediyor: “Türkiye’de Alevilik çalışmalarında heterodoksi kavramı, Aleviliği İslam’ın “merkezinden” sapmış bir alt kategoriye yerleştiren bir epistemolojik araç olarak sıkça kullanılmıştır. Bu sınıflama, Aleviliğin bağımsız bir inanç sistemi olabileceği fikrini dışlayarak, onu zorunlu olarak Sünni İslam’ın bir uzantısı veya sapması olarak çerçevelemektedir.”

Dr. Gültekin, heterodoksi kavramının Alevilik-Bektaşiliği “İslam içi saymak için” kullanıldığı gibi, rasyonel düşünce sınırlarını zorlayan, saçma bir iddiayı ortaya atmasının sebebini anlayabiliyorum. Aykan Erdemir, öğrencisi ile gurur duyabilir.

HETERTOKDOKSİ KAVRAMINA İTİRAZ

Şu anda kadar bu saptırmacı ve ötekileştirici kavrama akademi dünyasından okuyabildiğim tek itiraz Kader dergisinin Cilt: 20, Sayı: 1, 2022 nüshasında yayınlanan Dr. İbrahim Babür Gündoğdu’ya ait “Alevîlik Bektâşîlik Hakkında Tartışmalı Kavramlar” başlıklı makalesi oldu.

Dr. Gündoğdu, Alevilik-Bektaşilik araştırmalarında “şüpheli bir terminoloji mevcut” olduğunu vurgulayarak, “bu yanlış kullanımların, bazı araştırmacılar ile basın tarafından yaygınlaştırılarak popüler deyimler hâline getirildiği görülmektedir.” diyor.

Dr. Gündoğdu bence haklı olarak, “Ortodoksi ve Heterodoksi bir diktonomidir. “Diktonomi” ise dualite, ikilik, iki karşıt gruba bölünme anlamlarına gelmektedir. Diktonomi önermelerinde birinci ve ikinci kavramlar birbirini olumsuzlamaktadır. Bu yaklaşım sonucunda Alevîlik, kendi târihî dinamiklerinden ve teolojik niteliklerinden uzak bir konumda algılanmaya zorlanmıştır.” diyor.

AKADEMİSYENLERE ÖNERİ: ÖZGÜN VE BAĞIMSIZ DÜŞÜNÜN!

Kısaca; “heterodoksi” kavramının Alevi-Bektaşi inancını tanımlamak için kullanılması, bu inancı kendi özgün iç mantığı üzerinden değil, “merkezi ve tek makbul” kabul edilen bir ortodoksinin “sapması” veya “aykırı formu” olarak konumlandırarak, bir tespit değil, ötekileştirme yapmaktadır.

Çünkü, Dr. Gündoğan’ın da vurguladığı gibi, heterdoksi ve ortodoksi birbirinin zıttı olan kavramlardır. İkisi bir arada bulunur. Ve birarada var olurlar.

İkincisi ise, Avrupa Kilise tarihinden ve Hristiyan teolojik çatışmalarından türetilmiş bu kavramların “mot-a-mot” İslam teolojisine, Alevilik-Bektaşilik araştırmalarına uyarlanması çok katmanlı, tasavvufi ve sözlü geleneklerimizi kavramayı önler ve hatta tarihsel ve sosyolojik gerçekliğimizi saptırır. Yukarıda, bu duruma ibretlik örnek olarak 3 alıntı verdim.

Üçüncü nokta ise, tarihsel olarak egemen söylemlerin ve anlatıların dili olan bu kavram, Alevi-Bektaşi toplumunu “saparak marjinalleşmiş” bir topluluk olarak etiketleme ve tarihsel olarak karşı karşıya kaldığı dışlanmayı kavramsallaştırıp “normalleştirme” riski taşır.

Dördüncü olarak, “heterodoksi etiketi” Alevi-Bektaşi geleneğindeki yetkin ve bütünlüklü bir inanç eksenini yok sayarak, yalnızca ortodoksiye tepki olarak doğmuş “reaksiyoner” bir yapı gibi gösterir. Çeşitli sözde “muhalif” çevrelerin bilinçsizce üstüne atladıkları bu kavram aslında marjinalleştirilmeyi kabul etmek anlamına gelir.

Son olarak, “heterodoksi” kavramının genel-geçer kabüle bağlanması en büyük zararını, Aleviliğin İslam dini ile tarih boyunca toplumsal, tasavvufi ve kültürel bağlamlarla kurduğu dinamik ilişkiyi yok sayarak verir.

Sonuç olarak, akademisyenlere tavsiyemiz, Batı ve Hristiyan teolojisinin kavramlarını kopyalayarak kendi tarihlerini yazamayacaklarını idrak ederek, Alevilik-Bektaşilik araştırmalarına yaklaşmalarıdır.

Alevi-Bektaşi inancını Hristiyanlık tarihinin hiyerarşik veya ikili karşıtlıklar üreten kavramları yerine, kendi özgün tarihsel tecrübesi, sözlü kültürü ve özgün epistemolojisi çerçevesinde değerlendirmek, akademik ve bilimsel açıdan daha kapsayıcı bir zemin sunacaktır.

Bu akademisyenlerin tezlerine dayanak olarak gösterdikleri ise, Selçuklu Devletinin resmi tarihçisi İbn Bibi’nin yazdıklarıdır. İbn Bibi tabi ki Babaileri suçlayacaktır. Selçuklu sarayından maaş alan birisinden aleyhte tarih yazması beklenebilir mi? Kendisi de Fars kökenli olan İbn Bibi, Selçuklu sarayında Türkçe konuşulmasını isteyen ve devletin bağımsızlığını savunan Babailere olumlu bakması mümkün olabilir miydi?

Babailer, Maveraünnehir, Horasan ve İran coğrafyasının Moğolların işgaline uğraması nedeniyle, Selçukluların denetiminde olan Anadolu topraklarına sığınmışlardı. Bunlar arasında Karamanoğulları ve Osmanoğulları aşiretleri de bulunuyordu. Selçuklu Sultanı Aleaddin Keykubad bu aşiret ve cemaatleri Bizans, Memluk ve Ermeni Krallıklarının sınır boylarına yerleştirmişti. Osmanoğulları Bizans sınırına iskan edilirken, Karamanoğulları da Ermeni Beyliklerinin denetiminde olan güneydeki Ermenek kazasına ve Kamışlı bölgesine yerleştirilmişlerdi.  (M. 1224-1228)

Karamanoğlu aşiretinin başında Nuri Sofi isminde bir bey bulunuyordu. Kendisi bir Babai Şeyhi olup, Amasya’da ikamet eden Baba İlyas’a bağlıydı. Baba İlyas ile tanışıklığı Horasan’dan geliyordu. Baba İlyas taraftarlarının, Sultan Aleaddin Keykubat’a destekleri sonsuzdu. O’nun 1237 yılında saray içindeki bir kısım yöneticiler tarafından zehirlenerek katledilmesinden sonra, vasiyetine uygun olarak Eyyübi hükümdarı 1. Melik Adil’in kızından olan küçük oğlu İzeddin Kılıçaslan’ı sultan yapmak istediler. Bunun nedeni, Sultan Aleaddin Keykubad’ın, Moğol saldırısına karşı Eyyübi devletinin desteğini almak istemesiydi. Ancak, bunu başaramadılar, Sulatan Aleaddin Keykubad’ın vasiyetini yerine getiremediler. Saraydaki Fars kökenli yöneticilerin desteği ile 2. Gıyaseddin Keyhüsrev  Selçuklu Sultanı yapıldı.

2. Gıyaseddin Keyhüsrev’in Sultan olmasından sonra, Babailere yönelik baskılar arttı. Bunun üzerine, Babai taraftarı olan aşiretler 1239 yılında İzeddin Kılıçaslan’nı Sultan yapmak için isyan bayrağını açtılar. Bu isyana katılanlar arasında Maraş bölgesindeki Ağaçeriler ile Karamanoğlu aşiretleri de bulunuyordu. İsyan başarısızlıkla sonuçlandı. Babailerden binlerce kişi Kırşehir’in Malya ovasında Hristiyan Frenk ve Selçuklu ordusu askerleri tarafından katledildiler.

Babai isyanından dört yıl sonra Selçuklu ordusu, kendisinin yarısı kadar olan Moğol ordusuna yenildi. Anadolu Moğolların işgaline uğradı. (M. 1243)

Bu tarihten sonra Anadolu’da yaşayan halk için ızdırablı, yokluk ve kıtlık yılları başladı.

Anadolu Selçuklu devleti ve Moğollar döneminin tarihçilerinden Kerimüddin Mahmud Aksaray-i “MÜSAMERETÜ’L AHBAR” adlı eserinde Anadolu’daki Moğol zulmünü şöyle özetlemektedir:

“Moğollar, Anadolu' da ne biterse çekirge gibi, yiyip bitiriyorlardı. Moğol fakirleri doyar, zengin olurken, Anadolu halkı açlıktan kıvranıyordu. Birkaç aç kurt doyup giderken yerine on beş sırtlan, seksen domuz, yüzlerce çakal geliyordu. Yurt başsız gövdeye, müflis kesesine dönmüştü. Her yerde haramiler,  hırsızlar, yol kesenler çoğalmıştı. Yüzleri bize benzemez, sözleri anlaşılmaz bir sürü canavar, Anadolu'yu yalayıp yutuyordu."

“...Malatya civarında o kadar kıtlık oldu ki halk, kedi, köpek, kösele ve deri yiyerek aç karınlarını  doyuruyorlardı.” 

“...Moğol kumandanlarından Yasaver Noyan, Kadınların ziynetlerine, Kur' an kapaklarındaki kıymetli nakışlara varıncaya kadar yağma etti.”

Akasarayi’nin bu sözleri moğol işgalinin halk açısından dayanılmaz bir durumda olduğunu özetlemektedir. İşte halkın bu ızdırabına çözüm üretmeyen yönetime karşı güneyde çok cesur bir ses yükselmekteydi. Bu ses ileride Moğollara kök söktürecek Karamanoğlu Beyliğini kuracak olan Nure Sufi idi.  

Cesur ve yiğit bir bey olan Nure Sufi hakkında kısa bilgi vermek yerinde olacaktır.  Esas adı Saddettin oğlu Nureddin’dir. Baba İlyas’ın halifesi olması nedeniyle “Nure Sufi” ismini almıştı.

Askeri okullarda tarih öğretmenliği yapmış olan, Dr. Albay Tahsin Ünal, “KARAMANOĞULLARI TARİHİ” adlı eserinde Nure Sufi hakkında şu bilgileri vermektedir:

“Nure Sufi, takriben 1224'te, yani Karamanlılar Ermenek'deki Kamışlı civarına yerleşmeden, daha Şarki Anadolu'da bulundukları sırada Baba İlyas'a biat edip mürit olmuş, onun tarikatine girmiştir.”

“...Sonra Karamanlıların başında olduğu halde Ermenek'te Kamışlı veya Varsak kazasına 1228'de yerleşmişlerdir. Üç sene sonra yani 1231' de Nure Sufi'nin yeniden Baba İlyas'ı ziyarete gittiği ve oradan dönmeyip, belki bir kısım Karamanlılar'la beraber 1231-1238' e kadar orada kaldığı ve Baba İlyas isyanına iştirak ettiği anlaşılıyor.”

“...Nure Sufi ile oğullarının fikirleri de muasırları (çağdaşları) olan Muhlis Baba (Baba İlyas’ın oğlu), Hacı Bektaş Veli, Yunus Emre, Aşık Paşa, Ahi Evran, Taptuk Emre gibi Türklükten ve Türkçeden başka birşey bilmek istemiyen bir esasta toplanıyordu." 

"Yukarda da temas ettiğimiz gibi, zamanındaki fikirler halitasını şahsında toplayan hem şeyh, hem şah olabilmek için taraftar toplamak emelinde olan, dolayısıyle elastiki ve müsamahakar fikirlerin sahibi olan Nure'nin etrafında da Bektaşiler, Aleviler, Bahniler, Nakşi ve Kalenderiler, Ahiler vardı. “

“...Bugün Karaman' ın içinde ve civarında bütün bu ideoloji mensuplarının türbeleri mezarları mevcuttur. Bunların kerametierine inanan halk kendilerine hürmet ve itibar etmektedir.” 

“...Karadağ' daki Hodul Baba, Karaman' daki Mesci Baba, Çakırdağındaki Derviş Ahmet Baba, Bulgar Dağındaki Bulgar Baba, Bulgar Bozoğlan Baba, Yellibel'deki Ziyam Baba, İbrala' daki İsmail Hacı Baba, Morcalı' daki Kız Baba bunlardan bazılarıdır.” 

“...Karamanoğulları, Selçuklu Sultanlarnın Arap ve Acem tesirinden başka bir de Rum, yani Bizans tesirine kapılmalarını, Bizans ile sihri (evlilik yolu ile akrabalık) münasebette bulunmalarını devlet işlerini dönme Rumlara vermelerini ister çekemediklerinden olsun, ister menfaatlerine dokunduklarından olsun, isterse milliyetçi ve harsçı düşündüklerinden olsun, istemiyorlardı. Bundan ötürü de Selçuklu Sultanlarına düşman kesilmişlerdi.”

“...İbni Bibi'nin gerek Babailerin ve gerekse Nure Sufi'nin torunu Mehmet Bey'in isyanlarını anlatırken, her ikisine "Havariç" demesi calibi dikkat olup her iki kıyamın da aynı şekilde ve aynı sebeplerle cerayan ettiğini gösterir ve Nure  Sufi'nin de Baba İlyas'ın müridi, aynı ideolojinin sahibi olduğu fikrini teyid eder. 1239'dan 1257-1258'e kadar kabilesini hem ideoloji bakımından yetiştiren, hem de yeni fetihlere hazırlıyan Nure Sufi harekete geçerek önce Ereğli'yi, sonra Silifke'yi zaptetmiştir.”

“...Öyle zannediyorum· ki, Nure Sufi de, Baba İlyas, Kadı Burhanettin, Şeyh Safiyeddin Erdebili, Şeyh Cüneyt ayarında bir şahsiyet idi . Onun hayatta iken kazanmış olduğu dini, içtimai, iktisadi, siyasi ve askeri kuvvet ve  nüfuzdan önce kendisi, sonra oğlu Karaman pek çok istifade etmiştir.”

“...Karaman Devleti'nin esaslarını ve temellerini Nure Sufe atmış, bunun üstüne çatıyı, oğlu Karaman çatmış, tarunu I. Mehmet Bey ikmal etmiştir. Zira Nure Sufi, bir taraftan manevi ilimlerle uğraşırken, bir taraftan da Baba  İlyas'tan içtimai, iktisadi ve siyasi meseleler hakkında fikirler edinmiştir.” 

Nuri Sufi’nin temellerini attığı bu beylik, oğlu ve torunları tarafından aynı amaç doğrultusunda hareket ederek Anadolu’nun Moğol işgalinden kurtarılması için canları pahasına mücadele edecekler ve şehit olmaktan çekinmeyeceklerdir. Nitekim, Nuri Sufi’nin torunlarından Mehmet Bey ve kardeşleri İşgalci Moğollar ve onların yerli işbirlikçileri ile yaptıkları mücadelede şehit düşeceklerdir.

Mehmet Bey 1276 yılında Konya’yı fethederek, Selçuklu tahtına oturttuğu Siyavuş’un vezirliğini üstlendiğinde bir fermanla;

"Bugünden itibaren divanda, dergahta, bargahta (sarayda), çarşıda,  pazarda, yolda ve sokakta Türkçeden başka dil kullanılmayacaktır." 

diyerek Arapça ve Farsça dillerini yasaklamış, Türkçeyi resmi dil ilan etmişti.

Ama ne yazık ki bu ancak bir yıl sürdü. Mehmet bey, 1277 yılında işbirlikçiler tarafından Anadolu’ya çağrılan Moğol ordusu tarafından katledilmiştir.

Karamanoğlu Beylerinin Moğol işgalcilerine ve onların işbirlikçilerine karşı mücadelesi 1308 yılına kadar aralıksız devam etti. Bu tarihten sonra Moğolların Anadolud'aki etkinlikleri zayıfladı. Karamanoğlu ve Osmanoğulları'nın etkinliği arttı. Karamanoğlu Beyliği kardeşler arasındaki iç mücadeleler yüzünden giderek zayıfladı. 1256 yılında kurulan beyliğe ait topraklar 1487 yılında Osmanlı Devletine dahil oldu.

Karamanoğlu Devletini oluşturan kabilelerden bir kısmı 1501 yılından sonra Şah İsmail’in liderliğinde kurulan Safevi devletine katıldı. Bir kısmı da ata yurtlarında kalmaya devam ettiler.

Anadolu'yu tahakküm altına alan Moğollara ve  onlarla işbirliği yapan  Selçuklu yönetimine karşı Türkmenler ve özellikle Karamanoğulları şiddetli bir direniş ve muhalefet yürüttüler.

Moğolların, Anadolu'da otoritelerini tam anlamıyla kuramamasını ve batıya yönelememesini engelleyen en büyük güç Türkmen aşiretleri ve Karamanoğulları’nın direnişi oldu. Bu durum, Moğol hükümdarı Gazan Han tarafından da şu şekilde ifade edilmişti:

"Şu Türkmenler ve Karamanlılar olmasa, Moğol atlıları güneşin battığı yere kadar giderlerdi.”

Moğol işgaline ve onların işbirlikçilerine karşı  kahramanca mücadele ederek Anadolu’yu bizlere vatan yapan tüm Türkmen aşiretlerini, Karamanoğullarını, Ahileri, Babaları, Şeyhleri saygı ve rahmetle anıyor, ruhları şad, mekanları cennet olsun. 

Elbette aradan çok zaman geçti bazı anılar birbirini etkileyebilir ancak sanırım olayın özü değişmeyecektir. Edirne diğer illerden epeyce farklı idi bir kere bu yörenin insanı daha anlayış sınırları geniş hatta biraz daha batı yaşantısının etkisinde idiler burada darbe öncesinde bir genç kız gece yarısı sokakta sorun olmadan gezebilirdi bu hoşgörü benim doğduğum yerde ne yazık ki yoktu.Ülkede yaygın olan terör veya sağ sol çatışması dışarıdan bakıldığında burada da var gibi görünmesine karşın aslında bu tip olaylarda il dışından gelen insanlar arasında olmakta idi. 

Birkaç olay hatırlıyorum ; bir tanesi nereden atıldığı belli olmayan bir kurşunla bir kişi sanırım öldürülmüştü o zaman bize söylenen Ülkü Ocaklarından ateş edildiği olmuştu fakat gerçeği bilmek çok zor. Kendi şahit olduğum birkaç olay var , orduevi karşısında bir grup insanın aşağıya baktığını görmüş ve oraya yönelmiştim. Yolun en dış kısmında korkuluklar vardı ve aşağısı ile olan derinlik garaja doğru gittikçe artıyordu ,benim vardığımda yaklaşık üç metre kadar yukarıdan iki tane devasa kişinin çok şiddetli kavgaya girdiğini gördüm ,seyreden çok olmasına karşın kimse karışmıyordu içim el vermedi yandaki merdivenlerden hızla aşağıya indim tam zamanı idi çünkü birisi yere düşmüş diğeri ele geçirdiği büyük bir taşı ( tuğla  da olabilir) adamın kafasına indirmek üzere iken elini havada yakaladım. Fırsatını bulan alttaki kişi hemen kaçmaya başladı bunun üzerine diğer kişi bana bir yumruk vurdu ,cevap vermedim zaten benden epeyce iriydi ve çok sinirli görünüyordu. Öbür adam kaçıp gitti diğeri bana bir daha baktı şimdi hatırlamıyorum fakat pek de nazik laf etmemişti. Yine sessiz  kaldım bir daha konuşunca “seni katil olmaktan korudum “ benzeri birşeyler geveledim …Sonunda adam bana açıldı ,kaçan kişi polis imiş ve kendisine  karakolda işkence yapmış ,kendisi de solcu imiş falan. Kendimi tanıttım biraz daha sohbet ettik sonra ayrılıp gitti fakat aslında kendisine iyilik yaptığımı da kavramıştı. Olayı seyredenler film bitti  hüznü ile uzaklaştılar.

Edirne’de de solun bariz üstünlüğü mevcuttu.İnsanların çoğu CHP li görünüyordu sağ görüşlüler genellikle iç anadolu ve Adana civarından gelenlerden oluşuyordu. Sanırım 1997 nin son aylarında şehrin merkezindeki TÖB-DER binası havaya uçuruldu aynı günlerde beraber olduğum kişilerin evine rastgele ateş açıldı .Kışlada  zaten durumum bozulmaya başlamıştı birde sivil hayatta da  işler karışmaya başlamıştı kısacası durum iyiye gitmiyordu.  

Bu sıralarda çok ilginç bir kişi ile tanıştım ,kendisi İç Anadoludan gelmişti sanırım Niğde ama emin değilim. Buranın Ülkü Ocakları başkanının kardeşi imiş ancak bazı kötü olaylara karışınca vicdanı rahatsız olmuş ve o ilden kaçmış. Tanışmamızın detayını yazmayacağım ancak bir süre sonra dostluğumuz ilerleyince bana çok özel bilgiler vermeye başladı. Ne yapacaktım  ki ! Anlattığı olaylar bana değil polise ve ya  savcıya anlatması gerekiyordu fakat kimliğinin açığa çıkmasını istemiyordu….Uzatmıyayım bir gün bana “Mehmet Ali AĞCA “ nın Edirne’de olduğunu söyledi. Kaldığı yerde İmam Hatip Okulunun yakınındaki bir ev imiş. Adam o sıralarda çok meşhurdu , Milliyet Gazetesi baş yazarını vurmuştu ,her nasılsa cezaevinden kaçmış ve Edirne’de bulunuyordu. Ne yapacaktık? Sonunda beş altı kişi silahlı olarak eve girmeyi düşündük tam girişimde bulunacaktık ki aynı kişiden haber geldi adam yurt dışına kaçmıştı.Sonrasını herkes biliyor önce Bulgaristan sonra İtalya ve daha sonra Papayı vurdu …

Aradan bir süre geçince yine başım belaya bulaştı. Kışlada sıradan bir gündü bölük komutanı ile konuşuyordum bir er geldi  fakat gelen bizim taburdan  değildi Nizamiyeden geliyordu. Yüzbaşıdan izin alıp bana bir kız arkadaşının ziyarete geldiğini söyledi. Bizim yüzbaşı gülerek “hadi izinlisin “ dedi sanırım aklına gençliği gelmişti. 

Nizamiyeye merak içinde vardım “kimdi bu kız ?”  İçeriden biri hızla çıktı ve bana sarıldı kulağıma da  “çaktırma!” lafını çıtlattı.

Eh, çaktırmadım beraber dışarı çıktık.Eve varıncaya kadar konuşmadı. Sonra acaip tutarsız bir şeyler anlattı ,anladığım kız militan bir solcu. Ancak bizden biri  de değil…Kim olabilir ! Sorduğum soruları çok iyi geçiştiriyor sözde birkaç gün saklanması gerekiyormuş İstanbul’dan bir arkadaşı benden bahsetmiş ve bana gelmiş miş .

Kızın saklanma isteği bende başka bir fikir verdi ,Süloğlunda ( Edirne’ye bağlı ve askeri birliklerin olduğu yer) bir arkadaşım var ve güvenilir biri . Süloğlu gizlenmeye daha müsait ayrıca kafamda ayrı bir plan var. Her neyse kızı arkadaşa teslim ettim gizlice çok dikkatli olmasını da tembih ettim. İlk tatil günü kızı pikniğe götürmesini ve evin ikinci anahtarınıda belirlediğimiz yere koymasını  ayrıca kızın hiç yanından ayırmadığı çantasını da evde bırakmasın sağlamasını istedim. Neticede o gün gidip eve girdim ve kızın çantasını elden geçirdim ,beklediğim gibi orjinal kimliği de çantada idi. Kimliği alıp bir fotoğrafçıya  gittim ( o yıllarda fotokopi yok ,cep telefonu yok ) eski usül fotoğrafın fotoğrafını çektirdim. Tekrar eve gidip çantayı aldığım şekilde bıraktım ,şimdi artık kimliğini öğrenebilir dik. Öyle de oldu. İstanbul’a giden fotoğrafın cevabı çabuk geldi. Kız Dev-Sol grubundanmış amacı da beni örgüte yaklaştırmakmış …Bu olayın asıl faili ise o kadar yardımcı olduğum bir devre arkadaşım. Kendisi piyade olduğu için İstanbul’da idi ( sınıf okulunda iken) bir haber geldi piyade okulundan sanırım üç kişi atılmış bizden yardım etmemizi istiyorlar. İş başa  düşmüştü , sorduk soruşturduk sonunda Uğur Mumcu da karar kıldık. Resmi kıyafetle o zamanlardaki ofisine gittim. Kendisine durumu anlatıp arkadaşların savunmasını alabilir misiniz diye sordum. Kabul etti sırada sıkıntılı olan para meselesi vardı nihayetinde öğrenci idik elimde kısıtlı miktar vardı konuyu açınca güldü “sizden para almam “ dedi oh be!

O sene bizimkiler davayı kazandı ertesi yıl tekrar okula devam ettiler aradan üç beş ay geçmişti ki bahsettiğim devre arkadaşım tekrar okuldan atılmış ,sorup soruşturunca elinde çekiç ile Atatürk heykeline saldırmış ve görevli birinede çekiçle vurmuş . Ee artık bu işin savunusu olamazdı ,elbette bu sefer yardımcı olmadık. Bu arkadaşla çok yıllar sonra yine Ankara’da karşılaştık artık sivildi biraz sohbet edip ayrıldık ,hata yaptığını söylüyordu. Neticede bize gelen kızı da o göndermiş zaten kızın çantasında bizzat benim yaptığım bir liste bulmuştum. Bu kişiyi kazanırsanız çok sayıda kişiye de kazanırsınız demiş. Velhasılı olay iyice belli olunca açıkça konuştum durumu anlayınca baktı ki herşey ortada bizden ayrıldı  ,bu belayı biraz ucuz atlatmıştık.

 Avrupa’da deliliğin tarihi konusunda sınırları altüst eden çalışmanın yazarı Michel Foucault, yaratılan “normal”i zorlayan eylemi delilik olarak tanımlayarak, erkin kontrol altına alma savaşını anlatır. “Normal-dışı” olan toplum dışına itilir; normal ise erkin çevresinde örgütlenmenin ve baş eğmenin adıdır.

Ancak Türk kültüründe ve özellikle İslâmî tasavvuf geleneğinde “deli” kavramı; salt bir akıl yitimi değil, dünyevi bağlardan kopuşu ve ilahi aşkla dolup taşmayı ifade eder.

“Deli olmadan veli olunmaz” sözü, aklın dar kalıplarını yıkarak hakikate ulaşan meczupların sarsıcı gücünü özetler.

Toplumun çıkarları, korkuları ve hırsları yüzünden körleştiği anlarda bu “veli deliler”, adeta Hızır gibi yetişerek birer toplumsal pusula görevi görürler.

TASAVVUFUN TEMELİ: AŞKA TUTUNMAK

Tasavvufta akıl, insanı bir yere kadar götüren ama sonsuz hakikate ulaştıramayan bir araçtır.

Buna karşılık İslâm literatüründe “Melametilik” olarak adlandırılan yaklaşım ise, kınanmayı göze alarak nefsi ve riyâyı (gösterişi) tamamen terk etmektir.

“Âr-ı nâmus şişesini yere çaldım, kime ne?!” (Kul Nesimî)

Sıradan insan dünya malı ve makamı için hesaplar yaparken Melamî derviş bu hesapları tamamen reddeder, meczupluğa “belî” (evet) der.

Toplumun “normal” kabul ettiği yozlaşmış düzen, onun gözünde asıl deliliktir.

O, hakikati apaçık gördüğü için normların dışına taşar.

16. yüzyılda yaşamış olan tasavvuf şairi Bezcizâde Mehmed Muhyî Efendi, aklın ve zâhidin (şekilci dindarın) bu meczupluğu anlayamayacağını, delilik perdesi arkasındaki o büyük velilik makamını şu meşhur dizeleriyle haykırır:

“Erenlerin çokdur yolu / Cümlesine dedik belî

Ko desünler bize deli / Usludan yeğdir delimiz”

Muhyî’nin işaret ettiği bu “rindlik ve meczupluk”, toplumun kalıplarını yıkan, dış görünüşe aldanmayanların yoludur.

Aynı şekilde 13. yüzyıl Anadolu aydınlanmasının öncüsü ve Türk edebiyatının temel sütunlarından Yunus Emre de şöyle der:

“Ben yürürüm yane yane / Aşk boyadı beni kane

Ne akılem ne divane / Gel gör beni aşk n’eyledi”

DELİLER: TOPLUMUN VİCDAN SİGORTASI

Türkler, tarih boyunca delilerini hiçbir zaman dışlamamış, aksine onları hep baş tacı etmiştir.

Kitlelerin korkuyla sindiği, baskı ve ahlaki çöküntü dönemlerinde halk, sesi kısıldığında kendi yerine delileri konuşturmuştur.

Sıradan insanın canından, malından ya da özgürlüğünden korkarak fısıldadığı hakikatleri, delilik zırhına bürünen veliler sarayların kapısında, meydanlarda haykırmıştır.

Toplum bu delileri korumuş, dinlemiş ve onlarda kendi özgür vicdanını bulmuştur.

Tasavvuf şiirinin zirve isimlerinden Şeyh Gâlib, insanın kendi içindeki o muazzam saklı gücü ve dünyayı sarsacak velilik cevherini, akılla delilik arasındaki o ince çizgide şöyle tanımlar:

“Hoşça bak zâtına kim zübde-i âlemsin sen

Merdüm-i dîde-i ekvân olan âdemsin sen”

“Sultan-ı risâletle olan meclis-i aşkta,

Divâne olan, akılı bîgâne saymıştır.”

Gâlib’e göre evrenin özü olan insan, eğer hakikat aşkıyla “divane” olmuşsa artık dünyanın sahte akıllarını kendine yabancı sayar ve toplumsal çürümeye karşı o ilahi özü korur.

VELİ DELİLER: BEHLÜL-İ DÂNÂ VE NASREDDİN HOCA

Çığırından çıkmış yönetimlere ve zalim hükümdarlara karşı geliştirilen toplumsal refleksin en büyük iki dehası Behlül-i Dânâ ve Nasreddin Hoca’dır.

Dönemin halifesi Harun Reşid’in tüm ihtişamına karşı mezarlıklarda yaşayan ve sarayın lüksünü bir avuç toprakla kıyaslayan Behlül, yozlaşmış yönetime karşı halkın adalet arayışıdır.

Bir gün Harun Reşid’in tahtına oturduğu için kırbaçlandığında, “Ben biraz oturdum bunca dayak yedim; sen ömür boyu oturuyorsun, senin halin ne olacak?” diyerek zalim güce ayna tutmuştur.

Tarihsel sınırları aşıp halkın kolektif belleğinde bir güldürü ustası gibi görünse de Nasreddin Hoca, aslında istilacı ve acımasız hükümdar Timur’un karşısında dikilen bir veli delidir.

Halkın korkudan ağzını açamadığı, fillerin ekinleri talan ettiği o meşhur fıkrada Hoca, tek başına Timur’un karşısına çıkar.

Toplumun korkaklığını ve sinmişliğini mizahla yoğrulmuş bir delilik eylemiyle sarsarak halka kendi acizliğini gösterir.

Onun “deliliği”, zalimin gücünü boşa çıkaran en büyük silahtır.

YOZLAŞMAYA VE ÇÜRÜYEN DÜZENE KARŞI TOPLUMSAL REFLEKS

Dünyalık kaygısı olmayan “meczup”, rüşvete, haksızlığa ve zulme karşı kalabalıkların sessiz çığlığı haline gelir.

19. yüzyıl halk ozanlarından Serdarî, kıtlık, adaletsizlik ve yöneticilerin yozlaşması karşısında toplumun içine düştüğü çöküntüyü ve bu düzene isyan eden aykırı ruhların sesini şu sarsıcı taşlamasıyla dile getirir:

“Nesini söyleyim canım efendim / Gayri düzen tutmaz telimiz bizim

Arzuhal eylesem deftere sığmaz / Omuzdan kesilmiş kolumuz bizim”

“Zenginin sözüne belî diyorlar / Fukara söylese deli diyorlar

Zemane Şeyh’ine Veli diyorlar / Gittikçe çoğalır delimiz bizim”

Bu gelenek, 20. yüzyıla gelindiğinde elinde neyi, dilinde sakınmasız hicviyle Neyzen Tevfik’te tecelli eder.

Neyzen, Saray’dan Meşrutiyet’e, Cumhuriyet döneminin yozlaşan bürokrasisinden sahte dindarlığına kadar her türlü güç odağına meydan okumuştur.

Mekânsızlığı, elinde avucunda ne varsa dağıtması ve “hiçlik” makamında yaşamasıyla modern çağın en büyük meczuplarındandır.

Toplumun makam, mevki ve dünya malı hırsıyla körleştiği yerde Neyzen Tevfik, delilik zırhına bürünen o aykırı duruşunu şu dizelerle haykırır:

“Feleğin kahrına uğramış gibi,

Çilekeş her kula bir pay verilir.

Kimi kâtiptir, kimi mültezim,

Bize de bir kuru ney verilir.”

Onun hicivleri ve neyinden dökülen ses, toplumun riyakârlığa ve makam hırsına karşı patlayan kahkahası ve çığlığı olmuştur.

Neyzen’in ve Serdarî’nin bu haykırışları, nizamın bozulduğu yerde “akıllı” geçinenlerin dalkavukluğuna karşı, hakikati korkusuzca söyleyen “deli” mizaçlı velilerin toplumsal refleksidir.

DELİLERİMİZ VELİLERİMİZDİR

Toplumlar sadece kurallarla değil, o kuralların çürüdüğünü haykıran aykırı seslerle ayakta kalır.

Yunus Emre’den Kul Nesimî’ye, Muhyî’den Şeyh Gâlib’e, Serdarî’den Neyzen Tevfik’e, Behlül’den Nasreddin Hoca’ya uzanan bu çizgi, toplumun kolektif vicdanıdır.

Onların sergilediği “delilik”, yozlaşmış bir dünyada akıl sağlığını korumanın ve ahlaki erdemi savunmanın tek yolu haline gelmiştir.

Toplum, baskı altında yolunu kaybettiğinde bir “deli”nin attığı kahkaha, fırlattığı bir taş ya da söylediği sarsıcı bir şiirle kendine gelir.   

Allah kimsenin başına vermesin, trafik kazasında ölebilirsiniz, sokakta gaspçı şiddetine maruz kalabilir, hatta ölebilirsiniz, eşiniz/siz tecavüze uğrayabilirsiniz, küçücük maaşınızdan yıllarca biriktirdiğiniz kefen paranızı hile ile elinizden alabilirler, sokak magandalarının rastgele ateşlediği tabancanın kurşunu ile ölebilirsiniz, trafikte veya bulunduğunuz herhangi bir kuyrukta zorla önünüze geçmeye çalışan kişiyi uyardığınız için şiddete maruz kalmış ve hatta öldürülmüş olabilirsiniz ilh.

Bu örnekleri çoğaltabiliriz.

Tüm bu durumlarda zanlı, sanık sandalyesine oturtulsa dahi, tutuklanmayacak, velev ki, kamuoyu baskısı veya benzeri başka sebeblerle tutuklanma gerçekleşse dahi, ilk celsede salıverilecektir: Tutuksuz yargılanmasına...

Her gün, Türkiye’nin gözleri önünde mahkemeler bu tür binlerce karar veriyor.

MAHKEMELER NEDEN SUÇLULARI SALIVERİYOR?

Konu hakkında bilgisi olmayanlar, genellikle bu durumu sanığın “kollandığı”na yoruyorlar.

Halbuki, gerçek çok farklı.

Türkiye’nin yargı sistemi sanığı sosyal, siyasal, etnik veya inançsal aidiyetine bakmadan kolluyor!

Nasıl mı?

7242 sayılı “CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN”da, 14 Nisan 2020 tarihinde yapılan değişiklik ile, 6 yıl ve daha az hapis cezası almış hükümlülere tahliye yolu açılmıştır.

Bununla birlikte, düzenleme sadece geçmişe yönelik olmadığından, güncel olarak da işletilerek, 6 yıl ve daha az ceza öngörülen suçlardan haklarında dava açılan kişiler de tutuklanmamakta, “denetimli serbestlik” hakkından yararlanmaları sağlanmaktadır!

Dolayısıyla, eşine, çocuklarına şiddet uygulayan, sokakta ihtiyar birisini döverek elinden cüzdanını gasp eden, otobüsten inen kızı takip ederek tecavüz girişiminde bulunan vs suçlara bulaşan kişilerin tutuklu yargılanması için karar verme yetkisi mahkemelerin elinden alınmıştır!

Adalet Bakanlığı ve hükümetin başı olarak Cumhurbaşkanı bu yasal değişiklik ile, terör ve devlete karşı işlenen suçlar gibi, kısmî kısıtlamalarla birlikte çok geniş bir alanda 6 yıldan daha az hapis cezası öngörülen yasa maddelerinden yargılanan suçluların hapishanede tutulmasını değil, halkın arasına karışmasını tercih etmiştir!

Dünyada hiçbir ülkede örneği olmayan bu uygulamaya karşı, ne yazık ki, muhalefet de suskun kalmaktadır.

ADALET BAKANLIĞI’NIN GÖREVİ SUÇLULARI SALIVERMEK Mİ?

Son 20 yıl içerisinde suç ve suçlular sayılarında korkunç bir artış gözleniyor. Ancak, Adalet Bakanlığı suç artışlarının nedenleri ve önlemlerine kafa yormak, suçu önleyecek araştırmalar yapmak, projeler geliştirmek yerine, sürekli daha fazla cezaevi yapmak için proje üretiyor.

Suçlular, cezaevi inşaatlarından daha hızlı arttığı için de, 6 yıl altı hapis cezası ile yargılanan ve/veya cezalandırılan suçluları sokağa salmayı “çözüm” olarak düşünmüşler!

6 yıl ve altında hapis cezası ile yargılananların ve hükümlülerin cezaevinde kalmasına gerek yoktur, fikrini bulan kimse, ona “yüzyılın yargı reformu ödülü” vermeyi öneriyorum!

Büyük ihtimalle, dünya yargı tarihine de adını yazmak gerekir!

Mutlaka yazılacaktır, şüphesi olmasın.

Ama, nasıl yazılacağını şu an tahmin bile edemiyorum!

Suçlulara cezaevi inşaatı yetiştiremeyen Adalet Bakanlığı, çareyi suçluları aramıza salmakta bulunca, bakanlığın görev tanımı da değişiyor, haliyle...

Her ne kadar, ironi yapsam da, bir süre sonra denetimli serbestlikten yararlanacak sanık ve hükümlülerin yargılandığı hapis cezası oranı Bakanlık tarafından 6 yıldan 8 yıla çıkarılırsa, şaşırmayacağımı şimdiden ilan etmiş olayım.

Son 4 yılda iki kez örtülü af çıkarıldığı ve her defasında yaklaşık 100 bin suçlu salıverildiği halde, şu anda cezaevlerinde yaklaşık 400 bin hükümlü var!

Böyle giderse, cezaevlerinde yatan, 6 yılın üzerinde hapis cezası alan hükümlü sayısı çok daha artacak! Kel başa şimşir tarak!

Böyle ülkeye böyle adalet!

HALK KENDİ CEZA İNFAZ YÖNTEMLERİNİ GELİŞTİRİYOR!

Adalet Bakanlığı cezaevi inşaatları nedeniyle çok yoğun olduğu için, farkına varmıyor olabilir. Ancak, artık halkın yargı sistemine güveni ciddi ölçüde zedelendi.

Halk, suçluyu kendi yöntemleriyle cezalandırmak yoluna gidiyor.

Ajanslardan önümüze her gün gelen bu tür haberler, şaşırtıcı derecede artmaya başladı.

“Hırsıza meydan dayağı, tacizciyi halkın elinden emniyet güçleri zorlukla aldı, gaspçıyı öldüresiye dövdüler” benzeri haberler her gün önümüze düşüyor.

Ülkenin her yöresinden artan bu tür haberlerin işaret ettiği gerçek şudur: Toplumun incitilen adalet terazisi kendi başının çaresine bakmaya yöneliyor!

Son olarak, Manavgat’ta yangını çıkardığından şüphelenilen birkaç kişiyi linç edilmekten Jandarma’nın kurtardığı haberi, nasıl ciddi bir öfke patlaması arifesinde olduğumuz hakkında ciddi bir uyarıdır.

Sayın Adalet Bakanımız, bu konuyu ciddiye almazsa, bedelini bütün Türkiye ödeyecektir.

Eğer, vigilantizm dediğimiz, kişi veya kişilerin devletin hukukuna tabi olmayıp, kendi hukuklarını uygulamaya yönelmesi, toplumsal bir seçeneğe dönüşürse, ülke yangın yerine döner.

Vigilantizm, yani kişilerin çatışmalı durumlarda kendi adalet ölçütlerini hayata geçirmesi, temelde, sosyal/siyasal sisteme bir isyandır.

Öncelikle, şunu belirtelim. Türkiye’de genel kabul gören anlayışın tersine, vigilantizm tek başına linç yöntemi değildir.

Linç, topluluk halinde bir kişi veya bir gruba uygulanan infaz yöntemidir. Ancak, vigilantizm kişilerin veya toplulukların kendi hukukunu uygulaması durumudur.

Linç uygulayanlar, emniyet ve yargı güçlerinin otoritesine saygı duyabilirler, boyun eğebilirler.

Ancak, vigilantizm, emniyet güçlerinin otoriterisini reddetmek, onun yerine kendi hukukunu uygulamak durumudur.

İşte, Türkiye’nin bugün bulunduğu nokta tam da burasıdır.

Bizden uyarması!

NOT: Bu yazı ilk olarak 31 Temmuz 2021 tarihinde www.tum-haberler.com haber sitesinde yayınlanmıştır.

Her milletin harmanlanıp piştiği ;  tarihi, kültürü bulunur. Her birey normal olarak bu harmanın ürünü olup bazı benzemezlerle sık benzerlikler hep o karşımın,  hafiften de değişime  giden yolunun girinti ve çıkıntıları dır, buralardan geçen birey pikap iğnesi gibi  geçtikçe ses verir . Çıkan ses otomatiktir özel olarak çaba sarf etmeye ihtiyaç duyulmaz ancak bazı uyanıklar ki durumun biraz farkındadırlar ; duyduklarına beyni dudak büksede sıradanlığın akıntısında gidip amaçladığının aracı yapıverirler.

Türk Milletinin binlerce yılın yonttuğu töreleri , aradan geçen zamana ayak direnen her zaman tam yararlı olmasa da denenmiş kabullerdir. Siyasetci bu kabullerin arasından elleri havada alkışlar arasında geçerse toplumun karar vericisi olma yoluna  o kadar yakın olmaya meyillidir. Akıllı veya akıllandırılmış veya darbelerin düzenlediği kişiler milyonları mı yoksa beyni mi ikilemini çözmüş , anahtarını da uzak geleceğe atmıştır. 

Okullara gideriz ,okullarda çoğu zaman yabancı toplumların töre veya töreden türemiş toplum bilim bilgilerini beynimize giydirmeye çalışırız. El mi yaman !  beyin mi yaman !  Bu soruya cevabı verenle beklentiyi bekleyen aynı olmamıştır olamaz da. Formülü ,laboratuvarı olmayan toplu bilim alanında fosil arayanlar siyasi fosil olmaya mahkumdurlar. 

Geçmişin ihtişamlı tarihsel başarıları aslında mazinin  çokça sıkıntının çıkardığı sesin hala duyumsallamanın da getirisinde var olabilmektedir.

İnsanlar , on yıllar sonraki başarıların  günün sorunlarına takılmasını değil anlık çözümlere meyillidir. Bu konuda en ileri yol alan “din” lerdir. Onlar insanlara hayal edilebilecek en uzak gelecekte var olacak çok yüksek çıkarları için günlük kazanımlarının ortağı olurlar , bilmezler ki bu ortaklık tek taraflı senedin kontrolündedir.

Türk Milletine seslenenler bu sesin geçtiği tarihsel süzgeçleri bilemedikleri zaman bar bar bağıran yabanın rap çisi  olurlar. “Su küçüğün  söz büyüğün   “ atasözünün arkasındaki gerçeği bilmeyen biri  “Su “ nun yanındaki “s “ nin  değişimini de bir türlü anlayamaz sanırki küçükler her daim suya önce sahip olurlar…Sözdeki ne “küçük”  çocuktur ne su da sudur. Türkler siyasi ve askeri liderleri yaşlarına bakmaksızın “büyük “ görüp, büyütürler. 

Uçsuz bucaksız bozkırlarda binlerce yıl yaşamış atalar o şartlara uygun töreyi deneye sınaya yarattılar. Ocağa katılana ,gelene “gelin” dediler kalıcı olmayıp kuşlar gibi konup gidenler de “Konuk”  Konuklar gök tanrının yolcularıdır ,ağırlıkları yüksektir ve iyi “ağırlanırlar” Anadolu insanı hala konuklarına,  konaklarındaki en güzide yeri en nefis yemeği ile ağırlarlar. 

Atalarımız o ıssız yaylalarda kışlaklarda etraflarında dolanan canavarlar kadar aynı dili bile konuşsalar farklı beylerin kontrolündeki ve özellikle ayrı dil ve kültüre sahip yağı ların ( düşmanların)  tehditleri altında  kuşaklar boyu yaşaya geldiler. O günlerin mirası”  su uyur düşman uyumaz “  sözü döneleyerek bize ulaştı.Eski günlerde askeri birliklere “sü “ denirdi. Sözün anlamı ile sözün değişimi ne gariptir ki yine “su “ ya ulaşmaktadır.  Halbuki içilen suyun eski anlamı “SUB veya SUV “ dur. Atasözlerin değişim biçimi dikkat edilmez ise toplum bilimcilerini ve idarecilerini ters köşe yapabilir.

Türk toplumu sıradışılığı dışlar. Sırada olmayan ,sıradan olmayan , sırasını bilmeyen ve dahi el alemden etkilenmeyip “eski köye yeni adet “  getirenin “suyu ısınmıştır” .Eskiyi yenilemek en eskiyi en iyi bilmekle mümkündür. Bizim tanrılarımız Yunan tanrıları gibi kadere boyun eğmezler , bu ülkenin tanrısı her zaman ona özgüdür “ dağı dağa kavuşturmaz amma insanını insanına kavuşturur” . O gelip yay germez amma aç susuzda bırakmaz. Toplumda çok ileriye gideni “ tanrının sevgili kulu olduğundan yanına gönderilir”.

Nice Karacaoğlanlar büyütmüş bu insanlar sevdaya sevdalıdırlar. Hele çıkmaya görsün dağın tepesine yüreği davul çalar, Köroğlu lar akın eder yaban diyara  , yar uzaktan bilsin niceliğini. “El ile olur düğün bayram “ Türkün türküleri çınlatır yaylaları ,sazların sesi yumuşatır paslı yürekleri. Bilemeyeceksen bilmediklerini bitip, gider olursun bu diyarlardan,fazla laf pusattır bize.

Dedik olmadı,demedik yine olmadı var mı sözün üstünde sözün ! 

NOT : YAZI  DEVAM EDECEK .

Başlık tuhafsa kesin yanlıştırcılara  , kötü bir varsayımla devam edelim. Yanlış da bulunan “yan “ yanlışın iyilik-kötülük  veya doğru - yanlış ile alakası  olmadığının açık delilidir. Anlaşılacağı üzere bir şeyden  yana olmak ile yanlış olmak arasında bir sırık ( l) bulunmakta tabi şeyin şeyinin “ş” side unutulmadan…

Her milletin harmanlanıp piştiği ;  tarihi, kültürü bulunur. Her birey normal olarak bu harmanın ürünü olup bazı benzemezlerle sık benzerlikler hep o karşımın,  hafiften de değişime  giden yolunun girinti ve çıkıntıları dır, buralardan geçen birey pikap iğnesi gibi  geçtikçe ses verir . Çıkan ses otomatiktir özel olarak çaba sarf etmeye ihtiyaç duyulmaz ancak bazı uyanıklar ki durumun biraz farkındadırlar ; duyduklarına beyni dudak büksede sıradanlığın akıntısında gidip amaçladığının aracı yapıverirler.

Türk Milletinin binlerce yılın yonttuğu töreleri , aradan geçen zamana ayak direnen her zaman tam yararlı olmasa da denenmiş kabullerdir. Siyasetci bu kabullerin arasından elleri havada alkışlar arasında geçerse toplumun karar vericisi olma yoluna  o kadar yakın olmaya meyillidir. Akıllı veya akıllandırılmış veya darbelerin düzenlediği kişiler milyonları mı yoksa beyni mi ikilemini çözmüş , anahtarını da uzak geleceğe atmıştır. 

Okullara gideriz ,okullarda çoğu zaman yabancı toplumların töre veya töreden türemiş toplum bilim bilgilerini beynimize giydirmeye çalışırız. El mi yaman !  beyin mi yaman !  Bu soruya cevabı verenle beklentiyi bekleyen aynı olmamıştır olamaz da. Formülü ,laboratuvarı olmayan toplu bilim alanında fosil arayanlar siyasi fosil olmaya mahkumdurlar. 

Geçmişin ihtişamlı tarihsel başarıları aslında mazinin  çokça sıkıntının çıkardığı sesin hala duyumsallamanın da getirisinde var olabilmektedir.

İnsanlar , on yıllar sonraki başarıların  günün sorunlarına takılmasını değil anlık çözümlere meyillidir. Bu konuda en ileri yol alan “din” lerdir. Onlar insanlara hayal edilebilecek en uzak gelecekte var olacak çok yüksek çıkarları için günlük kazanımlarının ortağı olurlar , bilmezler ki bu ortaklık tek taraflı senedin kontrolündedir.

Türk Milletine seslenenler bu sesin geçtiği tarihsel süzgeçleri bilemedikleri zaman bar bar bağıran yabanın rap çisi  olurlar. “Su küçüğün  söz büyüğün   “ atasözünün arkasındaki gerçeği bilmeyen biri  “Su “ nun yanındaki “s “ nin  değişimini de bir türlü anlayamaz sanırki küçükler her daim suya önce sahip olurlar…Sözdeki ne “küçük”  çocuktur ne su da sudur. Türkler siyasi ve askeri liderleri yaşlarına bakmaksızın “büyük “ görüp, büyütürler. 

Uçsuz bucaksız bozkırlarda binlerce yıl yaşamış atalar o şartlara uygun töreyi deneye sınaya yarattılar. Ocağa katılana ,gelene “gelin” dediler kalıcı olmayıp kuşlar gibi konup gidenler de “Konuk”  Konuklar gök tanrının yolcularıdır ,ağırlıkları yüksektir ve iyi “ağırlanırlar” Anadolu insanı hala konuklarına,  konaklarındaki en güzide yeri en nefis yemeği ile ağırlarlar. 

Atalarımız o ıssız yaylalarda kışlaklarda etraflarında dolanan canavarlar kadar aynı dili bile konuşsalar farklı beylerin kontrolündeki ve özellikle ayrı dil ve kültüre sahip yağı ların ( düşmanların)  tehditleri altında  kuşaklar boyu yaşaya geldiler. O günlerin mirası”  su uyur düşman uyumaz “  sözü döneleyerek bize ulaştı.Eski günlerde askeri birliklere “sü “ denirdi. Sözün anlamı ile sözün değişimi ne gariptir ki yine “su “ ya ulaşmaktadır.  Halbuki içilen suyun eski anlamı “SUB veya SUV “ dur. Atasözlerin değişim biçimi dikkat edilmez ise toplum bilimcilerini ve idarecilerini ters köşe yapabilir.

Türk toplumu sıradışılığı dışlar. Sırada olmayan ,sıradan olmayan , sırasını bilmeyen ve dahi el alemden etkilenmeyip “eski köye yeni adet “  getirenin “suyu ısınmıştır” .Eskiyi yenilemek en eskiyi en iyi bilmekle mümkündür. Bizim tanrılarımız Yunan tanrıları gibi kadere boyun eğmezler , bu ülkenin tanrısı her zaman ona özgüdür “ dağı dağa kavuşturmaz amma insanını insanına kavuşturur” . O gelip yay germez amma aç susuzda bırakmaz. Toplumda çok ileriye gideni “ tanrının sevgili kulu olduğundan yanına gönderilir”.

Nice Karacaoğlanlar büyütmüş bu insanlar sevdaya sevdalıdırlar. Hele çıkmaya görsün dağın tepesine yüreği davul çalar, Köroğlu lar akın eder yaban diyara  , yar uzaktan bilsin niceliğini. “El ile olur düğün bayram “ Türkün türküleri çınlatır yaylaları ,sazların sesi yumuşatır paslı yürekleri. Bilemeyeceksen bilmediklerini bitip, gider olursun bu diyarlardan,fazla laf pusattır bize.

Dedik olmadı,demedik yine olmadı var mı sözün üstünde sözün ! 

NOT : YAZI  DEVAM EDECEK .

Başlık tuhafsa kesin yanlıştırcılara  , kötü bir varsayımla devam edelim. Yanlış da bulunan “yan “ yanlışın iyilik-kötülük  veya doğru - yanlış ile alakası  olmadığının açık delilidir. Anlaşılacağı üzere bir şeyden  yana olmak ile yanlış olmak arasında bir sırık ( l) bulunmakta tabi şeyin şeyinin “ş” side unutulmadan…

Her milletin harmanlanıp piştiği ;  tarihi, kültürü bulunur. Her birey normal olarak bu harmanın ürünü olup bazı benzemezlerle sık benzerlikler hep o karşımın,  hafiften de değişime  giden yolunun girinti ve çıkıntıları dır, buralardan geçen birey pikap iğnesi gibi  geçtikçe ses verir . Çıkan ses otomatiktir özel olarak çaba sarf etmeye ihtiyaç duyulmaz ancak bazı uyanıklar ki durumun biraz farkındadırlar ; duyduklarına beyni dudak büksede sıradanlığın akıntısında gidip amaçladığının aracı yapıverirler.

Türk Milletinin binlerce yılın yonttuğu töreleri , aradan geçen zamana ayak direnen her zaman tam yararlı olmasa da denenmiş kabullerdir. Siyasetci bu kabullerin arasından elleri havada alkışlar arasında geçerse toplumun karar vericisi olma yoluna  o kadar yakın olmaya meyillidir. Akıllı veya akıllandırılmış veya darbelerin düzenlediği kişiler milyonları mı yoksa beyni mi ikilemini çözmüş , anahtarını da uzak geleceğe atmıştır. 

Okullara gideriz ,okullarda çoğu zaman yabancı toplumların töre veya töreden türemiş toplum bilim bilgilerini beynimize giydirmeye çalışırız. El mi yaman !  beyin mi yaman !  Bu soruya cevabı verenle beklentiyi bekleyen aynı olmamıştır olamaz da. Formülü ,laboratuvarı olmayan toplu bilim alanında fosil arayanlar siyasi fosil olmaya mahkumdurlar. 

Geçmişin ihtişamlı tarihsel başarıları aslında mazinin  çokça sıkıntının çıkardığı sesin hala duyumsallamanın da getirisinde var olabilmektedir.

İnsanlar , on yıllar sonraki başarıların  günün sorunlarına takılmasını değil anlık çözümlere meyillidir. Bu konuda en ileri yol alan “din” lerdir. Onlar insanlara hayal edilebilecek en uzak gelecekte var olacak çok yüksek çıkarları için günlük kazanımlarının ortağı olurlar , bilmezler ki bu ortaklık tek taraflı senedin kontrolündedir.

Türk Milletine seslenenler bu sesin geçtiği tarihsel süzgeçleri bilemedikleri zaman bar bar bağıran yabanın rap çisi  olurlar. “Su küçüğün  söz büyüğün   “ atasözünün arkasındaki gerçeği bilmeyen biri  “Su “ nun yanındaki “s “ nin  değişimini de bir türlü anlayamaz sanırki küçükler her daim suya önce sahip olurlar…Sözdeki ne “küçük”  çocuktur ne su da sudur. Türkler siyasi ve askeri liderleri yaşlarına bakmaksızın “büyük “ görüp, büyütürler. 

Uçsuz bucaksız bozkırlarda binlerce yıl yaşamış atalar o şartlara uygun töreyi deneye sınaya yarattılar. Ocağa katılana ,gelene “gelin” dediler kalıcı olmayıp kuşlar gibi konup gidenler de “Konuk”  Konuklar gök tanrının yolcularıdır ,ağırlıkları yüksektir ve iyi “ağırlanırlar” Anadolu insanı hala konuklarına,  konaklarındaki en güzide yeri en nefis yemeği ile ağırlarlar. 

Atalarımız o ıssız yaylalarda kışlaklarda etraflarında dolanan canavarlar kadar aynı dili bile konuşsalar farklı beylerin kontrolündeki ve özellikle ayrı dil ve kültüre sahip yağı ların ( düşmanların)  tehditleri altında  kuşaklar boyu yaşaya geldiler. O günlerin mirası”  su uyur düşman uyumaz “  sözü döneleyerek bize ulaştı.Eski günlerde askeri birliklere “sü “ denirdi. Sözün anlamı ile sözün değişimi ne gariptir ki yine “su “ ya ulaşmaktadır.  Halbuki içilen suyun eski anlamı “SUB veya SUV “ dur. Atasözlerin değişim biçimi dikkat edilmez ise toplum bilimcilerini ve idarecilerini ters köşe yapabilir.

Türk toplumu sıradışılığı dışlar. Sırada olmayan ,sıradan olmayan , sırasını bilmeyen ve dahi el alemden etkilenmeyip “eski köye yeni adet “  getirenin “suyu ısınmıştır” .Eskiyi yenilemek en eskiyi en iyi bilmekle mümkündür. Bizim tanrılarımız Yunan tanrıları gibi kadere boyun eğmezler , bu ülkenin tanrısı her zaman ona özgüdür “ dağı dağa kavuşturmaz amma insanını insanına kavuşturur” . O gelip yay germez amma aç susuzda bırakmaz. Toplumda çok ileriye gideni “ tanrının sevgili kulu olduğundan yanına gönderilir”.

Nice Karacaoğlanlar büyütmüş bu insanlar sevdaya sevdalıdırlar. Hele çıkmaya görsün dağın tepesine yüreği davul çalar, Köroğlu lar akın eder yaban diyara  , yar uzaktan bilsin niceliğini. “El ile olur düğün bayram “ Türkün türküleri çınlatır yaylaları ,sazların sesi yumuşatır paslı yürekleri. Bilemeyeceksen bilmediklerini bitip, gider olursun bu diyarlardan,fazla laf pusattır bize.

Dedik olmadı,demedik yine olmadı var mı sözün üstünde sözün ! 

NOT : YAZI  DEVAM EDECEK .

O kesim Müslümanlara göre Kur’an-ı Kerim şöyle buyurur:

- “Biz kitapta (Kuran’da ya da Levhi Mahfuz’da) hiçbir şeyi eksik bırakmadık.” (Enam:38)

Onlar derler ki bu ayete göre, Kuran’ın haricindeki “rivayetleri de İslam’ın esaslarından kabul etmek”, o insanın İslam dışı olduğunu kabullenmeyi gerektirir!

Daha açıkçası, onların iddiasına göre; gayesi hakikat peşinde olan, aklını başkalarına kiraya vermeyen, Kuran ve akıl kanalıyla hakikati öğrenmek isteyen bir Müslümanın:

- “Allah’ın kitabını yetersiz gördüğü” için değil, “Allah’ın kitabı bize yeterlidir(!)” dediği için o insanı suçlamak, hiçbir mantığa sığmaz! Yine kaynağı ve sıhhati insanlarca belirlenen ve raviler kanalı ile gelen hadis metinlerini eleştirmeyi “dinden çıkma sebebi” olarak görmek de doğru olamaz!”

Gelenekselci Müslümanların büyük çoğunluğu ise, şu ayetin arkasına sığınırlar:

- “Onları (peygamberleri) apaçık deliller ve kitaplar ile (gönderdik). (Li tübeyyine linnas) insanlara, kendilerine indirileni açıklayasın ve belki öğüt alırlar diye sana da Zikr’i (Kuran’ı) indirdik!” (Nahil:44)

Yani onlar, “şayet hadisler olmaz ise Kuran anlaşılmaz” demekteler. Oysaki dönemimizdeki “Kurancı” kesime göre Kuran, kendi kendini tefsir ettiğinden haber vermekte ve şöyle buyurmaktadır:

- “Onlar sana hiçbir misal getiremezler ki, biz sana gerçeği ve en güzel açıklamayı (tefsiri) getirmiş olmayalım!” (Furkan: 33)

Kurancılar, söz konusu ayetten yola çıkarak şu iddiada bulunurlar:

- “Görüldüğü üzere ayet çok nettir. Kuran en güzel tefsiri kendisinin yaptığını söylerken, peygamberin görevinin de, Kuran’ın açıklamasını yaptığı ayetleri gizlemeden etrafındaki insanlara ulaştırmak ve görünür kılmak olduğunu söylüyor!”

Bu kesimin iddiasına göre, geleneksel anlatının kitlelerden sakladığı ve köşe bucak gizlediği o büyük gerçek aslında şudur:

- “İslam coğrafyası büyüyünce ve Abbasiler döneminde de koskoca bir imparatorluk oluşunca, Pazar hayatından tutun da devlet yönetimine kadar binlerce yeni sorunlar ortaya çıkıverdi! Bu sorunların ezici çoğunluğuna dair, bunlarla ilgili Kuran’da ne bir ayet ve ne de peygamberden gelen bir rivayet söz konusuydu!

Dolayısıyla, mezhep fakihleri oturup bu muazzam boşluğu doldurma gayretine girdi ve birtakım ilkeler oluşturdular. Fıkıh literatüründe bunların bu işlemlerine ve oluşturdukları bu ilkelere de “rey”, “kıyas” ve “istihsan” denir!

Dört Sünni mezhebin klasik fıkıh usulünde bu kavramlar önemli bir yer tutar. Rey; akıl yürütmeye dayalı içtihattır. Kıyas; Kur'an ve Sünnette hükmü bilinen bir konuyu benzerlik yoluyla hükmü bilinmeyen bir meseleye uygulamaktır. İstihsan ise; genel kıyasın yol açabileceği zorluk veya adaletsizliği önlemek için daha güçlü bir delile dayanarak farklı bir hüküm vermektir.

Bunlar içerisinde “istihsan” ı en fazla kullanan, Hanefi mezhebidir! Ancak Şafii mezhebi onu bağımsız bir delil olarak kabul etmez ve eleştirir. Hanbeli mezhebinde de sınırlı ve farklı bir çerçevede uygulanır. Caferi fıkhında ise kıyas ve istihsan, Sünni fıkhındaki anlamıyla kabul edilmez; daha çok Kur'an, Sünnet (Peygamber ve İmamlar), icma ve akla dayandırılır.

Yani o dönemdeki fakihler, büyük çoğunluğu insan aklıyla üretilmiş hukuk felsefesi yapıyor ve bunun adına da “Allah’ın şeriatı” diyorlardı!

Bugün “İslam hukuku” denilen devasa külliyatın çok büyük bir kısmı, gökten inme metinler ya da peygamberden gelen hadisler değildir. Sekiz veya dokuzuncu yy’ deki fakihlerin ürettikleri ve şahsi akıl yürütmelerinden doğan bir usuldür!

Kurancılar, şöyle bir iddiayı da ortaya atar ve derler ki:

- “Peki fıkıhçılar, oluşturdukları bu usuller üzerinden hüküm çıkarmayı insanlardan neden saklıyorlar! Dindeki yüzbinlerce ticaret, ceza hukuku, ibadet ve bunlarla ilgili teferruatların aslında fakihlerin şahsi içtihat, kıyas, istihsan, rey ve gördükleri maslahatlar olduğunu, neden kitlelere itiraf etmezler? Neden bunu sır gibi gizlerler?” Çünkü onlar, “din üzerinde o mutlak kutsallık ve tartışmazlık zırhını ve yine güç tekelini kaybetmek istemiyorlar da ondan!” Eğer size bu hususlardaki boşluk ve kuralları, geçmişteki fıkıhçıların kendi akılları, rey ve kıyasları ile doldurduklarını, yani bu işin içinde beşerî bir emeğin bulunduğunu söylerlerse, o zaman dinin “insani yönü” açığa çıkmış olur! O taktirde siz de bugün haklı olarak kalkıp “eğer onlar kendi çağlarının toplumsal şartlarına göre kölelik, ticaret, ahlak vs. gibi şeylerde, aklını kullanıp kurallar ürettiyse, peki biz neden 21 inci yy. da kendi aklımızı ve Kuran ilkelerini kullanarak, bugünün sorunlarına yeni çözümler üretmeyelim, niçin içtihat yapmayalım?” deme hakkına sahip olursunuz!”

Kurancı kesim şunu da derler:

- “İslam’ın kimi (ilkelerinin değil) hükümlerinin güncellenmesi vardır! İşte bu tipler (gelenekselciler), insanların düşünceyi sorgulamasını ve dini kendi çağının şartlarına göre güncellemesini engellemek için, bu tarihsel gerçeği gizliyorlar!”

Şöyle devam ederler:

- “Gerçek şu ki, kimi din adamlarının kullandıkları hırçın ve saldırgan dil, gerçekte kendi iç çöküşlerini engelleme çabasıdır! Hadislerin dahi olmadığı yerde fıkıhçının rey, kıyas ve istihsanını ve yine şahsi aklını dinde mutlak otorite kabul edenler, Kuran’ın kendi kendini tefsir ettiğini görmezden gelip, sadecce “Allah’ın kitabı bize yeter” diyenleri “zındıklıkla” suçlayamazlar! Zira Kuran bize, aklımızı kullanmayı da emrediyor! Birilerinin bizim aklımızı geçmişin fıkıh yorumlarına köle etmesine izin vermemeliyiz!”

Şunu da söylerler:

- “İslam dünyasının refahı ve aydınlanması, ancak ve ancak, Kuran’ın özüne dönmekle ve Muhammedî İslam’a sarılmakla mümkündür.

Ne acıdır ki bugün bu coğrafyada ölenin de öldürenin de Allah diyerek can aldığı kelimelerin arkasına sığınıp hakikati katlettiği karanlık bir çağdan geçiliyor! Dolayısıyla, bu türden ezberleri bozmak ve tarihin karanlıkta kalanlarını aydınlığa kavuşturmak hepimizin görevi olmalıdır!”

BİRİNCİ BÖLÜMÜN SONU

Yazı özelliklerini tanıtmak ile beraber en fazla nasıl oluşur ,nasıl bulunur, nered bulunur,değerlimidir gibi sorulara cevap olacaktır.

ÖZELLİKLERİ :

Kimyasal yapısı : Mg Al2 O4 ( magnezyum Alüminyum+Oksijen görüldüğü üzere çok özel elementlere sahip değil.

Parlaklık: Can benzeri 

Renk :    Kırmızı, mavi, mor , pembe, lavanta, yeşil 

Sertlik  : 7.5- 8  ( zümrüte benziyor) 

Özgül ağırlığı : 3.5 - 4.01 ( aralığı en doğrusudur) 

Saydamlık : Saydam veya yarı saydam

Adının kökeni : Latincede “spina “ kelimesinden gelir anlamı “diken “ demektir .Sivri çıkıntıları nedeni ile verilmiş.

Çizgi rengi : Grimsi beyaz.

Kapanım lar : Diğer taşlara nazaran kapanımları çok azdır.

 Tek kırımlı yapıya sahiptir.

Bulunduğu ülkeler : Brezilya, Afganistan, Viet Nam , Sri Lanka, Tanzanya, Madagascar, Pakistan.

Bulunduğu jeolojik alan : Genellikle metamorfik lerde bulunur. Özellikle de kalker ve mermer içinde.

Kristal sistemi  : Kübik ( bazı elmalar gibi) 

Kırılma  :  Düzensiz,konkoidal

Pleokroizm  : yoktur ( açıya göre renk değişimi )

Optik  : İzotropik tir yani tüm yönlerde aynıdır.

Kristal alışkanlığı : Sekiz yüzlü ve ikizlenemiş olarak.    

Taşın sentetiği : Evet vardır ,yapılabilmektedir.

En değerli olanları: mavi safir aranır. Bu renk ise “kobalt elementi” ile alakalıdır.

SPİNEL TAŞI neden bizler için önemlidir? 

Çünkü bu taş esas olarak metamorfiklerde bulunur ve mermer ile ilgili olması nedeni ile bizde bulunma ihtimalini çok yükseltir. Özellikle Ege ve Marmara metamorfik yapılardan çok bulunan bölgelerimizdir zaten Türkiye mermer de sayılı ülkelerdendir ( mermer kelimes  de  Marmara dan gelir ) 

Daha önemli diğer gerekçe ise; bu tal “EMERY, ZIMPARA TAŞI” olan yerde en çok bulunur! Bu gerçek hep saklandı bu kayaç grubundan bulunan ( yakut,safir , spinel ) hep sıradan taş fiyatına yurt dışına satıldı hem de yüzyıllardır…

NOT: Bu yazıların yazılma motivasyonu halkımızın yediği bu müthiş kazıklar nedeni iledir,artık bu soygunu  durdurmamız lazım.

Taşın tarihçesi : Aslında çok eski zamanlardan beri bulunup süs eşyası olarak kullanılmıştır. Fakat bu taşın şöyle bir sorunu vardır görünüşü itibari ile özellikle korund ailesine yakın benzerlikler taşır. Kırmızı renkli spinel çoğu zaman yakut sanılmıştır ( meşhur Timur Yakutu aslında bir spinaldir ) Ayrıca safirin diğer renkleri ile örtüştüğü için ve sertliğinin de yüksek olması sebebi ile safirle de karıştırılmıştır. Yakut ve safir ile farkı ilk defa 1783 yılında ayırt edilebilmiştir.  Spinel aslında yakuttanda nadir bulunur fakat ederi beklendiği kadar yüksek değildir. Zamanla değerinin yükselmesi beklenmektedir. Bu bölümde bilinen bilgileri yazdık ikinci bölümde daha derinlemesine bilgi vermeye çalışılacak.

5-) Bilen kişiler için ilk başta yanlış gelecek bir iddiayı ve gerçeği die getireceğim. 

Türkiye ,ilk bölümde yazdıklarımın  neticesi olarak son derece kaliteli ZÜMRÜT yataklarına sahiptir. Bu konu çok önemli bu nedenle bu varsayımı anlaşılır şekilde açmam gerekiyor ;

A-) Önce bu mineralin çok önemli bir özelliği var  var onu yazalım. Dünyada kaliteli Zümrüt çok pahalıdır çünkü kaliteli olanı çok az bulunur ve çıkarılır. Şu anda kabul edilen en kaliteli zümrütler Kolombiya’da çıkarılır ( özellikle üç yataktan ). Antik Mısır’da zümrüt çıkarlıyordu fakat kalitesi düşüktü çünkü bütün minerologlar bilir ki zümrüte o güzel yeşili veren krom bileşiği aynı zamanda o taşın laneti gibidir çünkü inklüzyonlara ( kapanımlara) ve çatlakların da sebebidir.Özellikle mika şistli alanlarda bu dahada belirgin olmaktadır.  

B-) Kaliteli zümrüt;  kırığı ,çatlağı olmayan ve renk skalasında % 70 seviyesinde krom bileşiği alarak oluşan renge sahip olan taştır. Bu tip zümrüt hidrotermal yatakların eseridir. 

C-) Zümrüt oluşumu için önemli olan mineral veya elementleri yazarsak ; elbette ilk önce beril minerali gelir. Bir bölgede beril yoksa beril ailesi taşlarda elbette bulunmaz ( zümrüt, akumarin , helidor, biksbite , goşenit ) sonra ise krom gelir. Bu ikili de ne yazık ki ender bulunur. Ayrıca ayrı dünyaların varlıklarıdır çünkü beril  felsik yapıda bulunur oysa krom çok dipten gelir ve ultramafik yapıda bulunur. Bu zümrüt oluşumunun ilk zorluğudur. Öyle bir olgu olmalı ki bu iki bir arada bulunmazdan yeni bir bileşik ( mineral oluşabilsin )  Fakat zorluk sadece bu kadarla kalmaz .Yazı devam ettikçe açıklanacak.

D-) Artık bu değerli taşın neden ender olduğunun önemli kısmını yazmış olduk. Bundan sonra ilk bölümdeki bilgileri sentezleyerek gideceğiz. 

E-) Türkiye’nin çok uzun yıllar denizin  tabanı  olduğunu yazmıştık ( bütününü değil bir kısmını) Ayrıca aynı bölgelerin bol miktarda hidrotermal yataklara sahip olduğunu ve ayrıca çok sayıda volkanizmadan bahsetmiştik. Elbette bir bölgede yüksek volkanik faaliyet varsa bu bir takım sismik hareketlere de sebep olacaktır. Nitekim özellikle üzerinde durduğumuz Batı Anadolu tam bu şekilde bulunmaktadır. 

Depremler, Hidrotermal yataklar ve bir tanesini daha ekliyoruz o da “EVAPORİT YATAKLAR” . Evet zümrütümüz daha görünür hale geliyor. Öncelikle tekrar yazılmalı ki ; bütün bu benzemezlerin biri bile eksik olsa bu nadide taş oluşmazdı. 

Evaporit yataklar milyonlarca yıl meydana gelen tortul kaynaklardaki kromun varlık nedenidir. Fakat ikili arasında bazen yüzlerce metre derinliğinde mesafe vardır. Bu mesafe de sadece bölgede bol oluşa gelen depremlerin yarattığı kırılmalar sayesinde olabilmektedir. Daha eski zamanlara gidip aynı bölgelere baksaydık , büyük çukurluk  alanların deniz suyu ile dolu olduğunu görürdük. Bu tuzlu sular diplere yukarıdaki erimiş berili taşır ve kromun olduğu yerlerde kimyasal reaksiyonlar sonucunda zümrüt oluşur. Evaporit yatakların güzel bir özelliği vardır. Bu ortamda normalde klark sayısı çok yüksek olan demir bulunmaz veya çok az bulunur. Bu durumda meydana gelen zümrütlerin kalitesini garantiler.

F-) Sonuç olarak nasıl Türkiye bir BOR ülkesi ise nasıl bir korund ( açılım olarak da yakut,safir ve spinel ) ülkesi ise aynı zamanda da bir ZÜMRÜT ülkesidir.

6-) Türkiye , çok fazla sayıda lamproit dayk ve lamprofir dayk oluşumlarına sahiptir. Bu durumu da  biraz açalım ;

A- LAMPROİT DAYK : Önce kendimden başlıyayım , Denizli’de sadece kişisel gayretimle ( yanımda bana yardım eden arkadaşlarım da vardı ) on yedi adet buldum. Bu sayı dahada fazladır çünkü gerek aracımın olmaması gerekse geçirdiğim trafik kazası sonucu sağ ayağımın üç yerden kırılması ve ameliyatlar sonucunda devam edemedim. Ayrıca çeşitli yerli yabanc ortak çalışmaları sonucunda kesinleşmiş il sayısı altı adettir ( Denizli hariç nedense hiç kimse Denizli ‘den bahsetmiyor sanki sadece akademisyenler lamproit bulabilimiş gibi… Netice olarak şimdiki duruma göre ; Denizli, Uşak, Muğla, Afyon,Kütahya,Isparta ve Tekirdağ. 

Bir dünya tecrübesi sonucu olarak , bir adet lamproit bulunduğunda ona bağlı en az on bir adet daha bulunduğu kabul edilir fakat bu asgari sayıdır ortalama olarak diyebiliriz ki 7 x25 = 175 adet lamproit daykımız var demektir . Yine şimdiki bilgimize göre her on lamproit den biri işlenebilir elmas bulundurur bu durumda 175 : 10 = 17 adet elmas çıkarılacak lamproit mevcut demektir  ki bu da  yine eksiktir çünkü araştırılırsa bu sayı hızla yükselecektir. 

ÖNEMLİ NOT: Lamproitler yerşn çok derinlerinden yüzeye mineral ( değerli maden ve taş ) taşır. Özellikle altın, bazı değerli garnet çeşitleri vs.  

LAMPROFİR DAYK : Bütün dünyada son yıllarda bu jeolojik oluşumlara ilgi artmıştır. Bunun en büyük sebebi ise bu oluşumların kimberlite ve lamprote ile bağlantılı görülmesinden ileri gelmektedir ayrıca özellikle yüksek öiktarda altın kaynağı da olduğu ortaya çıkınca sonuç kaçınılmaz şekilde ki duruma gelmiştir.

Lamprofirler konusunda benim bir adet  yabancı kaynaklardan edindiğim bilgilerle yazdığım yazım vardı fakat bu konuda yeterli araştırma yapmamıştım. Bildiğim kadarı ile Denizli'de bir bölgede bu oluşum bulunup hakkında makale yazılmıştır. Bu konudaki yazıların artması beklenir. 

Türkiye’de ki gerek lamproit gerekse lamprofirler esasen kuzey Afrika’dan kopan kıta kitlesinin Anadolu kütlesi ile çarpışıp özellikle Toros Dağlarını oluşturması sonucu ,zaten önemli kısmı Tetis Denizi tabanı olan Anadolunun dipte meydana gelen büyük çarpışma ile kalınlığı az olan deniz tabanı parçalanınca manto tabakasından yukarı sızmalar olmuştur. Bu süreç uzun süre devam etmiş ve yüzeye mantodan malzeme taşınmıştır.Bu sürecin sonucu olarak bilebildiğim kadarıyla ;

1-   Sadece Türkiye'de bulunan ( Elazığ ili) “Kemmerite minerali”  

2-    Türkiye’de birkaç yerde bulunan  “Mozanit minerali” 

3-    Toros larda bulunduğunu bildiğim “mavi garnet” 

4-    Birçok yerde bulunan “Uvarovite garnet” 

5-    Benim bulduğu 1.6 cm büyüklüğünde ki “Stishovite minerali” 

6-    Benim bulduğum “BallenKuvarsları” 

7-     Benim bulduğum  “Diapletik Glass “ lar bulunmuştur.

Cevabıda şöyle ; çünkü yazı içinde geçen bazı bulgular diğer konularla ilgili bir nevi doğrulama yapıyor durumda. 

Yazının tam anlaşılması için benim ne düşündüğümün anlaşılması gerekir. Özellikle değerli taş ve değerli maden konusunda araştırma yapan biri olarak bazı temel varsayımlarım var , önce onları yazayım ; 

1-) Türkiye,  toprak ve deniz olarak geniş alanları kaplar bu durumda bazı avantajları beraberinde getirir. Sanırım bu varsayımın tartışılacak yönü yoktur ( elbette Kazakistan veya Kanada vs. de  avantajlıdır ) 

2-) Türkiye, üç kıtanın birleşim yerindedir ve bu durum jeolojik çeşitliliğine katkı yapar durumdadır. Bunun sebebide çok açık ama  biraz  açalım; gerek Afrika kıtasının gerekse Arabistan yarımadasının tektonik hareketleri ,dağ oluşumları, deprem faaliyetleri vb. hususlar. Sanırım bu konuda çok açık şekilde anlaşılabilirdir.

3-)  Türkiye , çok farklı iklim ve bitki ile hayvan faunasına sahiptir. Bu durum doğrudan olmasa da dolaylı olarak ana konu ile bağlantılıdır  ( Bazı bitki çeşitlerinin maden aramada gösterge olarak kullanılması gibi. 

4-)  Türkiye, jeolojik tarihi gerçekten çok ilginçtir. Çok uzun zaman topraklarının önemli bir kısmı TETİS DENİZİNİN tabanı olarak var olmuş ve bu onlarca milyon  yıl süren jeolojik süreç pek çok önemli sonuçlara yol açmıştır. Bu konu önemli açalım ;

A-  Bugün Türkiye’de “melinite opal “ bulunmuş ise  bu sürecin  doğal sonucudur ( itiraz edeceklere cevabım şu.Yüzlerce adı geçen opalden buldum . Bu opal aynı zamanda petrol ve doğal gaz aramalarında gösterge mineralidir ) 

B-  Bugün Türkiye dünyada en yüksek BOR rezervine sahipse bu sürecin ürünüdür.

C-  Bugün Türkiye muazzam “EVAPORİT YATAKLARA “ sahipse bu sürecin sonucudur.

D-  Bugün Türkiye dünyada en fazla “HİDROTERMAL YATAKLARA SAHİP “ ülkeler arasında ise bu sürecinde sonucudur.

E-  Bugün Türkiye dünyada en çok yanardağ ( sönmüş , sönmemiş  hepsi) bulunan ülkelerden ise yine aynı olayların sonucudur.

F-  Bugün Türkiye feldspat yatakları ve bununla bağlantılı mineral ve kayaç bakımdan bu kadar zenginse bu süreçlerin sonucudur.

G-  Bugün Türkiye “EMERY MİNERALİ VEYA TÜRKÇESİ İLE ZIMPARA TAŞI MADEN GRUBU” olarak tüm dünyadaki rezervin %  67 sine sahipse bu süreç ile ilgilidir. Fakat ne yazık ki bu grubun içinde bulunan “Götit,  ,manyetit   ve KORUND VE SPİNEL ( ayrıca diaspora( bizde zultanit diye bilinir) , jibsit(  Gibsit diyede bilinir, boksit cevheri ana minerallerindendir) ,rutil ( titanyum minerali) ,margarit( kalsiyumlu mika) 

meselesi doğru anlaşılmış değildir . En önemliside zımpara taşının büyük çoğunluğunu KORUND oluşturur. Bunun fiili anlamı şudur; Bu bölgeler SAFİR VE YAKUT yatakları dır. 

Safir ,bilindiği gibi korund ailesinin bir üyesidir . Korundun değerli taş olarak en sık bulunanı bu değerli taştır ( korundun kırmızı haricindekilere rengi ne olursa olsun safir denir ) Sebebide çok basittir diğer renk veren bütün elementler her yerde bol bulunur. Mesela mavi safir , demir ve titanyum ile oluşur. Bu iki element de yer kabuğunda bulunma oranı yüksektir. Kristal korund için en önemli olan gerekli derinlik ve basınç altında oluşması olayıdır ki bu sıcaklık için şu yazılabilir ; 

1-) Metamorfik bölgede 800-900 derece sıcaklık ve buna denk gelen 27-35 km  fakat bazı durumlarda bu derinik 15-20 km de  olabilir. 

2-) Magmatik bölgelerde ise  900-1.100 km de olur. 

Bu kadar derinden yüzeye taşınması ise ; 

1-) BAZALT PÜSKÜRMESİ: Mantodan hareketlenen lav ( magma) hızla yukarı çıkarken yukarı kısımlarda rast geldiği safir ve yakut kristallerin bulundukları kayadan koparır ( zira magmanın sahip olduğu sıcaklık safir ve yakutu eritemez  çünkü safir 2.000 C yukarısında erimeye başlar ancak bulunduğu kayayı etkiler ve ayrıştırır ve tıpkı elmasta olduğu gibi bir asansör gibi davranarak yüzeye çıkarır ( ksenokristal olarak) 

Bu tip oluşumlara örnek Avustralya , Kambocya, Tayland

2-) KITA ÇARPIŞMASI VE DAĞ OLUŞUMU İLE :

İki dev gibi kıta sahanı sıkıştırınca alttaki kesim yükselir ve çok uzun sürede dağ oluşumları meydana gelir , altta bulunan safir ve yakut ta yukarı taşınır. Bu tip oluşumlara örnek ise , Keşmir, Myanmar , Sri Lanka . 

Hemen her mineralde olduğu gibi ilk oluşum yerlerinden yağmur,deprem, fırtına gibi etkenlerle mineraller özellikle dere yataklarına taşınır. Burada bulmak çok daha kolaydır.

NOT: Yazıya  devam edilecek.

Tam adı Şeyh Nasıreddin Eb’ül Hakayık Mahmud bin Ahmed el-Hoy’i dir. 1204 yılına kadar Horasan ve Maveraünnehir’deki medreselerde eğitim gördü. Dönemin tanınmış şahsiyetlerden olan Fahreddin Razi’den dersler aldı. Daha sonra, ABBASİ İmparatorluğu’nun başkenti Bağdat’a  geçti. Burada Şeyh Evhadüddin Kirmani ile tanışıp ona intisap ederek 1205 yılında birlikte Anadolu’ya gelip Kayseri’ye yerleşti. Kayseri’de debbah (deri imalat) atölyesi açarak Müslüman esnafları Ahilik teşkilatı etrafında örgütledi.

Ahi Evran, Kayseri’de Şeyh Evhadüddin’in kızı Fatma ile evlendi. 1227 yılında Selçuklu Sultanı Aleaddin Keykubat’ın İsteği üzerine Konya’ya daki Hanikah-ı Ziya ve Hanikah-ı Lala dergahlarının şeyhliğini yapmaya başladı. Aleaddin Keykubat’ın 1237 yılında içinde oğlu Gıyaseddin’in de bulunduğu bir grup yönetici tarafından zehirlenerek katledilmesinden sonra, yeni yönetim ile ilişkileri bozuldu. 1240 yılında çıkan Babai isyanını desteklediği gerekçesi ile hapse atıldı.

Selçuklu ordusunun 1243 yılında Sivas yakınlarında Kösedağ savaşında Moğollar’a yenilmesi ile Selçuklu şehir ve köyleri Moğollar tarafından işgal edildi. Bu işgallere en fazla direnç gösteren Ahi teşkilatları oldu. Bu direnişler sırasında binlerce Ahi şehit oldu. Ahi Evran’ın eşi Fatma Bacı da bu çatışmalarda Moğollara esir düştü. Fatma Bacı, Kayseri’nin kuşatılması sırasında başında bulunduğu Bacıyan-ı Rum teşkilatı ile Moğol işgalcilerine karşı şiddetli çarpışmalarda bulunmuştu.  

Ahi Evran, beş yıl hapis yattıktan sonra 2. Gıyaseddin Keyhüsrev’in vefatı ile cezaevinden çıkabildi. Hapisten çıktıktan sonra daha sakin bir şehir olan Kırşehir’e yerleşti. Burada Ahi teşkilatını yeniden örgütledi. Ancak Moğollara karşı direnişi örgütlemeye devam etti.  

Araştırmacı-yazar Baki Yaşa Altınok, “YENİ VESİKALAR IŞIĞINDA AHİ EVRAN VELİ İLE ARKADAŞLARININ SÜRGÜN VE ŞEHİT EDİLMESİ” adlı makalesinde Ahi Evran ve Ahilerin Moğol istilacılarına karşı verdiği mücadeleyi şöyle anlatmaktadır:

“Sultan 2. İzeddin Keykavus’un veziri Kadı İzeddin, Moğolları Anadolu’dan söküp atmaya kararlıydı. Moğollarla savaşmak için, başta Ahi Evran olmak üzere, diğer Ahi ve Türkmen ileri gelenleri ile sık sık Kırşehir’de buluşup görüşüyordu. Moğollar’ı Anadolu’da atma planları, 1256 yılındaki Sultan Hanı yenilgisiyle boşa gitti. Dini ve milli bir dava düşüncesi taşıyan Ahiler ve Türkmenler, ikinci kez Moğollar’dan ağır bir darbe yedi.”

Araştırmacı-yazar Baki Yaşa Altınok makalesine şöyle devam etmektedir:

“....Moğolların desteğini alan 4. Rükneddin Kılıçaslan, 1260 yılında tek başına Konya’da tahta geçti. Kılıçaslan Ahilere ve Türkmenlere karşı baskılarını iyice artırdı. Kırşehir’in Malya ovası, Moğol ordusunun yaylak ve kışlağı haline getirildi. Kırşehir’deki bazı idarecilerle işbirliği içinde olan Moğollar halka zulmediyor, esnaflardan ağır vergiler alıyordu. Bu durum Menakıb-ı Ahi Evran’da şöyle yer almaktadır:”

“Hanü hanümanlar (evler-ocaklar) olıser yağma

Evran niyaz itdi kahar-ı mevla” (Menakıb-ı Ahi Evran, 85. beyit)

“Bu dizeden de anlaşılacağı gibi, Kırşehir’de hayat çekilmez hale gelmişti. Moğol yöneticilerinin yoğun baskısı nedeniyle, kendini güvende hissetmeyen halk üretimden uzaklaşmıştı. Bu nedenle  orta ve doğu Anadolu’nun önemli bir bölümü adeta çölleşmeye başlamıştı. Bu bölgelerdeki nüfus ya kaçmış ya Moğollar tarafından öldürülmüş ya da köleleştirilmeye çalışılmıştı.”

“Bu koşullardaki Türkmenler, çiftçiler, zanaatçılar ve tüccarlar Moğol himayesindeki iktidara karşı tepkiliydiler. Yalnızca dış düşmana değil, bir o kadar da yerli egemen sınıfına karşıydılar. Ahi Evran’ın öncülük ettiği Ahi ve Türkmenler, 1261 yılında halka zulmeden Moğol ve Selçuklu idarecilerine karşı ayaklandılar.”

Ahi Evran Menakıpnamesinde bu ayaklanma şöyle anlatılmaktadır:

“Didiler kim aduyla doldı eşhas (kişiler-şahıslar)

Kef kafirler yedinde (yönetiminde) eyla halas (kurtuluş)

...

Nusrat (Ahi Evran) dileyuben bindi düldüle

Ol anda alemde kopdı gül güle”

Ahi Evran ve taraftarları Moğollar ve onların yerli işbirlikçilerine karşı savaşırken şehit düşerler. Menakıpnamede bu olay şöyle anlatılır:

“Çaşıtlar (casuslar), decallar dolışdı hana (Sultan Hanı)

Yecüç mecüç buğuz itdi Evran’a

Ejderha donunda delüğe ahdı

Uğurlar derilüb ardında bahdı”

Bu beyitlerden, Ahi Evran'ın Moğollarla yapılan çatışmalarda şehit olduğu belirtilmektedir. Ahi Evran’ın Moğol işgaline direniş sırasında şehit olduğu “Keremat-ı Hünkar Hacı Bektaş- Veli” adlı Osmanlıca yazma eserde de yer almaktadır. Eserde, Ahi Evran’ın şehit edilişi şöyle anlatılmaktadır:

“Ahi Evran Padişah Kayseri’den debbağdı. Ulu Aleaddin (Sultan Aleaddin Keykubad) onu Konya’ya davet eyledi. Saddeddin Konevi ilen muhabbeti ziyade idi. Takim onu Denizli’ye gönderdiler. Hacı Bekdeş kim Sulucaöyüğe gelince, o da Kırşehir’e geldi. Çokca debbağlık yaptı. Tatar (Moğol) muhalifi olup, savaşkan idi. Fütüvvet erbabının serveridir. Bu yüzden şehitlik şerbetini içti. Hünkar ile müsafahası, keramatı çok durur.”

Araştırmacı-yazar Baki Yaşa Altınok makalesinin sonunda Ahi Evran’ı şöyle tanımlamaktadır:

“... Ahi Evran Mücadeleci bir kişiliğe sahipti. Moğollarla ve Moğol yanlısı yöneticilerle yılmadan mücadele etmiş ve sonunda bu mücadelesi sırasında şehit düşmüştür.”

“....Ahilik özellikle 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı merkezi yönetiminin takip ettiği baskı politikaları sonucu önemini yitirmiş, bağlıları ise, Bektaşi ve Melami cemaatleri içine dağılmışlardır.”

Yukarıda verilen kaynak eserlerden, 13. yüzyıldaki Alevi İslam’ın temsilcisi olan Ahi Evran’ın, sadece esnaf teşkilatı Ahilik için değil, ülkenin ve devletin bağımsızlığı için de mücadele ettiği anlaşılmaktadır. Ahi Evran ve Türkmenlerin Moğol işgalcilerine ve onların iktidara getirdiği yerli işbirlikçilerine karşı, Anadolu’nun bağımsızlığı için hayatlarını feda etmekten çekinmedikleri görülmektedir.

Bağımsızlık ve özgürlük için hayatlarını feda eden tüm şehitlerimizi, saygı ve rahmetle anıyor, ruhları şad, mekanları cennet olsun...

Birinci olarak bilim dünyasında bu tartışma sona ermemiştir hala sürmekte ve araştırılmaktadır.

İkinci olarak bu yazının asıl konusu “Kord Ernstson”ve arkadaşlarınca ileri sürülen “Chiemgau impakt krateri”ile ilgili görüşleridir bu yazı aynı zamanda pink kuvarslarıda kapsıyor.Öncelikle bu yazıyı ve öngörülerini yazalım;

Bugünkü Almanya'nın doğusunda bulunan  (Bavyera)  bazı gölleri de kapsayan bölgeye MÖ.2000 yıllarında bir meteor ve  kuyruklu yıldız çarpması ile devasa krater oluşturduğu,ayrıca bu meteorun yeryüzüne çarpmadan önce parçalara ayrılıp aynı bölgede daha küçük kraterler oluşturduğu ( göllerin varlığının açıklaması) teorisidir. Öncelikle bu teoriyi bilim dünyası tamamen kabul etmiş değildir. Örneğin “Wikipedia”  bu teoriyi kabul etmez çürütüldüğünü kabul eder. Buna karşılık bu görüşü destekleyen bilim insanları da vardır.

İddaya göre Keltlerin yaşadığı dönemde bu olay olmuş ve mit lerine de geçmiştir.Kraterin boyu 60 km eni ise 30 km olduğu ve bölgede meteordan kopup daha küçük kraterler oluşturduğu yazılır. Bu kraterlerde yapılan araştırmalarda bir impakt bölgesinde olması gereken değişime uğramış çeşitli kayaç ve minerallerin bulunduğu iddia edilir.

Yazıyı iyi anlayabilmek için bazı bilgileri vermemiz gerekiyor.

Bilindiği gibi kuvars oldukça geniş bir mineral ailesidir. Doğada çok miktarda ve çok sayıda çeşidi bulunur. Kuvars kabaca iki gruba ayrılır .Birinci grup kristalleri gözle görülecek büyüklüktedir . Bunlar  ;  kaya kuvarsı, ametist, sitrin, dumanlı kuvars vs.İkinci grup ise; kalsedon, agat, plazma, jasper vs. gibi kristalleri gözle görülmeyecek derecede küçüktür. Yazı konusu rose ve pink kuvars birinci gruba girer. Rose kuvars Türkçede gül kuvarsı denir açık pembe renktedir. Bu kuvarsın asla “euhedral” yani özşekilli olanına rastlanılmaz.  Özşekilliden maksat kaya kuvarsında olduğu gibi altı yüzü olan kristalli yapıdır. Doğada bulunan kuvarsların bir kısmı radyasyon nedeni ile renk kazanmıştır bunlar,ametist, sitrin, dumanlı kuvarstır.  Diğer renkli taşlar değişik sebeplerle renk kazanır (inklüzyonlar yani kapanımlar, kristal merkezine giren elementler(elmasda mavi rengi veren bor elementi gibi).

Rose kuvarslar dünyanın pek çok yerinde bulunmuştur. Bu kuvarslar genelde masif halde  (büyükçe kaya gibi)  bulunur. Asla saydam olmazlar yarı şeffaf halde bulunur. Genellikle güneş nedeni ile rengini kaybetmediği kabul edilir.  Pegmatiklerde ve hidrotermal yataklarda  bulunur.  Renklenme nedeninin titanyum ve alüminyum olduğu genelde kabul edilir.  Ancak başka bilim insanları renk nedeni olarak “dumortierite”  lerin sebeb olduğunu düşünmektedir.  Dumortierite ler bir bor silikatidir.  Bunların kütlenin %0.05 ile %0.015 ni kapsadığını söylerler.  Hatta bir kısım bilim insanı rengin nedenini demir bileşiklerine bağladığı bilinir.  Sonuç olarak 500 derece civarında ısıtılan rose ler beyazlaşır ve bir daha asla eski rengini alamaz.

Pink kuvarslar renk olarak rose lere benzese de ne oluşumları ne de renk oluşum nedenleri itibari ile aynı  değildir.  Pink kuvarslar ilk defa 1930 yılında Maine de(USA) da bulundu.  Sonra 1959 yılında Minas Gerais de (Brezilya)bulundu  .  Bu pembe kuvars lar  kristalli yapıya sahipti.  Tamamen saydamdır. Pink kuvarslar diğeri gibi kabaşon olarak işlenmez değerli kabul edilir ve genellikle kolleksiyoncular alır.  Daha sonra Himalyalarda farklı bir pink kuvars bulunmuştur.  Bunlar halkalar halindedir.

Pink kuvarslar fosforca zengin pegmatiklerde bulunur. Dünyada en çok Brezilyada bulunur.  Bu taş güneşe karşı çok hassastır rengini kaybeder.  Bu nedenle de bazen ametist ile karıştırılabilir zira bazı ametistler açık renkli olunca bu taşa benzer.  Bu tip ametist taşları çok açık renkli olmasına rağmen zayıf pembe renk verir.  Normal şartlarda bu iki taşı ayırt etmek zordur ancak ametist rengi maviden kırmızıya dönerken pink kuvars ise soluk renkten pembeye dönüşüm gösterir.

Tekrar yazının ana konusuna dönersek,Kord Ernstson ve ekibi pink kuvars lardan “agregalar”halinde bulduklarını söylemişlerdir. Bu pembe kuvarsların açıklamasını ise 

meydana gelen patlama sonucunda oluşan gama radyasyonuna uğrayan normal kuvarsların pink kuvarsa döndüğünü söylemişlerdir. Elbette bu biraz farklı bir teoridir.

Bu nedenle de tartışmaya sebeb olmuştur.Aynı sebebten ekip başka deliller sunmuştur.Bunlar değişim geçirmiş feldispat ve kuvarslar ile “carbonaceous spherules”(karbon kürecikler),mikrotektiler,”gupeiite”,”xifengite”,”hapleite”,”linzhite”,”krotite”,”natquite”,”moisanite,” khamrabaevite vs.

Bir meteor çarpması olan bölgede çok önemli değişimler olur. Bu değişimler tespit edilerek gerçekten meteor impact bölgesi olup olmadığı anlaşılır. Düşen meteorun büyüklüğü ve yapısı ile değişerek çok büyük patlama ve ısı ile basınç etkisi olur.Bu bazen yüzlerce nükleer patlama şiddetinde olabilir. İşte bu etkiler bilhassa feldispatlar ve kuvarslar üzerinde dönüşümlere sebeb olur.Feldispatların bu etki ile camsı özellik kazananına   “masklenit”  denir. Aynı şekilde kuvars da olanına ise “diopletik cam”denir.

Her iki oluşum,normal şartlarda yerkabuğunda oluşmaz. (endojen etik süreç)

Kuvars ve feldispatın camlaşması için 10-20 Gpa lık basınç gereklidir. ıUnutmayalım elmas daha aşağı basınçta oluşabilir.

İşte bu ekip yukarıda yazılı dönüşüme uğramış mineralleri bulduğunu açıklamıştır.Bunların haricinde ileri sürdükleri diğer konu ise;kayaçlarda var olan mikaların değişime uğramasıdır.Muskovit mikalarının “izotropik” olduğu açıklanmıştır.

şöyle devam edelim doğada her tür cam ve camsı yapı ile kübik tarzda kristalleşmiş  (elmas gibi)  mineraller   isotropik   özellik gösterir. Ne demek izotropik özellik ?  O na bakalım. Tek bir kırılma indisine sahip maddeye izotropik malzeme,mineral vs denir.  Aynı şekilde birden fazla kırılma indisine sahip madde ve mineral özelliğine ise “anizotropik”denir.  Normal olarak muskovit mikası anizotropik tir.  Ancak burada izotropik mika bulunmuştur bu da burada şiddetli bir patlamanın belirtisidir denmiştir. Ayrıca eklemek gerekir anizotropik mineralller “dikroizm”özellik gösterir. Yani içeri giren ışık farklı açılarda kırılır işte bu tip mineralller ayrıca “dispersiyon”özelliğine de sahiptir.Bazı impakt bölgesine ait mineralller ile ilgili küçük notlar da yazıya ekliyelim.

GUPEİTTE:Demir ve silisyum bileşiğidir(Fe3Si),Yer kabuğunda oluşmaz ya dünya dışıdır ya da yerin çok altkatmanlarında oluşabilir.İlk defa Çin de bulundu.Rengi,çelik grisi-siyahtır.sertlik=5 ,görünüşü opaktır.Çizgi rengi siyahtır.Parlaklık madenidir .  Çok küçük kürecikler halinde bulunur  (0.01-0.5 mm çapında)

XİFENGİTE  :Yine demir ve silisyum bileşiğidir.(Fe5Si3) renk:gri,çelik siyahı

sertlik:5 kristal şekli:altıgen ilk bulunduğu yer Çin çizgi rengi:siyah çok küçük parçacıklar halinde bulunur.

LİNZHİİTE:  Bir demir silisyum bileşiğidir.(FeSi2) renk:çelik grisi parlaklık:madeni

sertlik:6.5 yoğunluk:4.9 ilk defa Çin de bulundu çizgi rengi:siyah şeffaflık:opak

çok küçük parçalar halinde(0.04-0.5 mm)

HAPKEİTE: Bir demir ve silisyum bileşiğidir.(Fe2Si) renk:simli parlaklık:madeni

ö.ağırlık:6.8 kristal sistemi:izometrik ilk defa Umman da bulundu.Bulanın adı verildi.

Çok küçük parçalar halinde bulunur(2-30 mikron)

NATQUİTE:Bir demir ve silisyum bileşiğidir.(FeSi) renk:kalay beyazı,çelik grisi

sertlik:6.5 ö.ağırlık:6.1 kristal sistemi:izometrik ilk füdefa Çin  de bulundu.çizgi rengi:grimsi siyah,çok küçük parçalar halinde bulunur.

KHAMRABAEVİTE:(Ti,V,Fe)C kısaca TİC diye de yazılır.İlk defa Özbekistanda bulundu.sertlik:9-9.5 ö.ağırlık:10.01 kristal sistemi:kübik bulanın adı

 verildi,agregalar halinde bulunur.

MOİSANİT:Mozanit değerli taşı olarak biliriz.  formülü SiC(silisyum karbür)

renk:yeşil,siyah,mavi,renksiz,yeşilimsi sarı,sarı sertlik:9.5 ö.ağırlık:3.2-3.22

kristal sistemi:altıgen ilk defa Arizonadaki kraterde bulundu bulanın adı verildi

bu taş Türliyedede bulunmuştur.(İzmir de)  parlaklık:  camsı   şeffaflık :saydam

çizgi rengi:yeşilimsi gri , tek eksenli bir taşdır.

KROTİTE:formülü:CaAl2O4 oksit mineraldir.En eski minerallerden biri kabul

 edilir.Renk:renksiz sertlik:6.5 parıltı:cam görünüş:saydam ö.ağırlık:2.94

ilk defa 2011 yılında rapor edildi(meteoritte bulundu)Yüksek sıcaklık ancak düşük basınçta oluşur.

CHİEMiTE:Chiemgau bölgesinde oluşan mineral anlamındadır.Bu bölgede bulunmuştur.Ponza benzeri oluşumların içinde mikron boyutunda elmas ve “carbyne”bulunmuştur.(Carbyne:karbonun allotroplarından biridir.Grafen benzeri yapıdadır.Grafen ve elmastan iki kat daha sağlam olduğu kabul edilir.)

DEĞERLİ TAŞ                                    MANYETİK ÖZELLİĞİ                     ÖİÇÜM

Rhodochrosite                                    Kapılır                                  3515-5269

Rhodonite                                           Kapılır                                  3160-4288

Richterite(mavi,opak)                         Ilımlı                                      113

Rutile(opak,gri)                                  Güçlü                                     122

Rutile(kırmızı)                                     Güçlü                                     327

Rutile(sentetik,renksiz)                       Yok.çok Zayıf.                        <0(dia)

Sapphirine                                           Zayıf,ılımlı                              73-95

Scopolite(sarı,mor)                              Yok                                         <0(dia)

Selenite(sarı,yarı şeffaf)                       Yok.                                        <0(dia)

Scheelite(sarı,yarı şeffaf)                      Yok                                        <0(dia)

Seraphinite                                            Ilımlı                                       126

Serpentine(opak,k.yeşil,k.rengi)            Sürükler,Kapılır                      363-1519

“           “  (y.şeffaf)                                  Zayıf                                       43

“          “ (y.şeffaf,kromlu)                         Zayıf                                      <20

Shell                                                        Yok                                         <0(dia)

Siderite(y.şeffaf)                                       Kapılır                                    4924

Sillimanite(yeşil,sarı)                                Zayıf                                       35-52

“         “  (gri)                                              Zayıf                                       <20

Silver                                                         Yok                                         <0(dia)

Sinhalite (k.rengi)                                       Güçlü.                                    148-152

“        “ (sarı).                                               Zayıf,güçlü                             35-52

Smithsonite(pembe)                                    Yok.zayıf                                >0-74

“         “ (mavi)                                              Zayıf                                      26

“        “ (yeşil)                                               Ilımlı,güçlü.                             Bilgi Yok

“         “ (sarı)                                               Zayıf                                        43

Sodalite(opak)                                             Yok,Zayıf                                <0-48

“       “ (şeffaf)                                                Yok.                                       <0(dia)

Sphene(titanite,yeşil)                                         Zayıf                                 35-52

“      “ (sarı,k.rengi).                                        Zayıf,güçlü                            30-78 

Sphalerite(sarı,portakal)                                 Yok                                        <0(dia)

Spinel (mavi )                                                  Zayıf,güçlü                     35-300(360)

“    “ (kırmızı)                                                     Zayıf,güçlü                           17-139

“     “(Pembe,canlı)                                            Yok,güçlü                              <0-165

“      “(Mor)                                                          Zayıf                                    22-56

“       “(Gri)                                                           Zayıf                                    31-61

“      “(Portakal,pembemsi)                                  Yok,Zayıf.                            <0-<20

“       “ (yeşil)                                                         Zayıf                                   42-48

“        “(Renksiz)                                                   Yok,Zayıf                             <0-17

“       “(Gahnite)                                                     Güçlü                                  218

“      “(Hercynite).                                                  Sürüklenir,Kapılır             1263-1328

“     “(Opak,blackspinel)                                         Kapılır                               Ferro

“     “(Kromlu,opak)                                                 Sürüklenir                        Bilgi yok

“     “(Sentetik,mavi)                                                 Yok.                                <0(dia)

“     “(Sentetik,pembe kırmızı)                                 Yok,Zayıf                        <0-20

“    “(Sentetik,mavi,glux büyüme)                             Zayıf                               <20

“     “(Sentetik,sarımsı,flame büyüme)                      Zayıf,ılımlı                      39-122

“     “(Sentetik,yeşil,flame büyüme)                           Yok                                 <0(dia)

Spodumene(kunzite,pembe-mor)                              Yok.                               <0(dia)

“            “(Açık sarı,yeşil)                                             Yok,Zayıf                      <0-56

“       “ (hiddenite).                                                         Zayıf                              65

Staurolite(opak).                                                           Sürüklenir                     890

“       “ (yarı şeffaf).                                                        Kapılır                         927-1054

Strantium titanate                                                          Yok.                           <0(dia)

Sugilite (opak)                                                               Sürüklenir,Kapılır     556-950

“    “ (yarı şeffaf)                                                             Güçlü                          170

Taaffeite                                                                          Güçlü                          135

Tantalite                                                                          Kapılır                    Bilgi yok

Titanium(element)                                                           Zayıf                       Bilgi yok

Topaz(mavi,pembe,k.rengi,yeşil,sarı)                              Yok.                        <0(dia)

“      “ (imperyal)                                                                Yok                       <0(dia)

Tourmaline (dravite)                                                          Yok                        <0(dia)

“         “ (dravite kromlu yeşil)                                            Yok,az                  <0-<20

“         “(Elbaite,liddiconite,renksiz)                                    Yok.                      <0(dia)

“         “(Verdelite,yeşil,gri yeşil )                                    Güçlü,Sürüklenir.    148-418

“        “ yeşil(açık)                                                            Zayıf,ılımlı                43-260

“        “ (sarı,yeşilimsi,k,rengimsi)                                   Zayıf,Sürüklenir      <20-512

“       “ (paraiba,mavi)                                                       Yok,güçlü               <0-286

“       “ (paraiba,yeşil)                                                      Zayıf,Sürüklenir    <0-386

“      “ (indicalite,mavi yeşilimsi mavi)                                 Sürüklenir         304-447

“     “ (“       “ ,açık mavi)                                                    Güçlü                  55-254

“      “ (“       “,mor)                                                             Ilımlı,güçlü.         87-213

“       “(Rubellite,kırmızı)                                                     Yok,ılımlı          <0-78

“       “ (“      “,pembe,morumsu pembe)                              Yok,ılımlı         <0-155

“       “ (“      “,kırmızımsı k.rengi,portakal pembe)            Zayıf,Sürüklenir  <20-547

“       “ (“      “,gri,mavimsi gri)                                           Sürüklenir          469-529

“      “ (rossmanite,pembe y.şeffaf)                                    Zayıf                  <20

“       “ (schol,opak,siyah)                                                  Sürüklenir        773-990

Uvite (k.rengimsi kırmızı)                                                   Güçlü            218-243

Uvite (sarımsı yeşil)                                                           Yok.                <0(dia)

Turquoise(mavi)                                                                Zayıf,ılımlı        26-135

“         “ (yeşil)                                                                    Zayıf,güçlü       35-278

Variscite (yeşil)                                                                  Yok,ılımlı.         <0-117

“        “ (krom yeşili)                                                            Yok                  <0 (dia)

Vivianite                                                                              Kapılır           1766

Wulfenite (portakal)                                                             Yok.                <0 (dia)

Xenatime                                                                            Kapılır             Bilgi yok

Zincite (sarı,kırmızı)                                                           Yok.                <0(dia)

Zircon(sarı,k.rengi,kırmızı,pembe,portakal)                        Yok                <0 (dia)

“      “ (mavi )                                                                        Yok                <0 (dia)

“       “ (yeşil )                                                                       Yok,az          <0-<20

Zoiste (sarı,k.rengi)                                                              Yok.              <0(dia)

“      “ (yeşil )                                                                         Yok.              <0(dia)

“       “ (pembe,şeffaf thulite).                                             Bilgi Yok.         Bilgi Yok 

Thulite (opak)                                                                    Kapılır.             3454

“      “ (tanzanite mavi,mor)                                                 Yok.                <0(dia)

DEĞERLİ TAŞ                                  MANYETİK ETKİSİ                        ÖLÇÜM

Hauyne                                              Zayıf                                             Bilgi yok

Hematite(siyah)                                  Sürükler,kapar                           2604-6859

Hemetine(imitasyon hematite)           Kapar                                         >86.000

Hemimorphite(mavi).                          Yok                                            <0(dia)

Howlite                                                Yok                                            <0(dia)

İdocrase/vesuvianite(yeşil)                  Güçlü                                         217-233

İolite                                                      Ilımlı,güçlü                                105-200

İron(element)                                         Kapılır                                       Ferro

JADEİTE JADE

Yeşil jade                                                Zayıf,ılımlı                                 65-104

Portakal jade                                           Zayıf                                          <20

Kırmızı jade                                              Zayıf,ılımlı                                 40-122

Mor  jade                                                   Zayıf,ılımlı                                 22-130

Beyaz,sarı jade                                          Yok,Zayıf                                  <0-48

Siyah jade                                                    Kapılır                                     2070

Jeremejevite                                                Yok                                          <0(dia)

Jet                                                                 Yok                                         <0(dia)

Kornerupine(mavi)                                        Zayıf                                        <20

“           “  (k.rengi,yeşil).                                Ilımlı,güçlü                                100-282

Kyanite(mavi)                                                Yok,Zayıf                                   <0-<20

“      “  (mavi yeşil)                                          Yok,Zayıf                                  <0-<30

“      “  (yeşil)                                                   Zayıf                                          61

“      “  (portakal)                                             Ilımlı                                           95

Lapis lazuli                                                     Yok                                            <0(dia)

Lazulite(yarı şeffaf)                                         Zayıf,güçlü                               Bilgi yok

Libya çöl camı                                                 Yok                                          <0(dia)

Magnesite                                                       Sürüklenir                                 985

Malachite                                                         Sürüklenir                                 477

Maw sit sit(nefrit benzeri taş)                           Ilımlı,güçlü                               139-230

Moissanite(insan yapısı,açık renkler)               Yok                                           <0(dia)

Moldavite(nature cam)                                       Zayıf                                        69

Muscovita mika                                                   Yok                                         <0(dia)

Lepidolite mika                                                     Yok.                                        <0(dia)

Fuchsite(kromlu,yeşil)                                          Zayıf                                       <20-69

Orpiment (sarı)                                                     Yok                                         <0(dia)

OBSİDİAN GRUBU

mahogany Obsidian                                              Kapılır                                    1953

Opak          “         “                                                 Sürüklenir                           304-750

Yarı şeffaf   “         “                                                  Güçlü                                     247

“       “  renksiz “     “                                                  Zayıf                                      22

OPAL GRUBU

Değerli opal                                                              Yok                                    <0(dia)

Yaygın opal                                                                Yok                                  <0(dia)

Ateş opali                                                                   Yok                                 <0(dia)

Ateş opali(Brezilya,Oregan).                                       Zayıf                             <20-39

Yeşil opal                                                                     Zayıf                               <20

Yeşilimsi sarı opal                                                        Zayıf.                             <0-26

Boulder ve matriks opal                                               Güçlü,Sürüklenir           Bilgi yok

Parisite                                                                          Sürüklenir                      345

Pearl(inci)                                                                       Yok.                           <0 (dia)

Plastik                                                                             Yok                            <0(dia)

Platin(element)                                                                 Güçlü                   Bilgi yok

Prehnite(yeşil)                                                            Zayıf,ılımlı.                   26-122

Pyrite                                                                             Zayıf                           43

Pyroxmangite                                                                Kapılır                     Bilgi yok

Pyrrhotite                                                                       Kapılır                         Ferro    

KUVARS GRUBU

Ametist                                                                            Yok                        <0(dia)

Sitrin                                                                                  Yok.                     <0(dia)

Madeire sitrin                                                               Zayıf                       <20-26

Kaya kristali(renksiz)                                                         Yok                     <0(dia)

Dumanlı                                                                              Yok                     <0(dia)

İnklizyonlu kuvars(rutilli).                                                     Yok                     <0(dia)

Turmalinli kuvars                                                              Zayıf                       43-56

Yeşil kuvars(inklizyonlu).                                                   Zayıf                          56

Parasına kuvars(mavi turmalinli)                                       Zayıf                          56

Rose kuvars                                                                         Yok                     <0(dia)

Sunset kuvars                                                                       Yok                    <0(dia)

Kaplan gözü kuvars                                                         Yok,Kapılır        <0-3889

Şahin gözü kuvars                                                              Zayıf                     <20

KALSEDON GRUBU

Yaygın agat ve jasper                                                            Yok                <0(dia)

Kırmızı jasper                                                                  Zayıf,Kapılır        19-8836

Mahogany jasper                                                                  Güçlü                 217

Bloodstone                                                                         Zayıf,güçlü         26-521

Carnnelian                                                                               Yok.             <0(dia)

Krizoprase (nikel).                                                                Yok,güçlü.      <0-224

Gemsilica                                                                              Yok,ılımlı      <0-82

Mavi kalsedon                                                                           Yok           <0(dia)

Mor kalsedon                                                                             Yok.          <0(dia)

Ateş agat                                                                                Kapılır             3975

Kromlu kalsedon                                                                  Yok,Zayıf          <20

Myrickite(cinnabar içerikli)                                                       Güçlü            Değişken 

Oniks                                                                                          Yok.           <0(dia)

Pretersite                                                                               Yok,güçlü       <0-305

Aventurine taşı (yeşil)                                                             Yok,Zayıf      <0-27

DEĞERLİ TAŞ                             MANYETİK ETKİ                       ÖLÇÜM

————————                     ——————————             ——————

Epidote                                        Sürüklenir                                   491

Euclase                                        Yok                                             0<(dia)

Feldispat grubu

Andesine(sarı,kırmızı,k.rengi)      Zayıf                                           <20

“     “       (Kırmızı,yeşil)                 Zayıf                                          <20

Bytownite                                     Zayıf                                           35

Labradorite(sunstone)                  Zayıf                                           <29

Oregon sunstone                          Zayıf                                           <29

Spectral labradorite                     Yok                                             <0(dia)

“      “        “    “(Demir inklizyonlu) Zayıf,kapılır                                 <20-1779

Sarı        “      “                               Zayıf                                            <26

Microcline feldspar

Afrika sunstone                              Yok                                               <0(dia)

Oligoclase(açık yeşil)                      Yok                                              <0(dia)

Orthoclase feldispat                        Yok                                               <0(dia)

Moonstone                                       Yok                                              <0(dia)

Sarı orthoclase                                 Zayıf,ılımlı                                   65-104

Sanidine                                            Ilımlı                                         Bilgi yok

Fluorite (her renk)                                 Yok                                              <0(dia)

Forserite(peridot)                               Sürüklenir                                    417-590

Renksiz                                               Zayıf                                            52

K.rengi forterite                                  Kapılır                                          1435

Sentetik forsterite                               Zayıf                                             <20

Gadolinite (opak)                                Kapılır                                          8.780

Garnet grubu

Almandine                                            Kapılır                                         1.926-3.094

Demontaide                                          Kapılır                                          2.253-2.752

Andradite garnet(k.rengi)

ve topazilite garnet                                Kapılır                                          2.559-2.907

Melanite (siyah)                                      Kapılır                                          1.866

Yanar döner 

Andradite garnet                                     Kapılır                                            2.930

Hessonite(grossular)

(Açık,koyu,sarı,portakal)                         Ilımlı,güçlü                                     91-345

Hydrogrossular garnet

(Yeşil,pembe,kırmızı)                              Zayıf,güçlü                                      20-309

Mali garnet                                               Sürüklenir                                      234-1.09

Grossular(yeşil) 

Tsovorite dahil                                           Zayıf,güçlü                                     20-309

Roselite(pembe)                                        Güçlü                                              147

Renksiz grossular                                       Zayıf,ılılmlı                                     15-127

Pyrope garnet (standart)                              Kapar                                        1165-1971

Rhodolite                                                      Kapar.                                       1007-1890

Malaya garnet                                              Kapar                                        1127-2689

Pastel pyrope                                  Sürüklenir,kapar                                     618-1236

Krom pyrope                                    Sürüklenir,kapar                                     454-999

Renk değiştiren 

Pyrope                                                           Kapar                                     1445-2326

Spessaratine garnet.                                     Kapar                                    4301-4798

Renk değiştiren

Spessartine garnet                                      Kapar                                    2435-4179

Malaya garnet                                                Kapar                                    2734-3325

Uvavorite garnet.                                        Sürüklenir                                 909-998

Sentetik garnet                                              

GGG (her renk).                                           Kapar                                     6219-7404

SGG (sarı)                                                     Güçlü.                                     291

YAG (sarı)                                                    Yok,Zayıf                                 <0-35

YAG (yeşil)                                                    Yok,güçlü                                <0-339

YAĞ (pembe)                                            Güçlü,Sürüklenir          356-391(nadiren                                    

                                                                                                                   5433)

YAG(menekşe)                                          Zayıf,ılımlı                                   30-126

Gaspeite                                                          Güçlü                                     859

Glass

İnsan yapısı                                                      Yok                                        <0(dia)

Mavi cam                                                     Yok,Zayıf                                    <0-61

Altın Rengi cam                                            Ilımlı,güçlü                                   135-221

Cam garnet doublet                 Cam tarafı Yok,diğeri güçlü                       <0-794(942)

Gold(saf                                                             Yok                                    <0(dia)

Öncelikle anlaşılması gereken,her madde manyetik alana bir  şekilde karşılık verir bu tepkiye göre sınıflandırmalar yapılmıştır.Bir mineral Demir gibi tepki gösteriyorsa buna “ferromanyetizma”denir burada ki ferro kelimesi Demir anlamını taşır.Yani bu herkesin bildiği mıknatıstır diyebiliriz.Bunun biraz farklı biçimi “magnetit”mineralinde görüldüğü gibi “doğal mıknatıs”olanıdır bilim insanları önce bu iki olguyu bir diye düşünmüşlerdi Fakat daha sonra “ferrimanyetizma”adı verilen bir çeşidin olduğu tesbit edildi.

Listede geçen “diamanyetizma”yı hiç karıştırmadan kısaca manyetik olmayan diye düşünebiliriz(aslında durum böyle değil ama bu konuya girersek işin hacmi büyür)

Fakat konuyu bir şekilde duymuş olanlar için;diamanyetizma normal manyetizmanın tam tersi olan bir kuvvettir hemen hemen bütün maddeler bu özelliğe sahiptir(mesela kuvars bu özelliğe sahiptir ve yüksek değerde kabul edilir ama bildiğimiz su daha güçlü diamanyetizma ya sahiptir hatta bu özellikten faydalanılarak Bazı denizaltılara uygulanarak su içinde sesiz olarak ilerleme sağlanmıştır ancak bu kuvvetin çok yükseltilmesi gerekir daha da ötesi bizmut minerali çok yüksek dia- özelliğe haizdir ve çok düşük sıcaklıklarda daha da arttığı bilindiği için böyle bir çihaz yapılarak birj kurbağa rahatlıkla boşlukta kalabilmiştir,burda keselim .

Listede ki “manyetizma etkisidenen bölümde geçenler1-)Yok(yok denecek kadar az anlamındadır)2-)zayıf3-)ılımlı(yani karşılığı sayısal değerlere bakarak fikir edinin)4-)sürükler(kuvvet direk kapacak güclü değil ama öncekilerden güçlü)5-)güçlü

6-)kapar(mineral parçasını havada kapacak kadar güçlüdür.Not:Bu listeyi herhangibir minerali tanımada kullanacağız ancak bunun için elimizde mutlaka bir mıknatıs olması gerekir.Ölçüm miktarı nı biz ölçemeyiz (elimizde çihaz olmaz)mukayese ile bu bilgiyi kullanalım.

DEĞERLİ TAŞ                                ETKİ                                           ÖLÇÜM

Actinolite grubu

Nefrit(siyah renkli)                       Güçlü çekim                                 321-577

Nefrit(yeşil)                                   Ilımlı çekim                                  91-343

Nefrit(beyaz,sarı)                           Yok                                             <0(diamanyetik)

Afganite(mavi)                                Yok                                             <0(diamanyetik)

Amber(her renk)                              Yok                                            <0(diamanyetik)

Andalusite(k.rengi,yeşil).                  Yok-zayıf                                     <0-26

Andalusite(koyu yeşil)                      Ilımlı                                              100

Apatite(mavi,yeşil)                            Yok-nafiren zayıf                         <0(diamanyetik)

Apatite(krom yeşili)                           Yok                                              <0(diamanyetik)

Apatite(sarı,sarımsı k.rengi)              Zayıf-güçlü                                  <20->120

Apatite(mor renkli)                              Yok-zayıf                                     <0-20

Axinite(kırmızı,mavimsi k.rengi)           Sürükler                                     603-654

Axinite(sarı renk)                                   Sürükler                                    345-378

Axinite(opak siyah)                                Sürükler                                    998

Axinite (nerdeyse renksiz)                      Zayıf                                          17

Azurite(opak)                                           Güçlü.                                      382

Barite(açık k.rengi,mavi)                           Yok                                          <0(dia)

Bastnasite(açık ve koyu renk)                 Sürükler,kapar                          654-898

Benitoite                                                     Yok                                         <0(dia)

Beryl grubu

Aqumarine                                                 Zayıf,ılıman                             20-100

Altın renk,sarı renk                                     Yok,zayıf                                  <0-48

Helidor                                                         Yok                                         <0(dia)

Morganite                                                     Yok                                         <0(dia)

Mavi beril(maxixe)                                         Yok                                         <0(dia)

Red beryl                                                       Güçlü                                      117

Pembe beryl                                                    Zayıf                                      <20

Yeşil beryl                                                         Yok,Zayıf                              <20

Zümrüt                                                              Yok,ılımlı                              <0-87

Sentetik Zümrüt                                                 Zayıf,ılımlı                            26-143

Sentetik red beryl                                               Ilımlı,güçlü                             120

Sentetik aqumarina                                             Ilımlı                                     109

Bizmut                                                                  Yok                                      <0(dia)

Bustanite(yarı saydam)                                       Kapar                                   2.995

Calcite(yaygın olan)                                              Yok                                      <0(dia)

Calcite(pembe,kobaltlı)                                         Zayıf                                   22-26

Cassiterite.                                                            Yok                                     <0(dia)

Celestite(mavi renk)                                               Yok                                     <0(dia)

Choaite                                                                   Zayıf                                   55-69

Chondrodite                                                             Yok                                     <0(dia)

Chrysoberyl                                                            Zayıf,ılımlı                           20-127

Alexandrite                                                              Zayıf                                     43

Sentetik alexandrite                                                  Yok                                     <0(dia)

Chrysocolla                                                            Ilımlı,güçlü                         104-239

Clinozoiste                                                                 Sürükler                            373

Cobaltite                                                                   Güçlü                               Bilgi yok

Copper(saf)                                                               Yok                                  <0(dia)

Copper(saf değil)                                                      Güçlü                          Bilgi yok

Corundum grubu

Blackstar safir                                                        Zayıf,ılımlı                        20-143

K.rengi safir                                                            Ilımlı                                 130

Mavi safir (Demir zengin)                                       Zayıf,ılımlı                         22-82

Mavi safir (Demir fakir)                                            Yok,Zayıf                         <0-65

Yeşil,sarı,portakal renkli                                           Zayıf,ılımlı                      <20-117

Padpordcha safir                                                      Zayıf,ılımlı                       <20-117

Mor,pembe safir                                                        Yok,Zayıf                        <0-56

Renksiz safir                                                                Yok                               <0(dia)

Yakut                                                                         Zayıf,bazen ılımlı           <20-48

                                                                                                          Bazen 78-113

Sentetik Yakut                                                            Yok,Zayıf                       <0-17

Sentetik safir (hepsi)                                                   Yok                               <0(dia)

Kübik zirkon(sentetik)                                                Yok,Zayıf                       <0-39

Pembe kübik zirkon                                                    Sürükler                       430-807

Kırmızı ve yeşil kübik Zr                                          Sürükler,kapar                1.237

Coprite(opak,yarışeffaf)                                             Zayıf                                74

Danburite(sarı)                                                           Yok                                <0(dia)

Diamond(Elmas,hepsi)                                               Yok                                <0(dia)

HTHP sentetik Elmas                                 Yok.kapar(metal inklizyonlu)     <0-ferro

CVD sentetik Elmas(renksiz)                                    Yok                             <0(dia)

wDiaspore                                                                   Zayıf                           39-48

Diopside(blackstar)                                                   Kapar             8.925-9.960(ferro)

Kromdiopside                                                       Zayıf,güçlü                      56-296

Vanadyumlu diopside                                                 Zayıf                       <20-39

Mor,mavi diopside                                                     Yok                           <0(dia)

Dolamite                                                                   Yok                          <0(dia)

Dumartierite                                                           Zayıf                             <20

Enstatite(opak,siyah)                                       Sürüklenir,kapar              >1.298

Opak,k.rengi                                                     Sürüklenir,kapar           Bilgi yok

Krom enstatite                                                           Güçlü                     282

NOT:kalan mineralleri ikinci bölümde yayınlayacağım.

S.no:         opal çeşidinin adı  :                                bilgi     :

1-).            Agate opal                                           Bantlı opal çeşidi

2-)             Amatite opal                                         Gayzerlerde oluşan opal

3-)             Amber opal                                          k.rengi ve sarı,amberi andırır

4-)             Andamooka opal                                çıktığı yerin ismini almış.

5-)             Banded opal                                        çeşitli renkte bantlı opale benzer

6-)             Bandfire opal                                       Değerli opak,renk oyunu yapar

7-)             Black opal                                            N1 den N4 kadar değerli olanlar

8-)             Black opal                                            Değerli opal,çeşitli renkte olabilir,gövde koyu gri,siyahımsı,siyah olabilir.

9-)              Bone opal                                            kemiğin üzeride oluşup şeklini almış

10-)            Boulder opal                                        Değerli opal,genelde Avusturalyada çıkar,boulder stone denilen kayaça benzer şekilde oluşmuştur.

11-)             Cachalon opal                                      opaktır,yaygın opalin çeşididir

12-)            Cherry opal                                           orange-kırmızı renkte,ateş opalidir.

13-)            Chines writing                                       üzerinde ki çizgiler Çinceye benzer

14-)            Chlor opal                                             Yeşil,açık yeşil renklidir.Görünüşü “prase opal”e benzer.

15-)             Chrys opal                                    prase opale benzer.Altın renkte bulunur

16-)             Clara opal.                                           Değerli opaldir.Yarı saydamdır.

17-)             Comman opal                                      yaygın opal olarak da bilinşir.Renk oyunu yapmaz,içinde ki sıvıyı kaybetmiştir.Su alırsa biraz saydamlık kazanır.Değersizdir.

18-)             Conra Luz opal.                                   Değerlidir,ancak iyi ışıkta özellik gösterir.

19-)            Coober Pedy opal                                Değerli opal,adını bulunduğu yerden yani Avusturalyanın Coober Pedy den almıştır.

20-)             Crystal opal                                          Saydam ve yarı saydam olabilir.Değerli opaldir.içinde ve yüzeyde renk oyunu yapabilir.

21-)              Dark opal                                            Black opalin diğer adıdır.

22-)              Diatomite opal                                    Diotem denilen minik canlılarn kabuklarından oluşmuştur.Opaktır.

23-) Ethiopian opal                                                 Değerli opal

24-)               Fire opal                                           Değerli opal.Orange-kırmızı renkte olur.Renk oyunu yapar.

25-)               Flame opal                                      Değerli opal,taş döndürüıdükce kırmızı renkte bant ve çizgiler oluşur.

26-)              Flash opal                                        Değerli opal.”schilers”etkisi gösterir.

27-)              Flashfire opal                                   flash opalin diğer adı

28-)              Fossil opal                                       organik madde ile oluşur

29-)             Free form opal                                   doğal şekilli opal,oval ve yuvarlak olabilir.

30-)             Gelite opal                                         Kalsedona benzer diğer mineralller taşa yapışmış durumdadır.

31-)             Geyserite opal                                    sıcak sularda oluşur

32-)             Gilson opal                                        İnsan yapısı opaldir

33-)             Girasal opal                                      Değerli opal,renk oyunu yapar

34-)             Glass opal                                        Hyalite opalin diğer adıdır

35-)             Gold opal                                         yaygı opallardandır sarı renkli

36-)             Gondar opal                                     Değerli opal,Etiopyanın bölge adıdında adını alır.

37-)             Harlequin opal                                  Değerli opal,en ender bulunan opal çeşididir,dikdörtgen veya elmas formunda olabilir.Parlaktır,renk oyunu yapar

38-)             Honey opal                                       saydam ve yarı saydam olabilir,orange-k.rengi-bal rengi olabilir,renk oyunu yapabilir yapmayabilir

39-)             Hungarian opal.                                Avrupanın değerli opalidir

40-)             Hyacinth opal                                    Giraso opalin diğer adıdır

41-)             Hyalite opal                                        Renksiz veya hafif renkli,batryoidal yapıda(küçük  kürecikler)bütün hyalite opaller florosan ışığında yeşil görünür.

42-)              Hydrophane opal                               opak,beyaz,gözenekli,suda yarı saydam olarak görünür

43-)               İridat opal

44-)              İsopyre opal                                      saf olmayan koyu kırmızı renkte olan opal çeşidi

45-)              Jasper opal                                        üzerinde kireç vasıtası ile birleşmiş mineralller bulunan opal çeşididir

46-)              Jelly opal                                            Değerli opal,saydam

47-)             Lechosos opal                                    değerli opal,süt veya beyaz gövdeli arka planda renk oyunları yapar

48-)             Lemon opal                                         yaygın opal,limon renkte

49-)             Levin opal                                            değerli opal,uzun ince olur,flash yapar

50-)             light opal                                               beyaz opalin diğer adı

51-)            Lightning Ridge opal                             Avusturalgada aynı yerin ismini almıştır.Değerli opal çeşidisir.

52-)            Lithoxyl opal                                          Ağaç opalidir

53-)            Liver opal.                                            menilite opalin diğer adıdır

54-)            Menilire opal                                        opak,gri renklidir

55-)            Mexican opal                                        Meksikada bulunur,orange-kırmızı renkte arzulanan değerli opaldir,renk oyunu yapar

56-)             Milley opal                                             beyaz renklidir

57-)             Moss opal                                              içinde kapanımlar bulunur

58-)           Mother of opal                                          değerli opal,parlak renkli,gözenekli,ya sandstone ya da irostone 

59-)            Mountain opal                                         Volkanik bir opaldir

60-)           Nestite opal                                              Yaygın opaldir,meniliteye benzer ancak daha koyu renklidir

61-)         Neveda opal.                                          Neveda eyaletinin opalidir

62-)         Onyx  opal                                               yaygın opal,oniks talına benzer

63-)         Opal of matrix                                          değerli opal,küçük boyutludur

64-)         Opaline.                                                   Opal matrix in diğer adıdır

65-).        Opalite                                                      İnsan yapımıdır

66-)          Opalized shell                                          shell opalin diğer adıdır

67-)           Opalized bone                                         Bone opalin diğer adıdır

68-)           Opalized fossil                                         fossil opalin diğer adıdır

69-)           Opalized wood                                          Wood opalin diğer adıdır

70-)           Painted opal                                               değerli  opaldir

71-)           Parcel  opal                                                kesilmiş opal parçasıdır.

72-)           Pearl opal                                                    Talasheer opalin diğer adıdır

73-)          Pineapple opal                                             ananas benzeri opal

74-)          Pinfire opal                                                   değerli opal,küçüktür

75-)         Pinpaint opal                                                  pinfire opalin diğe adıdır

76-)         Pipe opal.                                                      silindirik yapıdadır,büyükçe olabilir.

77-)         Pitch opal                                                        sarı-k.rengi opaldir

78-)         Patch opal.                                                    yaygın opal,yer adından adını alır

79-)         Prase opal                                                    yeşil ve koyu yeşil yaygın opsl

80-)         Preceious fire opal                                     değerli opal,renk oyunu yapan 

81-)         Preceious opal.                                           değerli opal 

82-)         Prime d’opal.                                             Mother ıf opal in diğer adı

83-)        Pyrophane preceious opal.                         renk oyunu yapanı

84-)        Queensland opal                                         boulder opalin diğer adı

85-)        Quinzite opal                                              rose ve pink renginde ki opal

86-)        Radiolite opal                                            yaygın opal,k.rengi ve fume renginde olan bir opaldir

87-)       Rainbow opal                                             değerli opal,bantlarda renk oyunu 

88-)       Red flash opal                                             değerli opal

89-)       Resin opal                                                   yaygın opal,reçine parlaklığı olan

90-)       Ribbon opal.                                                şeritli renkli,opak

91-)       Rough opal                                                   doğal opal anlamında

92-)       Rumanite opal                                              Romanya opali anlamında

93-)       Sean opal                                                     yaygın opal

94-)       Semi black opal                                             N4 gri olanı

95-)       Scanopal                                                        yaygın opal içinde kullanılır

96-)       Shell opal                                                       kabukluların “pseudomorph”dur

97-)       Slocum opal                                                   sentetik opal

98-)       Sun opal                                                         bazı opallerin ortak adı

99-)      Sunflash opal                                                  ışık direk gelirse renk oyunu 

100-)    Tabasheeer opal                                             organik menşeili opal

101-)    Virgin Valley opal                                            Nevada opal çeşidi

102-)    Wash opal                                                       alivyonlu yerde bulunur

103-)    Water opal                                                      Helly opalin diğer adı

104-)    Wax opal                                                         mum parıltılı opal

105-)     Welo opal                                                     Etopyada bölge adı

106-)    White Chiffs opal                                           Avusturalyada bölge adı

107-)     White opal                                                   değerli opal,gövde beyaz renk oyunu yapar.

108-)     Wood opal                                                  ağacın opalleşmesi ile oluşur

109-)    Yowah Nut opal                                           Avusturalyada bölge adı

NOT:Yaygın opal  dan kasıt değeri olmayan opaldir.

Değerli arkadaşlar,daha önce opal taşı ile ilgili yazı yazmıştım.Yazıda opalin çok sayıda çeşidi olduğunu belirtmiş ama liste vermemiştim,Bir kaynaktan tam listeyi edindim,paylaşmak istedim.

S.no:         opal çeşidinin adı  :                                bilgi     :

1-).            Agate opal                                           Bantlı opal çeşidi

2-)             Amatite opal                                         Gayzerlerde oluşan opal

3-)             Amber opal                                          k.rengi ve sarı,amberi andırır

4-)             Andamooka opal                                çıktığı yerin ismini almış.

5-)             Banded opal                                        çeşitli renkte bantlı opale benzer

6-)             Bandfire opal                                       Değerli opak,renk oyunu yapar

7-)             Black opal                                            N1 den N4 kadar değerli olanlar

8-)             Black opal                                            Değerli opal,çeşitli renkte olabilir,gövde koyu gri,siyahımsı,siyah olabilir.

9-)              Bone opal                                            kemiğin üzeride oluşup şeklini almış

10-)            Boulder opal                                        Değerli opal,genelde Avusturalyada çıkar,boulder stone denilen kayaça benzer şekilde oluşmuştur.

11-)             Cachalon opal                                      opaktır,yaygın opalin çeşididir

12-)            Cherry opal                                           orange-kırmızı renkte,ateş opalidir.

13-)            Chines writing                                       üzerinde ki çizgiler Çinceye benzer

14-)            Chlor opal                                             Yeşil,açık yeşil renklidir.Görünüşü “prase opal”e benzer.

15-)             Chrys opal                                    prase opale benzer.Altın renkte bulunur

16-)             Clara opal.                                           Değerli opaldir.Yarı saydamdır.

17-)             Comman opal                                      yaygın opal olarak da bilinşir.Renk oyunu yapmaz,içinde ki sıvıyı kaybetmiştir.Su alırsa biraz saydamlık kazanır.Değersizdir.

18-)             Conra Luz opal.                                   Değerlidir,ancak iyi ışıkta özellik gösterir.

19-)            Coober Pedy opal                                Değerli opal,adını bulunduğu yerden yani Avusturalyanın Coober Pedy den almıştır.

20-)             Crystal opal                                          Saydam ve yarı saydam olabilir.Değerli opaldir.içinde ve yüzeyde renk oyunu yapabilir.

21-)              Dark opal                                            Black opalin diğer adıdır.

22-)              Diatomite opal                                    Diotem denilen minik canlılarn kabuklarından oluşmuştur.Opaktır.

23-) Ethiopian opal                                                 Değerli opal

24-)               Fire opal                                           Değerli opal.Orange-kırmızı renkte olur.Renk oyunu yapar.

25-)               Flame opal                                      Değerli opal,taş döndürüıdükce kırmızı renkte bant ve çizgiler oluşur.

26-)              Flash opal                                        Değerli opal.”schilers”etkisi gösterir.

27-)              Flashfire opal                                   flash opalin diğer adı

28-)              Fossil opal                                       organik madde ile oluşur

29-)             Free form opal                                   doğal şekilli opal,oval ve yuvarlak olabilir.

30-)             Gelite opal                                         Kalsedona benzer diğer mineralller taşa yapışmış durumdadır.

31-)             Geyserite opal                                    sıcak sularda oluşur

32-)             Gilson opal                                        İnsan yapısı opaldir

33-)             Girasal opal                                      Değerli opal,renk oyunu yapar

34-)             Glass opal                                        Hyalite opalin diğer adıdır

35-)             Gold opal                                         yaygı opallardandır sarı renkli

36-)             Gondar opal                                     Değerli opal,Etiopyanın bölge adıdında adını alır.

37-)             Harlequin opal                                  Değerli opal,en ender bulunan opal çeşididir,dikdörtgen veya elmas formunda olabilir.Parlaktır,renk oyunu yapar

38-)             Honey opal                                       saydam ve yarı saydam olabilir,orange-k.rengi-bal rengi olabilir,renk oyunu yapabilir yapmayabilir

39-)             Hungarian opal.                                Avrupanın değerli opalidir

40-)             Hyacinth opal                                    Giraso opalin diğer adıdır

41-)             Hyalite opal                                        Renksiz veya hafif renkli,batryoidal yapıda(küçük  kürecikler)bütün hyalite opaller florosan ışığında yeşil görünür.

42-)              Hydrophane opal                               opak,beyaz,gözenekli,suda yarı saydam olarak görünür

43-)               İridat opal

44-)              İsopyre opal                                      saf olmayan koyu kırmızı renkte olan opal çeşidi

45-)              Jasper opal                                        üzerinde kireç vasıtası ile birleşmiş mineralller bulunan opal çeşididir

46-)              Jelly opal                                            Değerli opal,saydam

47-)             Lechosos opal                                    değerli opal,süt veya beyaz gövdeli arka planda renk oyunları yapar

48-)             Lemon opal                                         yaygın opal,limon renkte

49-)             Levin opal                                            değerli opal,uzun ince olur,flash yapar

50-)             light opal                                               beyaz opalin diğer adı

51-)            Lightning Ridge opal                             Avusturalgada aynı yerin ismini almıştır.Değerli opal çeşidisir.

52-)            Lithoxyl opal                                          Ağaç opalidir

53-)            Liver opal.                                            menilite opalin diğer adıdır

54-)            Menilire opal                                        opak,gri renklidir

55-)            Mexican opal                                        Meksikada bulunur,orange-kırmızı renkte arzulanan değerli opaldir,renk oyunu yapar

56-)             Milley opal                                             beyaz renklidir

57-)             Moss opal                                              içinde kapanımlar bulunur

58-)           Mother of opal                                          değerli opal,parlak renkli,gözenekli,ya sandstone ya da irostone 

59-)            Mountain opal                                         Volkanik bir opaldir

60-)           Nestite opal                                              Yaygın opaldir,meniliteye benzer ancak daha koyu renklidir

61-)         Neveda opal.                                          Neveda eyaletinin opalidir

62-)         Onyx  opal                                               yaygın opal,oniks talına benzer

63-)         Opal of matrix                                          değerli opal,küçük boyutludur

64-)         Opaline.                                                   Opal matrix in diğer adıdır

65-).        Opalite                                                      İnsan yapımıdır

66-)          Opalized shell                                          shell opalin diğer adıdır

67-)           Opalized bone                                         Bone opalin diğer adıdır

68-)           Opalized fossil                                         fossil opalin diğer adıdır

69-)           Opalized wood                                          Wood opalin diğer adıdır

70-)           Painted opal                                               değerli  opaldir

71-)           Parcel  opal                                                kesilmiş opal parçasıdır.

72-)           Pearl opal                                                    Talasheer opalin diğer adıdır

73-)          Pineapple opal                                             ananas benzeri opal

74-)          Pinfire opal                                                   değerli opal,küçüktür

75-)         Pinpaint opal                                                  pinfire opalin diğe adıdır

76-)         Pipe opal.                                                      silindirik yapıdadır,büyükçe olabilir.

77-)         Pitch opal                                                        sarı-k.rengi opaldir

78-)         Patch opal.                                                    yaygın opal,yer adından adını alır

79-)         Prase opal                                                    yeşil ve koyu yeşil yaygın opsl

80-)         Preceious fire opal                                     değerli opal,renk oyunu yapan 

81-)         Preceious opal.                                           değerli opal 

82-)         Prime d’opal.                                             Mother ıf opal in diğer adı

83-)        Pyrophane preceious opal.                         renk oyunu yapanı

84-)        Queensland opal                                         boulder opalin diğer adı

85-)        Quinzite opal                                              rose ve pink renginde ki opal

86-)        Radiolite opal                                            yaygın opal,k.rengi ve fume renginde olan bir opaldir

87-)       Rainbow opal                                             değerli opal,bantlarda renk oyunu 

88-)       Red flash opal                                             değerli opal

89-)       Resin opal                                                   yaygın opal,reçine parlaklığı olan

90-)       Ribbon opal.                                                şeritli renkli,opak

91-)       Rough opal                                                   doğal opal anlamında

92-)       Rumanite opal                                              Romanya opali anlamında

93-)       Sean opal                                                     yaygın opal

94-)       Semi black opal                                             N4 gri olanı

95-)       Scanopal                                                        yaygın opal içinde kullanılır

96-)       Shell opal                                                       kabukluların “pseudomorph”dur

97-)       Slocum opal                                                   sentetik opal

98-)       Sun opal                                                         bazı opallerin ortak adı

99-)      Sunflash opal                                                  ışık direk gelirse renk oyunu 

100-)    Tabasheeer opal                                             organik menşeili opal

101-)    Virgin Valley opal                                            Nevada opal çeşidi

102-)    Wash opal                                                       alivyonlu yerde bulunur

103-)    Water opal                                                      Helly opalin diğer adı

104-)    Wax opal                                                         mum parıltılı opal

105-)     Welo opal                                                     Etopyada bölge adı

106-)    White Chiffs opal                                           Avusturalyada bölge adı

107-)     White opal                                                   değerli opal,gövde beyaz renk oyunu yapar.

108-)     Wood opal                                                  ağacın opalleşmesi ile oluşur

109-)    Yowah Nut opal                                           Avusturalyada bölge adı

NOT:Yaygın opal  dan kasıt değeri olmayan opaldir.

Değerli arkadaşlar,daha önce opal taşı ile ilgili yazı yazmıştım.Yazıda opalin çok sayıda çeşidi olduğunu belirtmiş ama liste vermemiştim,Bir kaynaktan tam listeyi edindim,paylaşmak istedim.

S.no:         opal çeşidinin adı  :                                bilgi     :

1-).            Agate opal                                           Bantlı opal çeşidi

2-)             Amatite opal                                         Gayzerlerde oluşan opal

3-)             Amber opal                                          k.rengi ve sarı,amberi andırır

4-)             Andamooka opal                                çıktığı yerin ismini almış.

5-)             Banded opal                                        çeşitli renkte bantlı opale benzer

6-)             Bandfire opal                                       Değerli opak,renk oyunu yapar

7-)             Black opal                                            N1 den N4 kadar değerli olanlar

8-)             Black opal                                            Değerli opal,çeşitli renkte olabilir,gövde koyu gri,siyahımsı,siyah olabilir.

9-)              Bone opal                                            kemiğin üzeride oluşup şeklini almış

10-)            Boulder opal                                        Değerli opal,genelde Avusturalyada çıkar,boulder stone denilen kayaça benzer şekilde oluşmuştur.

11-)             Cachalon opal                                      opaktır,yaygın opalin çeşididir

12-)            Cherry opal                                           orange-kırmızı renkte,ateş opalidir.

13-)            Chines writing                                       üzerinde ki çizgiler Çinceye benzer

14-)            Chlor opal                                             Yeşil,açık yeşil renklidir.Görünüşü “prase opal”e benzer.

15-)             Chrys opal                                    prase opale benzer.Altın renkte bulunur

16-)             Clara opal.                                           Değerli opaldir.Yarı saydamdır.

17-)             Comman opal                                      yaygın opal olarak da bilinşir.Renk oyunu yapmaz,içinde ki sıvıyı kaybetmiştir.Su alırsa biraz saydamlık kazanır.Değersizdir.

18-)             Conra Luz opal.                                   Değerlidir,ancak iyi ışıkta özellik gösterir.

19-)            Coober Pedy opal                                Değerli opal,adını bulunduğu yerden yani Avusturalyanın Coober Pedy den almıştır.

20-)             Crystal opal                                          Saydam ve yarı saydam olabilir.Değerli opaldir.içinde ve yüzeyde renk oyunu yapabilir.

21-)              Dark opal                                            Black opalin diğer adıdır.

22-)              Diatomite opal                                    Diotem denilen minik canlılarn kabuklarından oluşmuştur.Opaktır.

23-) Ethiopian opal                                                 Değerli opal

24-)               Fire opal                                           Değerli opal.Orange-kırmızı renkte olur.Renk oyunu yapar.

25-)               Flame opal                                      Değerli opal,taş döndürüıdükce kırmızı renkte bant ve çizgiler oluşur.

26-)              Flash opal                                        Değerli opal.”schilers”etkisi gösterir.

27-)              Flashfire opal                                   flash opalin diğer adı

28-)              Fossil opal                                       organik madde ile oluşur

29-)             Free form opal                                   doğal şekilli opal,oval ve yuvarlak olabilir.

30-)             Gelite opal                                         Kalsedona benzer diğer mineralller taşa yapışmış durumdadır.

31-)             Geyserite opal                                    sıcak sularda oluşur

32-)             Gilson opal                                        İnsan yapısı opaldir

33-)             Girasal opal                                      Değerli opal,renk oyunu yapar

34-)             Glass opal                                        Hyalite opalin diğer adıdır

35-)             Gold opal                                         yaygı opallardandır sarı renkli

36-)             Gondar opal                                     Değerli opal,Etiopyanın bölge adıdında adını alır.

37-)             Harlequin opal                                  Değerli opal,en ender bulunan opal çeşididir,dikdörtgen veya elmas formunda olabilir.Parlaktır,renk oyunu yapar

38-)             Honey opal                                       saydam ve yarı saydam olabilir,orange-k.rengi-bal rengi olabilir,renk oyunu yapabilir yapmayabilir

39-)             Hungarian opal.                                Avrupanın değerli opalidir

40-)             Hyacinth opal                                    Giraso opalin diğer adıdır

41-)             Hyalite opal                                        Renksiz veya hafif renkli,batryoidal yapıda(küçük  kürecikler)bütün hyalite opaller florosan ışığında yeşil görünür.

42-)              Hydrophane opal                               opak,beyaz,gözenekli,suda yarı saydam olarak görünür

43-)               İridat opal

44-)              İsopyre opal                                      saf olmayan koyu kırmızı renkte olan opal çeşidi

45-)              Jasper opal                                        üzerinde kireç vasıtası ile birleşmiş mineralller bulunan opal çeşididir

46-)              Jelly opal                                            Değerli opal,saydam

47-)             Lechosos opal                                    değerli opal,süt veya beyaz gövdeli arka planda renk oyunları yapar

48-)             Lemon opal                                         yaygın opal,limon renkte

49-)             Levin opal                                            değerli opal,uzun ince olur,flash yapar

50-)             light opal                                               beyaz opalin diğer adı

51-)            Lightning Ridge opal                             Avusturalgada aynı yerin ismini almıştır.Değerli opal çeşidisir.

52-)            Lithoxyl opal                                          Ağaç opalidir

53-)            Liver opal.                                            menilite opalin diğer adıdır

54-)            Menilire opal                                        opak,gri renklidir

55-)            Mexican opal                                        Meksikada bulunur,orange-kırmızı renkte arzulanan değerli opaldir,renk oyunu yapar

56-)             Milley opal                                             beyaz renklidir

57-)             Moss opal                                              içinde kapanımlar bulunur

58-)           Mother of opal                                          değerli opal,parlak renkli,gözenekli,ya sandstone ya da irostone 

59-)            Mountain opal                                         Volkanik bir opaldir

60-)           Nestite opal                                              Yaygın opaldir,meniliteye benzer ancak daha koyu renklidir

61-)         Neveda opal.                                          Neveda eyaletinin opalidir

62-)         Onyx  opal                                               yaygın opal,oniks talına benzer

63-)         Opal of matrix                                          değerli opal,küçük boyutludur

64-)         Opaline.                                                   Opal matrix in diğer adıdır

65-).        Opalite                                                      İnsan yapımıdır

66-)          Opalized shell                                          shell opalin diğer adıdır

67-)           Opalized bone                                         Bone opalin diğer adıdır

68-)           Opalized fossil                                         fossil opalin diğer adıdır

69-)           Opalized wood                                          Wood opalin diğer adıdır

70-)           Painted opal                                               değerli  opaldir

71-)           Parcel  opal                                                kesilmiş opal parçasıdır.

72-)           Pearl opal                                                    Talasheer opalin diğer adıdır

73-)          Pineapple opal                                             ananas benzeri opal

74-)          Pinfire opal                                                   değerli opal,küçüktür

75-)         Pinpaint opal                                                  pinfire opalin diğe adıdır

76-)         Pipe opal.                                                      silindirik yapıdadır,büyükçe olabilir.

77-)         Pitch opal                                                        sarı-k.rengi opaldir

78-)         Patch opal.                                                    yaygın opal,yer adından adını alır

79-)         Prase opal                                                    yeşil ve koyu yeşil yaygın opsl

80-)         Preceious fire opal                                     değerli opal,renk oyunu yapan 

81-)         Preceious opal.                                           değerli opal 

82-)         Prime d’opal.                                             Mother ıf opal in diğer adı

83-)        Pyrophane preceious opal.                         renk oyunu yapanı

84-)        Queensland opal                                         boulder opalin diğer adı

85-)        Quinzite opal                                              rose ve pink renginde ki opal

86-)        Radiolite opal                                            yaygın opal,k.rengi ve fume renginde olan bir opaldir

87-)       Rainbow opal                                             değerli opal,bantlarda renk oyunu 

88-)       Red flash opal                                             değerli opal

89-)       Resin opal                                                   yaygın opal,reçine parlaklığı olan

90-)       Ribbon opal.                                                şeritli renkli,opak

91-)       Rough opal                                                   doğal opal anlamında

92-)       Rumanite opal                                              Romanya opali anlamında

93-)       Sean opal                                                     yaygın opal

94-)       Semi black opal                                             N4 gri olanı

95-)       Scanopal                                                        yaygın opal içinde kullanılır

96-)       Shell opal                                                       kabukluların “pseudomorph”dur

97-)       Slocum opal                                                   sentetik opal

98-)       Sun opal                                                         bazı opallerin ortak adı

99-)      Sunflash opal                                                  ışık direk gelirse renk oyunu 

100-)    Tabasheeer opal                                             organik menşeili opal

101-)    Virgin Valley opal                                            Nevada opal çeşidi

102-)    Wash opal                                                       alivyonlu yerde bulunur

103-)    Water opal                                                      Helly opalin diğer adı

104-)    Wax opal                                                         mum parıltılı opal

105-)     Welo opal                                                     Etopyada bölge adı

106-)    White Chiffs opal                                           Avusturalyada bölge adı

107-)     White opal                                                   değerli opal,gövde beyaz renk oyunu yapar.

108-)     Wood opal                                                  ağacın opalleşmesi ile oluşur

109-)    Yowah Nut opal                                           Avusturalyada bölge adı

NOT:Yaygın opal  dan kasıt değeri olmayan opaldir.

Minerallerin özelliklerini hatırlamak için;  sertliği, özgül ağırlığı, çizgi rengi, kristal yapısı, optik özelliği, rengi, parlaklık çeşidi vb. Pek çok konuyu kapsar. Bu yazıda sadece “ Kristal alışkanlıkları ve çeşitleri”  belirtilecek. Öncelikle belirteyim ki , kristal yapı ile alışkanlığı iki farklı özelliktir. Mineraller oluşurken sınırlı sayıda bir formda kristalleşirler.nKısaca ve basit olarak  anlatılırsa; en basit kristal yapı bildiğimiz kare şeklidir. Bütün kenarlar eşit ve bütün açıları 90 derece. Sonra yine bildiğimiz dikdörtgen şeklindeki form gelir.Burada karşılıklı iki kenar eşit ve yine açılar 90 derecedir.Üçüncüsü ise açıları farklı olan yapıdır.Bu durum bu şekilde devam edip gider.Unutulmaması gereken bir konu da şudur ; bir mineral hangi kristal formda ise bütün kristalleri aynısıdır ve elbette milyarlarcası bir araya gelerek ve eğer ortam müsait ise ( basınç,ısı değişmezse mineral  yapıcı malzeme varsa ve oluşumu için yeterli mekan da varsa ki bu ideal durumdur.) meydana gelecek olan mineral en ufak biriminin şeklinde olur. Ancak doğada işler böyle yürümez çoğu zaman ya malzeme tükenir ya oluştuğu çatlak-boşluk-cep büyüklüğü yetersizdir vs.Böyle olunca çoğunlukla yarım kalmış veya büyük kısmı tamamlanmış ancak bitmemiş örnekler buluruz.Ancak tam olarak oluşmuş örneklerinde olduğunu bilelim.

Kristal alışkanlığı bir mineralin farklı kristal yapılardan oluşurken bazı çok farklı tanımlayıcı görünüş özellikleri ile bulunması durumudur.Aşağıda listede bu biçimler yazılmıştır.Faydalı olmasını dileyerek….

1-) ASİKÜLER YAPI: İğne benzeri veya konik biçimli mineral oluşumudur.Bu yapıda oluşanlara örnek: Rutil ve Natralit mineralleridir.

2-) AMYGDALOİDAL YAPI : Mineral badem benzeri bir görüntüye sahiptir. Bu yapıya örnek: Zirkon,Nature ( doğal) Bakır

3-) BIÇAK GİBİ YAPI: Mineral tıpkı bıçak gibi ince ve düz şekilde olur.Bu yapıya örnek : Distenit,Aktinalit

4-) BOTRYOİDAL YAPI : Mineral üzüm tanecikleri görüntüsünde olur.Örnek: Malakit,Pirit,Simitsonit

5-) SÜTUNLU YAPI : Uzun ince prizma şeklinde yapıdır. Örnek : Selenit,Kalsit,JİPS . 

NOT: Bir mineral birden farklı kristal alışkanlığına sahip olabilir

6-) COXCOMB : Yakın aralıklarla büyümüş tabla ve pulsu görüntüdür.Örnek : Markazit,Barit

7-) KÜBİK YAPI : Küp biçimindeki yapıdır.  Örnek: Florit,Galen,Pirit

8-) DENTRİTİK YAPI : Ağaç dallarına benzer yapıdır. Örnek : Manyezit,Bakır 

9-) ON İKİ YÜZLÜ YAPI: Mineral 12 adet yüze sahip olur. Örnek: Garnet

10-) KABUKLANMA : Bir yüzeyi veya boşluğu kaplayan küçük kuvars topluluğu Örnek: Kuvars

11-) ENANTİOMORPHİC : Ayna görüntüsünde ki ikizlenme biçimdedir.Örnek : Jips,Kuvars,Stavrolit

12-) ELVANT YAPI : Uzunluk genişlik ve yükseklik eşit veya eşide yakın olan formdur. Örnek : Olivin,Garnet,

13-) LİFLİ YAPI : Çok ince prizmalar halindeki yapıdır. Örnek : Serpantin,Asbest,Bissolit

14-) KILCAL YAPI : Saç gibi ince ve uzun yapı. Örnek: Zeolit,Millerit

15-) GRANÜL YAPI : Özşekli olmayan kristaller topluluğu biçimindeki yapı. Örnek: Şelit,Barnit

16-) KATMANLI YAPI : İnce katmanlı tabakalar halindeki yapı. Örnek: Lepidolit,Muskovit

17-) HEMİMORPHİC YAPI  : İki farklı şekilde bitim noktasına sahip formdur. Örnek : Elbait,Hemimorfit

18-) ALTIGEN YAPI : Altı yüz oluşacak şekildeki yapı.Örnek: Yakut,Korund,Kuvars

19-) HAZNE KRİSTALİ : Kübik yapı gibi ancak dü, küpün dış kısmı iç kısmından daha büyük. Örnek : Halit,Bizmut,Kalsit

20-) MEME  : memeye benzer yapı.Örnek: Malakit,Hematit

21-) MASİF  : Şekilsizdir ayırt edici bir biçim yoktur.Örnek: Turkuaz,Limonit

22-) NODÜLER VEYA YUMRULU : Düzensiz çıkıntılara sahip ve küresel yapı. Örnek : Kalsedon

23-) SEKİZ YÜZLÜ : Tabanlarından birleşmiş iki piramit yapı.Örnek: Elmas,manyetit

24-) PLATY : Dğz,tablete benzer yapı.Örnek : Wulfferit

25-) TÜYSÜ  : ince tüy görünüşündeki yapı.Örnek: Aurichalcite,Mattramite

26-) PRİZMATİK : uzun ve prizma benzeri yapı.Örnek : Turmalin,Beril

27-) SAHTE ALTIGEN : İkizlenmeden dolayı altıgen görünüş.Örnek: Krisoberil, Aragonit

28-) RADYAL  : Bir noktadan dışa yayılan yapı.Örnek: Stibnit

29-) RENİFORM ( COLLOFORM) : Bartyaidal yapı benzeri Örnek: Hematit,Mattrangit

30-)  AĞSI YAPI : Örümcek ağı gibi iç içe büyümeler halinde Örnek: Serüsit

31-) MERCEKSİ YAPI: Düz,gül benzeri  Örnek:Çöl gülü,Barit

32-) SPHENOİD  YAPI :  kama şeklinde  olur. Örnek: Titanit

33-) SARKIT YAPI: Sarkıt veya dikit şeklinde.Örnek: Kalsit,Götit

34-) YILDIZ YAPI : Bir noktadan ve yıldız gibi olan yapı . Örnek: Aragonit,Pirit,

35-) ÇİZGİLİ YAPI: Bazı minerallerin yüzeyinde çizgili  yapı olur.Örnek: Pirit,Kuvars,Turmalin

36-) TABLA YAPI : Eşit ve düz tabla gibi yapı.Örnek: Topaz,Feldispat

37-) TETRAHEDRAL : Düzgün dört yüzlü yapı. Örnek: Spinel,Manyetit

38-) BUĞDAY DEMETİ: Buğday başaklarına benzer yapı. Örnek: Stilbite

Halka daima her yapılan seçim için yukarıdaki cümlelere benzer anlatımlar özellikle CHP yöneticileri tarafından onlarca yıldır aslında kendisi (merkez yönetim ve yöneticileri kastediyorum)ile taban arasında ki siyasi açı farklılığı sürekli arttığından bu insanlarımızın (ezici çoğunluğu Kemalist veya sol görüşlüdür aslında bu iki farklı görünen metropollerden kırsala gidildiğinde aynileşir)gerçekten M.K.Atatürk'e sahip çıkan partiye yönelmemeleri için uygulanmış alçakca bir taktiktir,bu kişilere kalsa altı oku Marsa fırlatırlar! Okuyup kızan,kızacak olan dostlarımıza aşağıdaki sıralanmış olgulara dikkatle okumalarını ve temennim o ki hepimizin ortak siyasi temeli olan vatan ve halk sevgisi, adalet özlemi, özgürlük tutkusu, devrimci cüreti, insanlığa saygı, çevreye duyarlılık, emperyalizme nefret, ezilenin yanında olma, bilime olan inanç, Atatürk'e duyulan aşk gibi sevgi çerçevesinde değerlendirip,çizeceğim tablo nedeni ile yaratılmak istenen karanlık tabloyu güzel bir Türkiye resmine dönüştürmek için fırçaya sarılır her birimizin ayrı renk ve çizimi ile oluşacak eserimizi çocuklarımız armağan bırakırız...

Değerli dostlar eksiklerimi tamamlamanız dileği ile;

1-)Türkiye halkı şu anda maddi sıkıntılar içinde,özellikle emekliler esnaf bazı üreticiler işçiler küçük maaşlı memurlar dullar kısacası her zaman zengin olanlar yine zengin her zaman kıt kanaat geçinenlerin durumu beş altı sene öncesine göre durumları vahim...

Şimdi bu olguyu irdeleyelim.

A-)Önce şu gerçeğin altını çiziyorum AKP çözülen Türk Siyasi merkez partilerinin (ANAP,CHP,DYP,DSP,MHP)yarattığı boşluğu kapatması için ülke üzerinde en etkili emperyal güç olan ABDnin bir rejim kurtarma projesi ve başarısı olarak iktidara getirilmiştir (ele geçmiş olan MİT,MEDYA,TSK üst yönetimi,büyük bürokratlar)herhalde bu analize karşı çıkılmaz eksiği olabilir.

B-)AKP iktidara önceki iktidarın büyük ortağının (DSP)tarihe geçecek oy kaybının ve MHP nin Doğru yol Partisinin baraj sorunu nedeni ile %36 gibi oyla meclis çoğunluğu ele geçirmesi sonucu vede meclisteki CHP nin katkıları ile önünde ki engelleri aşarak (hatırlayın R.T.Erdoğan muhtar bile seçilemezdi zira hükümlü idi önce "kişiye özel

 kanun çıkarıldı sonra sanırım Bitlis seçimleri Y.S.Kurumu tarafından sudan sebeplerle iptal edilip seçim yenilendi ve Erdoğan milletvekili oldu!Suç ortağı Baykal değil CHP dir.

C-)AKP ve gizli ortağı FETÖ örgütü Kemal Derviş ekonomik programını devam ettirerek(bu program bizim yarattığımız değil Emperyalizmin dayattığı programdı.)ve AB ile ABD nin kredisi (her anlamda )sayesinde uzunca bir süre enflasyon,büyüme kısacası bir bütün olarak bakıldığında ülke tekrar rayına sokuldu.Erdoğan meydanlarda ,aldığı cesaretle "Biz Orta Doğunun seçilmiş eş başkanlarıyız,görevimizi yapıyoruz"diyor ne yazık ki sözde Atatürkçü CHP bu yönü ile gıkını çıkarmıyordu...Hatırlayın!o dönemde sadece tek bir parti şehir şehir köy köy dolaşıp o meşhur haritayı da dağıtarak cesaretle karşı çıkmıştı Aslan Sosyal Demokratlar aslında emperyalizmin uslu kediciğidir.

Bu dönem epey sürdü NE ABD NE AB ile çatışmamız ve ambargo vardı ancak TSK verilen araç ve uçak silah parça sıkıntısı içinde idi.

D-)Bu tatlı rüya elbet bozulacaktı NEDEN çünkü SSCB ve doğu bloku nihayet yenilmiş ABD tek kutuplu yeni bir dünya yaratmıştı.Elbet bu yeni dünya düzeninin YENİ stratejisi olacaktı ve öyle de oldu.Eski düzende Türkiye yönetimine NATO tarafından verilen görev gereği çok sayıda tank 7.000civarında (hatırlatayım ben emekli askerim)ve çok sayıda savaş uçağı verilmiş ve Nato nun SSCB ile sınırı ve buna uygun görevi olan ülke idik ancak yeni düzende bu ihtiyaç kalmadı ayrıca ABD tek patron olduğunu Körfez Savaşları vb ile bütün dünyaya ispat edip eskisi ile kıyaslanmaz dayatmalara başladı.Ülkemiz açısından bakarsak;en bağımlı komprador burjuvazi hariç büyük burjuvazinin bazı kesimlerince bile kabul edilemez görev ve dayatmalar (Kıbrıs,Ege,Yeni Kürt devleti kurulması,Ermeni soykırımı kabulü ve tazminatlar,hristiyanlaştırma,KİT lerin özelleştirilmesi yani yabancılara peşkeş çekilmesi,Azerbaycan ve Karadağ sorunun çözümü,yükselen Çin'le ilişki yasağı,Körfez savaşlarında komşu ülkelerin yıkılmasında aktif askeri rol,Yugoslavya'nın parçalanmasında aktif rol,tarımda AB ve ABD ye rekabetin son bulması için toprak miktarına göre ödeme kabulü ve çiftçiliğin hayvancılığın yavaş yavaş yok edilmesi,yabancılara toprak satışının kabulü,TSK nın küçültülmesi,Köyden şehire akımın hızlandırılması,PKK nın resmileşmesi ve cezaevlerinin boşaltılması ve A.Öcalan'a özgürlük,LGBT lere özgürlük,Gerçek komünist ve milliyetçilerin susturulması,İsrail ile yumuşama ve Filistin konusunda uyum,Arap Baharının desteklenmesi,Turuncu devrimlere yardım,AB uyum yasalarının çıkarılması,12 milin kabulü,Boğazlar meselesinin olduğu gibi kalması,Silah yapımı ve ARGE araştırmalara son verilmesi(Nato tarafından sadece küçük çaplı mühimmat yapımına izin verilmişti G-3 p.tüfeği Alman patentli olup izin almadan geliştiremezsiniz aynı durum bütün silah ve uçaklarda durum neredeyse aynıdır ),Gerçek sol partilerin meclise girme olasılığına karşı %10 barajı ve korunması gerekirse yükseltilmesi,Etnik kökeni farklı olanlar için ayrı devlet kurma veya özerkliğin kabulü,Çok dilli eğitim sistemi,vs.vs.

E-)Yukarıda ki sayılan maddelerde eksiklik olabilir ancak yanlış olanı yoktur eğer sizce yanlış yazılanlar çoksa (iyi niyetli olduğunuzu kabul ederek)kendinizi ve Türkiye yakın tarihini gözden geçirmenizi şiddetle tavsiye ederim.

F-)Şimdi durup düşünelim evet her devlet aslında tamamen toplumu kontrol eden (hangi rejim olursa olsun)devasa bir aygıttır,her aygıtı kontrol eden olduğu gibi bu aygıtta öyledir sık sık yazılıp çizilen demokrasi,özgür seçim,özgür düşünce vb ifadeler aslında dipte görünmeyen çelik yumruğun gizlenmesine yönelik insanlık tarihinde hep ezenlerin yaptığı  gibi yasaları kutsallaştırarak koruma oyunun günümüzde ki aldığı şekildir ancak bu durum kapitalist ülkelerde farklı uygulanır orada çelik yumruk daha gizli ve rejim tehlikede olmadığı sürece kullanılmadığı için görünmez gibiyken bizde sık sık kullanıldığından halkta aslında ne adalete ne sisteme güven hakim değildir hakim olan korkudur.Bazı partiler bu yaşanan baskının kamufule daracıdır (sözde sol partiler hatta illegal görünen sözde sosyalist adlı partiler,aslı Nato çeteleridir)

G-)Tekrar düşünelim ABD tarafından seçilen kişi bile olsa Erdoğan bütün bu şartları kabul edebilirmi idi?Bu durumu kendimden yaşadığımla anlatayım.Aydınlıkcıların var gücü ile Erdoğan'a yüklendiği günlerdi bir Aydınlık muhabiri Erdoğan'a bir soru sordu konu "eş başkanlık "konusu idi şiddetle yalanladı buraya kadar olağanüstülük yok ancak o hafta çıkan Aydınlık dergisinde (gazete değil)soru sorulduğu anda çekilmiş fotoğrafı görünce içimde uyanan his kızgınlık değil "acıma"hissiydi...Niye böyle hissettim?Niye bu konuda bu  dönem parti ile başımı derde soktum?(çünkü yapılan il toplantısında "Erdoğan'ı Gül ve benzerlerinden ayırın,geçmişte tüm sol,Demirel hakkında yanıldı neticede o kişi evet sistemin adamı idi ama son tahlilde "yurtsever"kapsamında olduğunu geç fark ettik aynı hatayı tekrar yapmayalım"dedim kıyamet koptu zaten hazır papağanlar beklemede iken gagalarını en hassas yerlere vurarak beni bu olayda tecrit ettiler sanırım genel başkanla da aynı görüşü ifade etsem en azından iyi bir ders alırdım!

Peki neden daha Ergenekon başlamamış ancak İP üzerinde çok ciddi baskı uygulandığı halde(partinin bütün örgütleri aynı günün aynı saatinde basılmış tutuklamalar var vs.Ben delimiyim ki böyle bir ortamda bu düşünceyi söyleyecek!Ancak o fotoğrafda ben utanma gördüm yalanı söylerken o muhabire bakışı hissettim sanki "beni doğru anlayın "diyordu.Elbette sadece bu hissettiğim değildi sebep.Orayı geçiyorum.

H-)Ergenekon süreci içinde ben kaza geçirdim ayağım üç yerden kırıldı uzun zaman yürüyemedim veya zorluk çektim en zor dönemde Silivri'de olamadım(hala içimde kanayan yaradır).ABD ve AB yukarıdaki maddelere karşı çıkması muhtemel ve çıkan iki önemli engeli (siyasi olarak İP güç olarak TSK)ortadan kaldırmaya çalıştı ve pek çok devrimci ile Kemalist öldü ızdırap çekti D.Perinçek her kritik siyasi durumda olduğu gibi zindana kapatıldı...

Ben,olayı önceden görüp askeri kimliğimi yenilemediğim için bu süreci sadece kendi yaptığım kazanın sonucu ile atlattım(belki bu konuda yanılmış da olabilirim,ancak D.Perinçeğin verdiği ifadede beni sakladığını da biliyor tekrar  saygılarımı sunuyorum)

Yaşanan sadece hapse girenleri etkilemedi devletin en önemli organlarında görev alanları da yeniden düşünmeye itti.ABD ve AB nin Türkiye'den istekleri nin bir kısmı zaten karşılanmış veya süreç devam ediyordu.Ancak bazılarının kabulü de imkansızdı sanki tarihsel devamlılığı olan Türk Devletinin intihar etmesi isteniyordu ...Evet bu neticeye varamaz isek sonraki yaşananları asla ve katiyen doğru anlamaz saçma sapan günümüz CHP,İyi  Parti,neredeyse tüm Erdoğan karşıtlığında birleşmiş muhalefetin nezdinde emperyalizmin güttüğü koyunlar olarak meleriz.

AKP iyi incelenirse FETÖ yanlıları ve karşıtları olarak bölünmedi bizzat Erdoğan'nın seçtiği cumhurbaşkanı ve başbakan ve de ekonomiden sorumlu bakan ve hatta milletvekillleri olarak bölündü.Bu bölünmeyi de doğru  anlamazsak yine ABD nin değirmenine su taşırız.

Bölünmenin asıl nedeni kabul edilemez maddeler üzerinden olmuştur.İşbirlikçi olanlar ya CHP ye girmiş veya yakınlaşmış ya da ayrı parti kurup aynı ittifak desdekleyicidirler.FETÖ ise zaten İP mahkemeye verdiği için ana vatanına ricat etmişti.Görünür sebep "FETÖ okullarının kapatılmak istenmesi olarak algılanabilir o zaman şu soruyu sormak elzemdir "Neden ABD casusluğu yapan bu okullar sadece Türkiye 'de değil dost ülkelerden kapatılması istendi?Evet,bu soruya cevap aramak gerekmez mi?Biliyorum özellikle laik kesimde bilinç bulanıklığı var olaylara sadece dini temel alarak bakıyor şu basit gerçeği göremiyorlar"günümüzde en gerici güç emperyalizmdir her tür her ülkede fanatik dinciler mezhepler tarikatlar çeteler mafya kontrgerilla vb bu güç arkasında olmadığı sürece,insanlığın kat ettiği bilimi ve yansımaları nedeni ile asla özel koşullar hariç(İran'da antiemperyalist devrim olmuş ancak tarihsel ve kültürel nedenlerle görünüşte gerici bir sistem gibi görülür vede gösterilir buna inananlara İran'da kadın (kız)üniversite öğrencilerinin erkeklerden çok olduğunu ve akademik makale sayısında bizi geçtiğini vede birçok silahı kendi imal edip gittikçe emperyal sistemden koptuğunu hatırlatmak isterim,nasıl bu kesime Uğur Mumcu'yu İranlı gericiler tarafından öldürüldüğü inandırıldı ise nasıl K.Kore ile ilgili medya denen kudurmuş köpeklerin yalanları ne kadar doğru ise veya Kastro hakkında yapılan karşı propaganda ne kadar doğru ise o kadar doğrudur!

Dostlarım,yukarıda yazdıklarım doğru ise aşağıda varılacak sonuçlar aklın gereğidir.

2-)Sonuç ve yapılması gerekenler;

a-)Türkiye bölünme tehlikesi altındadır.

b-)Türkiye her ülke gibi çeşitli etnik kökenden gelen insanların yaşadığı ülkedir.

c-)Batı,özellikle geri kalmış veya doğu bloku ülkeleri etnik-dini-kültürel -tarihsel nedenleri öne sürerek bölmek isterken baş kışkırtıcı ABD kendi ülkesinde tam tersini onlarca yıldır yapıyor(Teksas eyaleti USA ya şartlı katılmıştır bu şart istediği zaman ayrı devlet kurma hakkını içerir.İşte bu hakkı kullanmak isteyen ve pek çok siyasetcinin yaptığı gibi dinide kullanan kişi tüm ailesi ve üyeleri çiftlik kuşatılarak ve tümü yakılarak cevap vermiştir.Kölelik uzun süre devam etmiş ayrı tuvalet ayrı okul ayrı otobüs kullanılmıştır bu ülke bize ve bizim gibi ülkelere satın aldığı ajan siyasetcilerince bize demokrasi getireceği vaazı yapıla gelmiştir.Ne yazık ki Batı emperyalizmi ile savaşıp ülkeyi kurtaran Atatürk 'ün kurduğu parti yıllardır tekrarlıyorum"İLK ELE GEÇEN PARTİDİR"Bu gerçeği göremeyenlere kısa hatırlatmalar;uzun yıllar CHP genel sekreterliği yapan kişi yani Kasım GÜLEK (yıl 1959 )hastalandığı zaman ABDye gitmiş ancak orada ölmüştür ABD en gözde Uçak Gemisi ile Türkiye'ye getirip törenle gömmüştür!İlginçtir bu kişi F.Gülen le yakınlığı olan kişidir.Kızınında ne yaptığını sizerin araştırmasına bırakıyorum(asla aile ilişkisi ve kişisel seçimleri siyaset konusu yapmam ancak bu kişide siyasi kişidir)Atatürk siyasi vasiyetnamesinde açıkça ikinci dünya savaşı çıkacağını bu savaşta SSCB ile birlik olunmasını istediği halde İnönü tercihini Batı ya ve Batının en gerici en saldırgan olan Hitler Almanyasına yapmış işte bu dönemde Ankara'ya köylünün  girişi yasaklanmış zorla mallara paraya el koyma yasası çıkmış KÖY ENSTİTÜLERİ solcu k okul olarak görülüp Milli Eğitim Bakanlığına gerici biri atanmış ve bu kurumun mali kaynakları yok edilerek sonunda işlevsiz kalan bu nadide çiçeğe son darbe Menderes hükümetince yapılmıştır ayrıca ANKARA antlaşması ile AET (günümüzün AB)giriş antlaşması İnönü döneminde yapılmıştır daha da vahimi Atatürk döneminde kurulan uçak fabrikaları kapatılmış yapan teşebbüscüler anasından doğduğuna pişman ettirilmiştir son söz bu konuda Atatürk'ün yıllarca hizmetine bakan kişi İnönü döneminde evi aranarak Ata'nın verdiği kitap yüzünden "komünist"diye hapse atılmış ancak kendisini tanıyan polisler kendisine özel davranmış ancak hapisten çıkarılınca işinden de kovululmuş geçmişteki bir bürokratın araya girip gizlice küçük bir işe girebilmiş ve asla eski yaşam düzeyinde yaşayamamıştır.Daha ne yazayım!

d-)Şimdi ki CHP genel başkanı ABD tarafından bir kaset operasyonu ile Baykal düşürülünce defalarca kendisine sorulmasına rağmen aday olmayacağını açıklamış olmasına rağmen aday yapılıp CHP iyice HDP ye yaklaştırılması sağlanmış bu süreç hızlanarak devam etmiş iş PKK yı meclise taşımaktan "her evden oy"çağrısına ve gerici olarak sadece ilgililerce bilinen biri birdenbire aday yapılmış(Ekmek için Ekmeletttin!)bu parti sözde siyasi eksenini laiklik üzerine kurduğunu tabanına inandırmış partidir.Yetmemiş FETÖ televizyonunda görev yapmış kripto biri İstanbul Belediye başkanı yapılmış bu kişi bütün girişimlerini kuran okuyarak dualar ederek yapan kişidir ve bu taban bunu da hazmetmiştir!Aynı kişi Atatürk'cülere “ Atatürk'ün itleri “ diyen kişilerle mutlu pozlar vermektedir!Uzatmaya gerek var mı?

BU YAZIYI YAZIP BU SORUYU SORALI AYLAR OLDU.NE YAZIK Kİ UZATMAYA GEREK VARMIŞ…BİZİM İNSANLARIMIZIN OLAYLARI DAHA GENİŞ ÇERÇEVEDEN BAKACAĞINI DÜŞLEMİŞTİM FAKAT GEÇEN ZAMAN BU BEKLENTİNİN DOĞRU OLMADIĞINI GÖSTERDİ.

İNSANLARIMIZ KISA VADELİ ÇIKARINA UYGUN DÜŞÜNME EĞİLİMİNE GİRMİŞ DURUMDA “YAĞMURDAN KAÇARKEN,ATEŞE VE ESARETE KAÇIYOR”…

Not:gelecekte olacakları yaşayacaklara bir “UYAN”çağrısıdır.

Özellik kazandırmak. Her dil insan beyninin işletim sistemi gibidir. Kişi dilin özelliğine bağımlı olarak düşünür hatta yorumlar. Birkaç örnek vereyim, doğada pek çok ses vardır. Bu sesleri her dil grubu mensubu kendi işletim sisteminin (dilinin) yapısına uygun algılar. Bir ingiliz horozun ötüşünü (kikurukikki benzeri algılar ve seslendirir) oysa bir türk bunu  (üürrüü üüü) olarak seslendirir oysa horoz aynı horozdur sesi de  aynı sesdir. Diğer bir örnek,  bir ingilize göre kuşlar (tivit tivit ,meşhur haberleşme sitesinin isim kökeni)) diye öter bir türk için kuşlar cıvıldar ( cik cik).

Sadece seslerin yorum farkı değil dünyanın (çevrenin) algısında da ciddi farklılıklara sebep olur. Batı dillerinin düşünüş tarzına göre etraflarındaki her şey ya dişidir ya eril. Örnekliyelim, deniz gibi içine girilecek şeyler örneğin fransızcada dişil takı ile belirtilir aslında bu durum ingilizcede de mevcudiyetini sürdürür. Kısacası Batı dünyası farkına varsın veya varmasın cinsiyetcidir. Türkçede şahıs zamirleri cinsiyetsizdir (ben,sen,siz,o,onlar vb) oysa ingilizcede dişiler için olan "o" ile erkekler için olan "o"farklıdır (he  ve she) . Aynı özelliğin uzantısı olarak Türkçe de bu durum çok önemli sonuçlara ulaşır. Türçede her canlının dişi veya erkek olmasına göre adlandırılması farklıdır. Birkaç örnek; kurdun erkeği "börü" iken dişisine "asena"denir veya sığırın erkeğine "boğa" denirken dişisine "inek "denir hatta yavrularının dişisi ve erkeği için ayrı adlandırması vardır (düve ve  dana hatta yeni doğmuşa buzağı ) dahada ötesi hepsinede "sığır" denir. İşte bu durum Türkçenin zenginliğinin temellerini oluşturur. Bir türk aynı hayvan grubu için en az beş altı kelime yaratırken Batlı bu konuda varoluşsal sebeple kısırdır. Ayrıca bugün türkçede bazı hayvanların bu şekilde adlandırılmasındaki durağanlık veya kısırlık bizim ana dil yurdundan uzaklaşması ile oluşmuş ve diğer dillerin etkisi iledir. Oysa tavuk grubu veya ördekler için de hala yaşarken (veya at larda düşünün kaç atla ilgili adlandırma var, tay- beygir- küheylan-at - kısrak vb. Ayrıca buna renklerine göre adlandırmayı da ilave etmemiz gerekir “doru,kır, gibi)

Bir diğer farklılık sayı ile ilgili kelimelerde belirgindir. Biz on sayısından sonra on+bir;on+iki diye sürdürürken batı dillerinde farklı farklı çözümlenmiştir. Bir Batı dili mensubu “üç elmalar “ diye meramını ifade ederken biz “üç elma”deriz .

Türkçede anlatılmak istenen genellikle tam olarak ifade edilebilir  bu durum kelimelere getirillen eklerle başarılır (gidi le bi lir ken de ) görüldüğü gibi türkçede hem son ekler hemde ortaya giren eklerle zenginleşmiştir belki tartışma yaratacak ancak benim düşünceme göre Türkçede ön eklerde mevcuttur.

Bu konuyu bırakarak önemli olarak gördüğüm çok daha önem arz eden başka birine geçelim; en önemli olgulardan biri de aslında hiçbir dile ait yazının doğal sesleri seslendirmediği gerçeğidir. Evet artık günümüzde sesi "hapsedebiliyoruz" ama yakın geçmişe kadar bu mümkün değildi biri konuştuğu zaman ses sadece saliseler için var olabiliyordu… İşte bu basit gerçek pek çok yanlış anlaşılmanın temel nedenini oluşturur. Bu durum biraz karmaşık. Açalım; ilk sesin nesneye döndürme girişimi muhakkak ki resimle olmuştur bir geyik resmi çizersiniz eğer diğer kişi aynı dili konuşuyorsa kendi dilinde "geyik " diyecektir. Diyelim ingiliz ise "deer"  diyecektir daha doğrusu bu yazılan kelimeyi sesli olarak ifade edecektir (unutmamak gerekir yazı on binlerce yıl sonra yaratılmıştır fakat dil çok eski bir yaratıdır) fakat yazı ile seslendirme arasındaki fark sanılanın ötesindedir mesela ingilizcede bu durumun kurallı  olanı azdır bunun mantıki sonucu olarak bu dilde ezberlemek önem kazanır ve kelime bilgisi yetersiz kitleler oluşumuna neden olur oysa türk dili yapısı gereği (büyük sesli ve küçük sesli uyumu gibi) şayet dile uygun alfabe kullanılırsa okunması seslendirilmesi) hayli kolay olacaktır. Bu anlamda henüz alfabemizi millileştirdiğimizi yazamıyoruz (bu kurulan türk birliğinin yapacağı bilimsel çalışmalarla giderilmesi olasıdır)

Yukarıda yazılı olan çelişkinin bir diğer sonucu da  özellikle bilim dünyasının günümüz hakimi Batı dil grubu mensup bilim insanlarının bir dili yorumlarken kendi dili ve yazısının doğrudan etkisinde kalarak bilimsel değil önyargılı olmasına sebep olmaktadır bir örnek Kuzey Amerikada onlarca Kızılderili kabilesi ve dili vardır bizim bilim insanları bu toplum hakkında bilgiyi bu arıtımdan geçmiş ve farklı yorumlanmış bilgileri öğrenmektedir. Bunun çaresinden biri de ses kayıt cihazlarının kullanılması olacaktır zira bu diller hakkında yazılanlar kendi dilinin etkisinden kurtulamaz ve eğer o dille akrabalığı yoksa kelimeleri değiştirerek yazar (Çinlilerin "r"harfini söyleyememesi neticesinde yazı dillerinde aşina olduğumuz kelimeleri bile tanıyamayız.)

Türkçe,bugünü ile değerlendirilemez her dil doğuşu ile değerlendirilmek durumundadır.Bu anlamı ile de günümüze bakarak bir  

dil tam olarak anlaşılamaz kelime sayısı ile ölçümlenemez.

Eldeki mevcut bilgiler ışığında “bilim tarihi” sanıldığı kadar eski tarihleri göstermez. Muhakkak ki insanlık çok uzun süre doğanın bir parçası canlı olarak yaşayıp gitmiş ve çevresindeki canlılara göre çok farklı bir doğayı değiştirme faaliyetine girememiştir. Her ne kadar bilimin doğuş nedenleri tartışmalı bir konu olsada işin özünün en temel güdülerden olan yaşamını sürdürme ile ilgisi olduğu muhakkaktır. Her canlı yaşamak ve üremek ister. Bu durum,olmazsa olmaz kurallardandır. Gerek mikro düzeyde ki gerekse en gelişmiş canlı türlerinde bu sarsılmaz çabayı içgüdü düzeyinde bile olsa,varlığını tespit edebiliyoruz.

Yaşama güdüsünün en büyük düşmanı ani çevre değişimleridir. Yaşam sürecinde ki ani sayılabilecek değişimler çoğu zaman uyum sağlayamayan canlıları yeryüzünden silmiştir. Günümüzde yaşayan her canlı,bu sınavlardan geçip gelenler olduğunu kabul edebiliriz. Kimisinin sınav geçer notunun düşük olması başarılı sayılmasına engel değildir. Çünkü geçmişte başarısızlığa sebep olan genetik özellik,şartlar değiştiğinde yararlı olabilmektedir. Canlı türlerinin en büyük düşmanlarından biri olan bu anlamlı olgu ile ilişkisi çok çelişiktir yani bir canlı çevreye ne kadar çok uyumlu olursa yok olma olasılığı da o derece yükselmesi garip bir gerçektir. Bu durumun pek çok sebebi sayılabilir;ısı,nem,atmosferin içeriği,güneş ışınlarının erişim miktarı,yanardağ faaliyetleri,kıta hareketleri,güneş sisteminin Samanyolu çevresindeki dolanımı vb. Özellikle son yazılan hakkında hiç de yeterli bilgimiz yoktur ve de daha çok uzun zaman da olmayacak gibi görünmektedir. Fakat kesin olarak biliyoruz ki canlıların belli periyotlarla önemli kısmı yok olmuş ve hemen ardından yeni türler oluşmuştur. Bu durumun gözlem sonucu olarak;yaşamın başlaması hakkında bilgimiz çok azsa da bir kere oluştuktan sonra kolay kolay yok olmadığı gerçeğini şimdilik kaydıyla not edebiliriz.

Sadece yaşama güdüsünün aklın tek nedeni olması da imkansızdır neticede yaşam tarihi sayısız canlı türü ile doludur. Fakat insanın dahil olduğu tür canlılığın evriminde ki en önemli zirvelerden biri olduğu da gerçektir. Biz insanlar doğaya bakışımız ve değerlendirmemiz kendimizden bağımsız kısacası tam anlamı ile bilimsel olması hele yakın geçmişe kadar mümkün değildi hala karanlık yanlarımız bizi takip etmektedir. Balığın yüzmesi,ahtapotun çevreye uyumu,kuşların uçması,bazı kuşların da çok keskin gözlere sahip olması,çitanın hızı,vahşi Afrika köpeklerinin dayanıklılığı,balinaların büyüklüğü,yarasaların ses radarı,yılanların dillerinin ısıyı algılayabilmesi,bazı yılan balıklarının elektrik üretmesi,ateş böceklerinin ışıkla haberleşmesi ve daha sayamadığımız ve de keşfedeceğimiz yüzlerce üstün özelliklere sahip canlıların bize fısıldadığı şey ”canlılığın inanılmaz değişimleri “ başarabildiği dir. Bu açıdan bakınca insan türü akli seviyesinin zirve yapması, yelken balığının hızı ile mukayese edilirse geri olduğu bile söylenebilir. Her canlı çevreye uyum konusunda beslenme biçimi,vücut yapısının büyüklüğü,ısı,nem,rakiplerin gelişmesi,rastgele genetik değişimler,gen havuzu genişliği vb.onlarca faktöre göre gelişme göstereceği de açıktır. Gözlerimiz ve görme duyumuz doğrudan doğruya atmosfer yapısının filitrelemesi ile nasıl bağlantılı ise ve evrim çoğu zaman bu şartların gittiği yolu takip ettiyse aklında benzeri şekilde oluştuğunu düşünmemek için sebep yok görünüyor. Peki insanın neden böyle bir yola girdiğini,nasıl açıklayabiliriz? Pek çok nedeni sıralayabiliriz;

1-) İnsanın geliştiği ormanda yeteri kadar uyumlu ve “güçlü” ilken bir şekilde savana çıkması onu zayıf bırakmıştır.(savana çıkışın  tercih değil çevresel değişimle olduğu anlaşılıyor)

2-) Kendini korumak için var olan ve öteden beri gelen bazı özelliklerini daha da geliştirerek toplu yaşama, üç boyutlu görüş, büyük ayaklar, ön ayakların serbestleşme hızını artırması, dört ayaktan iki ayağa geçiş ve bunun getirdiği değişimler, güneşin deriye doğrudan etkisi, koku duyusunun zayıflamasını kapatan ses ve görüş gücü artışı, dişisinin iki ayakla geçirdiği zorluğun sonucu doğumun ve yavru bakımının kritikleşmesi, eş seçiminin öneminin artması, geç gelişen insan yavrusunu bakımının uzaması ile bağlantılı yaşamın biraz daha uzama zorunluluğu vb.

3-) Kendinden güçlü yırtıcıların beceremediği iliğe erişim imkanı, çoğu hayvandan daha yüksek profili ile tehlikeyi daha uzaktan görmesi, yakın akrabaları ile geçmişten gelen paylaşma güdüsü, ortak hareket edebilme yetisi ve gelişmek  zorunda olması ile ses ile olan iletişimin gittikçe anlaşılır hale gelmesi (tam olarak bilmiyoruz ancak insanlığın mağaralara olan özel dönemi sanıldığından daha önemli olabilir ve karanlıkta yaşamanın zorunluluğu olarak bazı yetilerini daha da geliştirmek zorunda kalmış olması ve bu gelişmelerden birinin de   ses ile ilgili olması olası görünüyor).

4-) Bütün sayılanlara karşın hala güçsüz olması özellikle teke tek mücadelenin sürekli aleyhine olması evrimi başka çıkışlara zorladı (doğada insandan çok daha zayıf özelliklere sahip canlılar çok farklı çözüm yolları ürettiği de açık gerçektir. En yaygını kuşkusuz hızlı üreme ve büyümedir. Elbette canlının yapısına ve karşılaştığı hasımları ile bağlantılı olarak hızı, uçması, yüzmesi, tehlikeli canlı benzetmesi, zehir içermesi, organını feda vb. pek çok farklı yollardan biri de kuşkusuz insanın beyinsel gelişimini hızlandırması diğer yetilerine göre daha verimli olmuştur.)

Canlıların sadece av değil avcı olduğunu hatırlarsak bitmez tükenmez rekabetin milyonlarca yıldır sürdüğünü ve bu en büyük rekabetin de mucizevi değişimleri tetiklediği gerçeğini de not olarak kaydetmek gerekir.

                                         Nasıl kuşlar kanat ve vücudunda ki tüy ve telekleri sadece uçmak için değilde üreme içgüdüsü için de kullanmışsa akıl dediğimiz faaliyetinde buna benzer doğal doğal yaşama içgüdüsünün sonucu olduğunu kabul edebiliriz. Bugün, sadece dünyaya ait yaşam hakkında cılız bilgilere sahibiz. Oysa bırakın bizim güneş sistemini Samanyolu galaksisini onun çok ötesinde var olan milyarlarca galaksi ve içlerinde olması gereken yüzlerce trilyon gezegen ve uydularda ne çeşit bir canlılık ve bu canlıların ulaştığı değişimleri bilebiliyoruz. Ancak bugün bile azıcık bildiğimiz dünya tarihi içinde milyonlarca  ayrı türün gelip geçtiğini bazılarının günümüzde yaşayanlarla ilgisi olmadığını biliyoruz. Fakat geçmişe gömülenlerin şayet yaşamaya devam etselerdi nasıl bir evrimsel süreç izleyip ne gibi sonuçlara sebep olacaklarını hayal etmemiz bile zor…

Aklın sonucu olan bugünkü yaşam düzeyi ve teknolojik ilerleme belkide çok basit ve evrimsel bir yasanın uygulamasıdır ama bilemiyoruz. Bilim tarihinin en keskin dönemeçlerini kimin döndürdüğünü, ilk ateşi kim yaktı ve kullanmayı düşündü, kim tekerleği buldu ve kullandı, ilk silah nasıl bulundu, ilk giyinme nasıl başladı benzeri ilkler soru dizisi geçmişe gömüldü ve fosili de ne yazık ki yok.

Elde olanlara bakalım; büyük ihtimalle yanlış olan gerçek anlamda ilk büyük gelişmeler ilk bakışta gayet doğru görünen “ilk yerleşik hayata geçiş”  düşüncesi ne yazık ki son bilgiler ışığında artık gözümüze parlak gelmiyor. Özellikle Türkiye’de bulunan Göbeklitepe buluntusu sanılanın çok daha eski tarihlerde insanlığın daha ileri düzeyde ve örgütlenmiş olduğunu gösteriyor. Yakın geçmişe kadar işin uzmanı bilim insanları ilk bina ve benzeri yapıların beş-altı bin yıl önce başladığını kabul etmişken ortaya çıkıveren bu buluntu piramitlerden 7.500 yıl Stonehenge den ise 7.000 yıl daha yaşlı olduğu gerçeği ile yüzleşti. Artık belki aynı yörede veya başka bir coğrafyada benzeri insan yapılarını bulmamız sürpriz olmayacaktır. Düşünceme göre,araştırma yaptıkça insanlığın çevre koşullarını düzenleme becerisi tarihi,epey süre geriye doğru çekilmeye devam edecektir.

Asıl konuya dönecek olursak, günümüz anlamı ile bilim muhakkak ki başlangıcı itibari ile dinsel nitelikli (aklın korku ile ürettiği) ve disiplinsiz yani dağınık ve belli kurallara uymayan gelişi güzel özellikler taşıması itibari ile de bu ilkel geçmişi kabul etmekte zorluk çıkaracaktır. Bu durumu çoğu insanın evrimsel geçmişimizi yok saymaları sonucu, olsa olsa bütün evreni yaratan Tanrı suretinde olduğumuzu,hiç de saçmalık düzeyindeki çelişkilerini görmeyerek Darvin ve benzerlerine yaptığı suçlamayı yöneltmesi gayet olağandır. Elbette Tanrı suretinde isek Tanrınında göbek deliğini veya memelerini veyahut midesi ile dışkılığını da hiç hesaba katmadan kabullenme aslında köyden çıkıp profesör olmuş birinin anasından duyduğu utanç ile onunla fotoğraf çektirmemesinden binlerce defa daha utanç vericidir.

İnsanın çevresindeki diğer canlılardan sıyrıldığı,kendi yaşam bilincine ulaştığı, yaşadığı zaman ile geçmişi kısmen idrakine vardığı daha zayıf olmakla birlikte geleceğe ilişkin öngörülerde bulunabildiği tarih, aslında atalarımızın en büyük kabuslarını da yaratmıştır. Daha önceleri sadece yaşadığı anın dürtüleri ile var olan gelecek kaygısı olmayan sıradan bir memeli, çelimsiz bir pirimatken artık ölümün soğuk yüzünü, açlığın keskinliğini, susuzluğun kuraklığını, güçlü avcıların dişlerini tırnaklarını ortaya çıkmadan hayal edebilmesinin tutsaklığında yaşamak zorundadır. Bu lanetten kurtulmanın yolu elbette daha fazlası olacaktı. Sadece korkuya sebep olan akıl, bir canlıya ancak intihar nedeni olabilirdi bu şartlarda korkuya neden olan akıl yaşamak için güçlenmek zorundaydı ve evrim pek çok yanlış tecrübeler yaşayarak her defasında biraz daha ileri gitti ve uzun virajlı yolu sonunda artık yürüyebileceği düzlüğe çıkaracaktı hatta daha kısa sürede koşacak daha sonra uçacak ve nihayet yeni yuva aramak için uzayın karanlığında dolanacaktı.

Bilimsel veya disiplin dışı bilgi sadece öğrenenin kullanacağı nesne ise hiçbir şeydir. Bilgi, birikim yapmadığı sürece mucizevi olarak kalmaya mahkumdur bu nedenle her çeşit bilginin bir şekilde birikim sağlaması gerekir en akla gelecek olan “genetik aktarımla bilgi aktarımı” ne yazık ki bu dünyadaki canlılara  özgü özellik değildir. Aklın yarattığı bilginin yine aklın yarattığı araçlarla aktarılması da belki evrensel değil yerel özelliktir. 

İnsanlığın öğrendiklerini gelecek nesile aktarmak için önceleri sadece daha yeni yeni oluşan dil yeteneğini kullandı ancak bu yeteneğin çok zayıf özellikleri mevcuttu bir kere var olup yok olması anlıktı. Bu durum çetrefil sorunlara yol açıyordu, dillerin ayrışması işi daha da karmaşıklaştıracaktı ayrıca bazı olguların (özellikle maddi olanların dışında var olan veya duyunun algı sınırı dışında kalanlar) karşılığı yoktu bu durum ayrı karışıklığa neden oluyordu. En önemlisi aklın yarattığı korkuların tutsaklığı sürüyor ve bu aracı kendisine araç edince iş iyice karışmaktaydı. Bu durumun çok ileri zamanlarda torunlarına çok yanlış aktarımlara neden olacağı ve insanlığın ayak bağı olarak kalacağını elbette bilemezdi. Bilginin bazı parçacıklarını içersede “resim” önemli bir antlaşma hatta iletişim aracı olarak muhafaza edilmişti en üstün yanının zamana olan inadıdır. Bugün mağara resimleri karşısında çoğu zaman bocalıyoruz zira verdiği mesajı ancak ve ancak günümüz bilgisi ile yorumlamaya çalışıyor ve büyük olasılıkla yanlış yapıyoruz. O zaman ki “sanatçının “ ne düşünerek bu resimleri yaptığını bilmeye ihtimal yok iken yorum yapmak da karanlıkta resim yapmaya benziyor. Mağara resimleri,zamana üstünlüğü ile kurduğu üstünlüğü anlaşılamaması ile ne yazık ki kaybetmektedir.

İnsanoğlunun iletişim için ilk araçlarından biri de  yakın akraba veya uzak akrabalarının kendi düzeylerinde geliştirdikleri çığlık veya kükreme ile en ilkel müzik denebilecek kuş benzeri canlıların ötmelerine benzer bazen kederden bazen neşeden çıkardığı seslerin araçlaşması sonucu bulduğu ve kendi ses organının yapamadığı ses kümelerini keşfetmesi sonucu adım adım gerçekleştirdiği şimdilerde devasa hale gelmiş müzik sanatı, kanımca ayrı bir iletişim sistemi olarak kabul edilmelidir. Elbette bu haberleşme çeşidi her defasında yeni bulunan buluşlarla zenginleşip zamanla duygu haberleşmesi ve ya duyguların paketlenmesi sonucunu doğurduğu için bize aktaracağı bilgiler esas olarak o toplumun ruhsal yapısı hakkında Mesajlar getirebilmektedir.

Netice olarak geçmişten günümüze gönderilen “Bilgi paketleri”ne yazık ki kodlanmış ve mühürlenmiş durumda olduğundan ve şimdilik başka bir yöntem bulamadığımızdan yine “yazı “ denilen sihire bel bağlamak zorundayız.

Bu sihrin en zayıf yanlarından birinin çok taze olması ve diğer zaaflarıdır. Ancak önce kısaca yazı denilen bu muazzam buluşa biraz bakalım. Acaba “dil” olmadan yazı yaratılabilir miydi?  İlk bakışta yazının, konuşmanın (dili,konuşmanın)) dondurulması olduğu sonucunu çıkarabilir ve bu soruya olumlu yanıt verebiliriz fakat benim mantığım her halükarda aklın iletişim için ayrı bir araç bulacağını söylüyor (en üstün duyu organlarımızdan olan gözün başlangıçta var olan sorunlarına rağmen en önemli bilgi edinme araçlarından olduğu şüphe duyulmaz gerçektir ancak işler başka türlü gidip şu an olmayan veya yok olmuş duyu algılıyacılarımızla bambaşka bir organa ve bunun getireceği iletişim aracına sahip olabilirdik , derimizin elektriksel alanı hisseden yapıya sahip olabilmesi ve daha yüzlercesinin olabileceği gibi). Görünenin aksine “yazı” bizim en büyük icadımız değildir asıl büyük ve zahmetli yaratılan “dildir”. Dil, çok uzak geçmişin çok sayıda deneme yanılma ve çoklu evriminin hala sürecinin bitmediği müthiş bir akıl yaratısıdır (aklın kendini ifadesidir).  Elbette yazı,dilin evrimi ile  ortaya çıkmış bir üründür. Bu kadar geç kalması zorluğundan değil ihtiyaç olmadığındadır. Ne zaman ki atalarımız tüketebileceklerinden fazla tüketim maddelerine sahip oldular bu ihtiyaç sinyal vermeye başladı. İlk işaretlerin ilkelliği aslında ihtiyacın azlığı ile orantılıdır. Matematik muhakkak ki yazının dedesidir ve matematikte insanın organlarından bağımsız gelişmemiştir. Hemen her toplum elleri ve parmakları ve bazende ayak parmaklarını kullanarak sayıları göstererek yani bir nevi konuşma gibi anlık yok oluşa mahkum olan sistemle ifade edebildiler ancak zamanla kemik, dal, diş gibi kalıcı nesnelere çizerek aktarabildiler. İlginçtir her toplum bir sayısını aynı şekilde ifade etmiştir bu durum genelde iki üç kadar gider sonrasında değişim başlar. Burada önemli olan bir konuda matematiksel ifadelerin mutlak suretle konuşma dili ile olan yakın ilintisidir. Kısacası “bir,iki vb.”sayıların konuşma dilinde parmak veya el ile ilgili seslerden kökenlendiği açıktır. Bu yorumun açığa çıkarılması dil bilimcilerin sahası içine giriyor.

İnsanın ailesi ile olan ilişki tarihi yazılmamıştır sadece tahminlerde bulunabiliyoruz ama doğaya bakarak yakın akrabalarımızın davranışlarından ve tespit edilen en eski yaşam biçimini sürdüren insan topluluklarına bakarak özellikle erkek insanlarında sahiplenme güdüsünün yüksekliği dikkat çekicidir. Bu duygunun değişime uğrayarak üzerinde hakimiyet  kurduğu çeşitli canlılarda da benzer şekilde davranacağı öngörülebilir bu durumda deneye sınamaya  ve ihtiyaçlarını giderdiği değişik canlılarda da benzeri davranarak kendi güdümünde yaşam sürdürmeleri için faaliyete geçeceği de açıktır. Neticeten bazı canlılar artık yaşadığı coğrafyaya göre koyun,keçi,tavuk vb.insanın yanı başında yaşayan malları durumundadır ve başka insanların malları ile karışmaması içinde işaretlenmesi de kaçınılmaz olmuştur bunun sonucu da yazının iki ayrı koldan gelişimini sağlamak olmuştur. Bir yandan süreç içinde matematik nazlı gelişirken diğer koldan hayvan işaretleme gittikçe çıkmazlara gitmektedir. Bunun sebebi aklının ve doğanın yetersizliğidir zira hem karışık resimleri ayırt etmek güçtür hem de çizebilmek. Bu düğüm başka başka yöntemlerle çözülecektir.

Yazı bir bakıma resim yapmanın uzantısı gibi işlem görmüşe benziyor fakat bilgi arttıkça iş karmaşıklaştı bu durumda sadeleştirme gerekeceği açıktır. İlk yazı öncüllerine baktığımızda “damga” benzeri resimlerle karşılaşıyoruz ama bu durumunda neticede sorunları çıkacaktır. Bir keçi veya balık anlatılmak istendiğinde bu canlılara benzeyen resimler bunu ifade edebiliyorken gerek yapılacak resimlerin hızla çoğalması gerekse birbirine karışması olasılığı yükseldikçe yeni buluşlar birbiri ardına geldi.

NOT:Yazı devam edecek.

Görüşlerinin ana merkezini oluşturan ; dünyanın yapısı ve oluşumu düşünceleri o günkü bilim dünyasının kabulleri ile tamamen tezat teşkil ediyordu. Uzun zamandır Jeologlar dünyanın zamanla soğuduğuna ve bu nedenlede “kırışarak” dağların ve diğer yer oluşumlarının oluştuğuna inanıyorlardı. Fakat Wegener yeryüzü oluşumlarının olmasında esas etkenin “kıta hareketleri olduğunu “söylüyordu. Bu durumda  devasa kütlelerin  “hangi kuvvet “  tarafından yapılmış olacağı sorusu da ortaya çıkıyordu. İşte bu yeni teorinin en zayıf bölümü burasıydı ve en çok buradan eleştiri alacaktı elbette kendisi de bu durumun farkında idi. Bu nedenle de bu durumu izah etmek için birtakım varsayımlar ortaya attı.

Konunun daha iyi anlaşılması bakımından Wegener’in nasıl bu düşünceye vardığının o günkü koşullarda ki yeni olan bazı bilimsel gelişmeleri yazmamız gerekiyor.

İlk olarak  “radyum “  bulunmuştu ve bu durumda dünyanın soğuması önceden sanıldığı kadar hızlı olamayacağı da anlaşılıyordu zira radyoaktife sürekli ısı üretiyordu.

İkinci olarak  (sıralamam rastgeledir)  tüm dünya keşfi artık bitmişti ve ortaya dünya haritası çıkmıştı. Bu haritaya bakıldığında kıtaların görünüşünün birbiri ile uyumlu olduğu fark edilebiliyordu özellikle Afrika ile Güney Amerika’nın uyumu dikkat çekiciydi.

Ayrıca birbiri ile benzeş bazı bitki ve hayvanlar hiç alakası olmayan yerlerde bulunmasına rağmen vardı ( Güney Amerika’daki bazı bitkilerin Afrika’da olması gibi)

Darvin, teorisini uzun süre materyal biriktirerek ve bekleyerek açıklamıştı (yirmi sene kadar)  oysa Wegener sadece beş yıl beklemiş ve topu topu 94 sayfa olan ilginç isimli kitabı yayınlayıvermişti !  Darvin’nin asıl sorunu konunun içeriği nedeni ile köktenci grupların saldırıya uğraması olmuştu zira oluşturduğu teori din kitaplarının  “yaratılma”  kısmı dahada önemlisi insanın kökeni ile olan açıklamaları olmuştur  (gerçi Darwin asla insan maymun ilişkisi kurmamıştı ancak sonucun aynı yere çıkarılması kaçınılmazdı) Wegener  ise bir nevi  “yeni Darvin “ olarak algılanmıştır çünkü o  Darvin’den daha ileri giderek  “dünyanın kökenine”  el atmış oluyordu. Batı Dünyası bilim anlayışı her zamanki tutuculuğu ile bu yeni fikirle savaşa girdi.Bu savaşta gerek Avrupa gerekse Amerika aynı cephede yer almıştır. Bekleneceği üzere bir müddet sonra cephe içinde çatlaklar çıkmaya başladı zira durmadan gelişen  bilim ve yeni bilgiler bu teori ile uyumlu çıkıyordu.

Biz yine kıtaların hareketinin motoru kabul edilecek kısımdan devam edelim.Wegener kendi teorisindeki bu boşluğun farkında olarak  “ Kayma teorisini  açıklayacak Newton henüz doğmadı “  diyerek teslim eder. Bütün buna rağmen teorisinin açığını kapatabilmek için bazı varsayımlar ileri sürdü.Bunlara bakalım;

1-) Güneşin ve ayın çekim gücü etkisi

2-) “Kutup kaç “  adını verdiği dünyanın hareketi sonucu oluşan kuvvet

Ancak kendi alanı dışı yaptığı bu açıklamalar ilgili ve gününün ünlü bilim insanlarının eleştirisine uğradı ve ileri sürdüğü tezler  (motor gücü üzerine olanlar )  çürütüldü. Evet bu konularda yanılmıştı gerçekten de güneş ve ayın çekim gücü aradığı kuvvet değildi  (veya “kutup kaç “ etkisi) 

Ayrıca bazı ayrıntılarda da yanılmıştı. Wegener kuramında kıtaların  “Sial “ adını verdiği kayaçlardan oluştuğunu ve bunların da  “Sima”  adını verdiği daha yoğun ve yumuşak bir alt tabaka üzerinde yüzdüğünü ileri sürmüş fakat verdiği örneklerde doğru değildi çünkü teorisini oluştururken verdiği kayaç örneklerinde kabul ettiği bu kayaçlarda ilgili ergime noktaları yanlıştı ve hemen ilgili uzman kişilerce çürütülmüştü. Aslında özünde Wegener haklı idi ama bu kadar geniş konuda da yanılması da doğaldı.

Yaşarken bazı konularda ileri sürdüğü fikirler oldukça mantıklı olmasına rağmen bir türlü kabul görmüyordu mesela yapılan ölçümler ve tarihsel kayıtlar nedeni ile deniz kenarındaki bazı yerlerin yükseldiği çok açıktı Wegener’in ”Madem yükselip alçalma hareketi yapıyor niçin yanlara da hareket etmesin “ derken tamamen haklı idi.

Bu kadar direnç gösterilmesinin ardında bazı kökleşmiş yargılar bulunuyordu bunlardan biri de ; dünyanın yaşı ile olan varsayımlar olmuştur. Diğer bir önyargı sebebi de zamanında çoğunluğun kabul ettiği  “İzostasi”  diye isimlendirilen görüştür. Buna göre, dağlar ve yer kabuğu kendisinden daha yoğun maddeden oluşuyor ve üzerinde duruyordu. Bu şekilde düşünülürse dikey hareket ve neticesinde tespit edilen kıyı yükselme veya alçalmaları açıklanabiliyordu. Fakat aynı düşünce daha geniş kapsamlı olan  “büzüşme “ teorisine karşıtlık oluşturuyordu!  Wegener’de bunu sürekli söylemiştir. Avrupa’nın tarihsel olarak tespit ettiği kara köprüleri olduğu gerçeği ile Amerika’nın kabul ettiği okyanus ve kıtaların kalıcılığı kuramı bir çelişkidir diyordu.Devamla,  “doğru olan hangisi? Kara köprüleri varsa kıtaların değişmezliği doğru olamaz”

İşin dramatik tarafı Wegener’e müttefikler ancak onun ölümünden sonra ortaya çıkmış olmasıdır bunun da bilimsel nedenleri vardı.Bunlara bakalım.

1928 yılında  (yani ölümünden iki yıl önce)  Edinburg’lu bir jeolog ilk işaret fişeğini atmıştı  ( yerkürede bazı ısı taşıyan akımlar olabileceğini ileri sürerek) fakat ne yazık ki O  yaşadığı sırada haklı çıktığını göremedi.

1943 yılında  (ölümünden 13 yıl sonra)  Amerikalı Paleontolog olan G.G.Simpson hala “karada yaşayan hayvan dağılımında değişiklik olmamıştır bu durum da tarih boyunca kıtaların değişmeden kaldığını destekliyor “diyebilmiştir…

Gelen desteğin köküne inersek ; 1800 yıllarında Atlantik’in iki yanını bağlamak için kablo döşemesi yapılırken garip bir oluşum dikkati çekti. Atlas Okyanusunun ortasında bir dağ zinciri olduğu görüldü. Aslında Wegener ‘inde  bu oluşum hakkında bilgisi vardı. Ancak kendi kuramı ile ilişkendirmemişti. Kendisi kıta hareketlerini  “göreli hareket “  olarak tanımlamış,ancak bu göreli hareketin merkezi meselesi esasında önemli idi fakat merkezin bulunması da kolay tespit edilemeyecekti. Ancak ikinci dünya savaşı sırasında artık haritacılıkta gelişmişti. Bu sayede Atlas Okyanusundaki sırtların her okyanusta olduğu anlaşılmış ve aslında bu sırtlar dizisinin de en sıcak ve en genç bölgeler olduğunun da  farkına varılmıştı. Bu arada okyanuslardaki deniz tabanının hiçbirinin 200 milyon yıldan yaşlı olmadığı da belirlenmiştir. Bu durumda kıtalar çok daha yaşlı oluyordu. Bu ise geleneksel kurama ağır bir darbe oluyordu. Çünkü bu görüşe göre okyanus tabanları ile kıtalar hepsi aynı zamanda yaratılmış olmalıydı…  Ayrıca, deniz tabanı ile kıtaların yapısı da farklı çıkmıştı. Kıtalar okyanus tabanına göre çok kalındır ve her ikisininde altındaki bölüm de daha yoğun madde vardı. Wegener kuramına bir başka destek ise kayaların manyetik bilgisinden gelmişti. Zira 1950 li yıllarda yapılan ölçümlerde okyanus tabanında kabaca sırtlara parelel uzanan manyetik şeritlerdi. Önceleri bu durumun nedeni anlaşılamadı ama uzun sürmedi ve ilk çıkış 1960 yılında H.H.Hess tarafından geldi.Ortaya çıkan bulguları gayet basit bir teoride birleştirdi. Kısaca; okyanus tabanları yerkürenin derinliklerindeki sıcak ve eriyik haldeki lavların ortaya çıkıp soğuması ile bu sırtlar oluşur. İlk önceleri bu fikirde fazla destek bulmadı ama bulacaktı. Diğer bilim insanları bu sırtlardaki manyetik Kaya şeritlerini fosilleşmiş manyetik teyp bandı gibi değerlendirmişlerdi. Bu duruma göre eriyip yüzeye çıkan  lavlar dünyanın manyetik alanına göre dizilip  “kayıt “ altına alınmış oluyordu. Ancak dünyanın uzun süreli varlığı süresince manyetik alanının değiştiği de iyi biliniyordu. Bu bölgelerde yapılan çalışmalarda yüzeye çıkan eridiğin soğuduğu zaman o anki manyetik yöne uygun olarak oluşması beklenirken, merkezden uzaklaşırken bu yön değişmemekte  manyetik alanın tersine dönmesi ile birlikte zıt yönde oluştuğu görüldü.Böylece yeryüzünün hareket ettiği anlaşıldı. H.H.Hess’in bu görüşü  “deniz tabanı yayılması “  olarak adlandırıldı. Pek çok bilinmeyene çözüm getiren bu yeni görüş Wegener için muazzam bir katkı idi. Aslında  kendi başına çok şey ifade etmeyen bu görüş Wegener’in teorisi ile birleştirilince çok önemli sonuçlara vardı. Artık “Levha teknotiğine” uygun motorda bulunmuş oluyordu.  Litosferin  (yer kürenin en dış katı kısmı)  her yerde aynı kalınlıkta olmadığı kıta kalınlığın 280 km derinliğe ulaşabildiği kabul edilmeye başlandı. Ayrıca Litosferde ki levhaların da  “Astenosfer (manto tabakasını üst kısmı)  denen ve yumuşak olan bu katman üzerinde yüzdüğü (bu yüzmenin normal yüzmeden farklı olduğunu işaret ederek)  ve de levhaların inanılmaz miktarda çok olan ve eriyik halinde olan katmanın etkisi ile hareket ettiği ortaya çıktı.

Levha tektoniği ile hala bilinmedik pek çok karanlık bölümler mevcut ancak artık Wegener’in haklı olduğunu biliyoruz. Kendisi yaşadığı sürece haklı olduğunu göremedi bu ve benzeri tarihsel olgular sanılanın aksine Batı düşüncesinin ve etiğinin kontrolündeki  “Bilim””  in hiç de yeni gelişmelere açık olmadığının kanıtlarından biridir. Her egemen düşünce,daima kendisini kontrol edenlerin egemenliğine girmeye mahkumdur. İnsanlık elde ettiği bu deneyimi her alanda uygulamak zorundadır yoksa her yeni görüş daima “linç” edilecek,insanlığın  “Büyük Yürüyüşü”  gecikmeye uğrayacaktır.

Yazının sonuna gelmişken ülkemiz ile ilgili bazı kısımlar ilave edeyim.

Türkiye siyasi olarak bakılırsa “elbette bir bütündür “ olmak zorundadır. Türkiye’nin bölünmezliğine inanan biri olarak altta yazacaklarım tezat etmediğinin anlaşılmasını ümüt ederek;

Türkiye jeolojik bir bütün değildir. Bu basit cümle geleceğimiz için sanılandan daha önemlidir. Türkiye, öncelikle Batı Anadolu olarak bir kütle olarak Afrika Kıtasından kopup gelmiş ve diğer kütle ile birlik oluşturmuştur. Birleşilen kütle ile birleşenin tarihçesi çok farklıdır. Batı Anadolu hariç  (ileride başka yaklaşımlarla farklı küçük levhalarında olabileceğini kabul ederek)  diğer kısım bir zamanlar  Tetis Denizinin tabanı olduğu bir gerçektir. Nitekim bizde bu kesimde şu ana kadar  “Dinazor “  denilen canlılara ait fosil bulunmamıştır  (ancak aynı döneme ait deniz canlıları fosili deniz suyu ve diğer etkenler nedeni ile de bulunması oldukça zor görünüyor) 

Bilinenden başlayarak izah etmek daha kolay. Bilindiği gibi Hindistan kara parçası Afrika ana karasından kopup Asya ile birleşmiş ve Himalaya Dağları zincirini oluşturmuştur.Hindistan pek çok maden ve değerli taş yönünden çok zengin bir yerdir.

Hindistan kopan tek parça değildi Batı Anadolu kütlesi de hemen hemen aynı dönemde kopmuş ve Anadolu ile birleşerek  Toros Dağları  zincirini oluşturmuştur ( Anadolu dördüncü zamanda yükselerek  Tetis Denizi tabanı olmaktan çıkmış durumda idi ) Hem Hindistan birleşiminde hem de Anadolu birleşiminde tahayyül edilemez enerji ortaya çıkmış bunların neticesi olarak da büyük yanardağ patlamaları ve en önemlisi de Lamproite patlamaları meydana gelmiştir (normal yanardağ patlamaları ile LAMPROİTLERİ  in patlaması  kıyas kabul etmez.Aralarındaki ortaya çıkan enerji ve atık yönünden inanılmaz büyük farklılık vardır.Ayrıca normal yanardağlarının ulaşabildiği derinlik ile de kıyas yapılamaz) . Hindistan’da ki elmas ve bazı madenlerin varlığı bunun göstergesidir  (Hindistan’da  Kimberlite dayakların varlığı “büyük enerji atımının “  daha farklı tezahür ettiğini gösteriyor ancak burada çok sayıda Lamproite dayk larda  bulunmuştur.)  Anadolu’da bildiğimiz kadarı ile Kimberlite dayk ları yoktur  (bulunabilirde!)  ancak son yıllarda yapılan araştırmalarda özellikle Batı Anadolu’da (Uşak,Manisa,Afyon,Kütahya ve Isparta ile Denizli) Lamproite dayk ların bulunması (konu ile ilgili birçok yazı Facebook sayfamda yayınlandı) bu bilimsel gerçeği gözeterek ülkemizde maden ve değerli taş araması yapılmalıdır.

Bizzat yaşadığım hüzün verici olaylar nedeni ile Üniversitelerdeki konu ile ilgili bilim insanlarımızın önemli bir kısmı Batının etkisi ile düşünmekte ve davranmaktadır. Bu durum gelişmeye son derece müsait olan ülkemiz için bir handikaptır. Defalarca bu konular hakkında yazı yazdım özellikle elmas,Yakut,safir,Zümrüt,turmalin,Opal ,çok değerli bor silikatları ülkemizin çok zengin jeoloji tarihi ürünleri olarak mevcuttur. Ancak nerede ve nasıl araştırılması konusunda kafa karışıklığı mevcuttur. Tek bir misal vererek bu yazıyı bitireyim. Pek çok Üniversitemizin ilgili  (jeoloji,mineraloji)  bölümlerine gittim ve ilgilileri ile görüştüm. Özellikle elmas konusunda aldığım cevaplar hep aynı olmuştur  “yok kardeşim ! “  Neden yokun ? karşılığı hep şu oldu; Çünkü bizde Kimberlite yok …Bu kadar basit işte diyorlar.Cevaben verdiğim “ama lamproitler var “  dediğimde  “ O da ne? “  veya  oralarda elmas olmaz, deniyor…   Defalarca yabancı akademik yazılar göstermeme rağmen uzun yıllar süren mücadelemi kaybetmek üzereyim. Ne bir kör inat ne kendini ispatlama peşinde oldum temenni ederim ki bu yazıyı ilgili ve yetkili biri okuyup konu üzerine eğilir ve nasıl Karadenizde doğalgaz bulundu ise benzer bir keşif karalarımızda da olur.

Yaşadığımız dünya biz insanlar için olağan bir yer olarak bilincimize işlenmiştir. Oysa pek çok  “sıradan “  olağan duyumsamalar  gibi bu durumda yanıltıcıdır. Dünyamız hakkında bilgilerimiz muhakkak ki hala çok açık seçik geniş kitlelerce anlaşılmış da değildir.

Günümüzden binlerce yıl öncesine gider ve oradan insanların yaşadıkları gezegen hakkında bilgilerine bakarsak aslında bir evren olduğuna ve onun bir parçası olarak da dünyamızın bulunduğuna dair  en ufak fikirleri olmadığını anlarız. İnsanlık içinden geldiği doğadan yine doğanın imkanları ile donanmaya başladıkça önce canlıları küçümsedi sonra tüm dünyayı.Hatta bu durum çoğu toplumlarda tüm dünyanın ve olanaklarının kendisi için olduğu düşüncesine dönüşerek, çok yaygınlaşmıştır. Öyle ya! Gece olunca ortaya çıkan yıldızlar ve ay kendileri için yukarıda parlıyordu… Gündüz  ortaya çıkan güneş ise insanlığı (veya kendi toplumunu) ısıtmak içindir, var olan her tür bitki ve hayvan da onlar içindi . Bu insan merkezli yaratılış binlerce dini inanışında ana malzemesi olmuştur. Hiçbir topluluk buna benzer düşünce ve kabullerden arınık olmamıştır. Fakat ne gariptir ki çok daha eski dönemlerde yaşayan taş devri insanları doğaya ve hayvanlara karşı daha saygılı olduklarını tespit edebiliyoruz. Sanki bilim geliştikçe  insanlık bencilliği yükselmeye devam etmiş gibidir. Yaşadığımız çağda artık aklı başında insanlar içinden çıktığımız bu gezegene verdiğimiz tahribatın farkına varmaya ve  “ Yeni Vaizciler” benzeri bu gerçeği anlatmaya başladılar. Temennim o ki ;  bu emekler başka bir doğmatik inancın temellerini atmak olarak tezahür etmesin!

Dünyamız biz insanlar için çok büyüktür sanki sonsuz gibidir. Karalardan çok denizler vardır ancak bu durumu geçmişte her toplumu bilmiyordu. Dağlar,ırmaklar ve  çöller veya yaşanan diğer yerlerde aslında bir başka topluluk için çok farklı oluşumlar ve olaylar sürüp gidiyordu. Kutuplarda yaşayan kişi için kurulan hayali dünya ile çölde yaşayan insanlar için kuracakları “özlenen yer “ çok büyük farklılıklar arz ediyor şayet bir nedenle bu farklı yörelerde yaşayanlar bir araya gelirse inanılmaz bilgi aktarımı oluyor ancak yazının olmayışı  “sesli anılar deposunda”  biriktikçe  ileride anlatılacak pek çok efsanenin esas kaynağı oluyordu.

Yanardağ denilen dağlar hiçbir belirti vermeden bile birdenbire püskürerek civardaki tüm canlıları tehdit edebiliyordu veya aniden yeryüzü hareketlenerek ve de böğürerek deprem illetini yapabiliyor neticede bu yıkıcı etki silinmez korku yaratabiliyordu. Gerçekten bilebildiğimiz tarihsel süreç içinde pek çok büyük afetler yaşanmıştır.Elbette tarih öncesi çağlarda bize aktarılamayan faciaları şimdi dahi tespit etmekte güçlük çekiyoruz.

1800 yıllarına kadar eldeki bilgiler ışığında her topluluk kendine özel  “Evren Modelleri” yaratmıştır. Çoğu zaman bu modeller kutsanarak  (üzerine din zırhı eklenerek)  bir çeşit koruma altına alınmış bu inanılmaz kabuller neticesinde ne kadar insan kurban edildiğinin hesabını yapamıyoruz. Doğal afetlerin belirlenemez ve engellenemez oluşu nedeni ile umutlar artık toplumuna göre  ya kızgın tanrılara yatışmaları   için rüşvet olarak insan kanı,eti sunuluyor daha ileri toplumlarda ise hayvan kanı ve eti ile yetinilmeye başlıyordu. Eğer bir Volkan civarında yaşam sürdürüyorsanız bazı bakımlardan şanslı sayılırdınız zira bu yerler de toprak çok daha verimlidir.Ancak aniden kızıveren Volkan tanrısının gazabına da engel olunamıyordu.

Karkatoa Yanar Dağı 1883 yılında aniden püskürdüğünde 40.000 civarında insanı öldürdü, patlamanın şiddeti 5.000 km uzaktan duyulabildi, adanın yarısı yok oldu. Yine benzer şekilde 1980 yılında ABD de St.Helens Dağı püskürdüğünde zirvesinin üçte biri havaya uçtu,çok sayıda ağacı yok etti verdiği zarar milyarlarca dolar olarak hesap edildi. 1556 yılında Çin’de olan bir deprem yaklaşık 1.000.000 kişiyi öldürdü. Çin’de 1976 yılında ki deprem yarım milyon insanın ölmesine sebep oldu.1986 yılında yaşanan San Francisco depremi yüzbinlerle insanı evsiz bıraktı.

İşte bu ve benzeri doğa olaylarının neden olduğuna dair tartışmalar bilim insanları arasında sürüp gitmiştir. Ancak belli bir tarihe kadar bilgi birikimimiz bu olguları açıklamaya yetmemiştir. Diyebiliriz ki bu durum 1912 yılına kadar devam etmiş bu yılda ilk defa doğruya yakın bir açıklama teorisi ortaya atılmış fakat her yeni düşüncede sivri dişlerini çıkaran  “bilim canavarı”   derhal saldırıya geçerek bu düşünceyi yok etmeye çalışmış işin garip tarafı da oldukça başarılı da olmuştur. Çoğunlukta bulunan bilim insanları bu tek başına duran cesur kişiye yaşamı “dar etmiş” lerdir.

Peki bu kişi ne demişti veya ileri sürmüştü de bu zulme uğramıştı? Alfred Wegener bugün var olan kıtaların uzak geçmişte bugünkü gibi olmadığını ve “PANGAEA” adını verdiği tek bir süper kıta biçiminde bulunduğunu söylemişti.Ne yazık ki gününün bilim insanları bu teoriyi asla kabul etmeyeceklerdi ve yine elbette kendilerince de çok makul nedenleri vardı…

Biz, şimdi bu yeni düşünceyi anlayabilmek için öncelikle dünyamızın yapısına kısaca bakalım.

Dünya bilgilerimize göre bir  soğan gibi çeşitli katmanlardan oluşmaktadır. En içte “iç çekirdek “ denen bir bölüm vardır. İç çekirdeğin kalınlığı 1.300km kadardır. En az bilgiye sahip olduğumuz bölümdür. Unutmadan,elbette bu bölüme ve dışındaki bölüme ulaşmamız ve yerinde gözlem yapmamız imkansızdır. Ancak dolaylı bilgiler ile hakkında bilgi sahibi olabiliyoruz.Bunların başında sismik dalgalar ve benzerleri gelir, her dalganın içinden geçtiği madde tarafından değişik oranlarda soğutulur veya değişime uğratılır bu biraz da radar dalgaları ile görmeye benzer…İç çekirdek,ergimiş halde ağırlıklı olarak demir ve nikel içerir ancak sahip olduğu yüksek sıcaklık ve basınç nedeni ile bu eriyik bildiğimiz eriyiklere benzemez. Bu iç çekirdeğin dışında  “dış çekirdek “  denilen bölüm bulunur.Bu bölümün kalınlığı da 3.000 km civarındadır. Bu bölüme  “Manto”  da denir. Dış çekirdek bütün dünya kütlesinin kabaca üçte ikisini oluşturur hacim olarak ise tüm dünyanın beşte dördünü kapsar. Karşılaştırırsak,iç çekirdek; bütün dünyanın kütlesinin üçte birini hacimce ise altıda birini kapsar. Manto nun üstünde ise  “yer kabuğu”  bulunmaktadır  (ana bölmeler arasında ara bölmeleri bulunmaktadır ancak bu kısımları geçiyoruz)  hepimizde bu kabuğun en dış kısmında bulunuyoruz. Yer kabuğu ise tüm dünya kütlesinin binde beşini hacimce ise binde yedisini oluşturmaktadır. Kısacası en dış kabuk tıpkı soğanın en dışındaki kabuk benzeri inceliktedir. Elma ile ifade edersek o en dışındaki incecik kabuğu kadardır…Kolayca yanılabilinecek bir konuyu da es geçmeyelim; yer kabuğu derken okyanusların tabanını da kast ediyoruz. Şayet bu çukurları  (okyanuslar devasa çukurlardır)  dolduran su olmasaydı dünya şimdiki gibi gözümüze şirin gelmezdi!

Yer kabuğunun en yüksek yeri Himalaya  Dağları ve Everest Tepesidir (kabaca 9.000 metre ) en derin yeri ise (buralara “Abis” denir) kabaca 11.000 metredir. Kısacası yaklaşık olarak 20 km ilk bir derinlik vardır. Yer kürenin kabuğu her yerde benzer kalınlıkta değildir. Okyanuslar da kalınlık en azdır ortalama olarak 7 km dir. Kıtalarda ise ortalama kalınlık 30 km civarıdır fakat dünyamız oluşurken ilk oluşan kara parçaları olan ve jeolojide “kalkan “ denilen (kraton da denir) kısımlarda bu derinlik çok daha fazladır ve 130 km bulup geçebilir ki bu bölgeler doğrudan manto ile ilişkili olduğu için mantoda oluşabilen bazı özel mineraller (elmas ve stishovite vb.) bacalar yolu ile yeryüzüne ulaşabilir.

Himalaya veya benzeri dağların görünen kısmı buz dağlarına benzetilebilir. Çünkü bu dağların esas kütlesi yerin altına uzanır ve aslında plastik haldeki manto üzerinde yüzer. Aynı zamanda çok karmaşık olmakla beraber mantoya temas eden kısmı hem ısınır hemde civarının soğumasına sebep olur bu ve benzeri etkenler ile bu tip dağlar her anlamda dinamik süreç içinde bulunur ve bir nevi yaşayan kayasal devler olarak çok hafifçe hareket ettiği gibi büyümeye de devam ederler (bütün Everest tepesinin boyu aslında 70 km yi geçer)  Anlaşılacağı üzere gerek okyanus gerekse kıtalar manto üzerinde yüzer durumda bulunur ve hepsi farklı yön ve hızda olmak üzere hareket halindedir (deprem ani oluşan bir harekettir bu oluşum apayrı bir olgudur ve neredeyse anlıktır ) 

Okyanus tabanı çok farklı özellik arz eder. Kıtaların aksine okyanus tabanı sürekli yenilenir bu nedenle de bu tabanın hiç bir yerde yaşı 200 milyon yıldan daha eski değildir oysa Avustralya'da dünyanın ilk oluştuğu döneme ait kayaçlar bulunmuştur bunların yaşı milyarlarca yılı gösterir. Ayrıca gerek okyanus tabanı gerekse de kıtalar mantoya göre daha az yoğunluktadır. İşte bu nedenle yani yoğunluk farkı nedeni ile yüzebilmektedirler.

Ancak,okyanus tabanı yapısı ile kıta yapısı arasında da ciddi farklılıklar mevcuttur.Okyanus tabanı genellikle sert olan “bazalt” benzeri yapı gösterirken kıtalar daha az sert olan “granit “ ve benzeri kayaç yapısındadır.Bu durum çok önemlidir böylece tüm dünyanın dış kısmının iki ayrı yapıda  var olduğunu anlıyoruz.

Artık konumuza tekrar dönebiliriz.Wegener kuramını ortaya attığında teorisinin can alıcı kısımları hakkında bilgi sahibi idi.Önce Wegener’in yaşamına bakalım çünkü kuramı böylece daha kolay anlaşılır olacaktır.

Bu kişi bilim tarihinde en çok Darwin  ile benzerlik gösterir.Darwin gibi zengin bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir ve onun gibi de bilim dünyasında deprem yaratıp büyük çekilmelere sebep olmuştur. Kendisi sporcu yapıya sahip ve atak bir kişidir. En çok Grönland Adasını keşfetmek istiyordu bu nedenle de paten ve kayak eğitimi almıştı. İlk gerçek ününü kardeşi ile 52 saatlik bir balon uçuşu ile gerçekleştirdi zamanına göre cesur bir girişimdi. Yine Darwin benzeri olarak gençliğinde uzun yolculuklar yapıp veri toplamıştır.Yine Darwin gibi asıl konusu dışına çıkıp (kendisi esasında gök bilimci ve meteorolog idi Darwin’de  aslında din adamıydı) çok katmanlı bir alanda çığır açmıştır. Almanya’da öğretim üyesi olarak bulunmuştur.

Yine Darwin gibi sağlık sorunları yaşadığı dönemde en önemli çalışmalarını yapmıştır. Birinci dünya savaşı şurasında ağır şekilde yaralanır ve ordu tarafından geri hizmete alınır. İşte bu sırada yani 1915 yılında kitabını yayınladı “Kıtaların ve okyanusların kökeni” .Bu kitap bile Darwin'in meşhur kitabını akla  getirir. Kendisi de benzeri şekilde uzun bıktırıcı ve yıpratıcı tartışmaların içine girmek zorunda kalacaktır.

NOT: devam edecek

Bu büyük yürüyüşün önü zaman zaman kendi içinde frenlemelerine  uğradı. Çoğu  vakit bunun müsebbibi de “yöneticiler” denen kesim olmuştur.Yöneticiler binlerce yıllık insanlık tarihinin karanlık yüzü olarak hep bir kesimin çıkarları için tüm dayandığı toplum kesimlerinin hatta bazen  de tüm insanlığın varlığını tehdit eden uygulamaların sahibi olmuş günümüzde ise ellerine sunulan “ kıyamet silahları” nedeni ile de artık tüm canlıların ana rahmi olan dünyanında  tehditleri altına girdiğini görüyoruz. Yöneticilerimize bu silahları veren hep bilim insanları olmuştur.

Bilim dünyası sözde “Tüm İnsanlık “ için çalışır ancak çoğu cafcaflı söz gibi bu da geçmişin kirliliğini gizler.Hatta çoğu zamanda günahlarının “ulvi nedeni” olarak aklanır…

Bilim tarihi de insanlık tarihinin benzeridir orada da çeşitli çatışmalar bitmemiştir ve gerçek “Bilim Yöntemleri” hayata geçirilmedikçe de süreceği kesin gibidir.

Bu yazının konusu sorunları çözmek değil bu nedenle de bu karmaşık meseleye girmeden sadece tesbit yapıp geçelim.

Konuya girersek; bilimsel gelişmeler veya buluşlar çoğu kez yaşanan çağın milyonlarca bazende milyarlarca insan içinde bir kişiye nadiren de birden çok kişiye (bir grup) ait ola gelmiştir. Fakat kendi handikapı ile birlikte gelişen bir oluşumdur bu durum. Her yeni düşünce veya buluş mutlaka kendinden öncekinin karşıtı olarak ortaya konur ve de tüm yeni oluşumlara bilimin kendisi tutucu yapısından dolayı bu meseleye hiç de barışçı olmayan çözümler ürete gelmiştir. Kurtun asıl düşmanının kurt olması gibi her yenilikçi  bilim insanının asıl karşıtı başka bir bilim insanı veya düşüncesidir.

Savaşlar, daima insan toplulukları arasında olmuştur ve her zamanda yönetici ile komutanlara ihtiyaç duyar. Kitleler bazen farkındalık içinde ancak çoğu zaman yöneticilerinin arzuları dairesinde kıyasıya kavgaya sokulur elbette en masum kavgaların çok masumca toplumsal çıkar beklentileri bulunur. Bilim dünyası çekişmeleri ise şöhretin, alkışın, ölümsüzlük isteğinin kişisel lezzeti ama çoğu zamanda bulunduğu toplumun elit kesimlerinin toplumu yönetme araçları olarak bilimin her olanağının sonuna kadar kullanıldığı sıradanlaşmış aracı olarak kullanıla gelmiştir .  Bazen sadece iki kişinin çekişmesi olarak görünen olaylar dizisi aslında çoğu zaman  yüzlerce yıl bazende binlerce yıl uğraş verilip yaratılan toplumsal dizayn mühendisliğinin yeniden yaratılma çabası ile ve bu çabanın sonucunda toplumsal beklentileri olan kesimlerin desteğinde sürdürülmüş bir mücadeledir. Yakından bakılmazsa yanıltıcı sonuçlara yol açacak bazı tarihi çekişmelerin  birkaçına  bakalım.

Öncelikle herkesin dilindeki Galileo ve  Papa VIII.Urban çekişmesi.1623 yılında 55 yaşında Papa seçilen Maffeo Berberini VIII.Urban adıyla Papa seçildiğinde ailesi var olan en güçlü olanlarındandı. Çalışlanlığın simgesi olan ARI bu ailenin simgesi idi ve dönemde yapılan pek çok sanat eserine nakşedilmiştir. 17 YY ın karanlık çağında elindeki gücü kullanan Papa eski dostu olan Galileo da uygulamaktan çekinmeyecektir.

22 Haziran 1633 yılında Galileo ‘nun yargılanması ; zamanının korkutucu mahkemesi olan Engizasyon da olmuştur. Bu yüzyılda Roma Katolik Kilisesi müthiş derecede güçlü ve zengindi Galileo ise o yılda 69 yaşında bir yaşlı bilim insanı.Yalan yanlış propaganda amaçlı ve bilim ile dini bir  şekilde uzlaştırmaya çalışanların yanlı yanlış bilgi aktarımlarını boş verip gerçeklere bakarsak Galileo kendi düşüncelerini inkar etmek ve af dilemek zorunda bırakıldı. Aksi takdirde Engizisyon, içine girmiş olan şeytanı çıkarmak için yaşlı vücudunu en acı verici işkencelere uğratılacaktı ve işin kahreden yanının da bu işlemleri cehennemden korumak ve kendi iyiliği için yapıldığını inatla iddia etmeleridir!

Yargılama sonunda Galileo pek çok cezaya çarptırıldı bunlardan biri de Kutsal Kitapdaki “Yedi nedamet Duasını” üç yıl boyunca haftada bir kez okuma zorunluluğudur. Ayrıca ölünceye kadar da evinde hapis de tutulmuştur.

Peki, bu büyük çekişme neden olmuş idi? Aslında bu iki kişi, öğrencilik yıllarından beri  dosttur. Önceleri Urban hoşgörü sahibi olduğu söylenirdi hatta Galileo o devirde hem tehlikeli hem de uç fikir sayılacak  bazı düşünceleri kendisine rahatlıkla anlatabiliyordu. Bir kez Kardinal olduğu zaman daha hafif sebepten kaynaklanan bir Engizisyon yargılamasında kendisine yardımcı olup kurtulmasında  payı da olmuştu. O zaman bu meseleye biraz daha yakından bakalım;  yeni seçilen Papa kendisini büyük sorunların içinde bulmuştu. Avrupa’da 30 Yıl Savaşları devam ediyordu ve Protestanlarla Katolikler arasında savaş kıran kırana  sürüyordu. Kendi tarafı birçok cephede gerileme içinde idi . Bu şartlar altında iken Galileo yeni yazdığı “Ptolemaois Ve Copernnicus’un Büyük Dünya Sistemleri Üzerine Konuşmalar” kitabını yazmış bizzat Papaya sunmuş kendisi tarafından okunmasını sağlamış nerede ise yayınlanması için gereken aşamaları bitirmiş görünüyordu…İşin aslı arkadaşı Papa seçilmemiş olsa  böyle bir  kitabın yayın izninin olamayacağını bilecek kadar gününün siyasi ortamının içindedir. O zamana kadar defalarca Papa’nın makamında kendisi ile görüşmüştü böyle olanaklar normal insanlar için imkansızdır. Fakat kitabın Katolik Dünyası için ne büyük tehlike olduğunu bu dünyanın sahipleri farkında idi ve bir kışkırtma ile olay ateşlendi.Kitapta geçen ve yanlışı savunan kişinin aslında Papa’yı temsil ettiği çevresi tarafından Papa’ ya anlatılıp kabul ettirildi. Artık ok yaydan çıkmıştı.

Olayın biraz geçmişine bakalım. 1616 yılında bu kitabı yazan Galileo aynı zamanda Toscana Grandükünün de gök bilimcisi ve filozofudur ve bu kişi de önemli ve de etkilidir.Ancak Kilise karşısında kralların bile şansı olamazdı bu yetersiz bir kalkandı nitekim öyle de olmuştur.

İşin garip tarafı Galileo asla dinsiz veya Kiliseye karşı bir kişi değildi. Kendisi Katolik Eğitimi görmüş aynı zamanda iki kızı da rahibe olan bir baba idi. En önemlisi de kendisi “Kutsal Ana Kilisesi” nin sadık bir kuludur. Bu kitabı yazmasının ana nedeni kiliseye zarar vermeden yanlış olan evren düşüncesini düzeltmek istiyordu. Bunun en önemli ispatı da ev hapsinde iken ve gözleri görmüyorken Fortunio LİCETİ’ye yazdığı mektuptur. Bu mektupta “Evrenin sonlu mu sonsuz mu olduğu konusunda, şöyle yazmıştır.’ Bu konuda ki beklentilerimize kutsal kitap ve ilahi vahiy cevap verebilir’ “ demiştir.Bu soru ve sorun bilindiği gibi Giardano BRUNO’nun odun ateşinde yakılmasına neden olmuştur. Kendisi açıkça ifade etmese de Bruno’ya yakın düşünüyordu işin daha vahimi ise Copernacus 1543 yazdığı kitabı ile Kilisenin Evren modelini resmen karşı çıkmıştı fakat bu o kadar tehlikeli idi ki kitabını ancak ölüm döşeğinde iken yayınlatmıştır. Ancak beklenmedik biçimde bu kitap hemen hemen hiç okunmamıştır etkisi ancak belli süre sonrasında ortaya çıkacaktır. Galileo elbette bu  kitabı okumuştu zaten yazdığı kitapta bu konuda idi. Peki bu kadar tehlikeli sayılan ne vardı bu kitapta?  Bu konu uzun ve karmaşıktır. Eğer özetlersek;  Dünya evrenin merkezinde değildir evrenin merkezinde güneş bulunur. Bu basit cümle kıyametin kopmasına yetmiştir zira Kutsal Kitap söylemine zıttır. Bu fikir Copernicus un olmasına karşın elit bilim insanları arasında yaygınlaşmaya başlamıştır bu durum Kilisenin temellerini sarsmaya başlamasına yetmiştir. Bir diğer önemli husus da şudur, yazılan kitabın dili yazıldığı ülkenin halkının konuştuğu İtalyanca idi bu durum normal insanların bile bu kitabı okuyup anlamasına sebep olmuştur. Oysa Copernicus ‘un yazdığı kitap çok az okuyucu bulabilmişti. Galileo’nun kitabının tehlikeli olmasında bunun ve daha kolay biçimde anlaşılabilir olmasınında rolü vardır.

Galileo bu kitabında çok uzun süredir doğru kabul edilen “paradigmaya “ ağır darbeler vurmuş oluyordu. Gerçi kitabındaki bazı ispat niteliğindeki varsayımları doğru değildi (nitekim met ve cezir olayını O dünyanın hareketine bağlamıştı oysa gerçek nedeni ay ve güneşin çekim gücüdür) ancak daha önce yayınladığı ve güneşte lekeler olduğu hele Jüpiter’in uyduları olduğunu iddia etmesi ve bunu yapmış olduğu teleskop ile gösterebileceğini söylemesi asla  kabul edilemez di . Öyle ki zamanının en ünlü bilim insanları teleskoptan bakmayı kabul etmemişlerdir. Galileo açık tartışılmaz derecede ikna edici deliler peşinde koşmuştu ancak kendisi de bazı yanlış önyargılarının kurbanı olmuştur aslında aradığı delile çok yaklaşmış ancak belli bir yere kadar anlayabilmiştir…Neden  bahsediyoruz? Elbette meşhur kilise avizenin  ve sallanımından. Daha 19 yaşında iken kilisede ki avizenin rüzgar etkisi ile sallanırken herkesin düşündüğünün tersine düşünerek sallanımın avizenin telinin uzunluğuna bağlı olduğunu anladı ve zamanının zaman ayarlaması için sarkaçlı saatlerin yapımına sebep oldu ancak bu büyük keşfine karşın şayet biraz daha üzerinde dursa salınımın yönünün değişeceğini buna neden olanında dünyanın hareketi olduğunu fark edecekti ne yazık ki bu olgu ancak 19 YY da anlaşılabilecektir oysa bu delil kendisi için hepsinden daha değerli olurdu zira bırakın dünyanın evrenin merkezi olmasını yerinde sabit durmayarak güneşin etrafında ve kendi çevresinde hareket ettiğini kesinkes ispat eder ve Kiliseye öldürücü darbeyi vurabilirdi.

Kilise kendisini ancak 20 YY da af etmiştir mezarıda ceza olarak ölümünden yüz yıl süre ile kilise çanının altında muhafaza edilmiş gömülmesine hele anıt mezara gömülmesine  izin verilmemiştir. Ömrünün sonuna kadar tutsak olduğu evi ise aradan geçen yaklaşık 400 yıla karşın hala ayaktadır.

Bilim ile dogmatik düşüncenin uyumu konusunda şiirsel övgüler yağdıranlar bu olay ve benzerlerini yumuşatarak geçiştirmeye gayret ederler bu kişiler bilim insanı sıfatı taşısa dahi asla buna layık olamayacakları da çok açıktır. Bilim hiçbir önyargıyı kabul etmemelidir bu yargılar ne kadar eski tarihli olursa olsun bu davranış değişikliğine neden olamamalıdır. Bilim, özgür düşüncenin hiçbir şarta bağlı olmaksızın hareket edebildiği sınırsız ve engelsiz bir alandır buraya konacak her engel insanlığın büyük zaferinin önüne konulmuş olmakta belkide fazla olamayan zamanımızı heba etmektedir. 

Bu yazıya sebep ise kesin olarak emindim ki bu oluşumların hem kimberlite hem de lamproite ile bağlantısı vardı ( olmalıydı) madem iki tanesi ile ilgili idim üçüncüyü de ihmal etmeyeyim diye düşündüm.

Biraz araştırınca bilim insanlarının da kafasının oldukça karışık olduğunu gördüm inanıyorum zamanla daha doğru şekilde tanımlanacaktır. Benim elde ettiğim ( elbette okuyarak)  bilgileri mümkün olduğunca anlaşılır olarak yazmaya çalışacağım.

                                    Bu jeolojik bacanın türkçe okunuşu “Lamprofir dayk “ .İki ayrı kelimenin birleştirilmesi ile oluşmuş yeni bir kelime . “porhyres” kelimesi  “parıldamak “ anlamında . 

İlk defa bilim dünyasına 1874 yılında “Von Gumbel  “ tarafından ortaya konmuş, fakat bu tanımlama ‘ küçük intrüzyonlar oluşturan ,fenokristal li kahverengi mika ve hornblend içeren ancak feldispat fenokristallleri içermeyen  kayaç grubu için kullanılmış ama sonradan ferromanganese fenokristal leri  içeren çok çeşitli “hipabisal kayaçları “  içinde kullanılarak genişletilmiştir.

Daha sonraları ise 19 ve 20 nci YY larda sınıflandırılması zor olan kayaçlar da bulunarak bu kayaçlarda lamprofir grubuna dahil edilmiştir. Öyle ki sonunda belirlenmesi zor olan mafik fenokristalleri zengin olan kayaçların depolandığı bir yer haline gelmiştir. 

NOT: Bazı yabancı kelimeler geçti onları açıklayalım;

İNTRÜZYON : Türkçede ki anlamı “sokulum” dur. Magma kökenli akışkan lavın ana kayaç içine geçerek ( sokulum yaparak)  ve uzun sürede soğuyarak iri kristalli ( aynı büyüklükte) yapıya bürünmesi ni ifade eder. Ancak ilk oluşan kristaller fenokristal olduğu halde alttan gelen basınçla yüzeye veya çok yakınına gelen kütle daha hızlı soğur ve dış tarafını hamursu tabaka kaplar.

FENOKRİSTAL: Magmanın derinliklerinde uzun sürede soğuması ile oluşan ve gözle görülecek kadar ( en ufağı) büyük kristalleri ifade eder.

MAFİK KAYAÇ : içeriğinde magnezyum oranı yüksek silis oranı düşük kayaçlardır.

HİPABİSAL KAYAÇLAR:  Yarı derinlik kayaçları dır. Hem yüzeyde oluşan kayaçların yapısına hem de derinde oluşanların yapısına benzer özellikleri taşır. Derinliğin orta düzeyde olmasının sonucudur bu nedenle bu kayaçlar aynı zamanda “porfirik yapı “ özelliği gösterir.

PORFİRİ YAPI: Bir kayaçta çok küçük kristalli hamur içinde büyük kristallerin birlikte olduğu yapıyı gösterir.( bu durum aslında derin magmadan malzeme taşındığının bir göstergesidir) 

                                              Bu baca ile ilgili diğer bir soruna gelince; jeolojide eski bir gelenek vardır bir yeni yapı veya kayaç bulunduğunda ,bulunan yerin adı verilir. Bu konuları araştıranlar genellikle Avrupa kökenli olunca ve Avrupa’da aranınca ortaya çok çeşitli Avrupa köy isimlerini taşıyan kayaç isimleri de bu yapı ile birlikte kullanılınca öğrenilmesinde sorunlar çıkmış ve yeni bir adlandırma yapılarak çözüme  gidilmiştir.

Özellikle son on yıl içinde lamprofirlerin elmas ve altın yatakları ile ilgisi nedeni ile lamprofirlere olan ilgi artmıştır.

Lamprofirler tüm jeolojik dönemlerde bulunur bu yönü ile kimberlite

 den ayrılır. “ARKEAN “ döneminde oluşanlar özellikle altınla ilişkilendirilmiştir.

Lamprofir Lerin sınıflandırılması da sorunlara sebep olmuştur.Normalde volkanik ve magmatik kökenli kayaçların sınıflandırılması için “TAS  ŞEMASI” kullanılır. Bu sınıflandırma içinde kayaçların toplam olarak alkali ve silika yüzdeleri esas alınarak yapılır.Ancak bu kayaların yapısı bu sınıflandırmaya uymadığından sorunlar çıkmış ve lamrofir kayaç konusunda jeolojide tartışmalar çıkmıştır.( Normal sınıflandırmada kalsiyum ve sodyum kullanılırken yapıdan dolayı potasyum kullanılması sorunun esas nedenidir)

                                      Son yıllarda artık lamprofirler  de “Kimberlite ve Lamproite dayklara” benzer olduğu kabul edilmektedir.Kısacası lamprofirlerde derin mantoya açılan bir pencere görevi görmektedir.Ayrıca bu jeolojik oluşumun özellikle altın minerali ile ( hatta az da olsa elmas ) ilişkisi nedeni ile ilgi sürekli artmaktadır. 

Burada yazılan bilgiler esas olarak “alex Strekeijen “ nin yazısından yararlanılmıştır. 

Lamprofirler tüm jeolojik dönemlerde oluşabilir bu yanı ile özellikle kimberlit ten farklılık gösterir.Özellikle “Arkeyan Dönemi “ oluşumları altın ile daha sıkı ilişikli görülmektedir.

TAS ŞEMASI : Jeolojide kullanılan bir terimdir. Volkanik ve magmatik kayaçların sınıflandırılmasında kullanılır. Bunun içinde kayaçların toplam alkali ve silika yüzdeleri esas alınır.Bu yazıda ise lamprofir kayaç yapısının özelliğinden dolayı bu sistemin işe yaramadığı anlatılıyor çünkü bu kayaçlarda potasyum oranın yüksekliği nedeni ile potasyum esas alınmaktadır. 

ARKEAN DÖNEMİ : Büyük jeolojik zamanlardan biridir. Günümüzden 4 milyar yıl öncesinden başlar ve 2.5 milyar yıl önce sona erdiği kabul edilir ikinci büyük kayaç oluşumlarının olduğu zamandır.

Lamprofirler, amfibol ve biyotit den oluşan ve zeminde feldspat bulunan aşırı potasyumlu magmatik kayaçlar olarak kabul edilir. 

 Ayrıca bu yazı da ; 

Yayın : ID : 876808 

Bildiri adı “A.Camponite  alkaline lamprhyre Dyke from Central Sakarya Regean  / Turkey 

yazar adları : Çoban Fazlı, Aydoğan M. Selman, Çoban Hakan, büyükkahraman Gökhan, Caran Şemsettin.

Etkinlik : 62 nci geological Kurultay  TURKEY 

NOT: Bu konuda daha geniş bilgi edinildiğinde genişletilerek yazıya devam edilebilecektir.

Bu eser beş ayrı dilde birden hazırlanmıştır.Bu diller ; İngilizce,Rusca, Fransızca, Almanca, İspanyolca olaraktır. 
Eser de önce mineral hakkında karakteristik bilgiler bu beş dilde gösterilir sonraki  sayfalarda ise o mineralin  renkli ve tanecikli yapısının resimlerini gösterir. 
Bazı mineraller tek başına değilde başka minerallerle birlikte bulunması yüksek ihtimal ise bu durumu yansıtacak şekilde fotoğraflanmışlardır.
Bu kitabın yayınlanış gayesi ise ; özellikle öğrenciler için bir rehber görevi görmesi amaçlanmıştır. Elbette bu kitaptan maden arayıcıları da faydalanır.

Bu kitaptaki resimler , Afrika da bulunan Fil Dişi Sahili  de plaser yataklarda bulunan minerallerin resimleridir fakat sadece bölgesel değil evrensel kapsayıcılığı vardır.
Hazırlayanlar :
Jacques BROCHE ; Roger CASANOVA ; Gustave LOUP 
KİTAP 1977 yılında hazırlanmıştır fakat bunun bir mahzuru da yoktur. Kitaptan yararlanmak için resimler üzerine odaklanmak gerekir. Arazide gördüğümüz değerli taş veya değerli madenler kitapta veya internet ortamında gördüklerimize genellikle uyum göstermez. Bunun belirgin sebebi ise herkes en iyi görünüşlü minerali paylaşmaya çalışır. Ayrıca en büyük problemlerden biri de bir mineralin küçük olarak ve karmaşık arazi yapısı içinde nasıl göründüğü meselesidir. En azından bu konuda yardımcı olacağı muhakkaktır. Yine de birtakım ek tedbirler veya yöntemlerle bu durum daha iyi hale getirilebilir. 
Arazide eğer su yoksa ( dere vs,) maden veya değerli taş bulmak zorlaşır. Bunun için su püskürten veya hava üfleyen aletlerden yararlanılabilir.Ayrıca bir mıknatıs da demir tozlarını uzaklaştırmak için yararlıdır.Yine fırça gibi gereçlerde yararlı olacaktır.
Kendim düşünüp denemediğim bir konu ise fazla büyütme  derecesi yüksek olmayan gözlükler ( saatci gözlüğü ) kullanmak olabilir bunların kolayca değiştirilebilen camları bulunuyor mesela iki dereceli bir yakınlaştırıcıyı takarak biriktirdiğimiz malzemeyi inceleyebiliriz elbette bunun içinde sıralı büyüklüğe haiz kalburlar kullanmamız gerekir.
Bu sıralı büyüklük meselesine açıklık getirelim.  Youtube videolarında seyretmiş olanlar çoktur. Özellikle ABD de arayıcılar dereden veya arama yaptığı yerden topladığı malzemeyi bahsettiğim delikleri farklı büyüklükte ve iç içe geçmiş kalbur ( süzgeç ) ların en üstte en büyük delikliler olacak şekilde iken boşaltıyorlar .  En üstteki kalburu bir yere ters gelecek şekilde boşaltıyorlar ( üstte olanlar zaten görülmüştür alttakileri görmek için ) Daha sonra ikincisi üçüncüsü diye devam ediyorlar. İşte bu esnalarda bu yakınsak  gözlükler kullanılabilir. Diğer yöntem ise kalburu yukarı kaldırıp güneşe doğru tutmak olacaktır eğer varsa saydam olanlar hemen belli olur.Ayrıca yine bu safhada özellikle neodyum mıknatıslarda kullanılabilir. 
NOT : Malzeme imal eden arkadaşlara , bahsettiğim sıralı süzgeçleri imal  ediniz hem siz hem herkes kazansın .
NOT: Çözemediğim nedenlerden dolayı yazının eklerinde problem çıktı.İlk bölümde 33 yazmıştım ekteki resimleri fakt daha fazla oldu. 
NOT: Bazı hatalı resimler olabilir ,yani yeri yanlış veya birden fazla gibi. Önce karakteristik bilgileri veren yazıyı okuyun sonra o minerale ait ( diyelim ki korund) resimlri inceleyiniz. Bu şekilde arazide araştırırken avantajlı olursunuz.

https://www.facebook.com/100000511011736/posts/pfbid0324rjkN8AXnJTrpvKZCYJo4xQ9ySbJEngqcjhc7KhP8xKG4NYpe8bRsmzAE1GrvXDl/

 Bu eser beş ayrı dilde birden hazırlanmıştır.Bu diller ; İngilizce,Rusca, Fransızca, Almanca, İspanyolca olaraktır. 
Eser de önce mineral hakkında karakteristik bilgiler bu beş dilde gösterilir sonraki  sayfalarda ise o mineralin  renkli ve tanecikli yapısının resimlerini gösterir. 
Bazı mineraller tek başına değilde başka minerallerle birlikte bulunması yüksek ihtimal ise bu durumu yansıtacak şekilde fotoğraflanmışlardır.
Bu kitabın yayınlanış gayesi ise ; özellikle öğrenciler için bir rehber görevi görmesi amaçlanmıştır. Elbette bu kitaptan maden arayıcıları da faydalanır.

Bu kitaptaki resimler , Afrika da bulunan Fil Dişi Sahili  de plaser yataklarda bulunan minerallerin resimleridir fakat sadece bölgesel değil evrensel kapsayıcılığı vardır.
Hazırlayanlar :
Jacques BROCHE ; Roger CASANOVA ; Gustave LOUP 
KİTAP 1977 yılında hazırlanmıştır fakat bunun bir mahzuru da yoktur. Kitaptan yararlanmak için resimler üzerine odaklanmak gerekir. Arazide gördüğümüz değerli taş veya değerli madenler kitapta veya internet ortamında gördüklerimize genellikle uyum göstermez. Bunun belirgin sebebi ise herkes en iyi görünüşlü minerali paylaşmaya çalışır. Ayrıca en büyük problemlerden biri de bir mineralin küçük olarak ve karmaşık arazi yapısı içinde nasıl göründüğü meselesidir. En azından bu konuda yardımcı olacağı muhakkaktır. Yine de birtakım ek tedbirler veya yöntemlerle bu durum daha iyi hale getirilebilir. 
Arazide eğer su yoksa ( dere vs,) maden veya değerli taş bulmak zorlaşır. Bunun için su püskürten veya hava üfleyen aletlerden yararlanılabilir.Ayrıca bir mıknatıs da demir tozlarını uzaklaştırmak için yararlıdır.Yine fırça gibi gereçlerde yararlı olacaktır.
Kendim düşünüp denemediğim bir konu ise fazla büyütme  derecesi yüksek olmayan gözlükler ( saatci gözlüğü ) kullanmak olabilir bunların kolayca değiştirilebilen camları bulunuyor mesela iki dereceli bir yakınlaştırıcıyı takarak biriktirdiğimiz malzemeyi inceleyebiliriz elbette bunun içinde sıralı büyüklüğe haiz kalburlar kullanmamız gerekir.
Bu sıralı büyüklük meselesine açıklık getirelim.  Youtube videolarında seyretmiş olanlar çoktur. Özellikle ABD de arayıcılar dereden veya arama yaptığı yerden topladığı malzemeyi bahsettiğim delikleri farklı büyüklükte ve iç içe geçmiş kalbur ( süzgeç ) ların en üstte en büyük delikliler olacak şekilde iken boşaltıyorlar .  En üstteki kalburu bir yere ters gelecek şekilde boşaltıyorlar ( üstte olanlar zaten görülmüştür alttakileri görmek için ) Daha sonra ikincisi üçüncüsü diye devam ediyorlar. İşte bu esnalarda bu yakınsak  gözlükler kullanılabilir. Diğer yöntem ise kalburu yukarı kaldırıp güneşe doğru tutmak olacaktır eğer varsa saydam olanlar hemen belli olur.Ayrıca yine bu safhada özellikle neodyum mıknatıslarda kullanılabilir. 
NOT : Malzeme imal eden arkadaşlara , bahsettiğim sıralı süzgeçleri imal  ediniz hem siz hem herkes kazansın .
NOT 3 : Bu yazının birinci bölümüdür ,daha doğrusu resimlerinin ilk 33 adeti bu bölümdedir .Toplamda 100 kadar resim var o nedenle iki bölüm daha paylaşılacak.

Orta Çağ süresince dünyada gelişmiş uygarlıklar bugünküne benzemiyordu. Fakat farklı uygarlıklar arasında uçurumlar yaratan “büyük icat ve keşifler “ de henüz yapılmamıştır. Gerçi  özellikle Çin, bazı ileri adımlar atmış ve pusula ,barut, kağıt vb. konularda ki gelişimi nedeni ile bağımsız bir gözlemcinin de tespit edebileceği  üzere , geleceğin süper gücü yoluna girmiş bulunuyordu hatta sonraları yaptığı devasa deniz gücü ile Afrikaya kadar girmişti ama iç siyasi sebepler ve kültürü nedeni ile geri çekilip içe kapanmıştı. Çin ile tarihi teması olan Türkler ve moğollar daha sonraları bu erken bulunmuş keşif ve icatları da kullanarak ( bu icatların çinliler tarafından yapılıp yapılmadığının bir önemi yok coğrafya olarak asyalı olması önemlidir) muazzam imparatorluklar kurdular elbette bu durum bu icat ve keşiflerin özellikle avrupa'da yayılmasına vesile oldu.

Öncelikle Türkler bu konuda çok belirleyicidir çünkü avrupa ile fiziksel temas halinde yüzlerce yıl bulunmuşlardır. Bu temas ileride doğacak olan rönesans ve reform ların birkaç temelinden biri olacaktır. Ancak en önemli sebep ise ekonomik olup Osmanlıların avrupaya giden deniz ve kara yollarını ele geçirmesi bu coğrafya insanlarını çözüm üretmeye mecbur bırakmıştır. Bu durum hem dünyanın diğer yarısını görünür kılacak hemde binlerce yıldır birbirinden kopmuş olan iki ayrı insan kitlesinin temasını sağlayacaktır.  Bu durumda , farklı coğrafya da gelişen bu iki değişik uygarlığın birinin neredeyse yok olmasına neden olmuştur. Böylece çok farklı ortamda gelişen iki ayrı uygarlığın karşılaşmasının ne gibi sonuçlar vereceği açıkça görülmüştür. Gerçi bu durumun benzerleri her iki coğrafyada da defalarca yaşanmıştır. Ancak bu durum biraz daha özeldir ve gelecekteki dünya dışı karşılaşmalar açısından da uyarıcı niteliktedir…

Batının özellikle doğu uygarlığını temel alarak insanlık gelişimini devam ettirmesi anlaşılabilir şekilde kendi içinde çelişkilere sebep olmuş ve bu çelişkiler de ne yazık ki çarpıtılarak giderilme düşüncesine yol açmıştır. Doğunun bu bariz bilimsel üstünlüğü dünyanın diğer yarısından elde edilen ganimet ve bilgi ile birleşerek tarihin hiçbir döneminde olmayan devasa bilimsel sıçramaları ile sonuçlanmış ve neticede Batı bu olağan dışı gelişimi tarihi yeniden yorumlayarak kendisine, olmayan temeller inşa etmesine yol açmıştır. Böylece bütün insanlığın ortak katkısı ile gelişen bilim sadece kendilerine mal edilmek üzere tarih de  yeni baştan yazılmıştır. 

Batı tarih yazıcıları önlerinde duran devasa gelişim olgularını bir şekilde izah etmesi gerekiyordu. Çin ve Mısır gibi o günkü dünya da bile eşsiz eserleri ile göz kamaştırıyor ayrıca coğrafi keşifler ile de yeni geçmişe ait farklı büyük gelişim eserleri bulunuyordu.Elbette bu çelilşki kuvvet ile çözülebilirdi öyle de olmuştur. Neticede insanlık hiç olmadığı kadar kıyıma uğramış bazı uygarlıklar bir daha filizlenmemek üzere yok edilmiştir.

Batılı tarihçilerin kendi  geçmişlerini ortaya çıkarmak üzere yaptığı arkeolojik çalışmalar hiç de beklemedikleri sonuçlara sebep olmuştur. Batı mantığına göre aslında Doğu halklarından olan İbraniler ( YAHUDİLİK) sadece dinsel kök ilişkisi nedeni ile Batısal kabul edilmiştir halbuki Araplar ve İbraniler aynı dili konuşan kardeş halklarından dır !  İşin daha da garip yanı aynı dinsel kökten beslenerek gelen inanç sistemine sahiptirler fakat bu ortak dinsel kök sanılacağı üzere Tevrat değil tarihsel Sümer dinidir. Burada kastedilen sadece Sümer olamaz bu varsayımda ayrı bir hataya yol açacaktır. İnsanlığın kadim geçmişi hala yoğun toz bulutları arasında , en basit fakat çok da gerekli bazı soruların cevabını tam olarak varamiyoruz . İlk defa ne zaman konuştuk? Gerçek dil hangi coğrafyada dile geldi? Bu sorular çoğaltılabilir fakat konu ilgili olanı seçersek , dil konusu sanıldığından da önemlidir. Geldiğimiz tarihsel süreçte binlerce ayrı dil olduğunu ve binlercesinin de yok olup gittiğini biliyoruz. İnsana özgü hiçbir kültür, dil olmadan düşünülemez. Dil sadece kültürün yaratıcısı değildir uluslaşmaya giden yolun en önemli istasyonudur. Bu nedenle de uzun süredir devam eden ulussal mücadelelerin de pek fark edilmeyen faktörlerindendir. Dil sadece farklı ses çıkarmaya indirgenemez ,ses oluşmadan önceki düşünme denen karmaşık sistemin çalışma biçimini belirler.Herhangi bir  dilin ifade ettiği hiçbir sözcük doğanın tıpkısı değildir hatta basit görünen bazı taklitsel sesler dahi bu gerçeği değiştirmez!  Zaten bazı sesleri insanın çıkarmasına biyolojik engeller mevcuttur. Kısacası din gibi çok sonraları oluşturulan ve korunma içgüdüsünün mecburi oluşturduğu üst düzey bir inanış sistemi belli aşamaya gelmiş her insan topluluğunun mecburi duraklarından biri olduğu tarihsel bir gerçektir. Elimizdeki bilgilere göre ilk defa bu aşamaya gelip yazıya sahip olan tek insan topluluğu biliyoruz o da Sümerlerdir. Yukarıdaki çıkarım bu anlama gelecek şekilde anlaşılmalıdır.

Bu uzunca izahatları Sümerler meselesini açıklayabilmek için ve niye Sümerleri Batının bilinmezlik çukuruna itelediğini görebilmek için gerekli idi.

Artık tarihsel Sümer Uygarlığının nasıl keşfedildiğine bir bakış atabiliriz.Böylece gerçekleri olması gereken yerine koyabilelim.

Yaklaşık yüz yıl önce Batılı bilim insanları, Batı Medeniyetinin köklerini arama girişimlerinin bir sonucu olarak tarihsel olarak varlığı bilinen Asurlular hakkında bilgi edinmek üzere Mezopotamya da kazılar yapıyordu. O tarihe kadar adı bilinmesine karşın bu tarihi topluluk hakkında detaylı bilgiler mevcut değildi veya önemli yanlışlar içeriyordu.Bu yanlışlığın ana sebebi de Batı düşüncesini belirleyen din kitaplarının yorumlanması olmuştur. Batı gerek Tevrat gerekse İncilin verdiği bilgilerin tanrısal olduğunu ve hiç bir yanlış içermediği varsayımı ile hareket etmiştir. Günümüzde farklı görünme sebebi çok başka tarihsel acı tecrübelerin getirdiği çıkarımlardır ancak hala bu etki süre gelmeye devam etmektedir hatta bugünkü dünya siyaetindeki fırtınaların çekirdeğil hala bu varsayımdır.Gerek “SİYONİZM” gerekse EVANGELİST” düşünce buradan beslenmektedir.

Yüz yıl önce bu etki çok daha belirgindir.Tevrat ve İncilde ki bilgiler aslında İbranilerin çok sonraları yazdığı ve tamamen kendi bakış açılarını yansıtan apaçık gerçeklere tümüyle ters olan bu tarihi belirleme arzusu aslında aşağılık kompleksinin giderilmesine yöneliktir.Hakikaten bazı ileri toplumsal araçlara sahip olup da ( yazı ve ileri uygarlıklarla doğrudan temas vs.)  bu kadar çok farklı insan toplulukları tarafından hor görülen defalarca sürülen kıyıma uğrayan çok az örnek bulabiliriz. Tarih onlar için derin hayal kırıklıkları ile doluydu ve bu durumda da var olunamazdı ,tek çıkış yolu var olan liderler ( adına peygamber denmiştir) tarafından hayata geçirildi, olan değil olması gereken yaratıldı. Arkamızda bizzat tanrı var mesajı verildi ve bu insanlar tanrı tarafından özel olarak seçilmişti ayrıca aynı tanrı bütün insanlığın ve dünyanın yönetimini onlara bırakmaya karar vermişti…

Oysa bırakın dünyayı kendilerinin yönetebildiği vatan bile tarihin uzun sürecinde hep hayal olarak kalmıştı.Var olan kısa süreli devlet ve yöneticileri hep anormal derecede abartıldı.İşte yüz yıl kadar önce Batı da durum bu halde iken ve ortada bir Yahudi devleti mevcut değilken , Batı dayandığını düşündüğü Yahudi Uygarlığını bulmak için Ortadoğu'da faaliyet içinde idi. Bu çalışmalar istedikleri sonucu vermeyecek ve aradıkları gerçek “Ana Medeniyetin” çok daha eski geçmişe ait olduğu ve Sümerler denen muhteşem ötesi bir topluluğa ait olduğunu istemeye istemeye ortaya çıkardılar. Elbette inkar politikası hemen devreye sokuldu.Gelecek yazıda bu durumu daha teferruatlı olarak  yazılacak.

Vakfın ilkeleri, kuruluş amacında şöyle belirtilmektedir:

“Atatürk Devrimleri ışığında, ülkemizde Alevi İslam anlayışının tüm değerlerinin yaşatılması, araştırılması ve halkımıza anlatılması için çalışmalarda bulunmak,

Başta devleti yönetenler olmak üzere, siyasi partiler, demokratik kitle kuruluşları, üniversiteler gibi tüm kurumlara Alevilerin yüzyıllardır uğradıkları haksızları anlatmak,

Alevilerin biriken yüzlerce sorunlarına çözüm yolları üretmek için her zaman diyalogdan yana tavır sergileyerek, kamuoyu yaratma konusunda halkla ilişkilere  önem vermektir.”

CEM Vakfı, bugüne kadar bu alanda sayısız etkinlik gerçekleştirmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır;

-Çoğu sözlü gelenekten gelen Alevi İslam inancı konusunda kitap, dergi, broşürler yayınlayarak bunları toplumun hizmetine sunmuştur. (Buyruklar, Cem İbadeti ve diğer uygulamalar hakkında kitap, broşür ve kitapçıklar)

-Görsel kitle iletişim araçları aracılığı ile (CEM TV-CEM RADYO) Alevi-İslam inancını, kültürünü hem Türkiye’ye hem de tüm dünyaya tanıtımını sağlamıştır.

-Ulusal ve uluslar arasında Alevilerin yasal haklarının tanınması için hukuki mücadeleler yürütmüş, davalar açmış ve bunları başarı ile sonuçlandırmıştır. (Örneğin; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Alevilere yasal haklarının verilmesi kararı)

-Türkiye çapında Cemevlerinin açılmasına öncülük etmiş, gerekli fikri, manevi ve maddi desteği sağlamıştır.

-Cemevlerinde Alevi İslam inancını yürütecek Dede, cenaze ve din hizmetleri görevlilerini yetiştirmiştir.

- CEM Vakfı kurucu genel başkanı ve uluslararası hukukun önde gelen isimlerinden Prof. Dr. İzzettin Doğan; yüzlerce söyleşi, panel, konferansta, Alevi İslam İnanç ve kültürünün tüm boyutlarını en doyurucu, bilimsel ve özüne yakın bir şekilde halka anlatmış, Alevi-Sünni soğukluğunun giderilmesi yönünde önemli adımlar atarak halkı bilgilendirmiştir.

-Aynı zamanda ocakzade olan İzettin Doğan Dede, Devleti yönetenler başta olmak üzere, istisnasız tüm siyasi parti temsilcileriyle görüşerek, Alevilerin haklı istek ve beklentilerini parti başkanlarına ve yöneticilerine aktarmış, bu konuda kendilerinden somut projeler üretip, sorunları çözmeleri yönünde kamuoyu önünde sözler almıştır.

-CEM Vakfı, kurucu ve yönetim kurulu üyelerinin, kendilerine gönül verenlerin de desteğiyle ülkemizde yüzden fazla cem ve kültür evinin yapımını sağlamıştır.

-Şu anda halihazırda CEM Vakfı Genel Merkezi’nin de hizmette bulunduğu Yenibosna Koca Ahmet Yesevi Kültür ve Cemevi; Burada bin kişilik bir cem salonu, iki yüz kişilik yemek salonu, iki yüz kişilik konferans salonu, kütüphane, morg, kitap satış reyonu, Alevi İslam Din Hizmetleri Başkanlığı ve elliden fazla personeliyle halka hizmet vermeye devam etmektedir.

-CEM Vakfı ayrıca elli şube ve birimiyle Türkiye’nin dışında da Bulgaristan, Almanya, Avusturya, İsviçre’de de halkımıza hizmet götürmektedir.

-CEM Vakfı kurulduğu günden bugüne binlerce öğrenciye karşılıksız burs vererek başarılı öğrencilerin yanında yer almıştır.

Yukarıda Cem vakfının kuruluşundan bugüne kadar yapmış olduğu hizmet ve faaliyetlerinin kısa bir özetini sunduk.

İşte tüm bu faaliyet ve hizmetlerde bulunan Cem Vakfı, 1980’den önce kalma bazı sözde solcuların çöreklendiği dernek ve vakıflar tarafından olmadık iftira, yalan-yanlış eksik bilgelerle hedef alınmaktadır.

Bu kesimler,  “Ali’siz Alevilik”, “Alevilik İslam dışıdır”, “Alevilik Anadolu’da yaşayan Luvilerin eski bir inancıdır” şeklindeki propagandaları ile özellikle Alevi gençleri asimile etmeye çalışarak, derneklerdeki “Alevi” ismini kullanmaya devam etmektedirler.

Alevi inancı ile hiçbir ilgisi olmayan bu küçük kesimler, Alevi dernek ve vakıfların tabanında yer alan insanların dini duygularını istismar ederek, siyaset arenasında kendilerine alan açmak için kullanmaktadırlar. Bugüne kadar Alevilerin temel sorunlarını ve taleplerini dile getirmeyen ve çözüm üretmeyen bu kesimler, Alevi vakıflar içinde en kurumsal bir vakıf olan Cem Vakfını hedefe koymakta, gece-gündüz bu vakıf hakkında kampanyalar yürütmektedirler. Bunların, CEM VAKFI’nı kendi amaçlarına ulaşmada bir engel olarak gördükleri için hedef aldıkları anlaşılmaktadır.

Cem vakfı aleyhinde buldukları tek argüman, “Cem vakfı FETÖ ile Cami-Cemevi projesi yürütmüştür.”

O dönemde kendisini devlet gibi tanıtan FETÖ, vakıf yöneticilerinin toplumsal barışı sağlamak amacını ve iyi niyetini istismar ederek bu projeyi Cem Vakfına bir öneri olarak getirmişti. Vakıf yöneticileri de bu öneriyi iyi niyetle kabul etmiş ve bazı yerlerde uygulamaya konulmasına destek olmuştu.  Ancak, FETÖ örgüt elemanlarının gerçek niyetinin ortaya çıkmasından sonra bu projeden vazgeçilmişti.

Cem vakfı kurulduğu günden itibaren yüzlerce yayın yapmış, binlerce etkinlikte bulunmuş, bunlardan birinde yanlış yapmıştır. Bir tane yanlışı göstererek, vakfı tümden hedefe koymak insafsızlık değilse, tamamen art niyettir. Binlerce etkinliği görmeyip, bir yanlış üzerinde tepinmek, gerçek amacın başka olduğunu gösterir.

Alevi dernek ve vakıfların yönetimini ele geçiren bu ideolojisi tükenen sözde solculara bir öneride bulunmak istiyorum:

Eğer, iyi niyetli ve dürüstseniz insanların inançları üzerinde siyaset yapmayın. Alevi dernekleri ve vakıfları siyasi bir kuruluş değildir. Bu dernek ve vakıfların amacı, Alevilerin yasal haklarını savunmak ve çözüm üretmektir. Şimdiye kadar yapmış olduğunuz faaliyetler tamamen siyasi faaliyetler olup, Alevi toplumunun çıkar ve talepleri ile ilgisi bulunmamaktadır. Amacınız siyaset yapmak ise, görevlerinizden istifa edip, benimsediğiniz partilerde politika yapın. Dernek ve vakıfları da Alevilerin taleplerini savunacak ve çözüm üreteceklere bırakınız.

Bu nadir mineral nihayet Türkiye’de de bulunmuştur. Yazıya bu keşfi gerçekleştiren kişilerin yazdığı makaleyi de ekleyeceğim. Araştırmacılar benimde kısa süre okuduğum Hacettepe Üniversitesi Jeoloji bölümü akademisyenleri dir. 

Lüneburgerite  minerali bir bor-magnezyum- fosfat oluşumudur.Bu nadir mineral  deniz veya göl evaporit yataklarda bulunur. Bu mineral ile ilgili çalışma çok sınırlı sayıdadır. 

Bu çalışmadan önce Türkiye’de BEYPAZARI çevresinde ki evaporit yataklarda varlığı ile ilgili birkaç çalışmada belirtilmişse de ilk defa bu çalışmada nodüler yapıdaki oluşumlar da gözlenen lüneburgite mineralleri ince kesit ,XRD  ve SEM yöntemleri ile detaylı olarak mineralojik araştırma yapılmıştır.

Polatlı , SAZILAR bölgesinde yapılan Neojen yaşlı evaporit ünitelerde ; beyaz renkli ,çok ince nodüler şekilli ve 4-6 cm boyutunda mineraller ayrı ayrı gözlenmiştir.

XRD yöntemi ile bu oluşumların saf lüneburgite lerden oluştuğu belirlenmiştir. Mikroskobik çalışmalarda düz ışıkta renksiz olduğu gözlenmişken ,polarize ışıkta anizotropik ve  canlı girişim  renkleri gözlenmiştir.

Kimyasal analiz sonucunda ;

% 27.23  B2 O3 

% 28.84  P2O5

%  10.31 MgO 

sonuçları ile saf lüneburgite olduğu teyit edilmiştir.

Renk : Beyazdan kahverengiye, yeşile ve renksiz.

Sertlik : 2 

Özgül ağırlık : 2.05 

Kristal sistemi : Triklinik

görünüşü : yarı saydam

parlaklık : camsı 

Birlikte bulunduğu mineraller: evaporitlerde “BORASİT VE JİPS “ 

Doan-Klahcve.di.74.TJK.docx

Anadolu’daki Ahi teşkilatları Selçuklular döneminde 13. yüzyılda Evahüddin-i Kirmani tarafından kurulmuş, daha sonra damadı Ahi Evran öncülüğünde devam ettirilen üretici esnaf birliklerine verilen bir tanımlamadır. Ahi birliklerin amacı, Anadolu’da imalat sanayisini ve ticareti elinde bulunduran yerli Hristiyanlara karşı, Müslüman halkın çıkarlarını savunmak ve pazarda etkinliğini sağlamaktı.

Kendisi de debbağ-derici olan Ahi Evran, çeşitli meslek kollarını bir arada toplayarak, aralarındaki dayanışma ve işbirliğini kurallara bağlamış, Ahi teşkilatlarının kurumsallaşmasını sağlamıştı.

Bu teşkilatlar, kısaca bugünkü esnaf ve ticaret odalarının görevlerini yerine getiriyordu. Ancak bu kuruluşlara girmenin belirli kuralları, ilkeleri bulunuyordu.

Bu ilkelerden bazıları şunlardı:

-Cimrilik kapısını bağlamak, lütuf kapısını açmak,

-Kahır ve zulüm kapısını bağlamak, sabırlı ve yumuşak huylu olmak,

-Hırs kapısını bağlamak, kanaat ve rıza kapısını açmak,

-Tokluk ve lezzet kapısını bağlamak, riyazet (nefsi eğitmek) kapısını açmak,

-Haksızlığa kapısını kapatmak, Hak'tan yana kapısını açmak,

-Herze (manasız boş laflardan kaçınmak) ve hezeyan (büyüklük-kibirden kaçınmak) kapısını bağlamak, Marifet Kapısını açmak,

-Yalan kapısını bağlamak, doğruluk kapısını açmak.

Ahilik’te yer alan öğütler ise, şöyleydi:

-Ahdinde ve sözünde vefalı ol.

-Şefkatli, merhametli, adaletli, faziletli ve dürüst ol.

-İkram ve kerem sahibi ol.

-Alçak gönüllü ol.

-Büyüklük ve gururdan kaçın.

-Yaptığın iyiliği başa kakma.

-Kin, haset ve gıybetten kaçın.

-Sır tutmayı bil, sırları açığa vurma.

-Küçüklere karşı sevgi, büyüklere saygılı ol.

-Ölçüde ve tartıda hile yapma.

-İşinde ve hayatında doğru ve güvenilir ol.

Ahi teşkilatlarına üye olan esnaflara, imalathanelerde çalışan çırak ve ustalara tekke ve zaviyelerde din ve ahlak eğitimi veriliyordu. Tekke ve zaviyelerde verilen bu eğitimlerdeki inanç ve ritüellerin bugün Alevi İslam anlayışı içinde devam ettiğini görmekteyiz.

Ahilikteki inanç ve ritüeller üzerine araştırma yaparken, Prof. Dr. Sayın Mehmet Saffet Sarıkaya’nın “ALEVİ VE BEKTAŞİLİĞİN AHİLİK İLE İLİŞKİSİ” adlı makalesine ulaştım.

Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesinde öğretim üyesi olan Mehmet Hocam, Ahiliğin görevlerini, amacını, inanç ve ritüellerini şöyle özetlemektedir:

“XIII. yüzyıl Anadolu’sundaki siyasî ve sosyal istikrarsızlığa rağmen, bu yüzyılda tezahürlerini gördüğümüz Ahilik teşkilâtı varlığını asırlarca muhafaza edecek kuvvetli bir örgütlenmeyi başarmıştır. Ahilik, eski Türk akılık ve alp geleneğinin, Arap ve İran fütüvvet idealiyle İslâmî bir sentez içinde birleşip Anadolu’da ortaya çıkan kurumlaşmış şeklidir.” 

“Ahiler, XIII. yüzyılda Anadolu’nun büyük şehirlerinden en küçük köylerine kadar bütün yerleşim birimlerine dağılmışlar, hem yerleşik hem göçebe nüfus ile iç içe yaşamışlardır.

XIII. yüzyılın ikinci yarısından sonra bilhassa şehirlerin mahalli idaresinde söz sahibi olarak halkın asayiş, sükun ve huzurunu temine yönelik çaba sarf etmişlerdir.”

Mehmet hocam, makalesinin devamında Ahilik teşkilatlarında farklı tarikat mensuplarının da bulunduğunu belirterek şöyle devam etmektedir:

“Ahilik, sahip olduğu tasavvufî fütüvvet idealine rağmen klâsik tarikat örgütlenmesinden farklılık arz eder. Ahiliğin bu farklı örgütlenişi, Ahilerin dinî- tasavvufî tarikatlara mensup olmalarına imkân tanımıştır. Böylece Mevlevîlik, Rifâîlik, Kâdirîlik, Halvetîlik, Bektâşîlik vb. tarikatlar ile Ahilerin direkt ilişkileri olmuştur.” 

Mehmet hocam, bugün Alevi İslam inancında yer alan Cem ibadetinin ve diğer ritüellerin Ahilikte de bulunduğunu belirterek bu ortak uygulamaları şöyle sıralamaktadır:

Dört Kapı Kırk Makam 

“Hacı Bektaş Velî’nin Makâlât’ında yer dört kapı kırk makam açıklaması Fütüvvetnamelerde hemen hemen aynı şekilde yapılmıştır.

 Buna göre, Şeriatin makamları “İman, namaz, zekât, oruç, hac, helâl kazanç, haram yememek, şeriat evine girmek, çağrıldığında Allah rızası için gazaya gitmek, emr-i maruf (iyilik yapmak) ve nehy-i anil münker (yasak edilenden kaçınmak)”;

Tarikatın makamları: “Tevbe, tıraş olmak, mürid olmak, havf (merhametli olmak) ile reca (rica etmek) arasında olmak, lezzeti terk,  hizmet, evrad (dua) okumak, pîrin icazetiyle okumak, nasihat, terk-i tecrid”;

Hakikatın makamları: “Toprak olmak, yetmiş iki millete bir gözle bakmak, iyi lokma yemeye yönelmek, mahlukatın kendisinden emin olması, kimseyi incitmemek, fukarayı geri çevirmemek, Hak yolunda malını harcamak, sırrı saklamak, münacaat-ı Teâlâ, gözünü açıp ilim öğrenmektir”;

Marifet makamları: “Edeb, nefs-i cevr (terbiye) etmek, haram lokmadan perhiz kılmak, sıdk ve ihlas, haya, hılmü’n-nefs, din-i mübîni (gerçeği) bilmek, kurb (Allah'a yakın olmak) ve visal (Kavuşma), kendini bilmek.”

“Bu esaslar Ahilik ve Alevî ve Bektâşîliğin din ve dünya görüşünün temelini teşkil eder.” 

Mehmet Hoca, makalesinin devamında, Ahilikte yer alan Hz. Ali, ehlibeyt sevgisi, On iki imam, on dört masumu paklar, Tevella ve teberra, Kırklar Meclisi, yol kardeşliği-müsahipliğin, kuşak bağlamanın, hırka ve taç giymenin, Cemlerdeki on iki hizmetin, dua ve gülbankların, adap ve erkanların Alevi-Bektaşilikteki ile birebir aynı olduğunu belirtmektedir.

Mehmet Hocam, Ahilik ile Alevi-Bektaşilik’te yer alan inanç ve ritüelleri Fütüvvetnamelere ve tarihi belgelere dayandırmaktadır. Bu kaynaklar arasınada, Burgâzî Fütüvvetname’si, Hacı Bektaş’ın Makâlât’ı,  İmam-ı Cafer Buyruğu, Kitâb-ı Cebbarkulu, İbn Batuta Seyehatnamesi, Seyyid Hüseyin Fütüvvetnamesi, Fütüvvetname-i Selman-ı Pak, Fütüvvetname-i Cafer-i Sadık adlı eserler yer almaktadır.

Mehmet Hocam, makalenin sonunda ise, şu değerlendirmeyi yapmaktadır:

“Ahilerin teşkilât mensuplarını korumak üzere uyguladıkları merasimler daha sonra Alevî ve Bektâşîlerce neredeyse aynı denilecek şekilde benimsenmiş ve takip edilmiştir. Bu durum yol atası ve yol kardeşi edinme, ikrar verme törenlerinde açıkça tezahür eder. Bu bağlamda merasimler esnasında kullanılan şedd (kuşak), hırka, tac, vb. kıyafetler ve diğer şeyler iki zümrenin müşterek sembol ve yorumlarla benimsedikleri motiflerdir.” 

“Bunların yanında Ahi teşkilâtının iç düzeniyle ilgili (yola dair) soru ve cevaplar, tâlibe verilen nasihatlar, çeşitli vesilelerle okunan duâlar, tercümanlar ve gülbenkler çoğu kere sözleri bile değişmeden Alevîler ve Bektaşîler tarafından aynen dile getirilmişlerdir. Hz. Peygamber’in miracıyla ilgili sonraları Alevî ve Bektâşî çevrelerinde geliştirilen Kırklar ile ilgili söylencenin de ilk örneklerini Ahilerde bulma imkanına sahibiz.”

.

Değerli arkadaşlar,aksinit mineralini tanıtma ihtiyacı duydum.Bunun ana sebebi bu taşın koleksiyonlarca aranması ve iyi fiata satılmasıdır.Böyle olması için şeffaf ve aklı keskin kenarlı olması gerekiyor.Bir diğer sebebte bu taşın içeriğinde “bor”minerali bulunmasıdır,bilindiği gibi ülkemiz dünyanın en büyük bor yataklarına sahiptir, içinde bulunan diğer elementler  ise Ca(kalsiyum),Fe(Demir),Mn(manganez),Mg(mağnezyum),Al(alünyum),Si(silisyum),O(oksijen),H(hidrojen),B(bor) dur. Görüldüğü gibi bor harici Elementler her yerde bulunabilen elementlerdir. Aksinit  minerali ise  ender bulunan mineraldir.

Genel  formülü:(Ca,Fe,Mn,Mg)3,Al2Si14O15(OH) şeklindedir ancak baştaki elementlerden hangisi ağırlıklı ise ona göre isim alır (demirli aksinit gibi)  ancak manganez ve kalsiyum lu  olanın ismi   ”TİNZENİTE”  şeklindedir. 

Tinzenite  taşı , çok farklı renklere sahip olabilir ayrıca özel ışıltısı nedeni ile aranan bir taştır. 

Doğada bulunanların çoğu demir  ağırlıklı olanıdır, manganez ağırlıklı olanlar turuncu renkli olur.

Görünüşü : Balta şeklinde dir zaten adıda buradan gelir ( Eski yunanca da “axine “ balta demektir) ilk defa Fransa’da bulundu. Bu taş sadece “borsilikatı” değil aynı zamanda “sorosilikattir” .  

Renk:dumanlı kahve rengi,koyu k.rengi,mor k.rengi,yeşilimsi k.rengi,turuncu,siyah.az miktarda mor,yeşil,sarı bulunabilir çok azda çok renkli bulunabilir.

Aksinit minerali “dikroik”özellik gösterir bunun anlamı farklı açılarda renk değişimidir.

Çizgi rengi: renksiz. 

Sertlik:  6,5-7  (görüldüğü gibi kuvarsla karıştırılabilir)

Ö.ağırlık:  3,3-  3,4

 Parıltı: cam gibi.

 manganezli olanlar “floresan “özelliği gösterir.

Bulunduğu yerler : Bu mineral pegmatiklerde granit kuvars ve piritle,  hidrotermallerde,   dayklarda, mafik kayaçlarda,  metamorfik kayaçlarda bulunabilir. Ayrıca  mıknatıs özelliği gösterir.Bu kayaçlar da genellikle metasomotizmaya uğramış kireçtaşlarında olur. 

Aksinite taşı, bor içerikli sıvıların daha önceden metaforfizmaya uğramış kayaçlarla teması sonucu olışur. 

Aksinit taşı , içeriğine demir girdikçe ( oranı arttıkça) koyulaşma eğilimi gösterir fakat manganez içeriği arttıkça da rengi daha açılma eğilimindedir.

Keskin kenarlı,sütunlu,plakalar halinde,tanecikler halinde bulunabilir,üzerine çizgiler vardır.

Not:bu taşın Türkiye’nin pek çok yerinde olabileceğini düşünüyorum.

1-) Kseneton , Elmas bulmada en önemli aşamalarındandır. İlk aşama çoğu zaman yazdığım gibi “pirop garnetini”bulmaktır. Pirop  ile almandin renk olarak birbirine benzer ama pirop magnezyumlu olanıdır.Almandin ise demirli garnettir ( elbette ağırlıklı olarak anlamındadır) .Pirop magnezyum içerikli olması nedeni ile yerin çok derinliklerinde oluşan minerallerdendir.

.

2-) kseneton , Yunanca bir kelimeden türetilmiştir,anlamı “yabancı”demektir.Burada kastedilen şey şudur; mineraller meydana gelirken genellikle tek başına meydana gelmez. Aynı sıcaklık ve basınç altında bir grup olarak oluşurlar buna “faz”denir, yani birlikte oluşan mineraller yabancı değil tabiri caiz ise akrabadır. İşte oluşum biçimine uymayan ama aynı kayaç üzerinde (kayaç mineral değil mineraller topluluğudur) bulunan ve o Kayaca yabancı olan mineral ve mineral topluluğuna ksenot denir.Açıkça Elmas bir ksenottur. Ancak her ksenot Elmas değildir. Bir yörede ksenotlar var ise orada Elmas bulma ihtimali çok yükselir.Burada kritik mesele o taşın üzerinde bulunan ksenot mu değil mi meselesidir şüpheli durumda yörenizde ki üniversitelere başvurulması veya bilen birine gösterilmesi gerekir.

3-Ksenotlu taşlar da yama gibi duran bölümün ana kayaç ile ayrıştıran hale biçiminde bir oluşum vardır bu elips veya dairevi olabilir. Bunun sebebi çok sıcak olan ksenotlu bölüm taşa yapışırken civarında ki mineralleri eritmesindedir.

4-Bilindiği gibi elmaslar yerin en az 120 (çoğu zaman 140-150km) km derinliğinde oluşabilir. Daha az derinde karbonun bir polimorfu olan “grafit”meydana gelir.(Bazı elmaslar “yüksek derinlik elmasıdır” bunlar 500 hatta 650km derinlikte oluşur örnek mavi elmaslar)

5-Yerin derinliklerinde yüzlerce milyon yılda oluşan elmaslar jeolojik nedenlerle hareketlenip sıcak gazlarında etkisi ile yukarı hızla çıkarken daha yükseklerde oluşmuş adına “kimberlit kayacı” denilen ve piropta taşıyan kayaçlara rast gelir yüksek sıcaklık ile o Kayaca yapışır, bu kimberlit kayaçlarına binen elmaslar böylece korunmaya da alınarak çok süratli şekilde ( yaklaşık bir saatte yeryüzüne ulaştıkları düşünülür)  kimberlit bacasından yukarıya çıkar ve yeryüzüne ulaşır. Eğer ksenotlar olmasa idi o yüksek hızla elmaslar asla yeryüzüne ulaşamaz ve un ufak olurlardı ( bazısının gaz haline gelme durumu da olur du) , nitekim kimisi bu avantajlara rağmen kırılır.

6-yeryüzünde kimberlit kayaçlarında yapışarak bekleyen elmaslar,eğer  kimberlit kayacı suyun etkisine maruz kalmaz ise bulunduğu kayaçta kalır ancak kayaç hareket ederse yer değiştirir ama tersi olursa yani kimberlit kayacı su ile karşılaşır ise kayaç öncesinde çok sert ve dayanıklı olmasına rağmen sonrasında ufalanır ve Elmas serbest kalır ( zamanla) .Bu durumda sel ve suların yönlendirmesine maruz kalır ve plaser yataklara yerleşirler.

7-Bütün arkadaşlara bu tip kayaçlara karşı  uyanık  olmaya çağırıyorum,hangi taşın nerede olacağını bilemeyiz,sorusu olana cevap veririm,iyi şanslar.

ALTIN MİNERALLERİ :

altın hakkında genel bilgi yazmıştım.  Altının  minerallerini  de yazalım.

Arkadaşlar altın hem bir elementtir, hem bir mineral dir. Mineraloji de   bu tip maddelere doğal mineral denir. Bunlar  bir element (oksijen-flor-kalsiyum gibi)  gibi tek başlarına bulunabilirler   (nedenlerinden biri soy metal ve soy gaz olmaları)   Au ,Pt ,  Ag   fakat hem genellikle bileşik  (tabi o zaman mineral halde)   bulunan Fe - özel durumlarda doğal haliyle bulunabilir  (kömür yatağı ile yan yana oluştuğunda,sebebi de  kömürün oksijeni absorbe etmesi ) .

Uzatmadan  altın doğada en çok karışım halde  (toprak bir karışımdır)  bulunur.  Eskiden  kayaçlar halinde,damarlar halinde bulunabilir iken günümüzde bu ihtimal giderek azalmaktadır. Bizim  gibi amatörler  (amatör altın avcısı)  en çok ve en kolay doğal altın bulmaktır ancak faydası olur diye bu bölümü ekliyorum.  Konumuza  dönersek;  yirmi kadar altın minerali vardır.  Elbrtte hepsi de nadir bulunur. (altın zaten nadir bulunur,   ppm olarak  0.00031)  fakat doğal Au -  en bol bulunan dır.  Çok  kısa yazarsak Au - hidrotermal kaynaklarda ,plaser yataklarda  (yanı ana kayaçtan bir şekilde ayrılan ve bir nedenle yatak oluşturma ile  )

Altın  ile kükürt genelde birlikte olur. Son  yıllarda kükürtün içindeki altını çıkarmak önem kazanmış bunun için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir  (kükürt yiyen mikroplardan yararlanma,  yakma ile ayrıştırma vs.)  bilindiği üzere siyanür ile altın ayrıştırma bu alanda bir devrim olmuş daha önceden asla çıkarılamayan cevher  artık tonlarca çıkarılmaktadır ( tenörü düşük olanlar çıkarılamıyordu ,oysa siyanür kayaçtaki en az altını dahi çıkarmamızı sağlar) .(toprağın içindeki görülmeyecek kadar küçük zerreler)  bir ilave daha, altın diğer birçok metaller gibi güneş imalatı değil nova ,süpernova,Karadelik etkisi ile oluşmuşlardır  (periyodik cetvele bakalım, demirden  den sonraki elementler  bu şekilde oluşarak ve Samanyolu'nu dolaşarak dünya tam oluşmadan  önce ve şimdi bile meteorlar ve toz halinde dünyaya katılırlar. Altın ve diğer güneş sistemi dışı mamulü elementler çoğunlukla özgül ağırlıkları  yüksek olduğu için özellikle dünyanın ilk oluşum zamanlarında en dipe yani çekirdeğe inmişlerdir. Dünyanın çekirdeğinde neler olduğunu tam bilemiyoruz ancaközellikle manto tabakasından yukarı ilerleyen magma beraberinde altın gibi ağır elementleride taşır. Özellikle bu jeolojik oluşumlar kimberlit ,lamproit,lamprofir ,dayk ,skarn, pegmatik gibi oluşumlar sayesinde olmaktadır.

 ALTIN  MİNERALLERİ:

1-ELEKTRUM  (bu aslında bir alaşım,ama çokça karşılaşılır,altın gümüş alaşımıdır) )

2-ANYUİİTE(aupb2) 

 3-AURİCUPRİDE(au,cu)

4-NOVADNEPRİTE(aupb3)

4-HUNCHUNİTE(au2pbl)

5-TETNA-AURRİCUPRİTE(au,cu)

6-NEİSHANCHENG( (au,ag)3 hg3

7-) Aurostibite ( Au Sb 2)

8-ZVYAGİNTSEVİTE( (pd,Pt,au)3 (BP,sn))

9-MALDONİTE(au2bi)

10-NAGYAGİTE((au,pb(sb,bi)lte2sb 

 11-) CALAVERİTE(au te 2)

12-SYLVANİTE(ağ,au, te4)

13-KOSTOVİTE(cu,au,te)

14-PETZİTE(ag au te)

15-KRENNERİTE(ag au te)

16-FİCHESSERİTE(ag3 au se2)

17-MONTBRAYİTE( (au,SBS)2 te3  

18-) BİLİBİNSKİTE(pb cu2au3 te2)

19-MUTHMANNİTE(au ag te2)

20-BOGDANOVİC( (au,te BP)3 (cu,fe))

21-PENZHİMİTE(ag,cu)4au (s,se)4 

 22-)PETROVSKAİTE(au ag (s,se) )

Kepez’de başlayan değişim elbette bir günde gerçekleşmedi. Önceki Belediye Başkanı Hakan Tütüncü döneminde başlatılan hizmet ve dönüşüm hamleleri, ilçenin gelişmesinde önemli bir zemin oluşturdu. Yaklaşık üç yıl önce göreve gelen Kepez Belediye Başkanı Mesut Kocagöz ise bu birikimi daha ileriye taşıyarak Kepez’i çağdaş, yaşanabilir ve modern bir ilçe hâline getirme hedefiyle çalışmalarını sürdürüyor.

Her belediye başkanının hayalleri, projeleri ve seçim döneminde verdiği vaatleri vardır. Ancak önemli olan, seçim meydanlarında anlatılanların göreve gelindikten sonra ne kadarının hayata geçirildiğidir. Çünkü halka hizmet, güzel sözlerle değil; yapılan yollarla, açılan sosyal alanlarla, çözülen sorunlarla ve vatandaşın günlük yaşamına dokunan icraatlarla ölçülür.

Mesut Kocagöz’ün en dikkat çekici yönlerinden biri, büyük hayaller kurarken bu hayalleri boş vaatlere dönüştürmemesi; adım adım, planlı bir şekilde gerçekleştirme iradesi göstermesidir. Kepez’in yıllardır üzerine yapışan “varoş” algısından kurtulması, yalnızca yeni binalar yapılmasıyla değil; sosyal, kültürel ve insani gelişimin desteklenmesiyle mümkündür.

Bir ilçeyi modern yapan sadece beton, asfalt ve büyük yapılar değildir. İnsanların kendisini değerli hissetmesi, çocukların güvenli alanlarda büyümesi, gençlerin kültür ve sanatla buluşması, yaşlıların ve ihtiyaç sahibi yurttaşların yalnız bırakılmaması da modern belediyeciliğin vazgeçilmez parçalarıdır.

Mesut Kocagöz’ün hizmet anlayışında parti ayrımı gözetmeden, Kepez’de yaşayan herkesi eşit yurttaş olarak görmesi son derece önemlidir. Çünkü belediye başkanlığı bir siyasi partinin değil, seçildikten sonra bütün ilçenin makamıdır. Sandıkta farklı tercihler yapılabilir; ancak hizmette ayrımcılık yapılamaz.

Kepez’in hangi mahallesinde yaşarsa yaşasın, hangi siyasi görüşe sahip olursa olsun her vatandaş eşit hizmet alma hakkına sahiptir. Belediye başkanlarının asıl başarısı da kendisine oy verenlerle sınırlı kalmadan, kendisine oy vermeyenlerin de takdirini kazanabilmesidir.

Bugün Kepez, geçmişte kendisine biçilen kaderi değiştirmeye çalışan bir ilçedir. Nüfusu, ekonomik yapısı, sosyal çeşitliliği ve gelişme potansiyeliyle Antalya’nın en önemli merkezlerinden biri olmaya adaydır. Bu nedenle yapılacak her doğru hizmet, yalnızca Kepez’in değil, Antalya’nın geleceğine yapılan bir yatırım olacaktır.

Elbette hiçbir belediye yönetimi kusursuz değildir. Eksikler, aksaklıklar ve çözüm bekleyen sorunlar mutlaka vardır. Ancak hakkı teslim etmek de vicdani bir sorumluluktur. Yapılan olumlu hizmetleri yalnızca siyasi kaygılarla yok saymak, eleştiri değil haksızlık olur.

Kepez’in gelişmesi kişilerin veya partilerin değil, burada yaşayan yüz binlerce insanın ortak meselesidir. Geçmiş dönemlerde yapılan doğru hizmetleri inkâr etmeden, bugün yapılan çalışmaları da görmezden gelmeden değerlendirmek gerekir. Belediyecilikte devamlılık, geçmişin birikimini koruyup üzerine yenilerini eklemekle mümkündür.

Mesut Kocagöz’ün büyük hedefleri, halka dokunan projelerle ve kapsayıcı bir belediyecilik anlayışıyla desteklendiği sürece Kepez, Antalya’nın en modern ve yaşanabilir ilçelerinden biri olma yolunda ilerlemeye devam edecektir.

Kepez artık yalnızca büyüyen bir ilçe değildir.

Kepez; değişen, gelişen, kabuğunu kıran ve geleceğe umutla bakan bir ilçedir.

Bu süreci, tırtılın yaşam döngüsünden ipliğin eğrilmesine kadar adım adım ilerlediğimizde lüks zengin giysilerinden, Çin Askerlerinin binlerce yıl önce giydikleri ipek kıyafetlerine, lüks saraylara serilen ipek halılara ulaşmanın hiç de zor olmadığını görmekteyiz.

Çin ve Anadolu’da dut ağacı ve ipekböceğinin ortaya çıkışına dair birçok söylence anlatılmaktadır.  İ.Ö. 2600 yıllarında Çin İmparatoru Hoangiti zamanında, saray bahçesinde yaprak yerken görülen tırtılların incelenmesi ve yapılan çalışmaların sonucunda ipekböceğinden elde edilen ince liflerin geliştirilerek dokumada kullanılmasına dair yazılı kaynakların mevcut olduğu görülmektedir. İpek ticaretinin ve ipekböceğiyle alakalı tüm el sanatlarının dışarı çıkmasının bir dönem yasak olduğu, Çinlilerin bu ulusal sanatını dünyaya, Türklerin yaydığı söylenmektedir. 1501 yılında Bursa’ya gelen Floransalı ünlü tüccar Giovanni di Francesco Maringhi, Bursa’da dokunan özel ipekli kumaşlar (atlas ve kemha gibi) ve ham ipeği düzenli olarak Floransa’ya ihraç etmiştir. Bursa’ daki ipek kumaşlarının Çin’de bile bulunmadığını yazmaktadır. Onun döneminde tutuğu defterler ve yazdığı mektuplar, Halil İnalcık gibi uzmanlar tarafından Osmanlı Klasik Dönemi’ndeki uluslar arası ticaret ve ipek piyasası araştırmalarında temel referans alınmaktadır.

İpek Nedir?

İpek, ipek böceğinin ürettiği yumuşak, parlak bir liftir. İpekböceği bir tırtıldır. Bu lifi kendine koza örmek için üretir. İnsanlar bu liften iplik yapar ve kumaş dokurlar. İpek çok sağlamdır. Boyanınca da çok gösterişli olur. Bazen ipeğe başka lifler karıştırılarak döşemelik ve perdelik kumaşlar yapılır. İpek dokumacılığı bundan 4600 yıl önce Çin’de başladı. 16.yüzyıl ile 20. Yüzyıl arasında İtalya ve Fransa’da büyük gelişme gösterdi. İpek en çok dut ipek böceğinden elde edilir. Bu böceğin dişisi 200-500 yumurta bıraktıktan sonra ölür. Yumurtalardan çıkan minik tırtıllar beyaz dut yaprağıyla beslenir. Hızla büyüyerek 20-30 günde 7-8 cm. bulur. Büyümesi tamamlanınca yemeyi bırakır ve incecik ipek liften çevresine bir koza örer. İnsanlar ipek elde etmek için üretme çiftliklerinde ipek böcekçiliği yaparlar. Yırtılarak zarar görmesine mani olmak için ipek böceğinin içinden çıkabileceği kadar gelişmesini beklemeden kozalar kaynatılır. Ardından ipek elle ya da makinelerle çözülerek çile haline getirilir. Bir kozadan 900m’ye kadar kesiksiz iplik çıkabilir. Bu iplikler tezgahlarda dokunarak kumaş yapılır. İpek güzel görünüşlü, yumuşak ve parlak ve dayanıklı olup, kolaylıkla ve iyi boya tuttuğu için daha da güzelleştirilebilen hayvansal kaynaklı bir liftir. İpek liflerin kraliçesi olarak bilinir. 4000 yılı aşkın bir süreden beri insanların ekonomik hayatında önemli bir rol oynamakta olan ipek, yıllar boyu Çin, Hollanda, Taşken, Bağdat, Şam ve İstanbul’dan geçen ipek yolunu takiben Avrupa’ya taşınmıştır.  Bu zaman zarfında ipek altından daha değerli bir ürün olarak alıcı bulmuştur. Türkiye coğrafi yeri ve iklimi bakımından ipek böceği ve dut ağacı yetiştirilmesine uygun ülkelerden biridir. Trakya, Marmara, Eğe, Akdeniz bölgelerinde buluna bazı iller ile özellikle Bursa, Amasya, Diyarbakır, Hatay yöreleri ipek böcekçiliğinin yayılmış olduğu alanlardır. İpek lifleri sağlamlık, esneklik, parlaklık ve güzelliği bakımından diğer bütün liflerden üstündür. Türk lifleri kalite bakımından Japonlardan sonra dünyada ikinci gelmektedir. İpek böceklerinin yeryüzünde birçok farklı türü (ırkı) bulunmaktadır. Bazı farklılıklar dışında hepsinde ortak olan dönemler, yumurta dönemi, larva dönemi, koza örme dönemi ve ergin- kelebek dönemidir.  Bir dişi 200-500 yumurta yumurtlar. Uygun koşullarda 8-10 gün zarfında içlerinden 3 mm boyunda tırtıllar çıkar.  Dut yaprağı ile beslenirler. Tırtılın vücudu 12 boğumdan ibarettir. Vücutlarının yanlarında hava delikleri vardır. Son boğumlarında yürümeyi sağlayan 5 çift ayak, ön boğumlarda ise tutunmaya yarayan 3 çift ayak bulunur. İpek böceği tırtılları gelişmelerini tamamlayınca kelebek olmak için koza örmeye başlarlar. Gece gündüz hiç durmadan örme işlemi 3-4 gün sürmektedir. Sonunda da kendilerini incecik ipek ipliklerinden örülmüş kozalara hapsedip uykuya dalarlar. Minicik bir tırtıl kaybolurken ortaya ipekten örülmüş bir koza bir kelebek çıkmaktadır. Elde edilen ipek ip birçok alanda kullanılmaktadır. Tıp da olduğu gibi günümüzde güzellik sektöründe kullanılmaya başlanmıştır. İpek işi ile uğraşanların ciltlerinin genç kaldığı ve ipek yastıklarda uyamaları da sağlık verilmektedir.  Ekonomik getirisi ile ailece üretilen ipekböcekçiliği günümüzde yeniden canlandırılmalı ve ilgili Üniversitelerde ders olarak okutulmalıdır. Belediyelerin meslek edindirme kurs proğramları ile ipek ve ipek iplerden geleneksel el sanatlarımızda yeniden canlandırılmalıdır.

Element  Ultrabazik  bazik   Asidik   Alkali   Sandstone  limestone. Shale   Blackshale

Antimon   0.1              0.2       0.2       -             1                 -            1-3          -

Arsenik    1-2.8          2           1.5      -             -                2.5          4-15        75-225

Berilyum    0.2          0.1-1.5.    3-5.    2-12      1               1              1-7            1

Bizmut      0.02         0.15        0.1.     -            0.3.           -               0.2-1          -

Bor             5              5-10         15       9           -               9-10.          10-100     -

Krom        2000-       200-        2-4      1            10-100      5-10        100-160   10-500

                 3.400       340

Kobalt      159-240    27-75      1-8     8           1-10         0.2-4         10-50        5-50

Bakır        10-80        100-       10-30    -          10-40       5-20         20-150     20-300

                                  150

Altın         0.1          0.035        0.01     -            -               -               -               -

Kurşun      0.1        5-9            10-30   -           10-40      5-10          16-20        20-40

Lityum       2          10-15         30-70   28         7-29       2-20           50-60         17

Manganez  1.100   2.200       600-      -             -            385          670-              -

                  1.300                  965                                                   890

Civa           -           0.08-       0.04-      -           0.03-        0.02-      0.4 -               -

                               0.09        0.08                    0.1           0.05.       0.5               

Gümüş      0.3        0.3          0.15.       -           0.4           0.2          0.9               -

Kalay       0.5           1              3           -            -               -              -                  -

Tungsten  0.5         1              2          -             -             0.5          2                   -

Uranyum.   0.001-    0.6-         3.5-       -             -             2           3.2-4               -

                   0.03       0.8           4.8                                                                        

Çinko          50         90-130     40-60    -            5-20       4-25      50-300       100-1000

Zirkonyum  20-70     100-150    170-     300-        -           20        120-200        10-20

                                                   200      680                                                                 

NOT:Arkadaşlar liste incelendiğinde genellikle madenlerin ultrabazik ve bazik kayaçlarda yoğunlaştığı görülecektir,bu kayaçlar genelde magmatik kayaçlar olduğuna dikkat edelim.

Kısaca bilgi;Shale,metamorfik kayaç çeşididir,”şist”demektir,orta taneli,yaprak gibi,katmanlı kayaçlardır,içinde hangisi çoğunlukta ise o adla adlandırılır(mikaşist gibi),blackshale ise içinde yanmamış karbon bulunduran siyah veya koyu renkli nadiren içinde fosil bulunur,olanlarda pirit ile yer değiştirir,oksijenin olmadığı ortamda oluşmuştur,Bazı metaller bakımında zengin olur.mağmatik kökenli bir kayaçtır.Limestone kayacı,bildiğimiz kireçli kayaçlardır mermer,traverten gibi bunlar metamorfik kayaçlardır.Asidik kayaç ise bünyesinde çok yüksek oranda silisyum bulunduran kayaçlardır,granit gibi.Ultrabazik kayaçlar,magmatik kökenlidir,bünyesinde en az silisyum bulundurur.Bazik kayaçlar ise ultrabazik kayaçtan biraz daha az silisyum sahiptir bunlarda magmatik kayaçlardır.Alkali kayaçlar ise,bünyesinde yüksek oranda sodyum bulunduran kayaçlardır feldispatların çoğu bu gruba girer.Benden bu kadar siz bu bilgilerle yetinmeyin.

EPİTERMAL altın yatakları diğer bölümde belirttiğimiz özellikler gözlenerek (değerlendirilerek ) aktif halde bulunan veya fosil durumunda bulunan jeotermal sistemlere bağlı olan yataklar bulunabilir.

EPİTERMAL yatakların bir diğer özelliği de yatağının geometrisinin cevher oluşturan süreçlerin derinliğe bağlı olarak değişim göstermesidir.

Bu nedenle EPİTERMAL zenginleşmeler genel olarak yüksek tenörlü damarlar ile saçılımlı ve düşük tenörlü (ve diğer düşük tenörlü yataklar) olarak değişim gösterir.

Aktif olan jeotermal sistemde tüm cevher kütlesi 50-1.000 metre derinlik aralığında bulunabilir.

Bunun aksi olarak aktif olmayan (fosil yatak ) yataklar da eğer erozyona uğramışsa sadece damar şeklinde ki yataklar ile saçılımlı şekilde kalmış olabilir.

Herhangi bir epitermal sistemde cevherin belirlenmesi için değişmez kurallar ne yazık ki yoktur.Bu nedenle buralarda yoğun araştırma yapılmalıdır.

Özellikle altın ve gümüşün birlikte bulunduğu yataklar sülfat tuzları,antimuan (bir mineral) sülfirler den oluşan yapılarda bulunur.

HALOJENLER: periyodik cetvelde 7A- grubunda bulunan tepkimeye çok eğilimli ametal lerdir(flor,klor,norm,astatin,teknesin .)

Bu halojenler doğada asla element olarak bulunmazlar hep mineral halde (bileşik olarak) bulunurlar.Bunlarda oda sıcaklığında ‘flor ve klor ‘ gaz halinde ‘bürom’ ise sıvı halde bulunur.Astatin elementi ise yarılanma ömrünün çok kısa olması nedeni ile çok nadir bulunur.Tennesin (Uus - olarak da bilinir) ise doğada olmayan insan yapısı bir elementtir.İlk defa ABD nin Tennesin eyaletinde ki bir laboratuvarda üretildiğinden doğada bulunmaz.

TUZ : Kimyada tuz denilince anlaşılan bir asit ve baz ın birleşmesi ile oluşmuş madde anlaşılır (elbette sofra tuzu da buna dahildir)

Tuz eldeki için,artı yüklü katyon ile eksi yüklü anyon dan oluşur.Bu sayede elektrik yükleri nötür olur ancak suda eritirse eletktrik iletebilen bir çözelti elde edilir (elektrolit) Bu çözeltide artı ve eksi yüklü iyonlar olduğu için elektrik iletilebilir.İlk VOLTA pili bu sayede yapılmıştır.Ayrıca “elektrolize “ denilen yöntemde bu sayede olur.

Tuzlar sadece asit ve bazlar ile değil aşağıda ki gibi de oluşabilir.

1-) Metal +asit= tuz+H2

2-) Baz+asit = tuz+ su

3-) metal + baz = tuz + H2

4-) metal +ametsl= tuz+ H2

5-) Bazik oksit+ asit= tuz+ su

6-) Halojen + metal= tuz

7-) Anhidrit +bazik oksit= tuz

Anhidrit: Kayaç yapıcı önemli bir mineraldir doğada çokça bulunur.Jips mineralinden farkı kristalleşme suyunun olmamasıdır Eğer bulunduğu yere su gelirse (yağmur,sel vb.) derhal jips mineraline dönüşür.

Yukarıdaki açıklamaları yaptıktan sonra epitermal sistemlerde bulunabilecek bir diğer özelliğe geçelim.

Bazı yataklarda ise altın ve gümüş tellüridleri bulunur.

Birçok epitermal yatakta altının yanı sıra yüzde bir kaç oranında “kurşun,çinko,bakır “ içerebilir.Ancak soy metallerin yanında ikinci planda kalırlar.

Üzerinde çalışma yapılacak yatağın erozyon derecesini tespit etmek önemlidir böylece yatağın tipi,yayılmışlığı ve üçüncü boyutta uzanımı gibi konularda bilgi edinilmiş olur.

Aktif olan epitermal yataklar hem jeotermal süreçlerde hem de mağmatik süreçler içeren jeolojik yapılarda gelişebilmektedir.Ülkemiz her iki sürecin ürünü olan epitermal kuvars yatakları yönünden zengindir zira çok sayıda aktif ve sönmüş yanardağ ile yaygın şekilde jeotermal sahalara sahiptir.Denizli -Aydın arasındaki saha,İzmir,Çanakkale,Afyon benzeri jeotermal alanlar ile Erciyes yanardağı,Hasankale,Ağrı yanardağı benzeri uygun sahalar fazlası ile bulunmaktadır.

Jeotermal sistemlerde derinlerde ısı merkezi gören bölüm bulunur.Bunun üstünde ise çözeltinin hareket ettiği kırılgan ve geçirgen Kaya kütlelerinden oluşmuş rezevuar(havuz) bulunur.Yüzeyde ise çözeltilerin sistemi terk ettiği boşaltma alanları bulunur.Bazı özel durumlarda bu boşaltma alanları gizli kalmış da olabilir.

Bazı aktif epitermal sistemler 100.000 yıl ila 1milyon yıl arası faaliyette olduğunu gösteren belirtiler mevcuttur.Daha önce volkanik sürece uğramış olanlarda epitermal sistemler incelenirken en önemli hususlardan biri de bugün var olan sistem ile önceki sistemin karıştırılmasıdır.Ayrıca bilinmelidir ki böyle sistemlerde farklı mineralizasyon fazları olması mümkündür bu durumda farklı fazlara ait mineraller aynı yerde bulunabilir.

Hidrotermal “patlama breşleri” pek çok epitermal yatakta görülür.Breşler bilindiği gibi çeşitli ortamlarda olabilen kayaç çeşididir (mağmatik,SEDİMANTER,epitermal vb.) Bunlar parçalanmış ve tekrar doğal çimento ile birleşmiş taşlardır akarsularda uzun süre sürüklenirse yuvarlağımsı hale geldiği gibi konumuz olan bu yataklarda uzun süre kaynamanın etkisi ile de  yuvarlak hale gelebilir.Bu breşleri oluşma nedeni ise suyun sıcaklığı ve gazların etkisidir.Patlayarak (parçalanarak ) ayrılan kayaçlar suya karışması ve ortamın etkisi ile içindeki metalik cevher ayrışır (bu olayla ilgili olarak suyun PH derecesi kayaçlardaki kükürt bileşikleri basınç  vb. Etkenler ile cevher dike doğru çökelim.Breşler oluşurken çimento görevini değişik element ve mineraller rol alabilir (özellikle kireç )

Epitermal yataklarda; 

1-) Silisli zorların varlığı 

2-) Hidrotermal patlamış breşleşme ile oluşan kuvars parçalarının varlığı

3-) Yüzeye yakın yerlerde normalin üstünde altın varlığı 

Yukarıdakiler buranın aradığımız yatak olduğunun delillerindendir.

Eğer erozyona uğramış FOSiL bir yataksa ise;

1-) Hidrolik breşleşme varlığı 

2-) kriptokristalli (gözle görülemez küçüklükte ki kristalleşmedir)bantlaşma

3-) Kalsit yapısındaki kuvars varlığı 

4-) Yüzeyde yüksek düzeyde altın oranı bulunur.

Araştırma yapıldıkça örtülü sahalarda bulunan altın yatakları bulunabilir.Sadece Hidrotermal kökenli değil de ülke göz önüne alındığında volkanik kökenli olanlarda araştırma yapılması yararlı olacaktır.

Yazıyı bitirmeden biraz karışık da  da olsa bazı kısımları da  ekleyelim.Türkiye’nin yapısı nedeni ile Doğu Karadeniz bölgesi özellikle volkanik kökenli bu çeşit altın yatakları için iyi bir araştırma sahası olarak görünüyor.

Epitermal yataklarda ki altının önemli bir kısmı breşleşmeye uğramış kayaç içinde bulunur.Genelliklede çimento görevi yapan bölümde yoğun bulunur.Buralarda ki altın saf olabileceği gibi alaşım halinde de olabilir (gümüş ile %5 ila 20 oranı arasında )

Altın bu tip yataklarda ; ısı,basınç,pH ,sistemin oksitlenme kapasitesi ve toplam kükürt konsantrasyonu ile alakalı olup bu nedenlerle depolayabilir.

Sistemdeki yüksek sıcaklık suları kaynatır.Kaynama ile ısı azalır ve pH ında artmasına yol açar.Sıcaklık düşünce metal kökenli cevherler çökelir.Bu kaynama sonucunda ise yan kayaçlarda “adülarya,kuvars,kalsit”olur.Bunlar kaynama mekanizmasının ayırt edici GANG mineralleri olarak değerlendirilir.

Bu tip epitermal yataklarda tonda yarım gram ila 26 gram altın bulunabilir.

ğlar.

Skarn yataklar deyimi bize o yerde önemli mineral ve maden olacağını göstermesi açısından,hepimiz için önemlidir.Skarn yatak,pegmatik yatak,hidrotermal yatak vs. Bunlar birbirinden farklı ama aynı amaçla hizmet eder,Eğer niyetimiz ciddi olarak değerli taş veya maden arayıp bulmaksa bu tip yatakların özelliklerini anlamak ve tanımak zorundayız.Okuyup kavradığım ve de önemli olduğunu düşündüğüm bu tip bilgileri ilgili arkadaşlara katkı manasında sunmaya devam ediyorum,tek dileğim herhangi bir değerli taş veya madenin bulunmasına yardımcı olmaktır.Bugüne kadar elde ettiğim (bazıları son derece uzun ve zahmetli araştırmaların sonucunda ortaya çıktı,hatta diyebilirim ki açıkladığım Bazı bilgileri çoğu insan paylaşmaktan imtina edecektir)bilgileri siz değerli arkadaşlarımla paylaştım, devam da edeceğim.

SKARN YATAKLAR:Aslında bir “dayk”tır.Peki dayk nedir,birincisi jeolojide yaygın olduğu üzere yabancı kelimedir(biz Türklerin böyle bir dezavantajı var.Avrupada ki çoğu dil birbiri ile akraba ve konunun anlaşılması  onlar açısından daha kolay,biz ezberlemek durumundayız.Bizim dilimizde dayk kelimesinin bize çağrıştırdığı hiçbir şey yok.)Dayk bizde baca olarak çevrilebilir.Aslında çoğumuzun ismini duyduğu “kimberlite bacası”da bir dayk tır ama özellik ihtiva ettiği için farklı çağrışımlar yapar.Bu tip oluşumlara “dike,dayk”denilmesinin nedeni ise;yerin altından çeşitli sebeplerle yükselip gelen mağmanın(yeryüzüne çıktığında “lav”adını alır)yukarı yükseldikçe var olan ısısını kaybetmesi neticesinde soğuyarak,erittiği boşluk içinde donarak katılaşması ve görünüm olarak bacaya benzemesidir diyebiliriz.Fakat bir yanlış yoruma sapmayalım,baca denince aklımıza yere dik bir oluşum gelir ama burada durum böyle değildir,yeryüzüne yükselen ve ulaşan dayklar farklı açılarda yükselebilirler.Bu nedenle bazen nerede ise fark edilemezler çünkü biz hep bir tepeye yaklaşık dik açı ile gelen oluşum ararız halbuki ki bazen yeryüzüne nerede ise paralel giden dayklar vardır ayrıca yüzeyde olduğu için üzeri diğer materyaller tarafından kirletildiği için fark edilemez hale gelmiş olabilirler.Yazı sonunda çeşitli fotoğraflar olacaktır incelemenizi isterim.Dayklar belirgin özelliklere sahiptir bu şekilde kendilerini tanıyabiliriz.

1-dayklar çok uzun(dipten geliyor)ancak uzunluğuna oranla enleri son derece küçüktür(7-8sm ve metrelere ulaşabilir)

2-dayklar,sonradan yükselip geldiği için mutlaka içinden geçtiği kayaç tabakasından daha gençtir.

3-dayklar,içinden geçtiği kayaçtan farklı yapıda(farklı minerale haiz)ve renktedir bu nedenle tanınması  kolaydır.

4-Dayklar yeryüzüne çıkarken hangi kayaç tabakası içinden geçiyorsa,o kayaç tabakasında değişimler yaratarak yeni mineraller oluşturur ve bu birazda yükselen lavın içeriği ile de alakalıdır(bütün mağma lar aynı yapıda değildir kendi içlerinde bilhassa “Silisyum ve Demir,magnezyum”gibi belirleyici element oranına göre isim ve özellik kazanırlar)

5-Dayk ların yeni mineral oluşturması esas olarak “metamorfik “oluşum sürecine benzer yani magmanın ısısı ile yeni mineral oluşur tabi bunun bir anlamı da eski den oluşmuş minerallerin bozularak değişmesidir.Metamorfizma da ısı kadar basınçta önemli rol oynar ancak yeryüzüne yükseldikçe basınç azalacağından,yeryüzüne yakınlaştıkça basınç ile (veya yüksek basınç ile)az alakalı yeni mineraller de oluşur.

6-Eğer dayk yeryüzüne ulaştığında içinden geçtiği kayaçlar dolamit ve karbonitli kayaçlar ise biz o dayka “SKARN”tipi dayk deriz,skarn larda oluşan minerallerin kendine özgüdür ve çok önemlidir.(dolamit kayaçlar aynı zamanda “Herkimer diamond”dediğimiz daha değerli kuvars taşının bulunduğu kayaçlardır.Karbonatlı kayaç deyimini kireç taşlı dersek sanırım daha kolay anlaşılır çünkü bu kayaçların ana malzemesinden biri karbondur diğeri ise kalsiyumdur.)

7-Skarn tipi yataklar hemen her şeyde olduğu gibi çeşitleri vardır.En basitinden,yatak içine sokulup yapılan kayaç içinde olabilir bu durumda bu tip yataklara “endoskarn yatak”veya Türkçesi ile içte oluşan skarn denir.Diğer tip ise Eğer yatak esas olarak dişta oluşmuşsa “egzoskarn”adını alır Türkçesi dış  skarn yatak demektir.

8-Cevherleşme her iki tip yatakta da görülür.

9-Skarn yatakların bir başka sınıflandırılması da içerdiği mineral yönündendir.Bunlar daA-KALSİYUMLU SKARNLAR:Değişim geçiren kayaç kireçtaşıları ihtiva ederse meydana gelen mineraller şunlardır;garnet çeşitleri(bilhassa kalsiyumlu garnetlerden olan çeşitler oluşur bilindiği gibi kalsiyumlu garnetler yeşil garnet çeşitleridir ve albenisi yüksek ederi de pahalıdır.grossular garnet,andredit garnet,ayrıca “piroksenler,”epidot”,vezüuyonit,vallastonit

B-MAĞNEZYUMLU SKARNLAR:yine sokulup yapan Kaya karbonatlı ve dolamitli kayaçtır burada mevcut olan mineraller gelen mağma ile “ornatılması”sonucu yeniler oluşur,şunlardır “spinel”,”flogopit”,”diyopsit”,”serpantin”,”forsterat”

C-SİLİKATLİ SKARNLAR:Eğer kayaç granit,kum taşı,siyenit,Volkanik tüf gibi bol Silisyum içere bir Kaya ise bu minerallerin “ornatılması”sonucu oluşur(ornatma jeolojik bir deyimdir bulunduğu yerde metamorfizmayı anlatır.)buralarda oluşan mineralin en tipik olanı “skopolit”mineralidir.

Skarn yataklarda toplam olarak oluşan minerallere bakalım;

1-garnet çeşitleri

2-piroksen çeşitleri

3-amfibol ler

4-epidot

5-vezüuyanit

6-turmalin çeşitleri

7-biyotit ve diğer mikalar

Bunların dışında hematit,manyetit,spekülorit,volframit,şelit,kastereit,ayrıca oksitlerden pirit,pirotin,kalkopirit,kübanit,bornit,molibdenit,bizmutinit,galen,sfalerit ve altın.

Bir skarn da yeni oluşacak olan minerallerden önce oluşanlar silikatlardır(silikat demekle içinde SiO2 olan mineral demektir yani kuvars,rhodonite,Zümrüt,garnet vs.)Daha sonra oluşanlar ise oksitlerdir (oksitler Yakut,SAFİR,gibi minerallerdir)en son oluşanlar ise sülfürlerdir.

Not:yazıyı burada kesiyorum uzun olunca okunma ihtimali düşüyor

                             Y I L D I Z   K U V A R S:

Bir merkezi olup buradan yayılan,eşit kollu ve yıldız benzeri görüntü oluşturan kuvars büyüme şeklidir.Hidrotermallerde nadiren oluşur.Ek te resmi mevcut.

                            S C E P T E R   K U V A R S:

Görünüşü asanın(bastonun)uc kısmına benzediği için bu isimle adlandırılmıştır.Bu büyüme formunda daha önce oluşmuş bir kuvars kristalinin üzerine ikinci bir kuvars oluşur işte bu büyüme şekline bu ad verilmiştir.Genellikle sonradan oluşan kristal daha büyük olur ama tersi örnekleri de mevcuttur.Ek te resmi var.

               GÖKKUŞAĞI VE İRİS KUVARS:

Kuvars kristallerinde benzeri oluşum iki çeşittir,önce en yaygın olanına bakalım.Kuvars kristalinde herhangibir nedenle kırık-çatlak olması durumunda gökkuşağı gibi renk yansımaları olur.Kuvars bilindiği gibi “konkiadal”olarak kırılır(midye kabuğuna benzer görüntü)meydana gelen kırık veya çatlak düz bir çizgi izlemez kavisli olur.Çatlaklar genellikle hava ile dolar,çatlaklara gelen işin çatlağın her iki duvarına yansır eğer çatlağın genişliği dalga boyu ile aynı ise parazit renk oluşur.Yani işik “specktromun”bütün renklerini göstermez,renk çatlağın genişliği ile alakalıdır,çatlak çok geniş ise tek rengede düşebilir.Çatlak sayısı ile farklı renkler oluşabilir.Ek tek örnek resim var.

Diğer tip tek ise renklenme başka nedenden olur.Gurup oluşturan kuvars kristalleri ızgara gibi görev yaparak ve renk oluşumuna sebeb olur.Bu renklenme genelde zayıftır.Belirgin olamayabilir.Ek te resmi var.

                      P E R İ M O R F  K U V A R S:

Bir mineralin çözünmüş olan diğer mineralin yerini alması ile oluşur.Daha önce gördüğümüz “psödomorf”benzeri dir.Çoğunlukla hidrotermallerde görülür çünkü bu ortamlarda çözülmeye sık rastlanır.Kuvars minerali nin çözülmesi çok zordur.Böylece daha önceden kolay çözülebilen bir mineral   yerini kuvarsa bırakır.Bu sebeble kuvars mineralinin perimorfu çok enderdir.Ek te resmi var.

                     K A K T Ü S    K U V A R S:

kristal yüzeylernde ikinci nesil ve daha küçük kuvars kristallerinin oluşması ile olmuş bir büyüme şekline,görünümünden dolayı verilen isimdir.Ek te resmi vardır.

En çok bilinen kuvars büyüme formlarını yazmaya çalıştık ama bazılarını bilerek yazmadım hem yaygın değildi hem de ayırt edilmesi zordu.Elbette eksiklik var bu durumda tamamlamak kolay yanlış olursa işte o zaman iş karışır, en hızlı ve anlaşılır biçimde düzeltilmesi gerekir.

Yazı ya kuvars “inklüzyonları” ile devam ediyoruz.

             İ N K L Ü Z Y O N L A R(KAPANIMLAR):

Kuvars veya diğer mineraller oluşurken civarında ki diğer mineral,sıvı,su,element,gaz gibi materyaller kristal oluşumunda içeriye hapsolunur.İşte bunlara inklüzyon(kapanım)diyoruz.

Kapanımlar üç şekilde oluşabiliyor.

1-kapanım olacak malzeme kuvars kristali oluşmadan önce oluşmuştur ve kendi özel yapısını korur.Bu şekilde ki kapanımlara “protojenetic”denir bunlara en iyi örnek kuvars içinde sık sık görülen liflerdir.

2-Kuvars ile mineral (veya materyal)eş zamanlı olarak oluşur ve bu tip oluşumlara (büyümeye)”syngenetic” denir.Bu durumda kuvars kristali içinde ki mineral kendine özgü biçimini koruyamayabilir ve tanınmada zorluk çıkar.

3-Bu oluşum çeşidinde kuvars içine dışarıdan bir mineral sıvısı sızar ve içeride büyüyebilir fakat sıcaklık ve basınç gibi sebeblerle mineral sıvısı içeride büyümeyi başarmazsa dışarı sızıp kendine özgü mineralini oluşturabilir işte bu tip oluşumlara da “epigenetic”denir.Bu şekilde ki en iyi örnek gül kuvarsıdır(kristalli olan değil)Gül kuvarsının sahip olduğu pembe renk,içeri sıvı halinde giren çok küçük mineral oluşumlarının içeride büyümesi ile olmuştur.Yani bu kapanımlar “epigenetic”oluşumdur,gül kuvarsının nisbeten yüksek sıcaklıklarda oluştuğunu hatırlaylım.

İşte bu kapanımlar bilim insanları için çok önemli bilgiler içerir,kuvarsın kendisi son derece basit bir kimyasal yapıya sahiptir(SiO2)bu anlamda turmaline benzemez.Basit yapı kapanımların incelenmesini kolaylaştırır.

Kapanımlar kuvars kristalinin hangi sıcaklıklarda oluştuğunu gösterir,bu kapanımlar pek çok şekilde olabilir.Sırayla bakalım

A-Amfibol gurubu mineraller:

Amfibollar orta ve yüksek skcaklıkta oluşur.Metamorfik kayaçlarda içinde su bulunmayan kısımlarında oluşur,asbest bunlardan biridir,kuvars içinde bulunur ve oluşumu ile ilgili bilgi verir.

B-Rutil,Anatase,Brookite:

Titanyum nadir bir mineral değildir ,ama dağılımı yüksektir yani cevher oluşturma özelliği zayıftır sonuçta büyük rezervler oluşturmaz.En çok metamorfik lerde ve pegmatiklerde bulunur.Rutil,bilindiği gibi titanyum mineralidir.Çok geniş bir aralıkta oluşabilir bunun manası değişik sıcaklık ve basınç ortamında oluşabileceğidir.Ku arsız içinde iğnecikler halinde bulunur.Anatase yine bir titanyum mineralidir,ancak sadece düşük sıcaklıklarda oluşur ve kuvarsın yüzeyinde büyür.Kendisi en çok dörtgen piramit şeklinde bulunur,ekte resmi var.Brookite ise yine titanyum minerali olup genelde gri renklidir.Rutil en çok rastlanılanıdır çeşitli renklerde bulunur.

C-Klorit:

Klorit,mikamsı görünümüne rağmen mika değildir.Genellikle yeşil renkli olmasına rağmen başka renktede olabilir.Mika gibi elastiki değildir.Klorit orta ve düşük sıcaklıklarda oluşur.Metamorfik ortamlarda bulunur.Aslında bir mineral gurubunun elemanıdır(klinoklar)Çoğunlukla kuvarsın dış yüzeyinde bulunur.

D-Epidot:

Kuvarsta yaygın kapanım oluşturmazlar,ekte örnek var.

E-Garnet gurubu:

Garnetler kaya oluşturan önemli bir mineral gurubudur.Orta ve yüksek sıcaklıklrda oluşur,en iyi gelişmiş örnekleri “skarn”içinde oluşur(skarn;kireçli ve karbonatlı kayaçlara alttan yükselerek gelen mağmanın kireçli ve karbonatlı kayaçla etkileşime girerek yeni mineraller oluşturduğu pegmatik benzeri bir oluşumdur,pegmatik gibi önemli değerli taş bulunan jeolojik oluşum mekanlarıdır)Garnetler kuvars içinde yaygın bulunmazlar çünkü garnetler kuvars gibi sıvı çözeltilerde oluşmazlar.Garnetler kaya içinde ve bulunduğu yerde oluşurlar(bu tip oluşuma “authigenis”oluşum denir)

Resim de (ekte) örnek var.

F-Demiroksit  ve hidroksitler::

Kuvarsda bu tip kapanım çok yaygındır,çinkü hem demir hem de su bol bulunurlar.

Örneğin hematitli,götitli,limonitli(demir bileşikleridir)

G-Kil ve kum:

Mika parçalarından oluşan kil içine su girince siyahımsı renk alır,Koyu renkli kapanım olarak kuvars içinde yer alırlar,bazen bunlar “phntom minerali” oluşumuna sebeb olabilirler.

H-Turmalin gurubu:

Turmalin bir bor silikatidir,kuvars ile sık sık birlikte bulunurlar(eğer ortamda bor varsa ve silisce zengin bir ortamda iseler )ekte örnek var

I-Sıvı kapanımlar:

Hemen hemen tüm kuvarslar sıvı kapnım içerirler,ama çoğu çok küçük tür.Sıvı olarak su olabileceği gibi petrol veya daha farklı sıvılar olabilir.Kuvars stabil bir mineral olduğu için (yani değişmeden kaldığı için )içinde ki sıvı kapanımlar bilim insanları için çok büyük önem kazanır,inceleme yaparak bölge yapısı ile ilgili ve bulunabilecek madde vede değerli taşlarla ilgili bilgiler elde edilir.

Değerli arkadaşlar “kuvars ve çeşitleri”yazı dizisinin 12nci bölümündeyiz,bu bölümde özel olarak isimlendirilmiş bazı kuvarsları ele alacağız. Bilindiği gibi kuvars çok yaygın ve çeşitlilik gösterir, bu kadar yaygın bir grubu kendi içinde sınıflandırmak kolay ve kabul görmesi zor bir iş. Değişik amaç ve düşüncelerle farklı adlandırmalar mümkün. Herhalde en doğrusu konunun uzmanlarının yaptığıdığı, ancak çeşitli yerlerde yaşayan insanlar farklı nedenlerle kuvarslara farklı adlandırmalar yapmışlar bunlara bir göz atalım .

            HERKİMER DİAMOND KUVARS:

Bu kuvars ismini ABD de ki New York Eyaletinde bulunan bir yerleşim yerinden almıştır. Bilindiği kadarıyla 19nu YY  da bulunmaya başlanmış ama esas çıkarılma ve tanınması 1970 yıllarda olmuştur.Herkimer lerin oluşum süreci ilginçtir,başlangıç noktası dünyanın “kar topu” dünya denilen ve günümüzden 600 milyon yıl önce olan döneme aittir. Bu dönemin sona ermesi “volkanlar”dönemi ile sona ermeye başlamış ve de herkimerlerin oluşum süreci başlamıştır. Herkimer ler genelde kıta birleşim faylarının olduğu bölgelerde oluşmuştur, ancak bu yerler sığ denizlerdir ve eriyen kar suları ile birlikte “stromataoit” denilen küçük denizcanlılarında patlama oldu yani sayıları inanılmaz çoğaldı ölen bu canlılar iskelet yapısında silis bulunduğu için deniz tabanında büyük kütleler oluşturdu. Bu dönemde olan büyük çaplı depremler bu kayaları ezdi,sıkıştırdı. En altta kalan tabaka metamorfik süreç sonunda “şeyl”haline geldi. Bu siyah renkli şeyl ler içinde oluşmuş olan boşluklarda kuvars oluşumu başladı diğer kuvars çeşitlerine göre bunlar çok daha uzun bir süreçte meydana gelmiştir ayrıca kuvars yüzeyinde diğer kuvarslarda olan çizgiler oluşmamıştır bu nedenlerle herkimer kuvarsları daha parlak ve temiz görünüşlüdür. Herkimerlerin içine fazla yabancı madde girmemiştir girenler genelde hidrokarbonlardır. Herkimer kuvarsları oyuklar içinde oluşmuş ve buralarda bulunur(bulunan kayaçlar zamanla” dolamit “ denen kayaca dönüşmüştür ve burada korunmadadırlar. Bu kristaller 18 adet yüze sahiptir. Daima siyah şeyl ile beraber bulunur. Diğer kuvarslardan hem daha az bulunur hem de pahalıdır. Herkimer lerin oluştuğu bölgede  “Anthroconite”  denilen hidrokarbonlu taşlar bulunur bunlara türkçede “kokulu taş” denir,pis kokarlar ve sıkılırlarsa içinden petrol yağı çıkar. Herkimer lerin olduğu bölgede tuzlu su da bulunur ayrıca aynı yerde petrol bulunma olasılığı yüksektir.Herkimer çeşidi kuvarslar (bu arada unuttuk bu kristaller iki sonludur)dünyanın çeşitli yerletinde bulunmasına karşın (Amerika,Almanya,Çin,vs)sadece ABD de bulunanına da  bu isim verilir.

           DİĞER DİAMOND KUVARSLAR:

Dünyanın birçok yerinde insanlar daha parlak olan kuvarsları elmas benzeterek “diamond”adını yakkştırmışlardır bunların en bilinenlerini yazalım.

1-Bohemian Diamond=Avusturya

2-Cape May Diamond=New Jersey

3-Carrara  diamond=İtalya

4-Diamontes de Sanlsidra=İspanya

5-Lake Cauntry Diamond=Kaliforniya

6-Herkimer Diamond=New York

7-Marmarosch Diamond=Romanya

8-Mikro Beau  Diamond=Fransa

9-Schaumburg Diamond=Almanya

10-Stalberg Diamond=Almanya

Yukarıda yazılı olan kuvarsların hepsi aynı güzellikte değildir en parlak olanları Herkimer ve en sonda ki Stalberg çeşididir.

GWİNDEL KUVARSI:

Almanca bir isimlendirmedir anlamı helezonik veya bükülmüş anlamındadır.Bu tip kuvarzların çok değişik bir büyüme şekli vardır.Bir gwindel kuvarsta C- eksenine parelel büyüyen yan yüzler vardır.Gwindel kuvarzlarının üç çeşit olduğu kabul edilir.

1-kapalı olanlar,bunlar dikdörtgen biçimindedir

2-açık olanlar

3-yarı açık olnlar

Kapalı olanlar genelde küçük yapılıdır,açık olanlar daha büyük yapılıdır.

Gwindel kuvarslar nadir bulunur,İsviçre Alplerinde,Mont Blanc (Fransa),İtalya,Avusturya,Nabibya,Brezilya da görülür.Bu kuvarslar da yavaş büyür,nasıl oluştuğu konusu açığa çıkmamıştır.

            PHANTOM (hayalet )KUVARS:

Bir kuvarsın içinde bir başka kuvars kristali bulunma durumunda verilen isimdir.bir kuvars büyürken diğeri içeride kalmış ve büyümüştür,hayalet kuvars var bazen birden fazla olabilir.Bunlar Rusların matrişko bebeklerle benzer.Genelde içteki kuvars çok net gözükmez,bir süt kuvarsının içinde kaya kuvarsı bulunabilir.

                  FADEN KUVARSI:

Yine Almanca bir terimdir anlamı iplik demektir.Bu tip kuvarsların üzerinde beyaz  bir çizgi vardır,buna dayanılarak bu isim verilmiştir. Bir kaya çatlağında büyüyen kuvars kristali herhangi bir nedenle kırılırsa, meydana gelen kırık veya çatlak onarılır yani yeni kristal oluşumu başlar ancak burada ki büyüme normalden çok hızlı olur ve diğer yüzeyden çok farklı görünüm alır. Bu görünüm kırık boyunca sürer,onarım esnasında içeri giren gazlardan dolayı sütlü bir görünüm kazanır bunlarda ince ip gibi bir görünümdedir.Örnek resimler ekte var.

                   DAUPHİNE ALIŞKANLIĞI:

Bir kuvars büyüme alışkanlığıdır,bu tip kuvarslar normal kuvarslardan daha büyük bir veya fazla “Rhombohedral”yüzeye sahiptir. Birde aynı isimde (Dauphine ikizi)vardır onunla karıştırmamak gerekir.Bu şekilde ayrı büyüme nedeni olarak üç neden gösterilmiştir1-silika sıvıda ki akışkanlar nedeni ile kristalin dengesiz büyümesi 2- çevre kayacın bazı yerlerinin büyümeyi engellemesi 3- yerçekim ile dibe çöken ince tortu nedeniyle dengesiz büyüme.örnekler ek te var.

       NORMAL KUVARS  FORMU:

iyi gelişmiş r- ve z- eşkenar dörtgen yüz ve altıgen prizma halinde olan bir kuvars kristalidir,bazen buna “maderon”adı da verilir,ekte resmi var.

           İĞNE KUVARSLAR:

iğneye benzeyen görünüme sahip,uzamış kuvars kristalleridir.Renksizdiler,dumanlı kuvars olanları nadirdir.Düşük ısıda büyümüşlerdir,ekte resmi var.

      KÜBİK  VE  PSÖDOKÜBİK KUVARSLAR:

Bu tip kuvarslar küp görünümindedir,psödokübik (yalancı kübik anlamındadır)olanlar daha nadir bulunur.Genelde küçük boyutta bulunur,elmas ile karıştırılması olasıdır, ekte resmi bulunmaktadır .

            CUMBERLAND :

Bu şekilde büyüyen kuvars kristalleri elmas görüntüsündedir,genelde renksiz olur.Bazen içerisindeki demir oksitler nedeni ile koyu turuncu renkli olabilir nasıl oluştuğu tüm olarak açıklanamamıştır.

    İSKELET  KUVARSLAR:

Bu bir büyüme farklılığı nedeni ile meydana gelmiş kuvars formudur.Kenarlar yüzeylerden hızlı büyümüş ve pencere çerçevesi gibi görünüm kazanmıştır.Bu tip kristalleşmenin en iyi örnekleri tuz ve altın minerallerinde görünür,kuvarsda sıklıkla içinde sıvı kapanım içerir.ekte resmi var.

A-CRİSTOBALİT  VE. B-CRİSTOBALİT:

Renk:renksiz,beyaz Kristal alışkanlığı: oktohedral veya yuvarlak şekilde

sertlik:6-7 

ö.ağırlığı:2.32-2.36 

Erime noktası:1713 derece .

çift kırılma:0.003

kırılma indisi:1.487-1.484.

 kristal sistemi:dörtgen.

 parıltı:cam.  Diğer özellikler aynı.

Adını Meksika ki bulunduğu yöreden almıştır,yüksek sıcaklık kuvars polimorfudur.Silikaca zengin volkanik kayaçlarda küçük kürecikler veya oktohedral halde bujunur.1470 derecede ve üstünde stabil olarak kalabilir yeryüzünde böyle bir sıcaklık olmayacağı için yüzeyde metastabil dir  (zamanla başka bir minerale döner) bu kuvars polimorfu da iki çeşittir ATipi ve BTipi .  B-Tipi olanların kristal sistemi tetragonal dır ve ö.ağırlığı 2.25-2.28 dir  burada bir not yazmamız gerekiyor.

NOT:Kuvarsların basınç ve sıcaklık ile dönüşümleri sanıldığından daha karmaşıktır. Normal kuvars 573 derecede kendi B-tipine dönüşür, B-Tipi kuvars ise 870 derecede “tridimit ”kuvarsa dönüşür,bu kuvars ise 1470 derecede “cristobalit” kuvarsa dönüşür,  bu kuvarsda 1703 derecede eriyerek silika eriyiğe dönüşür. Durum teorik olurarak böyledir,ama doğada işler böyle yürümez B-tipi kuvarstan A-tipi triadmit kuvarsa geçiş için eriyiğe eser miktarda element ilavesi gerekir bu nedenle doğada bu aşama atlanır ve B-Tipi kuvarstan direk olarak “cristobalit”kuvarsa geçilir.

Fakat sıcaklıklar arası geçiş süreci çok yavaş ve çok hızlı olduğunda durum daha da karmaşıklaşır. A-Tipi normal kuvars çok hızlı şekilde ısıtılırsa yine önce B-Tipi kuvarsa geçiş yapacak ama triadmit  ve cristobalit evreleri atlanarak doğrudan silika eriyiğe dönüşecektir  .(1550 derecede) Peki kuvarsın erime derecesi 1703 derece idi!  bunun açıklaması şudur   B-Tipi kuvarsın erime derecesi normal kuvarstan daha düşüktür.

Eğer eriyen silika eriyiği çok hızlı biçimde soğutulursa bu sefer eriyik “silka cam” a dönüşecektir.silika camların kesin  bir ergime  derecesi yoktur,içine konan ergime düşürücü kimyasallar ile 800 ila 1000 derece de erir.cam sanayinde eriyik içine kullanılmış eski cam eriyik içine belli bir oranda katılır bu da erime derecesini düşürür eğer eriyik halde ki silika yavaş soğumaya uğrarsa B-Tipi cristobalite dönüşüceğinden cam sanayiinde bu durumu önlemek için eryiğin içine kimyasallar atılır.

         A-TRİADMİT  VE  B-TRİADMİT:

Bu iki çeşit kuvars polimorfundan sadece A-Tipi doğada bulunur.a-tipi triadmit  de opal-ct de birlikte bulunurlar B-tipi triadmit normal koşullarda oluştuğu durumda altıgen şeklinde oluşur ancak düşük sıcaklıklarda kendi orijinal kristal şeklini muhafaza ederek A-Tipi triadmit olarak oluşur(bu olaya paramorf denir)

Renk: renksiz,beyaz,sarımsı beyaz ,grimsi. sertlik:6.5-7  ö.ağırlık:2.25-2.2& kristal sistemi:triklinik

A-tipi triadmit 100 derecenin altında stabildir

B-tipi triadmit ise 870 derecenin üstünde ki sıcaklıklarda stabildir.Fakat 1470 derecenin üstünde B-tipi cristobalite dönüşür .Triadmit kuvarsın değişik sıcaklıklara tekabül eden 7 değişik alt çeşidi vardır ve bunlar birbiri ile geri dönüşümlüdür

          L E C H A T E L İ E R İ T E:

erimiş silikanın çok hızlı şekilde soğuması ile oluşur.Cam olduğu için amorf maddedir bu nedenle teknik olarak mineral kabul edilmez.

Normal koşullar da silikayı (kuvarsı)eritecek sıcaklık bulunmaz ayrıca erise bile daha yavaş soğuyacağı  için “lechatelierte”oluşmaz ancak eğer yüzeyde kuvars kumlar üzerine yıldırım düşerse meydana gelen sıcaklık kuvarsı eriterek sıvı hale getirir ve yüzey koşulları bu oluşum için çok soğuk olacağından eriyik hızla katı hale gelir.İşte oluşan bu camsı,boru şeklinde ki oluşuma “fulgurit”adı verilir.

Fulgurit ender oluşur ve bulunur,bir başka oluşabilme şekli de meteor çarpması sonucunda olabilir.

              M E L A N O P H L O G İ T E:

Bu tip oluşum ilk defa Sicilya da bukunmuştur,(1876 yılında)daha sonra Çek Cumhurriyetinde ve ABD de Kaliforniya da bulundu.Kristal sistemi dörtgendir.

renk:renksiz,beyazsu berraklığında ve üzerinde kırmızı,kahverengi noktalar.

sertlik:6.5-7  kimyasal yapı:46SiO2.6(N2,CO2),2(CH4,N2)

ısıtıldığında bazıları siyaha dönüşür.

Sedimanter kayaç çatlaklarında oluşur.

              C H İ B A İ T E:

ilk defa bir mineral çeşidi olarak 2009 yılında kabul edildi.Aslında bu da “melanophlogite”gibi bir kuvars polimorfu kabul edilmez,çünkü saf silka değildir,şu ana kadar yanlızca Japonya da bulunmuştur,bulunduğu yörenin ismi verilmiştir(Chiba)kalsit ve kalsedonla  birlikte bulunmuştur.

renk:renksiz  sertlik:6.5-7  ö.ağırlık:1.9 kristal sistemi:izometrik

kimyasal yapı:SiO2.n(CH9,C2H6,C3H8,C4H10)

               S E İ F E R Tİ T E:

bir silika polimorfudur,35 Gps gibi çok yüksek basınç altında oluştuğu sanılmaktadır .(elmasın oluşum basıncının da çok ötesinde,elmas en az 120 km ve buna tekabül eden basınç altında oluştuğunu ekliyelim)

Yoğunluğu çok yüksektir ancak “stishovite”ile kıyaslanabilir.İlk defa Hindistan da bulunmuştur.Teorik olarak yerin 1700 km altında oluştuğu kabul edilir.

ö.ağırlığı:4.31 stishovit  ten biraz fazla ) renk:renksiz sertlik.bilinmiyor yapısı “tetrahedral”değildir bu sebeble ayrı tanımlanır Stishovite gibi ortada bir silisyum atomu etrafında altı adet oksijen atomu ile sarılmıştır.

Stabil bir mineral değildir,Mars gezegenin de olduğu bilinir ,kristal sistemi”ortorombik”tir.

                          C O E S İ T E:

Bir kuvars polimorfudur,meydana gelebilmesi için büyük sayılacak basınca (2-3 GPA)ve ortanın üzerinde sıcaklığa ihtiyaç duyar.

renk:renksiz  sertlik:7.5-8 ö.ağırlık:2.92 kristal sistemi:monoklinik

Küçük tanecikler halinde bulunur. Metamorfik kayaçlarda dünyanın pek çok yerinde bulunmuştur .

                   S T İ S H O V İ T E:

çok sert bir kuvars polimorfudur,1961 yılında bulundu.Bilindiği gibi kuvarslara HF(hidroflorik asit) dışında hiçbir asit etkilemez ancak bu kuvars çeşidine bu asitte etkilemez(aslında durum biraz farklıdır sulandırılmamış HF asit zaman içinde etki yapar,konu ile ilgili deney sonuçları elimde var)

Elmastan sonra doğada bulunan en sert mineraldir,sertliği 9.5 dir.

Renk:renksiz  ö.ağırlık:4.28  optik:tek eksenli görünüş:saydam

kırılma indisi:1.799-1.845 (çok yüksek normal kuvarsla kıyaslayın)

kristal formu:diprimidal

Dünya üzerinde çok çok ender bulunur,bulunan kristaller çok küçüktür en son bildiğim kadarı ile 14mm büyükliğündedir benim bulduğum ise 18 mm boyutunda idi(bu mineralin fotosu yoktur bu nedenle kendi bulduğum taşın fotosunu koydum )

Stishovitin oluşabilmes için gereken basınç 10GPA civarıdır(aslında farklı basınçlarda meydana gelen stishovite ler vardır)ayrıca sıcaklğln da 1200derece üstü olması gereklidir.

ısı iletim kapasitesi yüksektir 24,0 J/mol.k. dir(şunu ekliyeyim taşı bulduğumda çarka tuttum, çarkta sanayi elması düzeltmekte kullanılan sertliği yüksek taş vardı dakikalarca sürtmeme karşın ne aşındı ne de ısındı hatta ışık parlaması olmadı buna karşın çarkta ki taşı yedi!)

Stishovite yeryüzünde normal olarak bulunmaz ancak meteor impact (çarpma) bölgesinde veya lamproit bacasında bulunur.

                       K E A T İ T E:

Bir kuvars polimorfudur 2013 yılında bulunmuştur.Ultra yüksek basınçta oluşan kristaller(garnet)gövdesinde ve kayaç içinde bulunmuştur.Sentetik olarak da yapılmıştır.Mikroskopik büyüklüktedir,kristalleri dikdörtgen biçimdedir.

Adını “Keat”isimli bilim insanından alır1959 yılında önce lab. da oluşturulmuş 2013 yılında da bulunmuştur.Fofoğrafı yoktur.

                   S İ L H Y D R İ T E:

renk:beyaz  sertlik:1  ö.ağırlık:2.141. kristal sistemi:ortorombik

Kimyasal yapısı :3SiO2.H2O

ismi su ve silis anlamında dır.1970 yılında bir mineral olduğu kabul edilmiştir.Beyaz yumuşak, mikrokristalli yoğun şekilde dir.Kurutulursa özgül ağırlığı düşeceği içn suda yüzer.Mağaralarda bulunur. 

Bu diagramda bazı eksiklikler olduğu hemen fark edilecektir, bütün silis polimorfları yoktur.Bunun nedeni eğer bir mineral metastabil ise gösterilmemiştir.

(metastabil, stabilin tam zıttıdır)ayrıca “seifertite”minerali ile ilgili de bilgi yoktur çünkü bu mineral yeryüzü koşullarında meydana gelmez.

Dikkat edilirse diagramın sağına doğru gidildikce sıcaklık ve basınç artar(sıcaklık arttıkca kristal kafes içinde ki titreşim artar sonuçta kafes yapısının korunması için yapı genişler ancak bu durum bir yere kadar böyle devam eder yani sıcaklık arttıkca kafes genişler sonuçta birim kare başına daha az atom düşeceğinden yoğunluk ve sertlik düşer ama yazdığımız gibi bu durum basınç faktörünün çok yükselmesi ile süreç ters işlemeye başlar.Sıcaklığın doğa koşullarında artmasının yolu derinliğin artması ile mümkündür kritik derinlikte basınç öylesine artar ki kafes yapısının genişlemesine engel olur.Bu durumda mevcut kristal sistemi iflas eder başka bir sisteme geçilir yeni sistem de birim kare başına daha fazla atom düşer neticede yeni mineralin ö.ağırlığı ve sertliğl yükselir.Bu durumun en çarpıcı örneği “stishovite”mineralidir, ö.ağırlığı 4.29 ve sertlik 9.5 olur(çoğu kaynakta farklı sertlik bilgileri verilmiştir benim yazdığım  bilgi doğrudur pek çok kez araştırılmıştır farklı bilgilerin sebebi bu taşın çok çok nadir olması ve resminin dahi bulunmaması ancak sınırlı sayıda büyük labaratuvarlarda incelenmesi vede üzerinde yapılan çalışmaların neticeye tam ulaşamaması olarak gösterilebilir.Şunu da ekliyeyim ki tarafımdan bu nadir mineral bulunmuştur, uzunluk 18mm dir, biprimidal yapıdadır)bu mineral de tam bir yapı değişikliği söz konusudur çünkü artık “tetrahedral” yoktur ortada bir adet silisyum atomunu altı adet oksijen atomu sarmıştır böylece daha dar alana daha çok madde sıkışmış bu durumda olağanüstü sertliği getirmiştir.

İkinci diagramda ise sıcaklık, basınç,derinlik değişimlerinde hangi mineraller oluşuyor ve stabil kalıyoru gösteriyor, bu çizelgeye bir defa değil pekçok defa bakmanızı faydalı bulurum, ilkbaşlarda fazla birşey anlamasanız bile daha sonraları durumun değiştiğini göreceksiniz.Bazı açıklamaları eklemek gerekiyor.Yerkabuğu nun kalınlığı her yerde aynı değildir, okyanuslarda 7km karalarda ise 35km ortalama, fakat kıta çarpışma bölgelerinde derinlik 90km yi bulur hatta geçer.Ayrıca dünya yüzeyinde sıcaklık eksi 100dereceyi bulan kutup ile artı 1300dereceye varan mağma sıcaklığı olduğunu, bu durumun hem mineral oluşumunda hem de stabil kalabilme durumuna direk etkilediğini dikkat edilmesini dikkatinize sunuyorum.Bu bilgilendirmeden sonra silis polimorflarının tanıtılmasına geçebiliriz.

A-TİPİ KUVARS:

Alfa ve normal kuvars da denir bu çeşidin özellikleri ile ilgili bilgi yazı dizisinin ilk lbölümlerinde verilmiştir, özetlersek;normal kuvars 573 derece ye kadar olan sıcaklıklarda oluşur(bunun anlamı daha az sıcaklıklarda oluştuğudur yani 575derecede oluşan a-tipi kuvars değil başka bir çeşit oluşur manasındadır)bu nedenle de aynı zamanda “düşük sıcaklık kuvarsı”da denir.Ametist, sitrin, dumanlı gibi pek çok çeşidi bulunur.Yeryüzünde bu kuvars stabildir

B-TİPİ KUVARS:

Yüksek sıcaklık kuvarsıdır, Beta kuvars da denir.Bu kuvars normal kuvarsa her bakımından en yakın kuvarstır.ö.ağırlığı 2.53 dür ancak kristal yapısı trigonal değil hegzogonal. sıcaklık artışı  nedeniyle meydana gelen titreşimleri karşılamak için kafes yapı hafif şekilde genişler (bu durum bir miktar ağırlıkta düşmeye yol açar)bu genişlemeyi en iyi karşılayacak olan altılı yani hegzagonal yapıya geçilir.

Normal kuvarslarda olduğu gibi bu çeşitde de sağ ve sol kristaller oluşur (yazıda bu konuya henüz girilmedi)normal kuvars ile B-tipi arasında ki geçişler anlık olarak oluşur ve bu geçişler tersinir durumdadır(iki farklı geçiş mümkün anlamın da)bu nedenledir ki kolleksiyonerlerin elinde ki bütün B-tipi kuvarslar aslında A-tipi  kuvarsın “psödemorf”dur yani yalancı kristallidir.

B-tipi kuvarsların saydam olanı nadir bulunur, çoğunluk la mat ve yarı saydamdır.

MOGANİT:

Bir silis polimorfu olarak ilk defa 1976yılında İspanyanın “grand canaria” adasında ki “mogan” formasyonun da tanımlandı.

Moganit silikası kalsedon ile birlikte büyür, farklı kalsedon çeşitlerinde bulunur, çakmak taşı ve çörc de daha az görülür.moganit çok nadir olarak saf halde bulunur.moganit “Evaporltlerde”daha sık görülür,Evaporit demek göl veya deniz sularının buharlaşması sonucu geri kalan çökelti demektir Türkiye jeolljik geçmişi sebebi ile bu çeşit yataklar yönünden çok zengindir bizde ki bor minerali buradan kaynaklanır.

Kalsedon ile birlikte silika eriyiklerinden oluşan moganit zaman içinde dönüşüme  uğrar ve kalsedonda ki oranı azalır(100-150 milyon yıl)vede sıfıra kadar düşer.Yukarıda ki diagramda stabil olmadığı için gösterilmemiştir.

OPAL TAŞI:

Opal bir mineral  değildir, iç yapısında kristal yoktur, bu neden le “mineralid”olarak adlandırılır.Opal nadir bir mineral olduğu düşünülsede değildir.yaygın bir taş tır, opal taşı diğer silis polimorfları gibi silikca  zengin, kaya boşluklarında oluşur.Bir kısmı ise biyolojik kökenlidir(denizlerde yaşayan iskeleti silisce zengin “diatomit ve radyolorit”gibi canlıların deniz tabanına çökmesi ile oluşur.Opallerın çok çeşidi vardır,biz burada yapısına göre çeşitlerden söz edeceğiz.Önce opalların ortak noktalarını yazalım, kristal yapı yoktur, içeriğinde su(sıvı jel) vardır.

Opal çeşitleri:

1-OPAL-C:mikrokristal li yapıların dönüşüme uğraması ile oluşur.Diyatomit ler ve “menilite”çeşitlerini kapsar(menilite minerali dünyada sadece üç ülkede bulunmuştur, yaptığım aramalar da bu mineralin yüzlerce örneğini buldum, taşın tsnınmasında Erol Mavi arkadaşın katkısı olmuştur kendisine tekrar teşekkür ediyorum.

2-OPAL-CT:Yine mikrokriztalli çeşit ten dönüşime uğramış olanıdır

OPAL-AG:İçeriğinde jel benzeri sıvı bulunur değerli ve ateş opali kapsar.

OPAL-AN:Ağ benzeri yapısı vardır, amorftur, Hyalite opal ve doğal camı kapsar.

                                           Opal “opalesans”denilen kendine özgü parıldaması vardır, renk oyunları yapar.Opalin esas arananı bu renk oyunları yapanlardır ve diğerlerinden ayırmak için değerli opal diye belirtilir.Bu tjp opallerde kendi içinde ikiye ayrılır1-beyaz pller 2-siyah opaller.En değerli opaller siyah olanlarıdır, siyahlığın nedeni içinde ki karbon bileşiklerinden kaynaklanır( doğa da siyah renge sebeb olan etkenleri sıralayalım, faydalı olacağına eminim1-manganez elementi etkisi ile siyahlaşmalar olur2-karbon bileşikleri nedeni ile olanlar ki bu genelde biyolojik kökenlidir3-demir bileşikleri sebebi olanlar4-radyasyon etkisi ile olanlar5-yanlış kristalleşme nedeni ile mineralin C-ekseninin ışık geçirememesi sonucu siyahlaşma6-amorf maddelerde obsediyen gibi, içinde ki kapanımlardan dolayı olanlar.)tam burada bazı gerçeklere bakmak gerekiyor.Bugün kü dünya da opal taşı denince akla Avusturalya gelir çünkü dünya da satılan değerli opalin %98 ni bu ülke sağlar.Yukarıda bahsettiğimiz “evaporit”oluşumu bu ülkede de yoğun olarak vardır ve siyah opallerin siyah olmasınj sağlayan şey ise deniz kökenli canlılardan gelen karbondur.Yapılan bu tesbit çok önemlidir benim varsayımım her iki ülke jeolojik tarihi yönünden benzeşmeler gösterir.kestirmeden şu sonuca ulaşılır, Anadolunu  siyah opal ve değerli opal yönünden zengindir.Burada mesele şu;opal ile kalsedon birlikte oluşur, opal dayanıksız bir taştır eğer kırılır ve çatlarsa içinde ki sıvıyı  kaybeder ve zamanla kalsedonlaşmaya uğrar tek sebeb bu değildir yoğun ışık da aynı sonucu verecektir.Avusturalya  da  opal ortalama 33metre derinlikten çıkarılır genelde üst kısımlarda kalsedon vardır bozucu etkenlerin etkilemediği derinlikte değerli opal bulunur.konuyu burada keselim, ilgili olan değerlendirsin…

Değerli opalin renk oyunlarını gösterme nedeni şudur;ilk olarak bu tip opallerde içinde bulunan sıvı(jel yüzdesi yüksektir(%20 nin üstünde)ikinci olarak içinde çok küçik kürecikler vardır, bunların boyutu 100-500nm civarındadır(bu boyut ışığın dalga boyutuna uyumludur)kürecikler ardında jel vardır ve ikisinin kırılma indisi farklıdır eğer kürecikler eş boyutta olursa gelen ışık kırılım ızgarasında kırılmlara  uğrar.kırılan ışık renk oyunları gösterir.Opalin yapısı anlaşıldığı için kolaylıkla  sunisi yapılabilmektedir.değerli opaller yukarıda yazılan nedenlerden dolayı sıcak yaz günlerinde yakıcı güneş ışığından korunmalıdır.Yine benzeri sebeblerle bu taşlar genelde kabaşon olarak işlenir, dış etkenlere açık süs taşı olarak kullanılırken ve temizlik yapılırken dikkat edilmelidir.

Hyalit opali  ise genelde renksizdir hafifce renk oyunu yapabilir, esas olarak volkanik kayaçların boşluklarında oluşur, batriyadal(üzümsü)görünüşü vardır, cama benzer.Ek te ki resimdde görülen süt opali Türkiye menşelidir bu tip opaller de demir ve manganez bileşikleri “dentrit” denilen çalı görünüşlü oluşumlara sebeb olur.Opal konusu çok  uzun bir mesele onu bir başka yazıya bırakalım.

Bu diagramda bazı eksiklikler olduğu hemen fark edilecektir, bütün silis polimorfları yoktur.Bunun nedeni eğer bir mineral metastabil ise gösterilmemiştir.

(metastabil, stabilin tam zıttıdır)ayrıca “seifertite”minerali ile ilgili de bilgi yoktur çünkü bu mineral yeryüzü koşullarında meydana gelmez.

Dikkat edilirse diagramın sağına doğru gidildikce sıcaklık ve basınç artar(sıcaklık arttıkca kristal kafes içinde ki titreşim artar sonuçta kafes yapısının korunması için yapı genişler ancak bu durum bir yere kadar böyle devam eder yani sıcaklık arttıkca kafes genişler sonuçta birim kare başına daha az atom düşeceğinden yoğunluk ve sertlik düşer ama yazdığımız gibi bu durum basınç faktörünün çok yükselmesi ile süreç ters işlemeye başlar.Sıcaklığın doğa koşullarında artmasının yolu derinliğin artması ile mümkündür kritik derinlikte basınç öylesine artar ki kafes yapısının genişlemesine engel olur.Bu durumda mevcut kristal sistemi iflas eder başka bir sisteme geçilir yeni sistem de birim kare başına daha fazla atom düşer neticede yeni mineralin ö.ağırlığı ve sertliğl yükselir.Bu durumun en çarpıcı örneği “stishovite”mineralidir, ö.ağırlığı 4.29 ve sertlik 9.5 olur(çoğu kaynakta farklı sertlik bilgileri verilmiştir benim yazdığım  bilgi doğrudur pek çok kez araştırılmıştır farklı bilgilerin sebebi bu taşın çok çok nadir olması ve resminin dahi bulunmaması ancak sınırlı sayıda büyük labaratuvarlarda incelenmesi vede üzerinde yapılan çalışmaların neticeye tam ulaşamaması olarak gösterilebilir.Şunu da ekliyeyim ki tarafımdan bu nadir mineral bulunmuştur, uzunluk 18mm dir, biprimidal yapıdadır)bu mineral de tam bir yapı değişikliği söz konusudur çünkü artık “tetrahedral” yoktur ortada bir adet silisyum atomunu altı adet oksijen atomu sarmıştır böylece daha dar alana daha çok madde sıkışmış bu durumda olağanüstü sertliği getirmiştir.

İkinci diagramda ise sıcaklık, basınç,derinlik değişimlerinde hangi mineraller oluşuyor ve stabil kalıyoru gösteriyor, bu çizelgeye bir defa değil pekçok defa bakmanızı faydalı bulurum, ilkbaşlarda fazla birşey anlamasanız bile daha sonraları durumun değiştiğini göreceksiniz.Bazı açıklamaları eklemek gerekiyor.Yerkabuğu nun kalınlığı her yerde aynı değildir, okyanuslarda 7km karalarda ise 35km ortalama, fakat kıta çarpışma bölgelerinde derinlik 90km yi bulur hatta geçer.Ayrıca dünya yüzeyinde sıcaklık eksi 100dereceyi bulan kutup ile artı 1300dereceye varan mağma sıcaklığı olduğunu, bu durumun hem mineral oluşumunda hem de stabil kalabilme durumuna direk etkilediğini dikkat edilmesini dikkatinize sunuyorum.Bu bilgilendirmeden sonra silis polimorflarının tanıtılmasına geçebiliriz.

A-TİPİ KUVARS:

Alfa ve normal kuvars da denir bu çeşidin özellikleri ile ilgili bilgi yazı dizisinin ilk lbölümlerinde verilmiştir, özetlersek;normal kuvars 573 derece ye kadar olan sıcaklıklarda oluşur(bunun anlamı daha az sıcaklıklarda oluştuğudur yani 575derecede oluşan a-tipi kuvars değil başka bir çeşit oluşur manasındadır)bu nedenle de aynı zamanda “düşük sıcaklık kuvarsı”da denir.Ametist, sitrin, dumanlı gibi pek çok çeşidi bulunur.Yeryüzünde bu kuvars stabildir

B-TİPİ KUVARS:

Yüksek sıcaklık kuvarsıdır, Beta kuvars da denir.Bu kuvars normal kuvarsa her bakımından en yakın kuvarstır.ö.ağırlığı 2.53 dür ancak kristal yapısı trigonal değil hegzogonal. sıcaklık artışı  nedeniyle meydana gelen titreşimleri karşılamak için kafes yapı hafif şekilde genişler (bu durum bir miktar ağırlıkta düşmeye yol açar)bu genişlemeyi en iyi karşılayacak olan altılı yani hegzagonal yapıya geçilir.

Normal kuvarslarda olduğu gibi bu çeşitde de sağ ve sol kristaller oluşur (yazıda bu konuya henüz girilmedi)normal kuvars ile B-tipi arasında ki geçişler anlık olarak oluşur ve bu geçişler tersinir durumdadır(iki farklı geçiş mümkün anlamın da)bu nedenledir ki kolleksiyonerlerin elinde ki bütün B-tipi kuvarslar aslında A-tipi  kuvarsın “psödemorf”dur yani yalancı kristallidir.

B-tipi kuvarsların saydam olanı nadir bulunur, çoğunluk la mat ve yarı saydamdır.

MOGANİT:

Bir silis polimorfu olarak ilk defa 1976yılında İspanyanın “grand canaria” adasında ki “mogan” formasyonun da tanımlandı.

Moganit silikası kalsedon ile birlikte büyür, farklı kalsedon çeşitlerinde bulunur, çakmak taşı ve çörc de daha az görülür.moganit çok nadir olarak saf halde bulunur.moganit “Evaporltlerde”daha sık görülür,Evaporit demek göl veya deniz sularının buharlaşması sonucu geri kalan çökelti demektir Türkiye jeolljik geçmişi sebebi ile bu çeşit yataklar yönünden çok zengindir bizde ki bor minerali buradan kaynaklanır.

Kalsedon ile birlikte silika eriyiklerinden oluşan moganit zaman içinde dönüşüme  uğrar ve kalsedonda ki oranı azalır(100-150 milyon yıl)vede sıfıra kadar düşer.Yukarıda ki diagramda stabil olmadığı için gösterilmemiştir.

OPAL TAŞI:

Opal bir mineral  değildir, iç yapısında kristal yoktur, bu neden le “mineralid”olarak adlandırılır.Opal nadir bir mineral olduğu düşünülsede değildir.yaygın bir taş tır, opal taşı diğer silis polimorfları gibi silikca  zengin, kaya boşluklarında oluşur.Bir kısmı ise biyolojik kökenlidir(denizlerde yaşayan iskeleti silisce zengin “diatomit ve radyolorit”gibi canlıların deniz tabanına çökmesi ile oluşur.Opallerın çok çeşidi vardır,biz burada yapısına göre çeşitlerden söz edeceğiz.Önce opalların ortak noktalarını yazalım, kristal yapı yoktur, içeriğinde su(sıvı jel) vardır.

Opal çeşitleri:

1-OPAL-C:mikrokristal li yapıların dönüşüme uğraması ile oluşur.Diyatomit ler ve “menilite”çeşitlerini kapsar(menilite minerali dünyada sadece üç ülkede bulunmuştur, yaptığım aramalar da bu mineralin yüzlerce örneğini buldum, taşın tsnınmasında Erol Mavi arkadaşın katkısı olmuştur kendisine tekrar teşekkür ediyorum.

2-OPAL-CT:Yine mikrokriztalli çeşit ten dönüşime uğramış olanıdır

OPAL-AG:İçeriğinde jel benzeri sıvı bulunur değerli ve ateş opali kapsar.

OPAL-AN:Ağ benzeri yapısı vardır, amorftur, Hyalite opal ve doğal camı kapsar.

                                           Opal “opalesans”denilen kendine özgü parıldaması vardır, renk oyunları yapar.Opalin esas arananı bu renk oyunları yapanlardır ve diğerlerinden ayırmak için değerli opal diye belirtilir.Bu tjp opallerde kendi içinde ikiye ayrılır1-beyaz pller 2-siyah opaller.En değerli opaller siyah olanlarıdır, siyahlığın nedeni içinde ki karbon bileşiklerinden kaynaklanır( doğa da siyah renge sebeb olan etkenleri sıralayalım, faydalı olacağına eminim1-manganez elementi etkisi ile siyahlaşmalar olur2-karbon bileşikleri nedeni ile olanlar ki bu genelde biyolojik kökenlidir3-demir bileşikleri sebebi olanlar4-radyasyon etkisi ile olanlar5-yanlış kristalleşme nedeni ile mineralin C-ekseninin ışık geçirememesi sonucu siyahlaşma6-amorf maddelerde obsediyen gibi, içinde ki kapanımlardan dolayı olanlar.)tam burada bazı gerçeklere bakmak gerekiyor.Bugün kü dünya da opal taşı denince akla Avusturalya gelir çünkü dünya da satılan değerli opalin %98 ni bu ülke sağlar.Yukarıda bahsettiğimiz “evaporit”oluşumu bu ülkede de yoğun olarak vardır ve siyah opallerin siyah olmasınj sağlayan şey ise deniz kökenli canlılardan gelen karbondur.Yapılan bu tesbit çok önemlidir benim varsayımım her iki ülke jeolojik tarihi yönünden benzeşmeler gösterir.kestirmeden şu sonuca ulaşılır, Anadolunu  siyah opal ve değerli opal yönünden zengindir.Burada mesele şu;opal ile kalsedon birlikte oluşur, opal dayanıksız bir taştır eğer kırılır ve çatlarsa içinde ki sıvıyı  kaybeder ve zamanla kalsedonlaşmaya uğrar tek sebeb bu değildir yoğun ışık da aynı sonucu verecektir.Avusturalya  da  opal ortalama 33metre derinlikten çıkarılır genelde üst kısımlarda kalsedon vardır bozucu etkenlerin etkilemediği derinlikte değerli opal bulunur.konuyu burada keselim, ilgili olan değerlendirsin…

Değerli opalin renk oyunlarını gösterme nedeni şudur;ilk olarak bu tip opallerde içinde bulunan sıvı(jel yüzdesi yüksektir(%20 nin üstünde)ikinci olarak içinde çok küçik kürecikler vardır, bunların boyutu 100-500nm civarındadır(bu boyut ışığın dalga boyutuna uyumludur)kürecikler ardında jel vardır ve ikisinin kırılma indisi farklıdır eğer kürecikler eş boyutta olursa gelen ışık kırılım ızgarasında kırılmlara  uğrar.kırılan ışık renk oyunları gösterir.Opalin yapısı anlaşıldığı için kolaylıkla  sunisi yapılabilmektedir.değerli opaller yukarıda yazılan nedenlerden dolayı sıcak yaz günlerinde yakıcı güneş ışığından korunmalıdır.Yine benzeri sebeblerle bu taşlar genelde kabaşon olarak işlenir, dış etkenlere açık süs taşı olarak kullanılırken ve temizlik yapılırken dikkat edilmelidir.

Hyalit opali  ise genelde renksizdir hafifce renk oyunu yapabilir, esas olarak volkanik kayaçların boşluklarında oluşur, batriyadal(üzümsü)görünüşü vardır, cama benzer.Ek te ki resimdde görülen süt opali Türkiye menşelidir bu tip opaller de demir ve manganez bileşikleri “dentrit” denilen çalı görünüşlü oluşumlara sebeb olur.Opal konusu çok  uzun bir mesele onu bir başka yazıya bırakalım.

SİLİS GURUBU:

Kuvars ve silis polimorfları (polimorf:bir mineralin aynı  kimyasal özelliklere sahip ancak farklı fiziksel özelliklere sahip olanına verilen isimdir)öaşağıda yazılmıştır.

1-) Normal kuvars (alfa kuvars denir, a-kuvars olarak gösterilir. Düşük sıcaklık kuvarsı da denir.

2-)Yüksek sıcaklık kuvarsı (Beta kuvarsı denir, B-kuvars olarak gösterilir)

3-) Triadmit (düşük sıcaklık, a-triadmit kuvars)

4-) B-triadmit kuvars(yüksek sıcaklık triadmit i)

5-) Cristobalite(düşük cristobalite de denir)

6-) Yüksek cristobalite

7-) Moganit

8-) Koezit

9-) Keatite

Aşağıdakiler ise silika kabul edilmeyen polimorf çeşitleridir(sebebi konusu geldiğinde açıklanacaktır.

10-) Stishovite

11-) Seifertite

Aşağıda yazılanlar ise kristal yapısı olmayanlardır(minerolit)

12-) Opal

13-) Lechatelierite

Aşağıdakiler ise bağlantılı bileşiklerdir

Melanofit  (saf SiO2 değil)

Chibaite   (saf SiO2 değil)

Silhydrite   (saf SiO2 değil)

Yukarıda yazılanlar Türkce okunuşu ile değil İngilizcede ki yazılışı ile verilmiştir.Zaten burada yazılanlar halk arasında bilinmez.

Silisin esas yapısını SiO4 “tetrahedral ” adı verilen yapı oluşturur.Bu yapıda ortada bir silisyum atomu ve etrafında dört adet oksijen atomu vardır, her bir oksijen atomu iki adet silisyum atomu ile bağlıdır.Bireysel olarak silisyum ve oksijen atomları serbest hareket edemez, aralarında ki kimyasal bağ iyonik değil kovalent ve polar bağdır.(İyonik bağ: bir metal ile ametalin yaptığı bağdır, bu bağ şeklinde bir element son yörüngesinde ki elektron eksiğini diğer elementten alarak tam olana tamamlar diğer element ise son yörüngesinde ki fazlalıkları vererek tam sayıda kalır.Örnekleyelim, magnezyum(Mg)ile Demir (Fe)metali iyonik bağı şöyle yaparlar, Mg- elementi son yörüngesinde ki iki elektronu Fe- elementine vererek kalan son yörüngesini sekizde bırakarak +2 değerlilik kazanır ve elektriksel olarak nötr olmaktan çıkar. Fe  ise son yörüngesine iki elektron alarak sekize tamamlamış olur ancak elektriksel olarak( -2) olur.İki karşıt elektriksel güç birbirini çekeceği için sağlam bir bağ kurmuş olurlar.

Kovalent bağ:iki ametal arasında olur, iki çeşidi vardır A-) polar bağ  B-) apolar bağ

Polar bağ: iki ayrı  ametal son yörüngelerinde ki elektronlarını ortaklaşa kullanarak ikiye veya sekize tamamlar.örnek su (H2O)böyledir.Hidrojenin bir elektronu vardır (ikiye tamamlaması gerekir) iki adet H atomu bir O ile (O- nin son yörüngesinde altı adet elektron vardır ve sekize tamamlamak ister)bir araya gelerek her iki taraf da isteğini sağlamış olur.

Apolar bağ:iki aynı ametal elementin bir araya gelerek  oluşturduğu bağ şeklidir.örnek:iki hidrojen atomu bir araya gelir, birer olan elektronlarını ortaklaşa kullanarak yörüngelerini iki elektrona tamamlamış olurlar.)

İşte bu tip yapıya “makro moleküler yapı”denir.Tetrahedral yapı demek dört yüzlü yapı demektir.kuvarsın en küçük biriminin dört yüzü olduğu anlaşılır.

Ortada bulunan silisyum ile oksijen 109,5 derecelik açı ile bağlıdır, ayrıca her bir tetrahedral hücre diğer hücrede ki oksijen atomu ile birbirine bağlıdır buna “tetrahedralsal bağ”denir.(ağ silikatları)işte bu ağ oluşurken 144 derecelik bir açı ile bağ kurulur(eğer düz şekilde olsa idi meydana gelecek açı 180 derece olurdu.Var olan bu yapı nedeni  ile kuvars sert bir mineraldir.Çeşitli silis biçimleri arasındaki fiziksel farklılıklar (sertlik, özgül ağırlık gibi)işte bu bağlantı ve açı farklılıklarından kaynaklanır.

Bir kristal homojen(homo-benzer demektir, burada anlam benzer yapıda anlamındadır)yapıdadır ve katı bir cisimdir.Bir kristal nasıl bir yapıda ise her seferinde kendini tekrar ederek benzer yapıda  ki mineralini oluşturur.İşte tekrarlanan bu yapıya “Motif”denir.Bir mineralog bilinmeyen bir minerale uygun mikroskopla baktığında işte bu yapıyı ortaya çıkarmaya çalışır.

SiO4 tetrahedral kuvarsın temel yapı taşı kabul edilmesine karşın kuvars özelliğini ortaya koymak için tek başına yeterli değildir.Farklı kristal sistemlerine ait aynı kimyasal formüle sahip olmasına rağmen farklı silis modifikasyonları mevcuttur.Bu durumda kuvars temel yapısını başka bir yöntem kullanarak tanımlamalıyız.Esasında buradan sonrası olabildiğince karışık, çok basite indirgeyerek devam edebiliriz yoksa pek çok arkadaş okumayı bırakacağını tahmin ediyorum.Meselemiz şu idi , en basit kuvars birimi nasıl tanımlanmalı?İlk önce dedik ki tetrahedral bir yapı var, bunda bir silis atomuna karşı dört oksijen atomu var dedik ama sonra pek çok değişik yapıyı gösteremediği için kabul etmedik.Aslında üç adet tetrhedral yapı bir araya gelir ve silisin en küçük birimini oluşturur, bu durumda üç silis atomuna karşılık on adet oksijen atomu vardır ancak iki adet ortak kullanılanıda ekleriz böylece oniki sayısına varırız.Böylece Si 3 O 12 burada iki adet oksijen ortak kullanıldığı için Si 3 O 10 olur ama tetraherdal ağ içinde her oksijen atomu iki adet sllisyum atomu ile bağiı olduğu için formülümüz Si 2 O 6 ya değişir,  aslında bütün silis çeşitlerinin ortak formülü bu formüldür ama tek bir silis ile ifade edilirse formül Si O2 ye gelir.(üç lü sistemi tek sayıya indirgersek anlamında)

Resimlerde tetrahedral yapının iki çeşit boşluk oluşturduğu görülür, kuvars silikat ağları yukarı aşağı düzleminde biri daha geniş iki çeşit boşluk oluşturur işte bu boşluklardan ışık geçer ve cismin saydam görülmesine sebeb olur işte böyle düzleme mineralojide C-ekseni denir taş işleyen kişiler bu nedenle bir taş istediği kadar büyük olsun, içi temiz olsun hatta saydam görünsün eğer C-ekseni kirli ise o taşı işlemek istemez çünkü taş işlenirken bu kısım esas alınarak kesilip fasetlenir eğer burada sorun varsa taş parlamaz.

Silkanın esas yapı elemanı SiO4 tetrahedralı demiştlk, kuvars ta bu yapılar üç boyutlu olarak ve katı şekilde bağlanır ve bağlanma açılarına kristal sistemine göre polimorfları oluşur demiştik bunlardan iki tanesi yani 1-stishovite    2-seifert ite tetrahedral değildir.iki mineral silis oluşumu olmasına rağmen yapısı tamamen farklıdır burada bir silisyum atomunun etrafında altı adet oksijen atomu bulunur.böylece bu ikisine ağ silikatı diyemeyiz.

Normal koşullarda normal (yeryüzü koşullarında) kuvars stabil  bir mineraldir, bunun anlamı zamanla başka bir minerale dönüşmez.Bunun ters örneğini verelim biraz şaşırtıcı olacak ama elmas stabil bir mineral değildir zamanla grafite dönüşür neyseki gereken zaman  çok uzun bir süredir milyarlarca yıl gerekir.Bunun sebebi de elmas yoğun basınç ve sıcaklık altında oluşur bu ortamda elmas stabildir yeryüzüne ulaşınca şartlar değişmiştir, benzeri şekilde bütün silikatlar yeteri kadar zaman içinde yeryüzünde normal kuvarsa (a-tipi ) dönüşür.

Teorik olarak normal kuvars ısıtılırsa 573 derecede yapı değişikliğine uğrar (trigonal sistemden altıgen kristal sistemine döner buna uyumlu olarak ö.ağırlığı 2.65 den 2.53 e düşer ısıtılmaya devam edilirse 870 derecede tridimit  e dönüşür ve ö.ağırlık 2.25 düşer ısıtılmaya devam edilirse 1470 derecede taş cristobalite dönüşür ö.ağırlık 2.20 ye düşer.daha da ısıtılırsa 1705 derecede eriyik hale gelir.

Ancak  bu teorik olarak böyledir, tridimit denilen mineral B-tipi kuvarstan doğrudan oluşmaz olabilmesi için içine eser miktarda element girmesi gerekir.böylece B-tipi kuvarstan tridimit geçişi atlanır ve doğada şöyle gerçekleşir.

A-tipi kuvars ……..B-tipi …….cristobalite…...silika eriyik

Kuvars yapısında meydana gelen değişiklikler sertlik ve yoğunlukta değişime neden olur, buna sebeb kafes yapısında ki artan titreşim kafes yapının genişlemesine neden olur ve kristal kafesi genişler bu durumda ö.ağırlık düşer.Normal kuvars çok hızlı biçimde ısıtılırsa cristobalite geçişi atlanır eğer 1705 dereceye kadar ısıtılırsa mineral erir bu durumda oluşan şey artık “silika cam” denilen duruma döner kristal yapısı yoktur (soğutulursa) eğer silika cam tekrar ısıtılırsa anormal bir olay olur ve sırası ile geri gideceğine doğrudan B-tipi cristobalite dönüşür bu konu çok önemlidir çünkü cam sanayiinde bu durum için önlem alınmak zorunludur.

NOT:yukarıda yazılı olanları dikkatli okuyan bir arkadaş aşağıda yazacağım notu anlamıştır ancak “hızlı”okuyup geçenler için yineleyeyim;

Arazide herhangi bir minerali ararken en çok karşılaştığımız mineraller sırası ile(her yerde aynı olduğunu yazmıyorum!) öncelik sırası feldispatlar dr zira yerkabuğunda en çok bulunan mineral budur.Fakat burada da bir mesele var,feldispatlar çok yaygındır ama kendi içinde oluş elementleri açısından farklılıklar vardır(potasyumlu,sodyumlu gibi)Feldispat konusu ele alındığında bu durum yazılacaktır.Bütün feldispatların toplamı önemli oranlara varır.İkinci olarak konumuz olan kuvars ve polimorflarıdır.Bunların kabaca yerkabuğunun %12 ni teşkil ederler.Bundan sonrası başka bir yazının konusu olsun.Ayrıca feldispatlarda içeriğinde “SiO2”bulundurur.Bunun nedeni şudur;yerkabuğunda en çok bulunan iki element (ki bu ikisinde çok aktif elementlerdir yani  saf halde asla kalamazlar)bir araya gelerek elbette en bol olan bileşiği yani minerali kısacası kuvars ve feldispatları oluşturur(böylece bazı arkadaşların en çok şikayet ettiği bir konuya açıklama getirmiş oluyoruz.Sorun şuydu- Neden her bulduğum taşa kuvars diyorsunuz?)

Kuvars minerali ile ilgili önemli bir not ise bu mineralin uzmanlarca “arsız mineral “olarak katagorilendirmeleridir.Bu şu demektir;arsız mineraller her tür jeolojik oluşum da oluşurlar.Benzer bir başka arsız mineral “mika”grubudur.Kuvarsın bu şekilde hemen her ortamda bulunabilmesi maden ve değerli taş yönünden büyük önem arz eder.Pratik olarak diyebiliriz ki,kuvars içinde(birlikte veya bünyesinde)pek çok metal (altın gibi)veya değerli taş (turmalin gibi)bulunur.Ancak her kuvars çeşidinde mesela altın bulunmaz,ancak süt kuvarsı (bu süt kuvarsları da oksitlenmiş yani kahverengi-kırmızımsı-siyahımsı vede çatlaklı yapıdadır)altın içerir.Anlaşılsın diye tekrarlıyorum cam gibi saydam Kaya kuvarsında elbette metal veya D.taş bulunmaz.

Şu yazıyı yazdığım günden bir gün önce arazide yumruk büyüklüğünde bir kuvars gözüme ilişti.Taş saydam değildi ancak sarımsı,k.rengimsi renkler taşıyor ve çatlaklı yapıda idi.Taşı lup ile incelediğimde üzerinde ve içinde kırmızı turmalin mineralleri olduğunu gördüm.(bu bugüne kadar bölgemde bulduğum 4.ncü saydam kırmızı turmalin olmuştur ayrıca opak kırmızıdan birkaç tane,bir adet saydam yeşil ve çok sayıda irili ufaklı “şörl” denen siyah turmalin bulmuştum)Resimlerin içine bu taşıda yerleştirdim.Bu örnekte olduğu gibi kuvars pek çok değerli taşı ihtiva eder(değerli metali de)

                           K A  L  S E D  O  N:

Gizli kristalli kuvarslar içinde en tanınmışı olanıdır aslında kapsamı çok geniş ancak bazı nedenler ile kendisinin alt çeşidi olan taşlar ayrı adlandırılıp başka bir çeşit gibi piyasada bilinmektedir.Kalsedon denince akla gelen özellikleri sıralayalım;

1-kriptokristalin  bir kuvars çeşididir.Yani kristalleri gözle görülemez.

2-jasper ve çörc hariç akik,karnelyan,krizoprase,oniks,plazma,sard bunların hepsi aslında kalsedon içinde kabul edilir.

4-jasper ve çörc (çakmak taşı) bu taşlarda bant bulunmaz vede diğer özellikleri bakımından da farklılık arz eder.

konuya açıklık getirelim,kriptokristalin taşları ancak uygun bir mikroskop ile inceleyebiliriz.Böyle incelendiği zaman şunları anlarız;bu tip kuvars kristalleri çok küçüktür,ve bu kristaller ancak iki şekilde büyüyebilir.Birinci tip büyümede kuvars kristalleri taşın C eksenine dik olarak yığılmış olarak bulunur ve de bu durum da kristallerin boyu uzundur(lif gibi) ve uzatma ekseninin etrafında bükülebilir.İkinci tip büyümede ise C eksenine(C ekseni,kristallerin ışığın geçmesine izin veren eksen yönüne denir,taşları incelemede büyük öneme haizdir)paralel olarak yığılması ile oluşan kuvarslar.Her iki çeşit büyüme şeklinde de radyal olarak(ışınsal olarak)büyüyen lifler geliştirir.Bu durum,büyüyen kuvarsların üzüm salkımı(bak

triyoidal)yuvarlak,sarkıt şeklinde büyüme alışkanlığına sebeb olur.Çoğu zaman eş merkezli bantlanma özelliği sergiler ki bu durumda “akik,agat”ismini alır.

                     Kalsedonların %1 ile  %20 arasında bir silika minarali olan “moganit”minerali içerir.Zaman geçtikçe “moganit”minerali(bu bir kuvars polimorfudur) kalsedona dönüşür ve oranı azalır.Hatta zamanla hiç moganit içermez hale gelir.Kalsedon taşı hem (Si OH)şeklinde hemde moleküler su içerir.Kalsedon yoğun,yağsı mumsu görünüşlü az yada çok şeffaf ama asla saydam olmazlar.Ayrıca bir kalsedon yine asla opak olmaz.Saf halde ki kalsedon homojen yapı gösterir,renk ağırlıklı olarak beyaz,gri,mavidir.Arkadan aydınlatıldığında biraz kırmızı görünür.Saf haldeki kalsedonun mavi ve kırmızı görülme sebebi “raylight”derilen ışık saçılması nedeni iledir bu durum gökyüzünün mavi görünme sebebine benzer.Fakat genellikle kalsedon içinde yabancı maddeler(kapanım vs) bulunur.Bunlarda taşın farklı renkler almasına sebeb olur.Kalsedon kaya boşluklarında oluşur,ayrıca kaya katmanları halinde de bulanabilir.Sarkıt biçiminde olduğu gibi,üzüm salkımı gibi yuvarlaklar  halinde “agregalar”halinde bulunabilir.Eğer kalsedonun oluştuğu bölgede bol olarak karbonat ve sülfür mineralleri bulunursa,suda çözülen bu minerallerin boşluklarında “psödemorf”denilen yani türkcesi  ile yalancı form halinde de bulunabilir.Bu konuyuda açalım,psödemorf mineral şöyle oluşur.Önce herhangi bir mineral kendi özelliğine göre kayaç içinde oluşur bu durumda kendi özformu görünüşündedir işte bu mineral herhangi bir sebeple yok olur veya eriyerek o boşluğu terk ederse yerine bir başka mineral oluştuğunda kendi öz şeklinde değilde önceki minerallerin şeklinde oluşacaktır işte bu olaya “psödemorf”denir.Bunun pratik te anlamı şudur böyle bulunan bir kalsedon bizi yanıltabilir diyelim ki altı köşeli bir mineralin yerine oluştu buna birde arkadan aydınlatınca kırmızı görünmesini eklerseniz ortaya “yakut  buldum diye “dolaşacak arkadaşlara sebeb olur.

Kalsedon kısa dalga ışık altında yeşil renk verebilir,ek te resmi vardır ama bu durum hepsi için geçerli değildir.Kalsedon düşük sıcaklıkta oluşur,silika jeller kaya boşluklarını doldurur,bilhassa bazalt gibi kayaçlar zamanla ayrışmaya uğrar ve kalsedon serbest kalır.Kalsedon yüzeye yakın oluşur(sıcaklığın düşük olma sebebi ile)bu nedenle yüzeyde aranıp bulunabilecek nadir minerallerden biridir.Volkanik bölgelerde akik ile beraber bulunabilir(tortullar halinde).

                                            A   K   i    K:

Aslında bir kalsedon çeşididir ama pratikte ayrı bir taş olarak düşünüldüğü için ayrı bir bölüm yapıldı.Her kalsedon gibi yarı saydam ve gizli(kripto) kristallidir.Renkleri ve dokusu çok farklı biçimlerde olabilir.Sertlik klasik kuvars sertliğidir,mutlaka bantlı bir yapı gösterir.Bu bantlar eş merkezli yapı gösterir.Tarihte en çok yüzük,mühür,düğme,süs eşyası yapımında kullanılmıştır.siyah rengi az olmakla beraber vardır.Fakat en çok bulunduğu renkler,beyaz,mavi,sarı,turuncu,kahverengi olarak bulunur.İçinde manganez (mangan)minerali bulunanları “yosunlu akik”diye adlandırılır.Ülkemizde en tanınmış örnekleri Ankara'nın Çubuk ilçesinde bulunur.

Aslında kesin bir akik(agat) tanımı yapmak çok zordur hatta imkansızdır.Bunun anlamı böyle bir ayrı taş çeşidi olmadığı anlamına gelir.İşin esası şudur ki kalsedon ile akiğin sınırlarını çizmek çok zordur.Pratikte şu geçerlidir,bantlı ise,renkli ise  ve hafifce saydamsa akik denir.İçerisinde az miktarda su bulunur(%0.5ile %1.5 arası)bu nedenle de daha az kırılgandır.Rengi veren demir oksitleri ve hidroksitleri dir.Gözenekli bir yapısı olduğundan boyanabilir,birçok ülkede daha güzel görünmesi için boyanarak satılır.Akik üzerinde ki bantlı yerler diğer yerlerine göre daha opağa yakındır zamanla ve dış etkenler ile bu kısımlar daha saydam hale gelebilir.Akiklerde ki bantlanmanın sebebi ile ilgili birçok yanlış inanışlar vardır.Ay uydusunun çekim gücü dalgası ile,denizin dalgalanması ile gibi düşünceler doğru değildir.Aslında var olan bu bantlanma göründüğünden çok daha karmaşıktır.Uygun şekilde büyütülmüş bir akik bandının santimetre kare başına 200 yakın sektör olduğu gözlenmiştir.Polarize ışık kullanmadan bunları göremeyiz.

Thunderegg denilen jeolojik oluşum benzeri yapılarda akik görülebilir(jeoditler gibi)ancak thunderegg oluşum süreci bakımından farklılık arz eder ve yüksek sıcaklıklarda meydana gelir.Akiğin çeşitli şekillerde isimlendirilenleri vardır,”oniks ve sard bunlardan iki tanesidir.Siyah ve beyaz olanına oniks taşı denir kırmızı,beyaz ve bazen siyah renk ekli olanına sard taşı denir.Bu taşlar birlikte bulunur ama bu taşlar çok önceden beri bilinip işlenip piyasaya girmeseydi bunlara ayrı bir isim vermeden hapsine de akik denebilirdi.Yani burada oniks derken mermer çeşidi olan la karıştırmamak gerekir.Oniks taşında siyah bölümler opaktır  bunun dışında akikten farkı yoktur.Bazı akiklerin merkezlerinde su bulunur,taş sallandığı zaman su sesi duyulur.Bu su zamanla küçük boşluklardan geçerek dışarı çıkar,Bu şekilde olan akikler “akifer”denilen içinde su bulunan ve su havzasında olan taşlardır.Brezilyada 1970 lerde poliganal akik denilen taşlar piyasaya sürüldü  bunlar aynı zamanda piyasada “Paraiba akiği”diye  bilinir bu isim “paraiba turmalinine ”benzetilerek verilmiştir,ekte ki resimlerde görülebilir fakat zaten bu taşlar çıkarılarak bitirilmiştir.

            KARNELYAN VE SARD TAŞI:

karnelyan taşı koyu kırmızı yarı saydam parlak bir taştır.(renk turuncu da olabilir.Sard taşı ise yine yarı saydam kahverengi bir kalsedon çeşididir.

Renklere sebeb olan yine demir bileşikleridir.Bazen bu taşlara renklerinin daha parlak olması için ısıl işlem uygulanır.

Karnalyan ve sard taşı  birlikte bulunur.Volkanik taşlarda ve bilhassa bazalt kayaçlarında nodüller halinde ve ikincil taş olarak meydana gelmiştir.

                         SİLİKA  SİNTER TAŞI:

sinter deyimi sıcak su kaynaklarında ki(gayzer gibi)ince materyalleri tanımlamak için kullanılan bir deyimdir Genelde var olduğu ortamda çimento görevi görür buna benzetilerek üretilen bir isimlendirmedir “silika sinter”ayrı bir kuvars çeşididir.Ancak bu mineral diğerlerine göre daha az homojen bir mineraldir.Çökelme sırasında yapısına giren değişiklikleri gösteren bir tabakalanma (katmanlı)gösterir.Genelde gayzerlerde oluşur,çok sıcak olan silika  sıvısı yeryüzüne ulaşınca soğumanın hızlı olması sebebiyle büyük kristaller oluşmadan katılaşır.Eğer içinde yabancı madde yoksa renk beyazdır.Ancak çoğu zaman içine giren yabancı maddeler nedeniyle çeşitli renklerde olabilir.Opağa yakın bir saydamlıktadır.Traverten kayaçlarda ki süngerimsi bir yapı gösterir.Bazen üzerinde bant içerse de bu akiğin bandına benzemez.Gayzerlerde bulunan çeşidine “geyzerite”adı verilir.Bu taş ayrıca volkanik bölgelerde sıcak silika içeren bölümlerinde ve silikaca zengin kasımlarda bulunur.

Ek resimlerde bulunan “myrickite”taşı üzerinde ki kırmızı rengi civa minerali verir.Civa düşük sıcaklık hidro termallerinin tipik mineralidir.Burada ki kaya silika sinterdir.

Yine ek resimde bir silika sinter kayaç üzerinde bant görünüyor.

Değerli arkadaşlar böylece kriptokristalin kuvars çeşitlerini de  bitirdik.Görüleceği üzere büyük kristalli kuvarslar daha belirgin özelliklere sahiptir diğerleri ise birbirine karıştırılabilir.

Not:böylece iki ayrı tip kuvars mineral çeşitlerini yazmış olduk.Önceki bölümlerde de sık sık yazdığım gibi aslında taş piyasasında “piyasa gereği” daha fazla adlandırılmış kuvarslar vardır.

Burada yazılı olan çeşit dışında kuvars doğada var mıdır?Bence böyle bir olasılık ancak çok farklı jeolojik ortam varsa mümkün olacaktır.Daha sonraki bölümlerde kuvars minerallerinin kimyasal ve fiziksel özelliklerine geçilecek.Bu bölümlerde aslında çok farklı kuvars çeşitleri olduğunu göreceğiz.Bunlar farklı sıcaklık ve basınç nedeni ile oluşur.Dünya üzerinde çok farklı ortamın olduğu yerlerden biri de yerin altıdır.Elbette burada farklı özellikte kuvars olsun veya başka bir mineral grubu olsun bunlara ait keşfedilmeyi bekleyenleri mevcuttur bu nedenle her yıl bilim insanlarınca onlarca yeni mineral bulunup isimlendirilmekte ve özellikleri belirlenmektedir.Anormal soğukların hüküm sürdüğü kutuplar ve Sibirya veya şu anda tahmin edemediğimiz özel şartların olmuş olduğu dünya üzerinde(içinde)yeni mineral ve kuvars çeşiti bulunma olasılığı mevcuttur.Bilhassa derin mağaralar veya çok derinlere inen kuyu benzeri yapılarda bu tip mineralller bulunabilir(bu tip yerler özel giysi ve donanım olmadan girilmesi tehlikelidir)bu notu şu nedenle yazıyorum,bazen çok farklı yapı arz eden bir taş(kuvars tip veya değil)bulduğunuz zaman hemen kaldırıp atmayın.İlk yapılacak şey özgül ağırlık testi olmalı.Sertlik veya diğer testler uygulanabilir(UV ışığı testi,asit testi,manyetizmaya duyarlılık testi vs)Eğer hakikaten bilinen minerale veya Kayaca benzemeyen böyle bir taş bulursanız yakın çevrenizden başlayarak taşı tanıma girişiminde bulunmanız  bilime katkı sağlayabilir.

Gerçi daha sonra kendi tecrübelerimi içeren bir son “notlar” bölümü ekleyeceğim ama burada da eklemenin yararlı olacağını düşünüyorum.Taş arayan her arkadaş mutlaka en az otuz büyütmeli “lup” kullanmalı,ayrıca yanında neodyumlu mıknatıs taşımalı,taşın fotoğrafını,videosunu çekerken nesnenin orjinal renk ve görünüşünü vermesi açısından uygun kamera kullanmalı(ayrıca nasıl fotoğraf çekilir diye internet ortamında araştırma yapmalı)Bir de artık bıkkınlık veren “elmas test cihazı” konusunda ki hatalı tutumdan vaz geçilmeli.Bu cihazların orjinali asla ucuz olamaz,bu cihazları satan arkadaşlar sattıkları ederin çok altından bunları getirtip satıyorlar ve Türkiye taş araştırmalarına büyük zarar veriyorlar.Bu cihaz adı üzerinde elması ayırt etmek için kullanılır.Bu cihazın üzerinde kullanım koşulları yazılmıştır.Yanlış bilgilendirme ile bu cihazlar kullanılırken ibre vazifesi gören led ışıkları çok yüksek sayılara çekilerek test yapılmakta bu nedenle de bilmeyen arkadaşlar bildiğimiz kuvarsı elmas olarak düşünmektedir.Artık ne yazarsak yazalım o arkadaşları ikna edemiyoruz çünkü hayali çok çekici geliyor.Bu cihazları satanlar  bununla “taşların sertliğinin ölçüldüğünü “iddia ediyorlar.Piyasada sertlik ölçen cihazlar vardır.Ancak onlar tamamen farklı yapıdadır.Bunların kullanım özü şudur;cihazın üzerinde çok sert ve dayanıklı bölüm vardır.Bu bölüm ölçülecek taşın hazırlanmış(temizlik gibi)kısmına kuvvet uygulanarak batırılır.Bir ibre(skala)vasıtası ile sertliği ölçülmüş olur.Bizim elmas test cihazında ise yine homojen ve temizlenmiş taşa cihazın iyi iletkenden yapılmış sivri ucu dik olarak ve bastırmadan değdirilir(eğer taşın çatlağına ucu sokup bir de basınç uygularsanız sahte olarak ibre yükselir…).Cihaz ortamın sıcaklığı ve taşın büyüklüğüne göre ya bir led yukarı alınır ya hiç alınmaz (ne kadar alacağı sahte olanlarının üzerinde de yazıyor!)Eğer siz led lambayı beşe getirerek test yaparsanız normalde 2-2.5 arası göstermesi gereken led 7-8 kayar.Bakın şunu iddia etmiyorum 

,bu cihaz sadece elmas için kullanılır.Hakikaten bu cihazı kullanım klavuzunu okuyarak kullanan biri bu cihazı başka taşları belirleme de yardımcı olarak kullanabilir.Ancak ne yazık ki bunu yapabilecek insan sayısı az.Tavsiyem şudur parası olan orjinal olanı alsın ve kılavuzunu dikkatli şekilde okuyup kullansın.Böyle bir cihaza yüzlerce dolar vermem diyenler kullanmasın.Hele sertlik hiç ölçmesin.Sertlik için ben dahil pek çok arkadaşım pratik ve ucuz yöntemler önerdik,lütfen onları okuyup uygulayın.Yer sorunu nedeni ile burada yazıyı kesiyorum.

M  A  V  İ   K  U  V  A  R  S:

mavi kuvars ametist ve dumanlı kuvars larda olduğu gibi renk merkezlerinden dolayı değil,  içinde olan kapanımlar ve benzerlerinden dolayı renklenmiş bu nedenle de daima en fazla yarı saydam olarak bulunabilen bir taştır. Şimdiye kadar tam saydam bir mavi kuvars bulunamamıştır.Üç nedenden dolayı renklenmenin olduğunu söyleyebiliriz.

1-küçük kapanımların ve bu kapanımların “raylight”saçılımı yaratması sonucu mavi renk kazanma(bu durum gökyüzünün mavi renk alması  ile benzerlik gösterir)

2-kuvars içerisinde yer alan büyük kapanımlar sebebi ile olan

3-”dumortierit”ve mavi mika gibi mineraller sebebi ile olan.

Brezilyada ısıtma yolu ile oluşturulan mavi kuvarslar insan yapısı olması nedeni ile doğal kabul edilemez.

EİSENKİESEL VE FERRUGİNOUS KUVARS:

Bu kuvarsda bir çeşit sayılamaz ama piyasada satıldığı ve bilindiği için yazılmıştır.Genel olarak demir bileşikleri (sulu demir oksitler) ile sarı,kırmızı,kahverengi tonlarında az yada koyu olarak renklenmiş bir kuvars tır (demir elementi bileşik yaparken sahip olduğu kimyasal değerliliğe göre yani +1,+2,+3,+4 olarak her biri için ayrı rengi gösterir.Bu renkler sarı,kırmızı,yeşil,K.rengi ve bu renklerin tonlardır). Bazen satış amacı ile normal kuvarsların üzeri demir oksitleri ile kaplanınca turuncu renk alır ancak bu kuvarslar asite bırakılınca üzerindeki tabaka erir ve normal haline döner oysa kuvars sadece “florik asitte”o da az miktarda çözülür (şöyle düşünelim bir sitrini asite atarsanız renginde değişme olmaz) Ayrıca bu tür kuvarslar asla saydam olamazlar.

Böylece büyük kristalli kuvarsları bitirmiş oluyoruz. Kripto (gizli) kristalli kuvars lara geçmeden önce bazı konulara değinmek gerekecek.

Birinci konu şu; 

kuvars çeşitlerinin nasıl bir ayrıma tutularak sınıflandırıldığı hep tartışma konusu olmuştur.Kimi ilgili kişilerce renk ayrımı ile yapılacağı kimilerince de oluşum biçimi ile ayrıma tabi tutulması fikrini benimsemişlerdir.Burada yazılanlar renk üzerine olması gerektiği fikrine göre yazılmıştır. Buna bir gerekçe yazalım,diyelim ki elimizde “asa tipi ametist”(asaya benzer ve kristalli ametist taşı) taşı var ve kesilerek işlendi,meydana gelen süs taşı yine ametist taşının bütün özelliklerini üzerinde taşır.İşte renk özelliğinin böyle avantajları vardır oysa aynı taş kesilirse eski şeklinden eser kalmayacak ve şeklinden dolayı isimlendirme anlamsız kalacaktı…

Bir diğer konu ise,pek çok taşta olduğu gibi isimlendirme çok eski çağlarda başlamış. ve çoğu günümüze kadar gelmiştir.Eski insanlar bu isimlendirmeleri yaparken bilimsel bir yöntem veya standart bir biçim kullanmamışlardır.Bu nedenlerle tarihsel taş isimlerinde bilimsellik aramak yanlıştır (ametist taşı sarhoş etmez manası taşır,isteyen yanına alıp deneyebilir! )  Eğer mümkün olsa bütün taşlar yani baştan isimlendirilmesi mutlaka farklı bir durumla karşılaşacaktık.

Başka bir isimlendirme de sorun ise eskiden kalma değil yeni sayılacak zamanlarda ortaya çıkmıştır.Kuvars taşı çıkaranlar veya satıcılar piyasa çeşitliliği yaratarak satışları artırmak gayesi ile kendileri taşlara  birtakım isimler yakıştırmışlardır.Böylece piyasada “mandalin kuvars”,”portakal kuvars”(ki aralarında fark bulunmaz) veyehut  “çilek kuvars”,”limon kuvars”,katedral kuvars” gibi isimlendirilmiş  kuvarslar ortaya çıkmıştır.Kuvarsın bazı çeşitlerinin alt çeşitleri gerçekten de çok fazladır (kalsedon,akik gibi)

Bu şekilde  yeni konumuza geçiyoruz.Artık kripto kristalli kuvarslara bakabiliriz.

                       J  A  S  P  E  R    T  A  Ş  I:

kriptokristalli (kripto gizli anlamına gelir kısacası gizli kristalli kuvars) bir taştır.Homojen renkte ki jasper taşı çakmak taşı gibidir. Ancak genellikle renk çeşitliliği vardır,en çok tutulan renk kırmızıdır.Kendi içinde çeşitlilik arz eder.Jasper taşını diğer taşlardan ayıran en önemli özelliği (akik,kalsedon,sard taşından ayıran) opak olmasıdır. Bir akik yarı saydam olur ama jasper ise asla olamaz ancak çok ince kesitte kesilirse kısmen olur.Bu tanımla bakacak olursak türkçede “kan taşı”olarak bilinen taş aslında bir jasper çeşididir.Bu taş opak olur ve üzerinde kırmızı küçük lekeler vardır.Bazılarında düzensiz desenler olabilir (ek resimde var) Jasper taşının üzerindeki desenler nedeniyle çeşitli adlandırmalar yapılmıştır(manzaralı,leopard jasper gibi)

jasper oluşumunda kıta hareketleri yani tektonik hareketlerin rolü vardır. Bu tür hareketler sırasında önceden oluşmuş olan jasper taşı ezilerek ufalanır daha sonra ara boşluklar dolar yeniden jasper taşı oluşur bu süreç birkaç defa tekrar etmiş olabilir.Bu şekilde oluşanlarına “breşli jasper”denir.

Plazma denilen kuvars çeşidi taş da zaman zaman bu grup içine sokulmuştur ancak durum net değildir bu nedenle de bu seride ayrı bölüm ayrılacaktır.

Kan taşı ise koyu yeşil renkli üzerinde kırmızı lekeli taştır yeşil rengini çoğu zaman içine gömülü durumda ki klorit minerali(bu minerale doğada sıkca rastlanır mikaya benzerdir ama onun gibi elastiki değildir)sebeb olur bazen de aktinolit minerali bu rengi verir.En iyi kan taşı Hindistan dan çıkarılır.(Brezilya da çıkarılır)

                    P  L  A  Z  M  A    T  A  Ş  I:

Yukarıda bahsetmiştik,ancak bu taş ile ilgili  kesin yargıya varılamamıştır,bazen bu taş jasper çeşidine dahil edilir bazen de kalsedon çeşidine dahil edenler vardır ama kesin bir ayrım yapılmamıştır.Eskiden yeşil ve yarı saydam olan taşlara “prase”denirdi ama artık bu ayrım yapılmıyor çünkü bu isim büyük kristalli taş için kullanılıyor.Şöyle demek uygundur,krizoprase olmayan taşlara plasma demek daha doğrudur.

plazma taşları rengini içine gömülü olan “klorit”minerali,

 veya “aktinolit”minerali nedeniyle alır.Diğer renk vericilerin renklendirdiği taş (örnek nikel,çünkü bu elementte yeşil renk verir) plazma olarak kabul edilmez.İyi kalitede  olanları Hindistan dan çıkarılır.

        Ç  A K M  A  K    T A Ş I   V E      Ç  Ö R  T:

gizli kristalli kuvars çeşididir.Nerdeyse opak sayılacak kadar hafif saydamdır.Bu taşın pek çok ismi vardır,Türkçede çakmak taşı denir,(çört,flint,firestone vs.)kesin bir ayrım bulunmamakla birlikte küçük olanlarına çakmak taşı kütlesel olanına çört denir.Çakmak taşının çok belirgin bir rengi yoktur,kahverengi,kırmızı,sarı,koyu gri ve değişik tonlarda olabilir renk parlak değil donuk durur ve mumsu bir görünüşü vardır süs taşçılığı açısından çok az kısmı beğenilir ama iyi cila tutup parlar.Bazen bantlı olanına rastlanır ancak bu durum akik taşında olduğu gibi eş merkezli bir bantlanma değildir.

Eğer taş organik kökenli ise içinde siyah kısımlar olur.Metal sülfürleri bu taşta siyah renge sebeb olur,metal oksitler ve hidroksitler ise sarı,kırmızı,turuncu,k.rengi ne sebeb olur.

Çakmak taşı saf (homojen ) bir çeşit değildir,birçok yönden jasper taşına benzemesine karşın bu taştan;opak olmamasıyla ayrılır bilindiği gibi jasper tamamen opak bir taştır.Çakmak taşı taze durumda ise(yeni çıkarılmış)ateşten etkilenir ve şiddetli biçimde patlar sert ve keskin olduğu için tehlikelidir.

Sedimenter(çökelti) kayaçlarda bulunabilir ancak bu durumda üzeri beyaz bir tabaka ile kaplıdır.Buralarda bulunan taşlar görünüş olarak tebeşire benzemesine rağmen değildir ve her kuvars gibi asitte erimez(tebeşir erir ve tepki verir)taş kırılınca keskin olacağından çalışırken dikkatli olunmalıdır(obsidyen içinde aynı uyarı geçerlidir)Sedimanter kayaçlarda bulunan çakmak taşları genellikle biyolojik kökenlidir.Okyanus((deniz) tabanına ölerek biriken “diatom,radyoplar,faramineferler”gibi küçük,iskeleti silis kökenli canlıların taşlaşması ile oluşmuştur.Nitekim çakmak taşı içinde bu canlılara ait izlere rastlanır.

Çakmak taşı yüzbinlerce yıl önce ilk insanların kullandığından emin olduğumuz alet olucu materyallerden biridir(diğerleri,kemik,boynuz,ağaç,bitki lifi)bilhassa silah ve kesici alet yapımında kullanılmıştır.Barutun bulunmasından sonra kullanılan silahlarda ateşleyici olarak pirit ile birlikte kullanılmıştır(bilindiği gibi iki çakmak taşı sertce birbirine vurulursa kıvılcım çıkartır genellikle bu kıvılcım barutu ateşlemeye yetmez o yüzden pirit ile beraber kullanılır,pirit ismini ateşten alır) gazlı çalışan çakmakmak larda ise kıvılcım gazı yakmaya yeter,uzun süre bu taş böyle yerlerde kullanılmıştır.Köy kökenli arkadaşlar bilir eskider “döven”denilen bir tarım aleti vardı bunun altına bu taşlardan döşenirdi.

Çakmak taşı tehlikeli olduğu için 24 saat süre ile 150-260 derece sıcaklıkta tutularak daha homojen hale getirilir böylece zaralı olmadan şekil verilebilir(alet yapmak için)

Bir not ekleyelim;obsidyen taşı ile bazı benzerlikleri olmasına rağmen ikisi ayrı taşlardır.Obsidiyen volkanik kökenli ve saydam olabilen vede daha parlak göz alıcı renkleri olabilen,en önemlisi mineral kabul edilmeyen bir taştır.Buna sebeb obsediyenin aslında cam gibi kristalsiz yapıda olması ve belli bir formülünün olmaması gibi nedenlerdendir.Obsidyen molekül düzeyine kadar kırılabildiği için olabilecek en keskin bıçaktır(sertlik ve esneklik hariç)bu nedenle de önemli ameliyatlarda “bistüri”olarak kullanılır.

Not:yaşadığımız pek çok tecrübe bu taşlar hakkında bu eki yazmayı zorunlu alet getirdi.İlk olarak bir daha yineleyeyim ki obsidyen bir mineral değil taştır.Bu demektir ki bu oluşumun belli bir standardı yoktur ayrıca bu taş “cam” olarak kabul edilir.Çünkü bu taşımızın içinde kristal yapı yoktur.Bu nedenle de erimiş ve hızla soğumuş bir camsı maddedir.Kristalli olmadığı için mineral kabul edilmez.Mağmanın aniden soğuması sonucu oluşmuştur fakat mamalarda ki  bileşimleri standart değildir bu gibi nedenlerle bazen öyle obsediyenler bulunabilir ki çekici renklerde ve saydam veya yarı saydam olabilir.Unutmayalım meteor patlaması sonucu oluşan (Romanya,Libya)bazı yeşil ve sarı renkli olanları iyi fiyata alıcı bulur.Türkiye meteor araştırmaları yönünden çok geri durumdadır.Ayrıca ülkemiz yanardağlar yönünden çok zengindir.Her iki sebeple de kaliteli obsidyenlerin bulunma olasılığı mevcuttur.Bulunan her cam benzeri taşı insan yapısı diye düşünmeyelim.Böyle şüpheli taşları asit vs ile yapısını bozmadan ilgili laboratuvarda test ettirelim.Aynı uyarı meteor olduğundan şüphelenilen taşlar içinde geçerlidir.

S  Ü  T   K  U  V  A  R  S  I:

bu kuvars çeşidi hakkında kaya kuvarsı bahsinde söz etmiştik aslında söylenecek fazla şey yok.Normal kuvars ile aralarında ki fark içinde olan gaz ve sıvı nedeniyle buzlu cam veya sütlü görünüm dışında bir şey yok ama başka nedenlerden dolayı bu taş çok önemli.Buna sebep ise bu taşın altın ve kıymetli maden arayanlar için çok

önemli olması,peki neden önemli oraya geldik...Kısa cevap altın ve değerli maden ihtiva ettiği için,neden böyledir sorusu uzun bir cevabı gerektirir. Plaser altın yatakları bilindiği gibi asıl kaynak olan kuvars kayaçlarının çeşitli nedenlerle parçalanması ve su tarafından(dere,ırmak)sürüklenerek yığınlar oluşturmasıdır.Yani herşey gelir süt kuvarsına dayanır,o zaman soru şu neden süt kuvarsı?işte bu soruya cevap vermek için işin ta en başına dönmek gerekiyor.Biraz uzun olacak şimdiden özür…

Güneş sistemi oluşurken,güneşimiz var olan sıcaklığı ve basıncı ile esas element olan “hidrojen”i (evrende ki en fazla olan element)kullanarak diğer elementleri üretti.Bilindiği gibi evrenin ilk ve en bol bulunan elementi hidrojendir.Hidrojen tek elektronlu bir elementtir.(elementleri birbirinden ayıran en önemli faktör elektron sayısıdır,bu elektron sayısına göre proton sayısı bulunur,nötron element farklılığını değil aynı elementin farklı “izotopunu”belirler.)işte güneş iki hidrojenin elektronunu bir araya getirerek “helyum “elementini oluşturur(He(helyum elementi ilk ve son yörüngesi tam dolu olduğu için soy gazdır bileşik yapamaz ancak bu olay bilim dünyasında “füzyon” diye bilinir ve muazzam bir enerji ortaya çıkar bunun dünyadaki karşılığı hidrojen bombasıdır dikkat atom bombası değil !  Atom bombası ise yine bilim dünyasınca “fizyon” adı verilen yani atom çekirdeğini ayrıştıran ve enerji salan bir olgudur ancak diğerine göre çıkan enerji daha azdır))-iki elektron ve iki protonu var)bu ikisinden üç elektronlu (yazıyı kısaltmak için,biraz atlamalı yazacağım)”lLİTYUM”elementi(bu element de son yörüngesinde tek elektron olduğu için çok özeldir),4 elektron lu “BERİLYUM”bu element de kolay bileşik yapar değerli taş yaratıcısıdır ve nükleer enerji için önemlidir)”5 elektron lu “BOR”elementi(son yörüngesindeki beş açık nedeni ile çok aktiftir bu nedenle çok sayıda bileşik yapabilir özellikle hidrojen yutucusudur),6 elektronlu “KARBON”elementi(yaşamın temel elementi zira son yörüngesinde ki dört eksiklik nedeni ile dörde kadar  elektron alabilir veya verebilir bu durum nedeni ile inanılmaz sayıda bileşik oluşturabilir),7elektronlu”AZOT”son yörüngesinde üç eksik elektronu var agresif şekilde bir elektron alır) 8 “elektronlu “OKSİJEN”(yaşamın en önemli elementlerinden) ”,9 elektron lu “FLOR”elementi  (bu element en aktiflerden biridir sebebi de elektron yörüngesindeki boşluktur),10 elektronlu”NEON”element(bu soy gazdır,sebebi de yörüngelerinin dolu olmasıdır),11 elektronlu “SODYUM” 12 elektronlu “MAĞNEZYUM””dur,13 elektronlu  “ALÜMİNYUM”(en hafif metallerdendir)”,14 elektronlu “SİLİSYUM””dur (bu element elektron sayısı yönünden karbona benzer her ikisinin de son yörüngesinde dört elektronlu boşluk vardır bu da onlara bileşikler yapmak için sonsuz olanak verir),15 elektron lu“FOSFOR”  16  elektronlu “KÜKÜRT”,17 elektron lu “KLOR”dur (bu element florun benzeri özelliklerine sahiptir),18  elektronlu “ARGON”dur(bu element neon elementine benzer soy gazdır), 19 elektron lu “POTASYUM”,20 elektronlu “KALSİYUM”,21 elektron lu “SKANDİYUM”(bu element çok ilginçtir dünyada çok az bulunur)  22 elektronlu “TİTANYUM”, 23 elektronlu “VANADYUM”   24 elektronlu “KROM”,  25 elektron lu “MANGAN”veya Manganez”,ve nihayet 26 elektronlu “DEMİR”.

İşte yukarıda yazılan yirmi altı element bizim güneş tarafından üretilmiştir. O zaman soru şu,etrafımızda  gördüğümüz her şey bu elementler tarafından mı oluşturdu? cevabı hayır!  Çünkü doğada 94 adet doğal olarak bulunan ayrıca insan yapımı olanlarla birlikte 120 kadar element vardır.(sayılar zaman içinde değişebilir)Bu durumda 26-94=68adet element bize güneş sistemi dışından gelmiştir.

Güneş sistemi dışında bizim dahil olduğumuz galaksi (samanyolu diye bilinir)  içinde veya belki başka galaksilerden gelmiştir peki kaynak nedir?  kaynak “süper nova”patlamalarıdır , Quasardır, (belki ileride başka kaynaklarda olduğu ispatlanabilir)  bu patlamalardan öyle yüksek sıcaklık ve basınç ortaya çıkar ki yukarıda yazılı 26 element dışındaki elementler meydana gelir. Bunun türkçesi altın gibi kıymetli metaller dış uzay kaynaklıdır.İşte dünyamızın ilk oluşum anlarında kendisinin sıvı (veya jelatin halinde) halde olduğunu ve dış uzaydan büyük süratle gelen ağır metal partikülleri bombardımanına tutulduğunu hayal edersek ve gelenleren ağırlığı nedeni ile dip kısımlarda yani yerin derinlerinde kaldıklarını anlarsak çözüme doğru gideriz. Ekliyelim,altın en ağır elementlerdendir  (Özgül ağırlığı 19.3 ve evrenin en ağır elementlerinden biridir,en ağırı ise Osmiyum dur)

Anlattığım süreç milyarlarca yıl sürmüştür ve sürmektedir. Her element yoğunluk ve ağırlığına göre kabaca sıralanmıştır zira yeraltı korkunç hareketlidir. Bilim henüz bu konulara tam olarak vakıf değildir. Sadece bazı teoriler mevcuttur. Ayrıca yerkabuğu altında ki kısım dışarı çıkınca “lav”dediğimiz haldedir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan araştırmalar da bu sıvının farklı farklı yapıda olduğu tespit edilmiştir. Bu farklı yapıya içerdiği elementin oranına göre isimler verilmiştir  (mafik,ultramafik,Ortaç gibi) Var olan sıvı sıcaklığın ve gazlarında etkisi ile yukarıya çıkmak için hareket halindedir. Bu hareketlenmeler neticesinde volkan ve benzeri oluşumlar  (Volkan,kimberlite,lamproite,lamprophyre,dayk)  sürekli olur,neticede yerin üstüne bahsettiğimiz elementler ulaşır.Burada bir önemli konu var,kuvars ve kalsit en son oluşan mineraldir  (magmada ki soğumanın kendine özgü özelliği vardır,önce magnezyum,karbon,krom gibi Elementler uygun sıcaklık ve basınç ile özgün mineralleri oluşturur. Magmanın silica zengin veya magnezyumca zengin olmasına göre farklılıklar olmasına karşın diyebiliriz ki ilk önce “olivin,piroksen,amfibol “ oluşur yukarıda yazıldığı gibi en son oluşanlar kuvars ve kalsit tir..En son oluşması ve yer kabuğunda büyük yer kaplaması sebebiyle yukarı hareketlenen mağma bu kuvars damarları ile karşılaşır,sıcaklığı ile eritir ve ilerlemeye devam eder ancak yerin üst kısımları aşağısı ile kıyaslandığında aşırı soğuktur ve elementler donarak katılaşmaya başlar (tabi çeşitli sebeplerle elementler ancak uygun olanlarla beraber olurlar ve bileşikler,mineraller meydana  getirirler.) mağma büyük miktarda gaz ihtiva eder ve gazlar daha hareketlidir,sonuçta kuvars damarları gaz ve sıvı nedeniyle süt gibi görüntüye kavuşur.İçinde ağır metal olan mağma içinde ki altın,platin gibi soy metaller bileşik yapamadıkları için diğer elementlere göre daha serbest kalırlar ve yüksek ağırlıkları neticesinde bir araya gelme eğilimindedirler .Burada bu olayların  bu kadar basit olmadığını işi kolaylaştırmak için bazı kısımların es geçildiğini hatırlatırım. Bir başka önemli faktör de elementlerin iyon çaplarının farklı büyüklükte olmasıdır(yani her element iyon çapı kadar yer kaplar) elementler iyon çapı birbirine yakın olan(%15fark ile)elementler ile yeni bileşik yaparlar (bu durumu ilk defa Goldschmidt bulmuştur bu nedenle Goldschmit’s kurallar I  diye bilinir ) bu şekilde diyelim ki garnet oluşumunda hep aynı elementler rol alır(bunlar Fe,Al,Ca,Cr,Mg,Mn gibi elementlerdir bu elementler birbirinin yerini  alabilirler) benzeri şekilde altın iyon çapı uyması nedeni ile gümüş ile birlikte olur.(elektrum adlı alaşım)bir diğer önemli konuda şudur;mineraller oluşurken hem ortam birlikteliği(sıcaklık ve basınç gibi)hem de element uyumlulusu isterler yani her element her element ile birleşmez,birleşebilmenin yani bileşik yapmanın çeşitli kuralları vardır(elektron değişimi,ortak elektron kullanımı vs.)işte bu sebeplerle bazı minerallerin bulunduğu yerlerde aradığımız minerali bulabiliriz bunlara GÖSTERGE MİNERALLERİ denir.Konu ile ilgili örnek verelim,rhodonit ve rhodokrozit mineralleri mangan esaslı minerallerdir bu minerallerin olduğu yerde sonuç olarak gümüş bulunur,gümüş ile altın genelde beraber bulunur.Altın ve ağır metaller işte bu anlatılanlardan dolayı süt kuvarsı ile (elbette kalsit de buna dahildir)birlikteliği vardır ancak bu konu sanıldığından daha karışık olduğunu bir kez daha yineleyeyim.Fakat şu konuyu anlarsak her daim işimize yarar;mineral oluşum sırası vardır ayrıca elementlerin birbiri ile ilgili bileşik yapmada da bazı kuralları mevcuttur bu nedenle de altın bazı minerallerle bağıntılıdır,bunları kabaca yazarsak şunlardır.

1:Gümüş elementi (ikiside soy metal olduğundan bileşik değil daha çok alaşım yapar ancak bileşikde yaptığını bilelim.

2: Bakır ile birlikteliği vardır.Ancak ayrıştırma sorunu da mevcuttur.

3: Pirit ve kükürt bileşikleri birlikteliği,burada da problem vardır altın genelde çok küçük halde yapı içinde gizlidir bunun için bazı yöntemler geliştirilmiştir en kolay ama az faydalı olanı kükürtün yakılarak uzaklaştırılmasıdır ancak sonradan “kükürt yiyen bakteriler”metodu ile daha ekonomik hale gelmiştir.

4: Demir ile birliktelik; bu konu biraz daha problemli zira Demir yer kabuğunda çok bol bulunur fakat demir de ağır bir elementtir özellikle dere yatağı dip kısmında birikir genelde hep mikro düzeydedir şayet bölgede altın mevcutsa demir zerreleri içinde görülür.

5: Civa ile birliktelik;civa da ender bulunan element olduğu akılda kalması gerekir ve civa ile altın derhal “amalgam “denilen alaşımı yapar.Bir bölgede civa bulunma miktarı yüksekse altın olması beklenir.

6: Wolfram ile birliktelik;wolfram da ender bulunan metallerdendir ve Özgül ağırlığı altınla aynı gibidir bunun sonucu olarak şu kural geçerlidir”eğer bir yerde wolfram çok yüksek ise altın mutlaka vardır ancak tersi geçerli olmayabilir”.

7: Kurşun ile birliktelik; kurşunda ağır metallerdendir fakat nisbeten yer kabuğunda az bulunur,klark sayısı yüksekse altın bulunur.

8: arsenik ile birliktelik;çoğumuz zehir olarak biliyoruz ama mineraldir fakat ayrıştırma sorunu getirir.

9: Diğer birliktelikler; özellikle mağmatik kayaçların “ultramafik”olanları diğer kayaç çeşitlerine göre daha çok altın bulundurur.Süt kuvarsı ile ilgili kısmı noktalıyorum.

            P  R  A  S  E:

Bu kuvars çeşidide tartışmalıdır.Bir ara kuvars çeşidi değil bir kayaç olarak tanımlanmıştı (kuvarsit)ayrıca kriptokristalli bir taş olan krizoprase ile bir tutulduğu da olmuştu.Fakat son yıllarda bu taşın bazı kristalleri bulununca yeni bir çeşit olarak kabul edildi.prase kelimesi eski Yunancada yeşil anlamına gelir(bizdeki pırasa sebzesi).

internette bu adla arama yaparsanız pek çok sitede bu taşın bir kalsedon  cinsi olduğu yazacaktır.Bu durumda taş kriptokristalin demektir ve bu taşlar asla saydam olmaz fakat yazdığım gibi birçok saydam olanı bulunmuştur bu nedenle kriptolu olması mümkün değildir.Ancak yinede yeni yeni tanınmaya  başlayan bir taştır.Elbette rengi yeşildir,diğer özellikleri kuvars çeşitleri ile aynıdır.

              P  R  A  S  İ  O  L  İ  T  E:

Bu taşda yeşil şeffaf bir taşdır.Çok az bulunmuştur.Ancak bazı yerlerde bulunduğuna dair raporlar ciddi gözükmektedir.Brezilyada ametist taşının ısıtılması ile yapay olarak üretilmiştir,bu çeşide yeşil ametist taşı denir(Amegreen  taşı da denilir)

Elde ki numunelerin çoğunluğu insanlar tarafından üretilmiştir,insan yapısı olanlarında ametist renk bölgeleri belli olmaktadır.Ayrıca sulu çözeltiye demir tuzu ekleyerek bu taş elde edilebilir.Normalde +3 değerlikli demir sarı renge sebeb olur,prasiolite taşına benzer yeşil renkli olanı elde etmek için potasyum ve +2değerlikli demir çözeltiye ilave edilir.Hala konu tartışmalıdır,Brezilya,ABD,Tanzanya,Nabibya,Polanya,Kanada da bulunduğuna dair bildirimler vardır.En önemlisi Nabibya da iyi bir şekelde belgelenmiş bir raporda bir kuvars damarında ametist ile birlikte bulunduğu bildirilmiştir bu güvenilir kabul edilmektedir.Bulunan bazı kristalleri soluk yeşil renkte ve morumsu izlar taşır(ametist gibi)ilk defa Polonyada bulunmuştur.

                     A  V E  N  T  U  R  İ  N  E:

aventurin bir kuvars çeşidi olarak görülmesine karşın aslında tam anlamı ile bir mineral bile değildir.Metalik parlaklığını veren mika çeşitleridir.Bu şekilde düşünüldüğü zaman “kuvarsit”olarak kabul görmesi gerekir.Bu taş yeşil rengi ile tanınmasına karşın daha değişik renklerde olabilir ama piyasaya sürülenleri yeşil renklidir.Tanecikli yapısından dolayı düzensiz kırılması vardır.Bu anlamda mermere benzer ancak daha kompakt ve yoğundur.Yeşil olana rengini veren “fuksit”minaralidir,bu mika cinsi rengini kromdan alır(bu anlamı ile fuksit çok önemlidir,bölgenizde bu mineral var ise krom var demektir bu da birçok önemli taşın o yörede olabiliceğini düşündürür.)mavi renkli olanı ise sebebi “Dumurtierot”mineralidir.Mor renkli olanı ise yine bir mika çeşidi olan “Lepidolit”mikası tarafından verilir.

Aventurin taşının kaliteli olanları Hindistan’da  da bulunur,ayrıca Brezilya ve Norveç te de bulunur.

Aventurin taşı ismini 18 yy.da Venedikte bir cam atölyesinde  yanlış işlem sonucu aldığı rivayet edilmektedir(avantür kelimesi içeriği)

Değerli  arkadaşlar,kuvars yazı dizisine devam ediyoruz.

S  Ü  T   K  U  V  A  R  S  I:

bu kuvars çeşidi hakkında kaya kuvarsı bahsinde söz etmiştik aslında söylenecek fazla şey yok.Normal kuvars ile aralarında ki fark içinde olan gaz ve sıvı nedeniyle buzlu cam veya sütlü görünüm dışında bir şey yok ama başka nedenlerden dolayı bu taş çok önemli.Buna sebep ise bu taşın altın ve kıymetli maden arayanlar için çok

önemli olması,peki neden önemli oraya geldik...Kısa cevap altın ve değerli maden ihtiva ettiği için,neden böyledir sorusu uzun bir cevabı gerektirir. Plaser altın yatakları bilindiği gibi asıl kaynak olan kuvars kayaçlarının çeşitli nedenlerle parçalanması ve su tarafından(dere,ırmak)sürüklenerek yığınlar oluşturmasıdır.Yani herşey gelir süt kuvarsına dayanır,o zaman soru şu neden süt kuvarsı?işte bu soruya cevap vermek için işin ta en başına dönmek gerekiyor.Biraz uzun olacak şimdiden özür…

Güneş sistemi oluşurken,güneşimiz var olan sıcaklığı ve basıncı ile esas element olan “hidrojen”i (evrende ki en fazla olan element)kullanarak diğer elementleri üretti.Bilindiği gibi evrenin ilk ve en bol bulunan elementi hidrojendir.Hidrojen tek elektronlu bir elementtir.(elementleri birbirinden ayıran en önemli faktör elektron sayısıdır,bu elektron sayısına göre proton sayısı bulunur,nötron element farklılığını değil aynı elementin farklı “izotopunu”belirler.)işte güneş iki hidrojenin elektronunu bir araya getirerek “helyum “elementini oluşturur(He(helyum elementi ilk ve son yörüngesi tam dolu olduğu için soy gazdır bileşik yapamaz ancak bu olay bilim dünyasında “füzyon” diye bilinir ve muazzam bir enerji ortaya çıkar bunun dünyadaki karşılığı hidrojen bombasıdır dikkat atom bombası değil !  Atom bombası ise yine bilim dünyasınca “fizyon” adı verilen yani atom çekirdeğini ayrıştıran ve enerji salan bir olgudur ancak diğerine göre çıkan enerji daha azdır))-iki elektron ve iki protonu var)bu ikisinden üç elektronlu (yazıyı kısaltmak için,biraz atlamalı yazacağım)”lLİTYUM”elementi(bu element de son yörüngesinde tek elektron olduğu için çok özeldir),4 elektron lu “BERİLYUM”bu element de kolay bileşik yapar değerli taş yaratıcısıdır ve nükleer enerji için önemlidir)”5 elektron lu “BOR”elementi(son yörüngesindeki beş açık nedeni ile çok aktiftir bu nedenle çok sayıda bileşik yapabilir özellikle hidrojen yutucusudur),6 elektronlu “KARBON”elementi(yaşamın temel elementi zira son yörüngesinde ki dört eksiklik nedeni ile dörde kadar  elektron alabilir veya verebilir bu durum nedeni ile inanılmaz sayıda bileşik oluşturabilir),7elektronlu”AZOT”son yörüngesinde üç eksik elektronu var agresif şekilde bir elektron alır) 8 “elektronlu “OKSİJEN”(yaşamın en önemli elementlerinden) ”,9 elektron lu “FLOR”elementi  (bu element en aktiflerden biridir sebebi de elektron yörüngesindeki boşluktur),10 elektronlu”NEON”element(bu soy gazdır,sebebi de yörüngelerinin dolu olmasıdır),11 elektronlu “SODYUM” 12 elektronlu “MAĞNEZYUM””dur,13 elektronlu  “ALÜMİNYUM”(en hafif metallerdendir)”,14 elektronlu “SİLİSYUM””dur (bu element elektron sayısı yönünden karbona benzer her ikisinin de son yörüngesinde dört elektronlu boşluk vardır bu da onlara bileşikler yapmak için sonsuz olanak verir),15 elektron lu“FOSFOR”  16  elektronlu “KÜKÜRT”,17 elektron lu “KLOR”dur (bu element florun benzeri özelliklerine sahiptir),18  elektronlu “ARGON”dur(bu element neon elementine benzer soy gazdır), 19 elektron lu “POTASYUM”,20 elektronlu “KALSİYUM”,21 elektron lu “SKANDİYUM”(bu element çok ilginçtir dünyada çok az bulunur)  22 elektronlu “TİTANYUM”, 23 elektronlu “VANADYUM”   24 elektronlu “KROM”,  25 elektron lu “MANGAN”veya Manganez”,ve nihayet 26 elektronlu “DEMİR”.

İşte yukarıda yazılan yirmi altı element bizim güneş tarafından üretilmiştir. O zaman soru şu,etrafımızda  gördüğümüz her şey bu elementler tarafından mı oluşturdu? cevabı hayır!  Çünkü doğada 94 adet doğal olarak bulunan ayrıca insan yapımı olanlarla birlikte 120 kadar element vardır.(sayılar zaman içinde değişebilir)Bu durumda 26-94=68adet element bize güneş sistemi dışından gelmiştir.

Güneş sistemi dışında bizim dahil olduğumuz galaksi (samanyolu diye bilinir)  içinde veya belki başka galaksilerden gelmiştir peki kaynak nedir?  kaynak “süper nova”patlamalarıdır , Quasardır, (belki ileride başka kaynaklarda olduğu ispatlanabilir)  bu patlamalardan öyle yüksek sıcaklık ve basınç ortaya çıkar ki yukarıda yazılı 26 element dışındaki elementler meydana gelir. Bunun türkçesi altın gibi kıymetli metaller dış uzay kaynaklıdır.İşte dünyamızın ilk oluşum anlarında kendisinin sıvı (veya jelatin halinde) halde olduğunu ve dış uzaydan büyük süratle gelen ağır metal partikülleri bombardımanına tutulduğunu hayal edersek ve gelenleren ağırlığı nedeni ile dip kısımlarda yani yerin derinlerinde kaldıklarını anlarsak çözüme doğru gideriz. Ekliyelim,altın en ağır elementlerdendir  (Özgül ağırlığı 19.3 ve evrenin en ağır elementlerinden biridir,en ağırı ise Osmiyum dur)

Anlattığım süreç milyarlarca yıl sürmüştür ve sürmektedir. Her element yoğunluk ve ağırlığına göre kabaca sıralanmıştır zira yeraltı korkunç hareketlidir. Bilim henüz bu konulara tam olarak vakıf değildir. Sadece bazı teoriler mevcuttur. Ayrıca yerkabuğu altında ki kısım dışarı çıkınca “lav”dediğimiz haldedir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan araştırmalar da bu sıvının farklı farklı yapıda olduğu tespit edilmiştir. Bu farklı yapıya içerdiği elementin oranına göre isimler verilmiştir  (mafik,ultramafik,Ortaç gibi) Var olan sıvı sıcaklığın ve gazlarında etkisi ile yukarıya çıkmak için hareket halindedir. Bu hareketlenmeler neticesinde volkan ve benzeri oluşumlar  (Volkan,kimberlite,lamproite,lamprophyre,dayk)  sürekli olur,neticede yerin üstüne bahsettiğimiz elementler ulaşır.Burada bir önemli konu var,kuvars ve kalsit en son oluşan mineraldir  (magmada ki soğumanın kendine özgü özelliği vardır,önce magnezyum,karbon,krom gibi Elementler uygun sıcaklık ve basınç ile özgün mineralleri oluşturur. Magmanın silica zengin veya magnezyumca zengin olmasına göre farklılıklar olmasına karşın diyebiliriz ki ilk önce “olivin,piroksen,amfibol “ oluşur yukarıda yazıldığı gibi en son oluşanlar kuvars ve kalsit tir..En son oluşması ve yer kabuğunda büyük yer kaplaması sebebiyle yukarı hareketlenen mağma bu kuvars damarları ile karşılaşır,sıcaklığı ile eritir ve ilerlemeye devam eder ancak yerin üst kısımları aşağısı ile kıyaslandığında aşırı soğuktur ve elementler donarak katılaşmaya başlar (tabi çeşitli sebeplerle elementler ancak uygun olanlarla beraber olurlar ve bileşikler,mineraller meydana  getirirler.) mağma büyük miktarda gaz ihtiva eder ve gazlar daha hareketlidir,sonuçta kuvars damarları gaz ve sıvı nedeniyle süt gibi görüntüye kavuşur.İçinde ağır metal olan mağma içinde ki altın,platin gibi soy metaller bileşik yapamadıkları için diğer elementlere göre daha serbest kalırlar ve yüksek ağırlıkları neticesinde bir araya gelme eğilimindedirler .Burada bu olayların  bu kadar basit olmadığını işi kolaylaştırmak için bazı kısımların es geçildiğini hatırlatırım. Bir başka önemli faktör de elementlerin iyon çaplarının farklı büyüklükte olmasıdır(yani her element iyon çapı kadar yer kaplar) elementler iyon çapı birbirine yakın olan(%15fark ile)elementler ile yeni bileşik yaparlar (bu durumu ilk defa Goldschmidt bulmuştur bu nedenle Goldschmit’s kurallar I  diye bilinir ) bu şekilde diyelim ki garnet oluşumunda hep aynı elementler rol alır(bunlar Fe,Al,Ca,Cr,Mg,Mn gibi elementlerdir bu elementler birbirinin yerini  alabilirler) benzeri şekilde altın iyon çapı uyması nedeni ile gümüş ile birlikte olur.(elektrum adlı alaşım)bir diğer önemli konuda şudur;mineraller oluşurken hem ortam birlikteliği(sıcaklık ve basınç gibi)hem de element uyumlulusu isterler yani her element her element ile birleşmez,birleşebilmenin yani bileşik yapmanın çeşitli kuralları vardır(elektron değişimi,ortak elektron kullanımı vs.)işte bu sebeplerle bazı minerallerin bulunduğu yerlerde aradığımız minerali bulabiliriz bunlara GÖSTERGE MİNERALLERİ denir.Konu ile ilgili örnek verelim,rhodonit ve rhodokrozit mineralleri mangan esaslı minerallerdir bu minerallerin olduğu yerde sonuç olarak gümüş bulunur,gümüş ile altın genelde beraber bulunur.Altın ve ağır metaller işte bu anlatılanlardan dolayı süt kuvarsı ile (elbette kalsit de buna dahildir)birlikteliği vardır ancak bu konu sanıldığından daha karışık olduğunu bir kez daha yineleyeyim.Fakat şu konuyu anlarsak her daim işimize yarar;mineral oluşum sırası vardır ayrıca elementlerin birbiri ile ilgili bileşik yapmada da bazı kuralları mevcuttur bu nedenle de altın bazı minerallerle bağıntılıdır,bunları kabaca yazarsak şunlardır.

1:Gümüş elementi (ikiside soy metal olduğundan bileşik değil daha çok alaşım yapar ancak bileşikde yaptığını bilelim.

2: Bakır ile birlikteliği vardır.Ancak ayrıştırma sorunu da mevcuttur.

3: Pirit ve kükürt bileşikleri birlikteliği,burada da problem vardır altın genelde çok küçük halde yapı içinde gizlidir bunun için bazı yöntemler geliştirilmiştir en kolay ama az faydalı olanı kükürtün yakılarak uzaklaştırılmasıdır ancak sonradan “kükürt yiyen bakteriler”metodu ile daha ekonomik hale gelmiştir.

4: Demir ile birliktelik; bu konu biraz daha problemli zira Demir yer kabuğunda çok bol bulunur fakat demir de ağır bir elementtir özellikle dere yatağı dip kısmında birikir genelde hep mikro düzeydedir şayet bölgede altın mevcutsa demir zerreleri içinde görülür.

5: Civa ile birliktelik;civa da ender bulunan element olduğu akılda kalması gerekir ve civa ile altın derhal “amalgam “denilen alaşımı yapar.Bir bölgede civa bulunma miktarı yüksekse altın olması beklenir.

6: Wolfram ile birliktelik;wolfram da ender bulunan metallerdendir ve Özgül ağırlığı altınla aynı gibidir bunun sonucu olarak şu kural geçerlidir”eğer bir yerde wolfram çok yüksek ise altın mutlaka vardır ancak tersi geçerli olmayabilir”.

7: Kurşun ile birliktelik; kurşunda ağır metallerdendir fakat nisbeten yer kabuğunda az bulunur,klark sayısı yüksekse altın bulunur.

8: arsenik ile birliktelik;çoğumuz zehir olarak biliyoruz ama mineraldir fakat ayrıştırma sorunu getirir.

9: Diğer birliktelikler; özellikle mağmatik kayaçların “ultramafik”olanları diğer kayaç çeşitlerine göre daha çok altın bulundurur.Süt kuvarsı ile ilgili kısmı noktalıyorum.

            P  R  A  S  E:

Bu kuvars çeşidide tartışmalıdır.Bir ara kuvars çeşidi değil bir kayaç olarak tanımlanmıştı (kuvarsit)ayrıca kriptokristalli bir taş olan krizoprase ile bir tutulduğu da olmuştu.Fakat son yıllarda bu taşın bazı kristalleri bulununca yeni bir çeşit olarak kabul edildi.prase kelimesi eski Yunancada yeşil anlamına gelir(bizdeki pırasa sebzesi).

internette bu adla arama yaparsanız pek çok sitede bu taşın bir kalsedon  cinsi olduğu yazacaktır.Bu durumda taş kriptokristalin demektir ve bu taşlar asla saydam olmaz fakat yazdığım gibi birçok saydam olanı bulunmuştur bu nedenle kriptolu olması mümkün değildir.Ancak yinede yeni yeni tanınmaya  başlayan bir taştır.Elbette rengi yeşildir,diğer özellikleri kuvars çeşitleri ile aynıdır.

              P  R  A  S  İ  O  L  İ  T  E:

Bu taşda yeşil şeffaf bir taşdır.Çok az bulunmuştur.Ancak bazı yerlerde bulunduğuna dair raporlar ciddi gözükmektedir.Brezilyada ametist taşının ısıtılması ile yapay olarak üretilmiştir,bu çeşide yeşil ametist taşı denir(Amegreen  taşı da denilir)

Elde ki numunelerin çoğunluğu insanlar tarafından üretilmiştir,insan yapısı olanlarında ametist renk bölgeleri belli olmaktadır.Ayrıca sulu çözeltiye demir tuzu ekleyerek bu taş elde edilebilir.Normalde +3 değerlikli demir sarı renge sebeb olur,prasiolite taşına benzer yeşil renkli olanı elde etmek için potasyum ve +2değerlikli demir çözeltiye ilave edilir.Hala konu tartışmalıdır,Brezilya,ABD,Tanzanya,Nabibya,Polanya,Kanada da bulunduğuna dair bildirimler vardır.En önemlisi Nabibya da iyi bir şekelde belgelenmiş bir raporda bir kuvars damarında ametist ile birlikte bulunduğu bildirilmiştir bu güvenilir kabul edilmektedir.Bulunan bazı kristalleri soluk yeşil renkte ve morumsu izlar taşır(ametist gibi)ilk defa Polonyada bulunmuştur.

                     A  V E  N  T  U  R  İ  N  E:

aventurin bir kuvars çeşidi olarak görülmesine karşın aslında tam anlamı ile bir mineral bile değildir.Metalik parlaklığını veren mika çeşitleridir.Bu şekilde düşünüldüğü zaman “kuvarsit”olarak kabul görmesi gerekir.Bu taş yeşil rengi ile tanınmasına karşın daha değişik renklerde olabilir ama piyasaya sürülenleri yeşil renklidir.Tanecikli yapısından dolayı düzensiz kırılması vardır.Bu anlamda mermere benzer ancak daha kompakt ve yoğundur.Yeşil olana rengini veren “fuksit”minaralidir,bu mika cinsi rengini kromdan alır(bu anlamı ile fuksit çok önemlidir,bölgenizde bu mineral var ise krom var demektir bu da birçok önemli taşın o yörede olabiliceğini düşündürür.)mavi renkli olanı ise sebebi “Dumurtierot”mineralidir.Mor renkli olanı ise yine bir mika çeşidi olan “Lepidolit”mikası tarafından verilir.

Aventurin taşının kaliteli olanları Hindistan’da  da bulunur,ayrıca Brezilya ve Norveç te de bulunur.

Aventurin taşı ismini 18 yy.da Venedikte bir cam atölyesinde  yanlış işlem sonucu aldığı rivayet edilmektedir(avantür kelimesi içeriği)

Değerli  arkadaşlar,kuvars yazı dizisine devam ediyoruz.

S  Ü  T   K  U  V  A  R  S  I:

bu kuvars çeşidi hakkında kaya kuvarsı bahsinde söz etmiştik aslında söylenecek fazla şey yok.Normal kuvars ile aralarında ki fark içinde olan gaz ve sıvı nedeniyle buzlu cam veya sütlü görünüm dışında bir şey yok ama başka nedenlerden dolayı bu taş çok önemli.Buna sebep ise bu taşın altın ve kıymetli maden arayanlar için çok

önemli olması,peki neden önemli oraya geldik...Kısa cevap altın ve değerli maden ihtiva ettiği için,neden böyledir sorusu uzun bir cevabı gerektirir. Plaser altın yatakları bilindiği gibi asıl kaynak olan kuvars kayaçlarının çeşitli nedenlerle parçalanması ve su tarafından(dere,ırmak)sürüklenerek yığınlar oluşturmasıdır.Yani herşey gelir süt kuvarsına dayanır,o zaman soru şu neden süt kuvarsı?işte bu soruya cevap vermek için işin ta en başına dönmek gerekiyor.Biraz uzun olacak şimdiden özür…

Güneş sistemi oluşurken,güneşimiz var olan sıcaklığı ve basıncı ile esas element olan “hidrojen”i (evrende ki en fazla olan element)kullanarak diğer elementleri üretti.Bilindiği gibi evrenin ilk ve en bol bulunan elementi hidrojendir.Hidrojen tek elektronlu bir elementtir.(elementleri birbirinden ayıran en önemli faktör elektron sayısıdır,bu elektron sayısına göre proton sayısı bulunur,nötron element farklılığını değil aynı elementin farklı “izotopunu”belirler.)işte güneş iki hidrojenin elektronunu bir araya getirerek “helyum “elementini oluşturur(He(helyum elementi ilk ve son yörüngesi tam dolu olduğu için soy gazdır bileşik yapamaz ancak bu olay bilim dünyasında “füzyon” diye bilinir ve muazzam bir enerji ortaya çıkar bunun dünyadaki karşılığı hidrojen bombasıdır dikkat atom bombası değil !  Atom bombası ise yine bilim dünyasınca “fizyon” adı verilen yani atom çekirdeğini ayrıştıran ve enerji salan bir olgudur ancak diğerine göre çıkan enerji daha azdır))-iki elektron ve iki protonu var)bu ikisinden üç elektronlu (yazıyı kısaltmak için,biraz atlamalı yazacağım)”lLİTYUM”elementi(bu element de son yörüngesinde tek elektron olduğu için çok özeldir),4 elektron lu “BERİLYUM”bu element de kolay bileşik yapar değerli taş yaratıcısıdır ve nükleer enerji için önemlidir)”5 elektron lu “BOR”elementi(son yörüngesindeki beş açık nedeni ile çok aktiftir bu nedenle çok sayıda bileşik yapabilir özellikle hidrojen yutucusudur),6 elektronlu “KARBON”elementi(yaşamın temel elementi zira son yörüngesinde ki dört eksiklik nedeni ile dörde kadar  elektron alabilir veya verebilir bu durum nedeni ile inanılmaz sayıda bileşik oluşturabilir),7elektronlu”AZOT”son yörüngesinde üç eksik elektronu var agresif şekilde bir elektron alır) 8 “elektronlu “OKSİJEN”(yaşamın en önemli elementlerinden) ”,9 elektron lu “FLOR”elementi  (bu element en aktiflerden biridir sebebi de elektron yörüngesindeki boşluktur),10 elektronlu”NEON”element(bu soy gazdır,sebebi de yörüngelerinin dolu olmasıdır),11 elektronlu “SODYUM” 12 elektronlu “MAĞNEZYUM””dur,13 elektronlu  “ALÜMİNYUM”(en hafif metallerdendir)”,14 elektronlu “SİLİSYUM””dur (bu element elektron sayısı yönünden karbona benzer her ikisinin de son yörüngesinde dört elektronlu boşluk vardır bu da onlara bileşikler yapmak için sonsuz olanak verir),15 elektron lu“FOSFOR”  16  elektronlu “KÜKÜRT”,17 elektron lu “KLOR”dur (bu element florun benzeri özelliklerine sahiptir),18  elektronlu “ARGON”dur(bu element neon elementine benzer soy gazdır), 19 elektron lu “POTASYUM”,20 elektronlu “KALSİYUM”,21 elektron lu “SKANDİYUM”(bu element çok ilginçtir dünyada çok az bulunur)  22 elektronlu “TİTANYUM”, 23 elektronlu “VANADYUM”   24 elektronlu “KROM”,  25 elektron lu “MANGAN”veya Manganez”,ve nihayet 26 elektronlu “DEMİR”.

İşte yukarıda yazılan yirmi altı element bizim güneş tarafından üretilmiştir. O zaman soru şu,etrafımızda  gördüğümüz her şey bu elementler tarafından mı oluşturdu? cevabı hayır!  Çünkü doğada 94 adet doğal olarak bulunan ayrıca insan yapımı olanlarla birlikte 120 kadar element vardır.(sayılar zaman içinde değişebilir)Bu durumda 26-94=68adet element bize güneş sistemi dışından gelmiştir.

Güneş sistemi dışında bizim dahil olduğumuz galaksi (samanyolu diye bilinir)  içinde veya belki başka galaksilerden gelmiştir peki kaynak nedir?  kaynak “süper nova”patlamalarıdır , Quasardır, (belki ileride başka kaynaklarda olduğu ispatlanabilir)  bu patlamalardan öyle yüksek sıcaklık ve basınç ortaya çıkar ki yukarıda yazılı 26 element dışındaki elementler meydana gelir. Bunun türkçesi altın gibi kıymetli metaller dış uzay kaynaklıdır.İşte dünyamızın ilk oluşum anlarında kendisinin sıvı (veya jelatin halinde) halde olduğunu ve dış uzaydan büyük süratle gelen ağır metal partikülleri bombardımanına tutulduğunu hayal edersek ve gelenleren ağırlığı nedeni ile dip kısımlarda yani yerin derinlerinde kaldıklarını anlarsak çözüme doğru gideriz. Ekliyelim,altın en ağır elementlerdendir  (Özgül ağırlığı 19.3 ve evrenin en ağır elementlerinden biridir,en ağırı ise Osmiyum dur)

Anlattığım süreç milyarlarca yıl sürmüştür ve sürmektedir. Her element yoğunluk ve ağırlığına göre kabaca sıralanmıştır zira yeraltı korkunç hareketlidir. Bilim henüz bu konulara tam olarak vakıf değildir. Sadece bazı teoriler mevcuttur. Ayrıca yerkabuğu altında ki kısım dışarı çıkınca “lav”dediğimiz haldedir. Dünyanın çeşitli yerlerinde yapılan araştırmalar da bu sıvının farklı farklı yapıda olduğu tespit edilmiştir. Bu farklı yapıya içerdiği elementin oranına göre isimler verilmiştir  (mafik,ultramafik,Ortaç gibi) Var olan sıvı sıcaklığın ve gazlarında etkisi ile yukarıya çıkmak için hareket halindedir. Bu hareketlenmeler neticesinde volkan ve benzeri oluşumlar  (Volkan,kimberlite,lamproite,lamprophyre,dayk)  sürekli olur,neticede yerin üstüne bahsettiğimiz elementler ulaşır.Burada bir önemli konu var,kuvars ve kalsit en son oluşan mineraldir  (magmada ki soğumanın kendine özgü özelliği vardır,önce magnezyum,karbon,krom gibi Elementler uygun sıcaklık ve basınç ile özgün mineralleri oluşturur. Magmanın silica zengin veya magnezyumca zengin olmasına göre farklılıklar olmasına karşın diyebiliriz ki ilk önce “olivin,piroksen,amfibol “ oluşur yukarıda yazıldığı gibi en son oluşanlar kuvars ve kalsit tir..En son oluşması ve yer kabuğunda büyük yer kaplaması sebebiyle yukarı hareketlenen mağma bu kuvars damarları ile karşılaşır,sıcaklığı ile eritir ve ilerlemeye devam eder ancak yerin üst kısımları aşağısı ile kıyaslandığında aşırı soğuktur ve elementler donarak katılaşmaya başlar (tabi çeşitli sebeplerle elementler ancak uygun olanlarla beraber olurlar ve bileşikler,mineraller meydana  getirirler.) mağma büyük miktarda gaz ihtiva eder ve gazlar daha hareketlidir,sonuçta kuvars damarları gaz ve sıvı nedeniyle süt gibi görüntüye kavuşur.İçinde ağır metal olan mağma içinde ki altın,platin gibi soy metaller bileşik yapamadıkları için diğer elementlere göre daha serbest kalırlar ve yüksek ağırlıkları neticesinde bir araya gelme eğilimindedirler .Burada bu olayların  bu kadar basit olmadığını işi kolaylaştırmak için bazı kısımların es geçildiğini hatırlatırım. Bir başka önemli faktör de elementlerin iyon çaplarının farklı büyüklükte olmasıdır(yani her element iyon çapı kadar yer kaplar) elementler iyon çapı birbirine yakın olan(%15fark ile)elementler ile yeni bileşik yaparlar (bu durumu ilk defa Goldschmidt bulmuştur bu nedenle Goldschmit’s kurallar I  diye bilinir ) bu şekilde diyelim ki garnet oluşumunda hep aynı elementler rol alır(bunlar Fe,Al,Ca,Cr,Mg,Mn gibi elementlerdir bu elementler birbirinin yerini  alabilirler) benzeri şekilde altın iyon çapı uyması nedeni ile gümüş ile birlikte olur.(elektrum adlı alaşım)bir diğer önemli konuda şudur;mineraller oluşurken hem ortam birlikteliği(sıcaklık ve basınç gibi)hem de element uyumlulusu isterler yani her element her element ile birleşmez,birleşebilmenin yani bileşik yapmanın çeşitli kuralları vardır(elektron değişimi,ortak elektron kullanımı vs.)işte bu sebeplerle bazı minerallerin bulunduğu yerlerde aradığımız minerali bulabiliriz bunlara GÖSTERGE MİNERALLERİ denir.Konu ile ilgili örnek verelim,rhodonit ve rhodokrozit mineralleri mangan esaslı minerallerdir bu minerallerin olduğu yerde sonuç olarak gümüş bulunur,gümüş ile altın genelde beraber bulunur.Altın ve ağır metaller işte bu anlatılanlardan dolayı süt kuvarsı ile (elbette kalsit de buna dahildir)birlikteliği vardır ancak bu konu sanıldığından daha karışık olduğunu bir kez daha yineleyeyim.Fakat şu konuyu anlarsak her daim işimize yarar;mineral oluşum sırası vardır ayrıca elementlerin birbiri ile ilgili bileşik yapmada da bazı kuralları mevcuttur bu nedenle de altın bazı minerallerle bağıntılıdır,bunları kabaca yazarsak şunlardır.

1:Gümüş elementi (ikiside soy metal olduğundan bileşik değil daha çok alaşım yapar ancak bileşikde yaptığını bilelim.

2: Bakır ile birlikteliği vardır.Ancak ayrıştırma sorunu da mevcuttur.

3: Pirit ve kükürt bileşikleri birlikteliği,burada da problem vardır altın genelde çok küçük halde yapı içinde gizlidir bunun için bazı yöntemler geliştirilmiştir en kolay ama az faydalı olanı kükürtün yakılarak uzaklaştırılmasıdır ancak sonradan “kükürt yiyen bakteriler”metodu ile daha ekonomik hale gelmiştir.

4: Demir ile birliktelik; bu konu biraz daha problemli zira Demir yer kabuğunda çok bol bulunur fakat demir de ağır bir elementtir özellikle dere yatağı dip kısmında birikir genelde hep mikro düzeydedir şayet bölgede altın mevcutsa demir zerreleri içinde görülür.

5: Civa ile birliktelik;civa da ender bulunan element olduğu akılda kalması gerekir ve civa ile altın derhal “amalgam “denilen alaşımı yapar.Bir bölgede civa bulunma miktarı yüksekse altın olması beklenir.

6: Wolfram ile birliktelik;wolfram da ender bulunan metallerdendir ve Özgül ağırlığı altınla aynı gibidir bunun sonucu olarak şu kural geçerlidir”eğer bir yerde wolfram çok yüksek ise altın mutlaka vardır ancak tersi geçerli olmayabilir”.

7: Kurşun ile birliktelik; kurşunda ağır metallerdendir fakat nisbeten yer kabuğunda az bulunur,klark sayısı yüksekse altın bulunur.

8: arsenik ile birliktelik;çoğumuz zehir olarak biliyoruz ama mineraldir fakat ayrıştırma sorunu getirir.

9: Diğer birliktelikler; özellikle mağmatik kayaçların “ultramafik”olanları diğer kayaç çeşitlerine göre daha çok altın bulundurur.Süt kuvarsı ile ilgili kısmı noktalıyorum.

            P  R  A  S  E:

Bu kuvars çeşidide tartışmalıdır.Bir ara kuvars çeşidi değil bir kayaç olarak tanımlanmıştı (kuvarsit)ayrıca kriptokristalli bir taş olan krizoprase ile bir tutulduğu da olmuştu.Fakat son yıllarda bu taşın bazı kristalleri bulununca yeni bir çeşit olarak kabul edildi.prase kelimesi eski Yunancada yeşil anlamına gelir(bizdeki pırasa sebzesi).

internette bu adla arama yaparsanız pek çok sitede bu taşın bir kalsedon  cinsi olduğu yazacaktır.Bu durumda taş kriptokristalin demektir ve bu taşlar asla saydam olmaz fakat yazdığım gibi birçok saydam olanı bulunmuştur bu nedenle kriptolu olması mümkün değildir.Ancak yinede yeni yeni tanınmaya  başlayan bir taştır.Elbette rengi yeşildir,diğer özellikleri kuvars çeşitleri ile aynıdır.

              P  R  A  S  İ  O  L  İ  T  E:

Bu taşda yeşil şeffaf bir taşdır.Çok az bulunmuştur.Ancak bazı yerlerde bulunduğuna dair raporlar ciddi gözükmektedir.Brezilyada ametist taşının ısıtılması ile yapay olarak üretilmiştir,bu çeşide yeşil ametist taşı denir(Amegreen  taşı da denilir)

Elde ki numunelerin çoğunluğu insanlar tarafından üretilmiştir,insan yapısı olanlarında ametist renk bölgeleri belli olmaktadır.Ayrıca sulu çözeltiye demir tuzu ekleyerek bu taş elde edilebilir.Normalde +3 değerlikli demir sarı renge sebeb olur,prasiolite taşına benzer yeşil renkli olanı elde etmek için potasyum ve +2değerlikli demir çözeltiye ilave edilir.Hala konu tartışmalıdır,Brezilya,ABD,Tanzanya,Nabibya,Polanya,Kanada da bulunduğuna dair bildirimler vardır.En önemlisi Nabibya da iyi bir şekelde belgelenmiş bir raporda bir kuvars damarında ametist ile birlikte bulunduğu bildirilmiştir bu güvenilir kabul edilmektedir.Bulunan bazı kristalleri soluk yeşil renkte ve morumsu izlar taşır(ametist gibi)ilk defa Polonyada bulunmuştur.

                     A  V E  N  T  U  R  İ  N  E:

aventurin bir kuvars çeşidi olarak görülmesine karşın aslında tam anlamı ile bir mineral bile değildir.Metalik parlaklığını veren mika çeşitleridir.Bu şekilde düşünüldüğü zaman “kuvarsit”olarak kabul görmesi gerekir.Bu taş yeşil rengi ile tanınmasına karşın daha değişik renklerde olabilir ama piyasaya sürülenleri yeşil renklidir.Tanecikli yapısından dolayı düzensiz kırılması vardır.Bu anlamda mermere benzer ancak daha kompakt ve yoğundur.Yeşil olana rengini veren “fuksit”minaralidir,bu mika cinsi rengini kromdan alır(bu anlamı ile fuksit çok önemlidir,bölgenizde bu mineral var ise krom var demektir bu da birçok önemli taşın o yörede olabiliceğini düşündürür.)mavi renkli olanı ise sebebi “Dumurtierot”mineralidir.Mor renkli olanı ise yine bir mika çeşidi olan “Lepidolit”mikası tarafından verilir.

Aventurin taşının kaliteli olanları Hindistan’da  da bulunur,ayrıca Brezilya ve Norveç te de bulunur.

Aventurin taşı ismini 18 yy.da Venedikte bir cam atölyesinde  yanlış işlem sonucu aldığı rivayet edilmektedir(avantür kelimesi içeriği)

P E M B E. K U V A R S :

Hemen tartışmalı olan konu ile devam edelim. Kuvars çeşitleri arasında birbirine çok benzeyen iki taş pembe kuvars ile Gül kuvarsıdır. Genellikle ikiside ayni taş olarak düşünülür,aşağıda yazıldığı gibi Aslında büyük renk benzerliğine rağmen ayni taş değillerdir.

1-pembe kuvars nadir bulunur ve pahalıdır.Gül kuvarsı ise daha yaygın ve nisbeten ucuzdur.

2-pembe kuvars koyu kahve rengiden daha parlağa doğru “dikroizm”gösterir

3-her iki taşın bant benzerliği vardır.

4-pembe kuvars ışığa çok duyarlıdır,güneş ışığında uzun süre kalırsa rengi solar.Aslında bu durum bu taşın radyasyona bağlı olarak renk kazandığının bir delilidir.(benzeri durum Ametist taşında vardı)

5-pembe kuvarslar genel olarak küçük ebatlarda bulunur,2cm lik parçalar büyük sayılır.

6-pembe kuvarslar pegmatiklerde bulunmuş olmasına rağmen hidrotermallerde yüksek sıcaklık ve sulu(sıvı)çözeltide oluşur genellikle alt kısmında bu kristallere paralel  büyüyen dumanlı kuvarslar bulunur.

1982 yılında Maschmeyen ve Lehmann tarafından yapılan araştırmada pembe kuvarsın rengini Al+3 ve fosfor (P+5) larının küçük miktarlarda silisyum atomlarının yerine ikili olarak alması daha sonra ise yüksek enerjili radyasyona tabi kaldığını vede bu şekilde oluştuğunu açığa çıkarmışlardır.Zaten pembe kuvars genellikle fosfor mineralleri ile birlikte bulunur.

Pembe kuvarslar 1959 yılında Brezilya’da bulundu.Bu ülke halen en büyük üretici durumdadır.pembe kuvars kristalleri orjinal formunda bulunur Gül kuvarsları kristal olarak değil kütle halinde bulunurlar.

R  O  S  E   K  U  V  A  R  S  I:

Yukarıda benzerini yazdığımız Gül kuvarsı kütle kayaç halinde bulunur.Genelde yarı saydam halde bulunur tam saydam olarak bulunmaz.Gül kuvarsı nisbetini ucuz bir taş olduğundan çeşitli biblo ve takı olarak kullanılır.Rengi Mora yakın pembeden açık pembeye kadar açılım gösterir.

Rose(Gül) kuvarsının renk nedeni tam olarak anlaşılamamasına rağmen renginin nedeninin inklüzyonuna ( kapanınım) bağlı olduğu düşünülmektedir.Bazı Kişiler rengini sebebini Ametist ve dumanlı kuvarsta olduğu gibi radyasyona bağlı olduğunu düşünmüşlerse de yapılan deneylerde ısıtılan Gül kuvarsları rengini kaybetmiş ve yapılan ışınlama ile rengini tekrar kazanamamıştır.Eğer ametistte olduğu gibi renk nedeni ışınlanma olsa idi rengini tekrar kazanması gerekirdi ancak böyle olmamıştır.

Not:dünyanın çeşitli yörelerinden çok miktarda Gül kuvarsı örnekleri alınmış ve “florik asit”içine atılarak (100derece sıcaklık ile) kuvars tamamen çözülmüş kalan kapanmalar toplanarak elektron mikroskobu ile incelenmiş neticede “ borsilikatlarının”  bu rengi verdiği kesinlik kazanmıştır.Bunun bir anlamı da bu taştan ülkemizde bol miktarda olması gerektiğinin göstergesidir.

Gül kuvarsı da  pegmatiklerde oluşur.Ancak oluşabilmesi için 400-700 arasında sıcaklığa ihtiyaç duyar.pegmatiklerde çıkarılırken dikkatli olunmalı ve taşın titreşimden zarar görmemesine dikkat edilmelidir çünkü patlama ile çıkarılırsa(dinamit vs,)taş içinde inçe çatlaklar oluşur.

Dünyada bulunduğu yerler;Güney Afrika,Madagaskar,ABD,NabibyaBrezilya

Not: diğer özellikleri normal kuvarslarda olduğu gibidir.

KAPLAN GÖZÜ,ŞAHİN GÖZÜ,KEDİ GÖZÜ ÖZELLİKLİ KUVARSLAR:

Üç taşda benzer özelliklere sahip olduğu için birlikte ele alınacaktır.Bu taşlar cilalanmış ve parlatılmış durumda iken ipeksi görünüme sahip taşlardır.Işık altında çevrildiği zaman dalgalanma gösterirler.Bazı çeşitlerinde sadece çizgi şeklinde gözükür(kedi gözü özellikli taşlar)

Kedi gözü denmesinin nedeni tıpkı kedilerde olduğu gibi yoğun ışık altında çizgi şeklinde bir dalgalanma oluşur.(kediler yüksek Işık’ta göz irisini iyice küçülterek çizgi haline getirir tam tersi durumda ise ışık alabilmek için iris kısmını büyütürler) Bazı kuvars cinsleri bu özelliğe sahiptir. Ancak bu özellik sadece kuvarsta bulunmaz. Mesela krizoberil taşı kedi gözü efektini en iyi gösteren taştır ancak zaten normali de pahalı olan bu taşın tadı gözü efektine sahip olanı daha da pahalıdır.

Kaplan gözü efekti ise taşın içinde ki kapanımlardan meydana gelir ve bu kapanımlar “götit”mineralinin(demir  minerali) oksitlenmişleridir.renk olarak da kahverengi ile sarı dır.

Kedi gözü efektine sebeb olan yine taşın içinde ki kapanımlardır.Bu kapanımlar “aktinolit”minerali lifcikleridir.(aktinolite kısaca yeşil asbest diyebiliriz)  Asbest çok tehlikeli bir mineraldir çünkü akciğerde kansere neden olur.Kedi gözü ve şahin gözünde bu kapanımlar iyice iç kısımda olduğu için ciddi bir tehlike arz etmezler ama kaplan gözü taşlar da durum böyle değildir dikkatli olmak gerekir.

Kaboşon yapımında taş iyice incelenir ve taşın yönü doğru olarak bulunur.daha sonra taşın içindeki lifcikler birbirine paralel olacak şekilde kesim yapılır.Eğer dikkat edilmezse efekt görülmeyecektir.Bu efektin iyi olması için;

1-taşın rengi ile tezat olmalıdır

2-efekt, taşı simetrik olarak bölmelidir

3-efekt,hemen fark edilebilir olmalıdır

4-taş ışık altında iken bitimsiz hareket etmelidir

Kedi gözü ve şahin gözü piyasada çok bulunmaz ve genellikle pahalıdır ancak kaplan gözü taşlar yaygın vede ucuzdur genellikle erkek yüzüğü  yapılır.Bilhassa kedi gözü taşlar iyi işlenirse ve de taş uygun ise yabancıların “süt ve bal etkisi”dedikleri şekli alır yani sanki taş iki ayrı ve eşit parçadan yapılmış gibi bir etki meydana gelir.

Kaplan gözü taşlar opaktır,kedi gözü taşlar daha parlak ve saydam yakındır renkleri yeşil,sarı,kahverengi,bazen mavi olabilir.

Kaplan gözü ve şahin gözü taşları eskiden asbest lifleri ile doldurulmuş Kaya çatlak ve yarıklarında meydana gelir.Bu çatlakların eni birkaç santimden bazen daha büyük de olabilir.Kaplan gözü ve şahin gözü Hindistan ve SriLankadan çıkarılır.

Şahin gözü ve kaplan gözü birbiri ile ilişkili iki taştır.Şahin gözü mavi griden mavi yeşile giden opak,lifli bir taştır.Aslında bu taş kuvarsın “psödomorf”dur.Bunun anlamı şudur;şahin gözü denilen taş ilk önce “crocidolite”denen bir mineral olarak oluşur  (bu minerale kısaca asbest çeşidi diyebiliriz.Bu asbest minerali mavi renklidir.Bu taş oluştuktan sonra kuvars minerali gelir üzerine yerleşir  (kuvars sıvı halde dir)  zamanla kuvars asbest lifleri içine gömülür ve bunun sonucunda iki ihtimal sonucu iki ayrı taş meydana gelir. Eğer kuvarsın çözdüğü “crocidolite” mineralinden geriye mavi renkli asbest çok kalırsa olacak olan taş şahin gözüdür Ancak oksitlenmiş Demir minerali çoğunlukta kalırsa olacak olan taş kaplan gözüdür.Ama her iki durumda da oluşan mineralin dış görünüşü yani şekli ilk oluştuğu minerale benzeyecektir.Zaten bir mineralin “psödomorf”u ilk mineralin formunu alır.

Değerli arkadaşlar dördüncü bölümle devam ediyoruz.Ametist sırada.

A M E T İ S T:

Kuvars çeşitleri içerisinde en tanınan ve değerli olduğu genel kabul gören,kadınlarında gözdesi bir taştır.Yakın zamanlara kadar ender bulunduğu için fiatı çok yüksekti Ancak Brezilya ve Uruguay da çok büyük yataklar bulununca ederi düştü Ayrıca o zamanlar taşların birinci liginde idi.En değerli beş taş  arasında gösterilirdi,o günler geride kaldı,darısı diğerlerinin başına …

Taşımız ismini pek çok mineral ve değerli taş da olduğu gibi eski Yunancadan alır.İsmin başında ki “a”harfi olumsuzluk ifade eden bir ön ektir,metya”kelimesi de sarhoş olmak anlamındadır.Dolayısıyla ametist demek sarhoş etmez gibi anlama gelir. Eskiden bu umutla yanlarında taşınırmış,kesin emin değilim ama bizde ki “mest olmak”deyimi de buraya dayanıyor gibi geliyor bana.Ametist taşının mor rengini neyin verdiği konusu çok tartışmalı bir konudur.Genel kabul radyasyona tabi kalmış demir bileşiklerinin buna sebeb olmuş olduğudur.Bu renk açık pembeden menekşe rengine doğru açılım gösterir.Dünyada en güzel ametist taşları Brezilya ve Uruguay,Sri lanka,Sibirya’dan çıkarılır.Renk konusuna girmişken birde yeşil ametist meselesi vardır.Bu yeşil taş zaman zaman hatalı olarak ametist içinde gösterilir işin Aslı bu taşın”prase”taşı olduğudur.En değerli olarak Sibirya ametist leri gösterilir.”deep rusian” denir.Bu biraz da Güvercin kanı yakut olayına benzer.Ametist taşında en önemli fiat faktörü renktir,çok büyük karatlı  olması fiyatı o kadar yükseltmez ,ayni durum elmas için böyle değildir. Pek çok taşın olduğu gibi bu taşında sentetiği üretilmektedir.

Ametist taşı uzun süre güneş altında kalırsa renk bozulması olacaktır bu nedenle bilhassa sıcak yaz günlerinde üzerinin örtülmesi  yaralı olacaktır.Bunun nedeni rengin nedeni olan FeO bileşiklerinin (ki bu Demir bileşikleri +4 değerliklidir) değerliliğini kaybetmesi sonucu olabilir.

Ametist taşı,diğer kuvars çeşitleri gibi her tür jeolojik ortamda oluşabilir ama bu taş biraz daha özel koşullar ister bu nedenle de her yerde oluşmaz.Mağmatik kayaçlarda oluşanlar genelde kısa,küt kristalli olur.İğne şeklinde oluşan kuvars formu bu taş da olmaz.Ancak değişik formlarda büyüyebilir.En çok volkanik bölgelerde çıkarılır,metamorfik bölgelerde de bulunur ama sedimanter bölgelerde nadirdir,bulunsa bile soluk renkli olur.Düşük sıcaklıklı hidrotermal damarlarda da oluşabilir ama burada da renk bakımından tatmin edici değildir.Jeoditlerde diğer mineral ve kuvars çeşitleri ile bulunabilir.Dünyanın pek çok ülkesinde bulunmuş olmasına karşın hem kalite yönünden hem de rezerv yönünden yeterli yer sayısı sınırlıdır,normal  kuvarsın ametiste dönüşmesi için gerekli olan demir her yerde vardır ancak +4 değerlikli olanı her yerde bulunmaz.Bilindiği gibi radyoaktiv minerallerede çok sık rastlanmaz.

Ametist konusunu işlerken “Ametrin”taşına da girelim,Ametrin aslında Ametist ve sitrin taşının Yanyana oluşmuş şeklidir.İsmini de buradan alır(AMEthyst ve citRİNe )Bolivya’da bulunmuştur,son derece ender bir taştır.(dolamit Kaya boşluklarında) 

Pek çok taş da olduğu gibi çeşitli işlemlere tutularak renginin daha doygun olması,koyulaştırılması veya tersine biraz açılması sağlanır.Yine pek çok taşın taklitleri yapıldığı gibi bu taşında taklidi vardır.Rus yapımı “Nanosital”denilen cam yapılı bir materyal Ametist taşına  çok benzer ama bir “polariskop”cihazı ile kolayca ayırt edilebilir.

S İ T R İ N T A Ş İ :

Sitrin doğada nadir bulunan bir taştır.Buna karşılık taş piyasasında çokça bulunur ve satılır.Genelde bu taşlar Ametist taşının renk bakımından yetersiz olanlarıdır.Bu tip Ametist taşları ısıl işleme tutularak oluşturulur.

Doğal sitrin daha pahalı bir taştır, rengi açık sarıdan kahverengi ve turuncuya kadar gider. Bu nedenle de topaz ile karıştırılabilir. En çok tutulan rengi kahverengiden arınık turuncuya doygun olanıdır.

İsmi eski Yunancadan gelir,limon demektir,tabi burada kastedilen rengidir. Renginin esas nedeni kristal kafese giren demir nedeni iledir .Ancak bir noktaya dikkat etmek gerekir, ”ferruginous kuvars” denilen bir kuvars çeşidi vardır,bu taşın içine çatlak ve kırıklardan demirli sıvılar sızar ve genellikle taşa renk verir.Bu şekil renklenme taşın içine giren maddeler nedeniyle olur,buna inklüzyon(kapanım) denir.İşte bu şekilde oluşmuş kuvars taşı sarı renk alsa dahi sitrin değildir,Gerçek sitrin de demir kristal kafes içinde ve doygunluk verecek şekilde ki yoğunluktadır.Sonradan taş işlenirken ve parlatılırken renk kaybolmaz.Aslında üç ayrı sitrinden bahsetmek gerekir.

1-Ametist ve dumanlı kuvarsın ısıtılması sonucunda oluşan sitrin.

2-Alüminyumlu sitrinler

3-Demir içerikli sitrinler

Birinci grupta ki sitrinlerden ve ametistten yapılanı açıkladık.Smoke denen dumanlı kuvarsın sitrine dönüştürülmesi daha nazik bir durumdur ve her taşta iyi sonuç alınmaz (sıcaklık yüksek tutulursa renk kırmızıya kayar,denemiştim ama esas olarak Kaya kuvarsı haline geldi.Alüminyumlu sitrine gelelim,bilindiği gibi dumanlı kuvars rengini içinde ki alüminyumdan alır(radyasyona tabi kalınca) işte bu kuvarslar 200 derecede dikkatli şekilde ısıtılırsa sitrine dönüştürülür ve uzman olmayan kişiler işlemden geçtiğini anlayamaz.Bu olayın tam açıklaması yapılamasada şöyle söylenebilir.1992 yılında yapılan bir deneyde kristal kafes içinde ki alüminyum ve lityum miktarı ölçülmüş ve %1 e yakın olanlarının daha çok dumanlı veya onun değişik çeşidi olan “moriona”dönüştüğü ,lityum oranları alüminyum oranına göre daha az olanlarının yani oran %0.3 ise sarıya dönüştüğü kabul edilmiştir.Bu durumda sitrinin renginin soluk veya koyu olmasının nedeni budur denilebilir ama hala tartışmalı bir konudur.

Demirli sitrinler,sıcak sıvılı bir silika karışımından üretilen suni kuvars kristallerinin sarı renkli olduğu gözlenmiştir,ayrıca kafes yapısında olduğu da anlaşılmıştır,ancak laboratuvarda yapılan sitrinler ikizlenme göstermezler.Ayrıca radyasyona tabi tutulunca ametiste dönüştüğü görülmüştür.Bütün bunlardan doğada da bu şekilde oluştuğu düşünülmektedir.

Ametist taşının işleme tabi tutularak sitrine dönüştürme nedeni elbette kazanç içindir,çünkü ametist taşının satılamayacak olanının sitrine dönüştürmek satılmasını garanti altına alır.Fakat Ametist taşının renk dağılımı ile sitrin taşının renk dağılımı aynı değildir.Bu sebeple işlem görmüş Ametist taşından olma sitrinler uzmanı tarafından kolayca ayırt edilebilir.Doğal sitrin  az da olsa “dikroik”özellik gösterir ama bu çeşit elde edilenler de bu özellik yoktur(dikroik özellik ışığın geliş açısına göre meydana gelen renk değişimidir bu normal sitrinde zayıfta olsa vardır)

Sitrin taşı dumanlı kuvars gibi radyasyonlu ve volkanik kayaçlarda bulunur.Dünyada Brezilya,Rusya,Madagaskar,Kongo,Kazakistan’da çıkarılır.

D U M ANLI. K U V A R S :

İsmini duman renginden almasına karşın rengi kahverengiden griye doğru dağılım gösterir.Daha koyu olanlarına “morion” denir.Kuyumcu ve taş satıcıları arasında dumanlı Topaz diye satılmasına rağmen bu taşın topaz ile bir alakası yoktur.

Rengini radyasyon ve alüminyumdan alır,kristal kafeste ki serbest haldeki (SiO4 ler radyasyonun etkisi ile (AlO+4)oluşur bu durumda elektrik güç dengesi bozulur bunu telafi etmek için daha küçük değerlikli (H+,Li+,Na+) katyonlar kafes yapıya yerleşir,Hidrojen katyonu (H+)yüksek konsantrasyonlarda sürece müdahele ettiği ve oluşumu engellediği tesbit edilmiştir.Normal jeolojik ortamlarda sadece 50derecenin altında ki sıcaklarda dumanlı kuvars oluşumu geçekleşebiliyor,aksi takdirde renk merkezi tahrif olup süreç engelleniyor.Böyle bir oluşumun bir kaç milyon yıl sürdüğü düşünülmektedir.Bazı bilim insanları dumanlı kuvarsın meydana gelebilmesi için yerin kendisinden gelen (radyoaktif kayaçlar,uranyum gibi) değil gökyüzünden gelen kozmik radyasyon nedeni ile oluştuğunu iddia etmişlerse de  ispat edememişlerdir.Çünkü açıkta olan ve onlarca milyon yıl önce oluştuğu bilinen Kaya kuvarslarının bol olduğu yerlerde yapılan araştırmada dumanlı kuvarsa rastlanılmamıştır (bizde uranyum gibi radyoaktif minerallerin olduğu yerde dumanlı kuvars bulunmuştur)

Bir önemli konuyu yazalım,bazen normal kuvars çeşitli nedenlerle koyu renk veya siyahımsı renk alır.Buna sebep kaya kuvarsının içine giren manganez oksitlerdir bu şekilde olan taşlara dumanlı denemez.

Dumanlı kuvarsları renk dağılımı ametiste göre daha homojendir,yani eşit dağılmıştır.(ancak buna uymayan örneklerde vardır) Gerçek dumanlı kuvars 200 dereceye kadar ısıtılırsa rengini kaybeder.Ancak ayni taş radyasyona tutulursa tekrar aynı rengini kazanır.Uzun süre güneş altında kalan dumanlı kuvarslar rengi solabilir ama bu durum Ametist taşında olduğu kadar belirgin değildir.

Dumanlı kuvarslar “dikroik” özelliğe haizdir yani polarize ışık altında ekseni etrafında döndürülürse sarı kahverengiden kırmızı kahverengine değişim gösterir.Ayrıca kaya kuvarslarının tipik renginden(kırılmış kısımlarda)farklı renk görüldüğünü pek çok arkadaş görmüştür(Kaya kuvarsında menekşe ve sarı görülmez)

Bu kuvarslarının bir kısmı alışık olduğumuz büyüme şekillerine uymayan biçimleri vardır (Gwinde- denilen) bu şekilde büyüyenler klasik formun çok dışında dır.Ancak bu gibi konulara ileride büyüme şekilleri kısmında görelim.

Normal kuvarslarının ışımaya tutularak rengini koyulaştırılıp satıldığı bir gerçektir,aslında satıcının bunu belirtmesi gerekir. Bilhassa fazlası ile koyu renkli olanlardan şüphelenmek için fazlası ile sebep vardır.

Dumanlı kuvarslar yüksek seviyeli metamorfizmadan geçmiş bölgelerde bulunabilir.Volkanik bölgelerde Kaya kuvarsı ile ametiste daha çok rastlanır,sedimanter kayaçlarda ya çok azdır yada dumanlı diye düşünenler Aslında siyah veya kahverengi kapanımlar nedeniyle olduğu bulunmuştur.Bu çeşit kuvarsın iğnecik şeklinde ki oluşumuna rastlanmaz(büyük olasılık oluşum süresinin uzunluğu ile ilgili olduğu düşünülebilir.

Tarihte diğer kuvars çeşitlerinde olduğu gibi bu kuvarsta süs eşyası yapımında ve mühür yapımında kullanıldığı anlaşılmıştır,hatta 12 y.y.da Çin de düz kesilerek güneş gözlüğü yapıldığı bilinmektedir.

Kuvars dolomit,feldspat,mikalar gibi “kayaç yapanm ”minerallerdendir.” Bunun anlamı bu tür minerallerin yoğun bulunması ve Kaya kütleleri oluşturmasıdır. Bazende diğer kayaçların içinde yüksek oranda bulunur .Tersi durumunda ki altın,gümüş gibi minerallerin (ve aynı zamanda elementtirler) böyle bir özelliği yoktur. Kuvars, herşey teoride olduğu gibi yolunda  giderse saf halde iken renksiz,çok sert ama kırılgan ve kristal formdadır,ancak içine veya kristal yapısına sıvı,su,gaz,çeşitli Elementler,radyasyon,sıcaklık,güneş gibi etkenler nedeni ile değişik renkler alır  (kısacası sadece silisyum ile oksijen uygun şartlarda bileşik yaparsa yani kuvars mineralini oluşturursa ortaya saf kuvars çıkar ve bu mineral renksizdir ancak işler böyle gitmez mineralin oluştuğu ortamda başka element veya mineraller vardır,sahradan oluşmuş mineral çatlar veya kırılır içine çeşitli sıvılar girer veya radyasyona tabi kalır veya oluştuktan sonra daha derine inerek tekrar farklı sıcaklıklara maruz kalır vb. )

Kuvars çeşitlerini daha kolay anlaşılabilmesi için önce ikiye ayıralım.

1-) Normal kuvars .

 2-) Kuvars  polimorfları.

İkinci olanları daha sonra özellikleri ile yazılacak ama kısa bir açıklama yapalım; kuvars denilince a tipi (alfa tipi) normal bildiğimiz mineralden bahsediyoruz işte bu kuvarsın aynı formüle sahip (aynı kimyasal) fakat farklı fiziksel özellikleri olan çeşitlerine o mineralinin polimorfu  diyoruz. Bunlar kuvars için “stishovite,beta kuvars” gibi çeşitleridir bu kuvars çeşitlerinin ö.ağırlığı ve sertliği vs, değişiktir. Alfa tipi normal kuvarslar 573 dereceye kadar olan sıcaklıklarda oluşur bu sıcaklıktan sonra oluşanlar artık bildiğimiz kuvarslar değildir.

Normal kuvarsları da önce ikiye ayırıyoruz  ;

1-Büyük   kristalli  olanlar .

 2-) Gizli  (kripto)  kristalli kuvarslar.   Bunlara bakalım.

               BÜYÜK KRİSTALLİ KUVARSLAR

1-) Kaya kuvarsı (değişik isimler alır,Necef de denir) 

2-) dumanlı kuvars 

3-)ametist. 

4-) sitrin

5-) pembe kuvars 

6-) aventurine 

7-)prase(yeşil bir kuvars,bizde ki pırasa denilen sebze buradan isim almıştır)

8-) rose kuvars(Gül kuvarsı,bunun açıklaması bölümünde yapılacak)

9-) prasiolite(yeşil ve saydam olan kuvars)

10-) kedi gözü kuvars .

11-) süt kuvarsı(içinde altın olabilen çeşidi)

 12-)  mavi kuvars . 

 13-) kaplan gözü kuvars.

  14-) Şahin  gözü kuvars.

  15-)  Siyah o kuvars  (morion)

                    GİZLİ KRİSTALLİ KUVARSLAR:

1-) Kalsedon veya alaca akik .

2-)agat(akik). 

3-karnial .-

 4-) çakmak taşı .

 5-) jasper .

  6-) krizboprase.

  7-)  Oniks taşı 

   8-) sileks   taşı .

   9-) sard taşı.

   10-) kan taşı.

   11-) slika sinter(gayzer gibi yerde oluşanlar)

                                     Dikkat edilirse “opal”taşını saymadık çünkü mineraloji bu taşı mineral olarak kabul etmez.Bu taş teknik olarak camdır,camlar yine teknik olarak sıvıdır.Bu yazılanların birçok arkadaşa uygun gelmeyeceğinin farkındayım ancak gerçek budur.Aynı şekilde cam kapsamına girdiği için doğal camlar,obsediyenlar,Ballen kuvarsları gibiler ayrı bir kategoride değerlendirilmelidir.Bu türden bir tasnif öğrenmeyi kolaylaştırma amaçlıdır,ancak daha değişik şekilde tasnifler yapılabilir.Birçok kişinin kafasını karıştıran bir kaç meseleye bakalım.Birinci olarak kuvarslar yaygın olduğu için her yerde ayrı isimlendirilmiştir bunun yarattığı bir kargaşa mevcuttur.İkincisi kuvarslar büyürken değişik etkenler nedeni ile farklı biçimlerde büyüyebilirler ve bunlara şekline göre isim verilebilir(marul kuvars,iğne kuvars,asalak kuvars vs.)ancak bunlar bir benzetmedir ayrı bir çeşit olduğu anlamına gelmez.Diğer bir kafa karıştıran husus şudur,Kaynağı geçmiş çağlara dayanan ve genellikle taşın rengi ile alakalı birçok varsayımsal gizli güçleri olduğuna dayanarak bu gibi taşlara konuya ilişkili adlar verilmiştir.Günümüzde bu adalandırmaların esas kaynağı Amerika’dır çünkü dünyanın en büyük pazarı konumundadır.Bazı Kişiler bir pazarlama taktiği olarak böyle isimler verir yeni bir taş bulunduğunda mesela tanzanita taşı önceden bilinmiyordu hemen taşın rengine ve özelliklerine kendilerince yorumlayarak bir takım gizli güçler atfeder ve ona uygun isimde verebilirler ama bu mineraloji de  kabul görmez.

Kuvars yerkabuğunun yaklaşık %12 sini oluşturur bu oldukça büyük bir orandır.Daha önce anlattığımız nedenlerle kuvars dünyanın mantosunda ve çekirdekte  oluşamaz fakat bu buralarda  “silisyum”elementi yok anlamına gelmez aksine yüksek oranda vardır.Buralarda oluşan kuvars çeşitleri normal kuvars  değil ancak o sıcaklık ve basınçta stabil kalabilen(bozuluma  uğramadan)polimorflarıdır mesela “stishovite”yerin çok derinliklerinde oluşabilir bu anlamda biraz elmasa benzer zaten sertliği de en yüksek ikinci doğal mineraldir.(sertlik 9.5)

Kuvarsın bir özelliğini geçen bölümde atladık onu ilave edelim. Kuvars  ultraviyole ışıklara saydamdır bu özelliği çeşitli şekillerde kullanılır.

Önemli bir konuya da açıklık getirelim.Doğada kuvars SiO2 olarak bulunur ama silikatler denen çok geniş bir mineral grubu vardır,pek çok değerli taş bu grupta bulunur,burada ise SiO4- olarak eklemlenmiştir mesela garnet çeşitlerinde böyledir.Pirop garneti düşünelim(MgSiO4)burada ki kuvars yapısına bilim insanları”teatral”yapı derler bu yapıda bir silisyum atomu dört adet oksijen atomu tarafından kuşatılmıştır.fakat bu yapının değişik bir çok çeşidi vardır normal,tek zincirli,çift zincirli gibi değişik biçimde bu teatral yapılar birbirine bağlanabilir.Bizi esas ilgilendiren kısmı ise bahsettiğimiz yapıda normal olarak Si ve O- atomları bulunurken iyon çapı bu yapıya yakın olan elementler ile değiştirilebilir.Bu Elementler şunlardır,demir,alüminyum,kalsiyum,sodyum,magnezyum,potasyum dur. Genelde bu Elementler ile kristal yapıda değişiklik olur işte bir kristal yapıda bir elementin yerine uygun iyon çapındaki bir başka elementin almasına  ”ORNATMA ” denir. Garnet çeşitleri bu şekilde oluşmuştur veya diğer birçok mineral.  Silikatler doğada sayıca en kalabalık gruptur bu yapıyı anlayalım diye konuyu  uzattım.

Yeri gelmişken yukarıdaki konu ile ilgili bir konuya da  girelim,mağma içerik olarak hep aynı değildir.Bilindiği gibi mağma veya yüzeye çıkınca “lav”ismini alan eriyik yüksek sıcaklığa haizdir Ancak hem sıcaklık hem de akıcılığı her yerde aynı değildir.Buna sebep ise içerdiği silisyum veya silikat ile alakalıdır.Genelde bu ayrım iki grup üzerinden yapılır birinci grup silikat ve Alüminyum diğeri ise Demir ve magnezyum dur.Birinci  grup ağırlıklı ise oluşturacağı kayaç ve toprak “felsik veya Ortaç”kayaçlar oluşturur  (bu kayaçlarda ki hakim renk koyu değil açık renkli mineral ve kayaçlardır )  ikinci grup magnezyum ve demir içeriği daha yüksektir koyu renk hakimdir ve ortalama ağırlık üçün üzeridir.Şöyle  toparlayabiliriz, felsik  kayaçlarda kuvars,muskovit mikası,ortoklaz ve sodyumca zengin plajiyoklaz feldispatlar çoğunluktadır,bir kayacı felsik kayaç olarak sınıflandırmak için felsik mineral içeriğinin %75 den fazla kuvars,ortoklaz,plajiyoklaz ların içermesi gerekir. Eğer bir kayacın içerdiği felsik mineraller %90 dan fazla ise bu kayaçlara” lökokratik” kayaç denir.  Amacımız kuvars çeşitleri aramaksa,felsik kayaçlarda aramak daha mantıklıdır.Ayrıca hangi kuvars çeşidini aradığımız da belirleyici olan,o kuvarsın en çok ve en kaliteli olarak hangi ortamda bulunacağı önem taşır.Örnekleyelim,dumanlı kuvars (konusu geçerken yazılacak)  radyasyon etkisi ile renklenir buna sebeb olanda genelde “uranyum,toryum”gibi radyoaktif minerallerin olduğu bölgelerde bulunmasıdır.Eğer bölgenizde böyle bir özellik yoksa dumanlı kuvarsı boşuna ararsınız,arazi aramalarında aradığımız mineralin hangi diğer mineraller ile beraber oluşması nedeniyle birlikte bulunacağını bilmek de önemlidir(mindat-gibi internet sitelerinde mutlaka arayacağımız mineralin beraber bulunduğu bölümü iyi okumalıyız) gerçi konumuzun dışında ama diyelim ki bölgenizde Zümrüt aramaya karar verdiniz.Öncelikle aradığınız yerde “krom” minerali varlığını tespit etmek gerekir. KROM  yoksa verilen emek boşa gidecektir tabi mineralin oluşması için mutlaka “berilyum”elementi yeterli oranda bulunmalı (berilyum standart analizde gözükmez nedeni de elektron sayısının düşüklüğüdür ayni şekilde karbon elementi de gözükmez,analiz için başvurduğunuz da mutlaka belirtmek zorundasınız yoksa yanlış bilgi ile başarısız olmaya mahkum olursunuz  (en çok yapılan analiz “xrf analizidir,ucuzdur,kolaydır ama düşük sayıda elektronlu elementleri göstermez)  Bazen analiz yaptırmaya gerek bile kalmayabilir bunun için internet yeterli olabilir.Öncelikle MTA nın sitesine girerek bölgeniz hakkında yazıymış raporları,belgeleri okuyabilir değerlendirirsiniz.  Bunun yanında size yardımcı olacak yerli ve yabancı binlerce site var. Daha yetkin arkadaşlar araziye çıkıp gözlem yaparak tahminlerde bulunabilirler. Diğer bazı yardımcı unsurlarda vardır  (arazinin bitki örtüsü,hangi kayaç çeşidi ağırlıklı olduğu,dere yataklarından alınacak numunelerin yüksek büyütmeli lup benzeri cihazlarla inceleme,alınan  numunenin ortalama ağırlığı,  tarihte öncel medeniyetler tarafından bulunan madenlerle ilgili bilgi edinme,  diğer arkadaşların tecrübesinden yararlanma vs.)

Kuvars çeşitlerine önce büyük kristalli olanları yazmakla başlayalım.Büyük kristalli meselesine bir daha açıklayalım;Bir kuvars teorik olarak tam manası ile oluşmuşsa saydamdır.Saydam olma sebebi kuvarsı oluşturan her bir kristal diğerleri ile uyum içinde ve dışarıdan gelen ışığı engellemeyecek durumda bulunur,bunun ters bir örneğini verelim.Normal Elmas saydamdır.Karbonado denilen çeşidi ise tam tersine opaktır yanı ışığı geçirmez.Halbu ki eğer mümkün olsa karbonadoyu oluşturan kristalleri tek tek baksak bildiğimiz normal Elmas kristalleri dir,ancak öyle bir gelişi güzel sıralanmışlardır ki ışığın geçmesine müsade etmezler  (ayrıca içinde inklüzyon ve gaz boşluklarında vardır)  minerallerde ki saydamlığın sebebi budur,ama bir mineralin kristalleri küçük de olsa saydam veya yarı  saydam olabilir.  Bahsettiğimiz kuvarsların kristalleri gözle veya lup ile görülecek durumdadır tersi olanlarda ise lup ile görme imkanı yoktur  (fakat uygun mikroskopla gözlenebilir).  Küçük kristalli hiçbir çeşit taş  (  kuvars çeşitlerinde) tam saydam değildir,Özgül ağırlıkları biraz daha düşük,sertlikleri de az düşüktür (fakat bu yedi olan sayıyı değiştirecek seviyede değildir).Şimdi Kaya kuvarsı ile başlayalım.

KAYA KUVARSI

:kuvarsın renksiz olanıdır.Birçok insanın kuvars denilince aklına gelen bu çeşididir.Tarihte eski çağlardan beri bilinir,çıkarılır,kullanılır. Pek çok değişik formu ve oluş biçimi vardır,bu özellikler ayrı bir bölüm olarak yazılacağından burada girmiyoruz.Kaya kuvarsları her tür jeolojik ortamda olabilen bir mineraldir.Ancak pegmatiklerde ve dağların “Vug”denen oyuklarında daha güzel kristalleri bulunur.Bir kristalin güzel olabilmesi yavaş yavaş oluşması ile direk ilgilidir.(Herkimer cinsi kuvarslar buna güzel örnektir)

Dünyada her ülkede kuvars vardır ama günümüzde en çok çıkaran ve satan ülke Brezilya dır.Tanınmış kuvars yerleri Himalaya kuvarslar, Avrupa’da Alp Dağları kuvarsı,ABD de Herkimer diamond denilen kuvars tır(bu kuvars çeşitlerini tek tek yazı dizisi içinde bahsedeceğim).  Bilhassa pegmatik yataklarda devasa kristaller bulunmuştur,bunların ağırlığı tonlarca ve uzunlukları metrelerce olabilmektedir.Ülkemizde de güzel örnekleri bulunmuştur Ne yazık ki az miktarda çıkarılmaktadır Aydın ilinde Kaya kuvarsı yatakları mevcuttur.Pek çok yerde olması gerektiği açıktır,bu taşı arayacak arkadaşlara özellikle pegmatik yataklarda aramasını,dağların oyuk,çatlak,girinti gibi yerlerine bakmasını(aslında bütün kristaller daima boşluklarda oluşur)  tavsiye ederim.Yine tekrarlamak durumundayım yüzey araması sizi döküntüleri bulmanıza neden olur,ilk aramalarda olabilir ama tespit yapıldıktan sonra muhakkak dibe inmek için kazma kürek gerekir.

Kaya kuvarsın radyasyona tutarak dumanlı hale getirmek mümkündür ve yapılmaktadır.

Kuvarsı etkileyen asit “florik asittir”(başka asit etkilemez ayrıca kuvars darbeye de dayanıklı olduğundan doğada ki en stabil taşlardandır)  insan ve canlılar için çok tehlikeli bir asittir deriden kemiğe doğru gider ve durmaz,bu asidin bu kuvarsa etkili olabilmesi için toz haline getirilmesi gerekir,yoksa etkisi zayıf olur.(bir zamanlar içinde ki altını çıkarayım diye piyasadan florik asit almıştım toz haline getirmeden kuvarsı içine attım,evet müthiş gaz çıkışı oluyordu ama aradan bir gün geçmesine rağmen eriyen devede kulak gibiydi!yani başarısız oldum,oysa içinde  altın olduğunu biliyordum.)kuvarsları genel özellikleri daha önceden yazıldığından burada tekrar etmeyeceğiz,ayni durum diğer çeşitler içinde geçerlidir.

Kaya kuvarsı,kuvars çeşitleri içinde daha az değerli olmasına karşın “değerli taş değerlendirmesinde ki kural burada da geçerlidir.Bu kural ise ‘değer kavramının bütünselin arz etmediğini zamana ve diğer değişkenlerle bağıntılı olduğunu bazen öyle değişik özelliklere haiz genelde az değerli bir gruba ait taş bulunur ki pek çok değerli taş grubundaki taşdan ederi fazla olur’ “

Kaya kuvarsı “rutil”denilen kapanımlar veya mineraller ile bazen Elementler bünyesinde taşıyabilir.Bu durumda normal kuvars ile değeri aynı olmaz.Rutil (iğnecik de denir)değişik renklerde olabilir beğenisi toplum ve kişilere göre değişmekle beraber altın renkli olanlar makbuldür.Ben kendi bölgemde en az beş farklı renkte rutil taşıyan kuvars buldum(altın ve bakır renkli,gri,siyahımsı,galiba beyazımsı K.rengi gibi)

Yine bazı kaya kuvarslarının bir tarafını kaplayacak şekilde kaya gibi oluşum ve bunlar üzerinde farklı minerallerin renklendirdiği bu nedenle farklı adlar altında daha yüksek değerle satılanları da mevcuttur.Şunuda eklemeliyim bazı kuvarslar elmas parlaklığında olabilir bilhassa herkimer kuvarslar böyledir bu kuvarslarda genelde olan çizgi şeklindeki yüzey bozulması olmaz ve ışık şiddetli parlar.

Yetenekli kişilerce(fasetciler) temiz görünüşlü Kaya kuvarsları ile harika sonuçlar alınmıştır,yazı ekinde bunları görebilirsiniz.

Kuvarsa “silikon dioksit”de diyebiliriz,ilk defa 1823yılında İsveçli bilim insanı Jacop Berzilius tarafından saflaştırılıp tanımlanmıştır (şöyle düşünmek mümkündür,silisyum elementi oksitlenmiştir yani demirin oksitlenmesine benzer şekilde). Ek resimlerde olan insan yapısı bir silikon vardır fakat bunun sertliği ve yoğunluğu kuvarsa göre düşüktür çünkü kristal yapısı doğal değildir.Bu tip malzeme bilhassa elektronik sanayisi için üretilir.

SERTLİK:7 burada bir açıklama şart,aslında büyük kristalli olanlar (ametist,sitrin,dumanlı kuvars  vs.) ile gizli veya küçük kristalli (agat,kalsedon,akik vs.) olanların gerçek sertliği aynı değildir (gizli kristallerinin biraz daha düşüktür) ayrıca bir SiO2 olmasına rağmen kristalli olmadığı için mineral kabul edilmeyen opal taşınında sertliği düşük ve değişkendir,benzer şekilde “obsidyen”taşı ve çeşitleri de hem mineral değil teknik olarak cam sınıfına girer ve sertliği içindeki yabancı maddeler nedeniyle değişkendir.Bu taşlardan bazıları içinde ki sıvıyı kaybettiği için dayanıklılığı yüksek olabilmekte ve bazı kişiler sertlik ile dayanıklı olmayı karıştırabilmektedir (eskiden döven taşı denen taşda olduğu gibi)

ÖZGÜL AĞIRLIĞI:

genelde 2.65 olduğu kabul edilir Ancak bilhassa gizli(küçük) kristallilerde bu rakam 2.40 lar seviyesine düşebilir.

RENK:

kuvars bazı değerli taş aileleri gibi geniş renk yelpazesi ile bilinir.Renksiz,beyazdan,sarı,kırmızı,pembe,yeşil,mavi,mor,kahverengi,gri,siyaha kadar gider, renklenmenin iki çeşidi vardır   1-)  ametist ve dumanlı da olduğu gibi kristal yapı içinde olanlar nedeni ile  2-) içine giren “inklüzyon” ( türkçesi kapanım) nedeni ile renk kazanan lar(birde kuvarsın kendi çatlaklarında içeri sızan çeşitli renklenmiş sıvı nedeniyle renkli görünen Ancak bir şekilde bu sıvı yitirildiği zaman normal rengine dönme olayı vardır zaman zaman yanıltıcı olabilmektedir.konuyu kuvarsın çeşitlerinde ele alınacağı için,kesiyorum.

PARLAKLIK

:cam parlaklığı (mineraller parlaklık bakımından çeşitlere ayrılır;cam,adamantin yai  Elmas gibi, ipeksi, topraksı vs.) bazen “adamantin”olabilir( örnek Herkimer kuvarsları ) 

KIRILIM:

çift kırılma(+0,0009) çoğu kişi parlaklık ve berraklığı nedeniyle bulduğu taşı Elmas olduğunu düşünür yapılan testlerden biride numunenin çift kırılması varmı yokmu tespitidir.. Elmas tek kırılan bir taştır.Çift kırılma ile anlatılmak istenen şey içeri giren ışığın dışarı çıkarken bölünmesi ve göze iki aynı  cismin iki ayrı görüntü olarak gelmesi durumudur bu bilhassa kalsitte  çok belirgindir çünkü çift kırılması yüksektir.

İkizlenme durumu:vardır ve çeşitlidir(Brezilya ikizleri,Japon ikizleri gibi)

KRİSTAL ALIŞKANLIĞI :  6 yüzlü prizma halinde ,

druzy (bu terim dış yüzeyde küçük kristal oluşumu için kullanılır)

, masif halde bulunabilir. Her kuvars altıyüzlü kristal şeklinde oluşmaz (ya yeterli silika jel kalmamıştır ya oluştuğu yer yeterli büyüklüğe sahip değil ve dayanıklı kayaçtır,bazen oluşması için gerekli sıcaklık değişir vs.)  tam kesin olmamakla beraber Eğer bir kuvars oluşumunda ortam sıcaklığı 150 derecenin üstünde ise genellikle büyük kristalli (Kaya kuvarsı,dumanlı,sitrin gibi)olanlar oluşur ortam 150 derece ve daha aşağı ise kripto (gizli) kristalli (aventurin,akik,kalsedon gibi)kuvarslar oluşma eğilimi vardır.

KRİSTAL SİSTEMİ:

trigonal sistemde (doğada mineraller sadece 7 ayrı kristal sistemi ile kristalleşebilirler. Bunlar şunlardır   1-) kübik sistem:bütün kenarları eşit kare şeklindeki kristal sistemidir,elmas bu guruba girer.  2-) tetragonal: kübik sisteme benzer ama bir kenar farklı uzunlukta olur ( dikdörtgen) .Vulfenit minerali böyle kristalleşir.   3-) monoklinik sistem: tetragonal gibidir ama bütün açılar 90 derece değildir.jips böyle kristalleşir   .4-) triklinik sistem: kristali oluşturan üç kenarı farklı uzunlukta ve üç farklı açıda dır.mikroklin  minerali böyle kristalleşir.  5-) hekzagonal sistem:altı yüzeye sahip olacak şekilde kristalleşir,Beril böyle kristalleşir.   6-) ortorombik sistem: kübik sistemin bir benzeridir yanı bütün açıları 90 derecedir Ancak üç kenar da farklı uzunluktadır.kükürt kristalleri böyle kristalleşir, her zaman rastlanmazsa da kükürt bileşik yapmadan kristalleşebilir, tıpkı karbon gibi.  7-) romboedrik sistem: kübik sistemdeki gibi bütün kenarlar eşit uzunlukta ve eşit açılara sahiptir Ancak farkı açılarının dik açı olmamasıdır.kalsit bu sistemde kristalleşmiştir.kristaller yazdığımız 7 sistemde kristalleşir. Fakat bu yedi sistemin içinde kristal sınıfları vardır bunların adedi ise 32 tanedir yani her mineral bu otuziki çeşitten biri ile kristalleşir.

KRİSTAL SINIFI:

kuvarsın çok değişik özellikte olan çeşitleri vardır bu nedenle birçok farklı kristal sınıfı ile kristalleşirler.Anlaşılacağı üzere herhangibir mineral 7 ayrı sistem içinden biri ile kristalleşir ama bu her sistemin içinde toplamı 32 olan ayrıca kristal sınıfı vardır mutlaka yine bunlardan biri ile oluşur,her farklılık basınç ve sıcaklıktan kaynaklanacağı gibi minerali oluşturan elementlerin özelliğinden de kaynaklanabilir. Bütün bunların dışında bir de “kristal alışkanlığı”denen bir oluşum şekli vardır.bütün kristalli yapılar en küçük birim olan kristal kafes yapısı nasıl bir şekilde ise o şekilde büyümeye devam eder.Bunun anlamı tam oluşmuş bir kristal nasıl görünüyorsa en küçük birimi de ayni şekilde demektir.Ancak yukarıda da bahsettik doğada her şey yolunda gitmez meydana gelen kristaller hasarlı veya eksik oluşabilirler.Ayrıca bir mineral birden farklı biçimde ve sınıf ve sistem ile oluşabilir bütün bu bilgileri öğrenmekte yarar vardır.konumuz kuvars daha sonra görüleceği üzere ayni durum  fazlası ile bu mineralde mevcuttur.

KIRILMA ŞEKLİ: 

her mineralin bir kırılma şekli vardır ama kırılma ile “ayrılma yüzeyini”  birbiriyle karıştırmamak gerekir.

Kırılma,gelen darbeye göre olur ve yapıya zarar verir ama elmasta olduğu gibi bir mineralin ayrılma yüzeyi mevcut ise  işin uzmanları bu bölümü tespit eder ve tek bir darbe ile elması zarar vermeden ayrılma noktasından ayırırlar bu durum defterden bir sayfayı çıkartmak gibidir o sayfalara yine yazılabilir.kırılma da ise defterin yırtılmasıdır artık istenildiği gibi kullanılamaz.kuvarsın kırılması dengesizdir,belirsizdir bu kırılma ya “konkiadal kırılma”denir.Bunun  anlamı midye kabuğu şekline benzemesidir.

ÇİZGİ RENGİ:

bütün minerallerin kendinden daha sert bir maddeye sertçe sürtüldüğünde oluşan bir çizgi rengi vardır.kuvarsın beyaz veya saydam diye bilinir,çizgi rengi için genelde porselenden yapılmış bir parça kullanılır ancak bu durum kuvarsa kadar geçerlidir çünkü porselenin sertliği 7 dir.Eğer ölçmek istediğimiz örneğin sertliği yediden büyükse porselen kullanılamaz çünkü iz bırakmaz böyle durumda uygun bir yerinden küçük bir parça alarak toz haline getirilip çizgi rengi tayini yapılabilir.(eşit sertlikteki mineraller birbirini çizer)

ŞEFFAFLIK:

bütün minerallerin şeffaflık derecesi vardır . 1-)  opak : Demir,altın gibi mineraller ışığı içinden geçirmezler bunlara opak mineral denir.  2-) saydam: ışık geçiyor ve arka taraf görülüyorsa cam,elmas gibilere denir. 3-)  şeffaf:  ışık geçiyor arka kesim görülmüyorsa denir.  Elbette bunların arasında kalan özellikte olanlar olacaktır o zaman yarı saydam,yarı şeffaf denir. Kuraldır mikro (küçük kristalli olan kalsedon benzeri kuvars çeşitleri asla saydam olamaz en fazla yarı saydam olabilirler.

PLEOKROİZMA:

kuvarsta bu özellik yok kabul edilir anlamı değişik açılardan farklı renkte görünmesidir bu  aslında bir mineralin değişik eksenlerden geçen ışığın bazı frekans da  olanların  yutularak ayrı renk göstermesidir, zümrütte yeşil-mavi yeşil olarak, Aleksandra taşında kırmızı mor-turuncu-yeşil olur, yok dedik ama az da olsa

Ametist taşında(mor-kırmızımsı mor)ve Gül kuvarsında(kahverengi kırmızı-açık pembe)  sitrin de (açık sarı-çok açık sarı) olarak vardır.

ERİME NOKTASI:

her mineralin bir erime yani sıvı haline geçme sıcaklığı vardır  (bazıları sıvı fazından çok hızlı olarak gaz fazına geçebilir)  kuvarsın erime ısısı sıcaklığı yüksektir(1785 derece )   (bu durum pek çok açıdan önemlidir,magmanın ortalama sıcaklığının 1200 derece olduğunu varsayarsak ve daha sonra görülecek çeşitli kuvarsların farklı sıcaklık aralarında oluştuğunu düşünürsek…)

KAYNAMA NOKTASI:

2200 derece.Kaynama noktası demek o mineralin gaz haline geçme sıcaklığı demektir.

MANYETİZMA:

kuvars mıknatıs alanına zayıf duyarlılık gösterir Ancak demir, nikel gibi çekilme değil tersine etki söz konusudur yani kuvars mıknatıs tarafından itilir Ancak bu kuvvet zayıftır.  Bizmut bu tür Elementler içinde bu etkiye en yüksek sahiptir.Neodymium bir mıknatıs ile deney yapılırsa çok belirgin olarak gözlenir.Bu çeşit ters etkili olaya “diamanyetizma” denir.

PİEZOELEKTRİK:

kuvars çok ilginç bir mineraldir.turmalin ile birlikte yüksek “piezoelektrik”özelliğine sahiptir. Piezo- kelimesi bastırma demektir. Bu  tür maddelere basınç uygulanırsa elektrik akımı meydana gelir. Bilim insanları bu özellikten faydalanmışlardır.Daha sonraları yani bu özellik anlaşıldıktan sonraları bu olayın tersinin de mümkün olduğu anlaşılmıştır, belli bir miktarda elektrik verilen kuvars kristali boyutunu değiştirerek cevap verir bu olaydan ayarlama yapılarak elektrik verilerek kuvarsın belli zamanda  belli titreşmesi sağlanmış ve bu durumdan yararlanarak herkesin kullandığı dijital saatler yapılmıştır. En önemlisi de elektronikte osilatör olarak kullanılmaya en elverişli maddedir,her türlü alıcı verici cihazlar kuvars sayesinde mümkün olmaktadır.İkinci dünya savaşında ordusunun iletişim araçlarını yapabilmek için ABD de sivillere çağrı yapılarak “saf kuvars “toplamaları istenmiş ve satın alınmıştır daha sonraları suni kuvars yapılarak çözüm getirilmiştir Ancak bir zamanlar yüksek oranda saf Kaya kuvarsı yüksek değerde kullanılırdı hala  hem osilatör olarak hemde bilgisayarda mikroçip yapımında kullanılmaktadır.Turmalin daha üstün özelliklere sahip olmasına rağmen gerek saflık miktarının yüksekliği gerekse kolay bulunabilmesi ile hala kuvars kullanımı açık ara öndedir.Piezoelekrikten bahsetmişken “piroelektrek”ten de kısaca bahsedelim.Okunuşu “piro”yazılışı”pyro”olan anlamı sıcaklıktır.Bazı maddeler ısı karşısında elektrik üretir bunların en bilineni turmolindir.fakat laboratuvarda sentetik olarak daha çok elektrik üreten bileşikler yapılmıştır.Bu konuyu araya esas olarak şu bilgiyi eklemek için sıkıştırdım,turmalin bahsettiğim bu özelliğinden dolayı tanınmasında kullanılabilir.700 derece lik bir ısı verildiğinde yüzeyinde elektrik birikir bunun neticesinde kül,kağıt parçaları turmalin kristali tarafından çekilir. Bir ek daha yapayım Kuzey Amerika kızılderililerinin büyücüleri insanları etkilemek için bizon derisinin içine koydukları kuvars kristallerini hızlı şekilde sallarlar ve gece karanlığında gayet rahat görünen ışık çıkarmasına sebep olurlar ve halkını etkilerlerdi.kuvars darbeye maruz kaldığı zaman ışık çıkarır.

BULUNDUĞU YER: kuvars arsız mineraldir, anlamı oluşma şekli çok geniştir ve her tür ortamda bulunabilir demektir.Çok yaygın bir mineraldir ama bazı çeşitlerinin nadir olduğu (sitrin,ametrin,mavi kuvars gibileri enderdir,piyasada satılan sitrinlerin çok büyük çoğunluğu satılamayacak ametist taşlarının sıcaklık ile sitrine döndürülmesi sonucu oluşmuştur yoksa doğal sitrin biraz pahalıdır,ayrıca dumanlı kuvars ile de  sitrin yapılabilir ancak daha zor ve yapıya bağlı olarak oranı değişebilir.) Mağmatik  kayaçlarda,metamorfik kayaçlarda ,sedimanter kayaçlarda bulunur. Dünyada en iyi kuvars yatakları Brezilya’da bulunur ama her yerde bulunur (bazı çeşitleri elbette daha az yaygındır) Arkadaşlar şimdi önemli olduğunu düşündüğüm bir konuya giriyorum;eskiden beri bilinen bir şeydir Yakut,safir,korund olan yerde kuvars bulunmaz, sebebi şu,bilindiği gibi korund Al2O3 formülü olan bir mineraldir.kuvars ise SiO2 Eğer yeterli zaman varsa bu iki mineral bir araya geldiği zaman kyanit ve polimorfları meydana gelir ortamdaki kuvars bitirilir veya belirgin şekilde azalır, burada olan korundumun SiO2 yi yani kuvarsı bünyesine katmasıdır.bu durumda ortamın özelliğine uygun kyanit,sillimanit,andaluzit(üçünün formülü ayni fakat fiziksel özellikleri farklı yani polimorfudurlar))  meydana gelir bunların hepsinin formülü Al2SiO5 dir. Daha sonraki dönemlerde ayrı bir şekilde kuvars meydana gelebilir ama genellikle bu iki mineral ile aralarında bir ayrım çizgisi bulunur,yani iç içe olmazlar.Arayan arkadaşlara katkı olabilir diye yazıyorum meraklıları konuyu daha derinliğine araştırabilirler.

İkinci bölümü burada bitiriyorum.saygılarımla.

Bir giriş bölümü faydalı olacak.Arkadaşlar dünyamızı oluşturan kayaçlar aslında üç çeşittir diyebiliriz . 1-) magmatik (kor kayaç da  denir)  2-) sedimenter (çökelim kayaçta denir) 3-) metamorfik kayaç (başkalaşım kayaç ta denir)  esasen bunlara bir ek yapıp meteor kökenli kayaçıda eklemek gerekir, son yazdıklarım dünyada oluşmamıştır bunlar ya güneş sistemi oluşurken ki zamandan kalanlar ya da parçalanmış eski bir gezegenden kalan ve serbest dolaşan ve bir şekilde dünyanın çekim gücüne kapılıp dahil olanlardır ancak bir de Güneş Sistemi dışı yerlerden gelenler vardır ve bunlar bilim dünyası için son derece değerli belgeleri taşırlar (aslında bir başka çeşit meteorda var o da çekimsel gücü düşük olan Ay gibi gök cisimlerine atmosferin yokluğu veya azlığı nedeniyle bütün veya bütüne yakın kütle ile hızla yüzeye çarpıp oradan parça kopartıp uzaya fırlayan ve zamanla yeryüzüne düşenleri de eklemek gerekir dünyada bulunan meteor taşlarının önemli bir kısmını oluştururlar ama değerleri düşüktür.) Saydığımız bu kayaç çeşitlerinin esas kaynağı açıktır ki magmatik olanlardır, herşey yerin altından gelir ve tekrar oraya döner. Dünyamızın çeşitli bölümleri vardır biz diğer canlılar yerkabuğu denen yerde yaşıyoruz . Aslında yer kabuğu dünyanın derinliğine kesitine göre son derece incedir,bir elmanın kabuğuna benzer.Daha altta “manto “denilen ve dünya hacminin çoğunluğunu oluşturur(%80)bu bölümde kendi içinde alt bölümlere ayrılır,bu bölümün altında çekirdek yer alır o da iki bölümdür iç ve dış çekirdek. Yerin en üstünden Merkezi arasında altı bin km nin üstünde mesafe vardır.(6371 km) )En dipte bulunan iç çekirdekte yoğunluk çok yüksek ve çok yüksek sıcaklık vardır (6300 derece)  bu sıcaklık ve basıncın etkisi ile var olan madde katı haldedir. Büyük çoğunluğunun demir ve nikelden oluştuğu kabul edilir dünyanın çekim gücü ve hareketinin bu bölüm ile alakalı olduğu düşünülür. Manto esas olarak sıvı haldedir. (dünyanın girilebilen en derin yerin çok yüzeyinde ,kalır edinilen bilgiler yukarıdan gönderilen dalgaların bize verdikleri bilgiler  ile sınırlıdır.) yer kabuğu  manto tabakasının üstünde tıpkı suyun üstünde ki gemi gibi yüzer (esasında bütün manto sıvıdan ziyade plastiğimsi haldedir ancak bir kısmı gerçekten sıvı halde bulunur fakat bu sıvılarda her yerde homojen değildir).Yer kabuğunun mantoya temas eden bölgeleri  (kontakt denir.)  sıcaklık nedeniyle eriyerek lava dönüşür ve magmaya  dahil olur ama bir yandan da soğuyan magma (yüzeye Volkan,dayk,kimberlite,lamproite,lamprofir vb. sebeplerle mağma hızla soğuyarak katılaşır ve yeni magmatik kayaçları oluşturur ) bu eksiği tamamlar.

Magmatik kayaçlar zamanla ve suyun,güneşin,havanın,rüzgarın vs.etkisiyle ufalanır ve çukur yerlerden başlayarak yüzeyi doldurur. Yer kabuğunun görünen üst yüzeyinin büyük bölümü sedimanter denilen bu kayaçlardan oluşur.Fakat yer kabuğuna bütünselsek bakarsak büyük çoğunluğunun mağmatik olduğunu görürüz.İşte yüzeyde bulunan sedimanter ve magmatik kayaçlar çeşitli yer hareketleri ile (iki büyük kıtanın hareketlenerek birbirine doğru yönelmesi ile bir taraf daima dibe doğru dalışa geçer bu oldukça uzun süren bir jeolojik olaydır bazen onlarca km dibe inilir ve yer kabuğunun altındaki magma ile temas sağlanır,magmaya yaklaştıkça kütle basınç ve ısının ın etkisi ile değişimden geçerek var olan mineraller yerine yeni mineraller meydana gelir işte meydana gelen bu yeni kayaçlara “metamorfik kayaç veya başkalaşım kayaç denir)  yeni kayaç çeşitleri oluştururlar. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere yerkabuğu tıpkı yeni doğan çocukların kafasındaki “bıngıldak”lar gibi parça parçadır işte bu parçalar bizim “kıta”dediğimiz kesimlerdir (kıta  kadar büyük olan veya olmayan parçalar okyanuslarda da vardır,suyu   kafaya  takmadan düşünmekte yarar vardır) Aslında bu parçaların hareketi daha karmaşıktır oraya girmeyeceğiz. Fakat şunu bilelim ki dünyanın görünen yüzü her zaman böyle değildi ve olmayacakta.Geçmişte bu parçalar defalarca değişik biçimlerde bir araya gelmiş ve ayrılmışlardır halen bu süreç devam etmektedir. Ülkemiz geçmişte büyük bir okyanusun Deniz tabanı idi,Afrika’dan kopan bir parça ile Arabistan dan kopan parça birleşerek ve yükselerek bugünkü halini almıştır. Bu süreç jeologların 4ncü zaman dedikleri dönemde olmuştur o zamanlar insan denen yaratık henüz yoktu ! Aynı dönemde Hindistan ana kütlesinin Asyaya vurarak Himalaya Dağlarını oluşturduğunu,yine Avrupa’da Alp Dağlarını ve ülkemizde Torosları oluşturduğunu bilelim.

Yer kabuğunun kayaç yapısını gözden geçirdik,bilelim ki araziye maden veya değerli taş için çıktığımızda en çok karşılaşacağımız kayaç çeşidi açıklamalardan anlaşılacağı üzere sedimanter kayaçlardır. Mağmatik kayaçlar dünyanın “aktif bölge”dedikleri yerlerde daha yoğundur, Amerika’nın batı kısmı, Filipinler ,ve  ülkemiz.Yani her yerde magmatik kayaçlar çok bulunmaz ama şunu bilelim “motherland yani anakayaç”denilen kayaçlar her yerde  vardır ancak en dipte kalmıştır bunlar dünya soğurken  oluşmuştur. Metamofik kayaçlar yer kabuğunun hareketli bölgelerinde vardır ve bu kayaçlar kendine özgü mineralleri bünyesinde barındırır (Yakut,safir,mermer,vs) işte bu kayaçlar yönünden çok zengin olduğumuzu bilelim toparlarsak bu ülke topraklarında her çeşit kayaç ve onların ürünleri olan maden ve değerli taş bulunur. Bizler bu anlamda şanslı insanlarız,şansı emeğe ve beceriye dönüştürme görevi tarihsel görevdir.

Giriş kısmını eksik yerleri olsada bitirdik. Bu belgeler ışığında kuvarsta gelebiliriz.Kuvars denen mineral yer kabuğunda bulunan ikinci büyük mineral grubudur (birinci olan ise feldispatlar dır  ve yaklaşık olarak %60 ini oluştururlar ) fakat birinci çokluğu oluşturan feldispatlar kendi içinde değişik bölümlere ayrılır ve kuvarslar kadar kolay birbirinden ayırt edilemez.

Kuvars taşı yerkabuğunda oksijenden sonra en çok bulunan silisyum elementinin ürünüdür. Oksijen açık ara en çok bulunan elementtir. İşte en çok bulunan bu iki element kimyasal olarak birleşerek bu minerali oluştururlar.Silisyum çok ilginç bir elementtir,elektriği metaller kadar iyi iletmez ama ametaller gibi de değildir bu nedenle ilk defa saf olarak elde edildikten sonra bilim dünyasında uzun tartışmalara neden olmuştur.Tartışma silisyumun özelliğinden kaynaklanıyordu,sonunda “metaloid” olduğu kararlaştırıldı yani bu element metalimsi bir elementtir  ve elektrik yönününden “yarıiletken”durumda idi, günümüzde bilgisalar ve diğer elektronik cihazlarda kullanılan işlemciler bu elementten yapılır hatta ABD de bu konuda uzmanlaşmış bölge”silikon vadisi”olarak adlandırılır.mikroçiplerde  kullanılan silisyum un saflık oranı en az%99,9999999 dır bununda anlamı her bir milyar silisyum atomuna karşılık bir adet yabancı atom bulunması  demektir.silisyum katı halde iken (1414 derece) asitlerle ve suyla reaksiyona girmez ama halojenlerle (halojenler element tablosunda 7A grubudur bunlar flor,klor,brom,iyot ve asttatin elementidir.  Bu grubun  hepsi  son yörüngelerinde yedi adet elektron taşırlar (son yörünge daima sekize tamamlanır)  bu nedenle bunlar daima eksi bir elektron yüküne sahiptir çünkü dışarıdan bir elektron alırlar. Evrene ki en aktif Elementler bu guruptadır,  flordan başlayarak şiddeti iyota doğru azalmakla birlikte hemen hemen her madde ve elementle yüksek ısı vererek birleşir bu anlamda canlı yapısı için öldürücü etkiye haizdir. Birinci  dünya savaşında kullanılmış yıkıcı etkileri nedeniyle yasaklanmışlardır. Halojenler metallerle birleştiği  zaman tuz meydana gelir. Bahsedilen tuz kullandığımız tuzu da kapsasa da  daha geniş anlamlı isimlendirmedir.) silisyum su gibi donduğu zaman genleşme özelliğine sahiptir  (bu özelliğe sahip olan diğer elementler;  galyum, bizmut, germanyum , antimon dur.)  Bu özellik çok önemlidir.bilindiği gibi altın arayan arkadaşlar altını kuvars içinde ararlar,bunun sebebi buralarda yatar.Aslında aranan kuvars türü “süt kuvarsı”dediğimiz çeşittir ama bu kuvarsın normal kuvarsla  aslında bir farkı yoktur süt gibi veya buzlu cam gibi görünmesinin sebebi içinde olan gaz moleküllerinden dolayıdır.Şimdi bütün süreci göz önüne alarak değerlendirdiğimizde şöyle bir tablo ile karşılaşırız.En son oluşan minerallerden olan kuvars  (diğeri kalsit)  herhangi bir jeolojik faaliyet sonucu mağma ile karşılaşınca erir  içeriye girenlerin bir kısmı silisyumdur bunlar donmaya  (Kaya haline gelmeye başlayınca genleşerek yani hacmi artarak içine girdiği kuvarsı çatlatır,kırıklara sebep olur)  )  başladığında kayaçların içinde çatlaklar oluşturur ve kuvars Kaya kütlelerine mağma hücum eder akabinde donmaya başlarlar işte bu sebeple kuvars kayalarında altın haricinde de pek çok mineral ve bilhassa metaller bulunur  (bazı metaller soy metal olduğu için birleşik yapamaz ve kuvarsın içinde damar halinde yerleşir)

Kuvarsın ana bileşeninden olan silisyumu yeteri kadar işledik diğer ana bileyen ise meşhur”oksijen”dir.Yaşamamız için en gerekli olan elementtir dersek abartmamış oluruz, havasız (oksijensiz) en fazla birkaç dakika yaşayabiliriz,susuz ise üç dört gün yaşanabilir ama unutmayalım suda oksijenin bileşiğidir.Oksijen yakıcı bir gazdır (hidrojen ise yanıcı bir gazdır)  atmosferin yaklaşık üçte birini oluşturur büyük çoğunluğu  nitrojendir (yani azot )  ilginçtir atmosfer iki önemli canlı türünün yani bitkiler ve diğer tüm canlılar(bazı mikrop ve bakteri türleri oksijen olmadan yaşayabilir)  in yaşamasın için en gerekli iki elementi barındırır ancak bitkiler yaşamaları için elzem olan nitrojeni direk havadan alamazlar bunun yerine kökleri ile Ancak sıvı halde iken alabilirler ve bu bilgiyi bütün çiftçiler iyi bilir onun için azotlu gübre kullanırlar.(mucitliğe  meraklı arkadaşlara tüyo vereyim eğer  birisi yaprakları ile havadan azot alan bir bitki geliştirirse belki insanlığı açlıktan kurtaracaktır )  diğer canlılar ise oksijeni havadan alabilirler buna insanlarda dahildir (Eğer her şeyi tam  irdelersek bu cümle tam doğru değil,hayvanlar ve insanlar neticede denizde gelişmiş canlıların devamıdır bilindiği gibi deniz canlıları oksijeni su içinde erimiş halde alırlar işte tam bu nedenle eğer ciğerlerimizde belli miktar su olmaz ise asla oksijen kana karışamaz bu kadar bol oksijen içerisinde havasızlıktan ölürüz.Hava da daima belli miktarda nem yanı su vardır hava aldıkça ciğerlere su da girer Eğer ortam kuru ise bir müddet sonra nefes alamaz hale geliriz bu nedenle havanın nemini yok eden elektrikli ısıtıcıların olduğu odaya su kabı konur)

Henüz konuya  giremedik ama meselenin anlaşılması açısından gerekli idi,bu giriş bölümünden sonra kuvars mineraline gelecek yazıda devam edeceğiz,saygılarımla.

Değerli arkadaşlar,Şimdiye kadar cesaret edemediğim bir minerale yani “kuvars”taşına el atmaya karar verdim. Ne var bunda diyebilirsiniz ama kazın ayağı öyle değil, baştan yazayım bu yazıyı esas olarak “Quartz page”sitesinden yararlanarak ama başka bilgileri de harmanlayarak tamamlamaya çalışacağım.Çok geniş bir konu ve zannedildiğinden daha çetrefil! Bu zamana kadar birçok taş hakkında yazmaya gayret ettim ama bu durum farklı kaç bölüm olacağını dahi kestiremiyorum,planımda öncelikle okumayı sevmeyen ve sabırsızlar için bir özet Bilgi daha sonra ise genişletilmiş bir seri dizi yapmayı düşünüyorum, eğer yapabileceğim gerek bilgi yanlışı gerekse gramerde ki hataları yazarsanız sevinirim böylece okuyanları yanıltmamış oluruz.(bilgisayardan yazıyorum bazen farkına varmayınca kafasından öyle kelimeler çıkıyor ki …) 

Bir giriş bölümü faydalı olacak.Arkadaşlar dünyamızı oluşturan kayaçlar aslında üç çeşittir diyebiliriz . 1-) magmatik (kor kayaç da  denir)  2-) sedimenter (çökelim kayaçta denir) 3-) metamorfik kayaç (başkalaşım kayaç ta denir)  esasen bunlara bir ek yapıp meteor kökenli kayaçıda eklemek gerekir, son yazdıklarım dünyada oluşmamıştır bunlar ya güneş sistemi oluşurken ki zamandan kalanlar ya da parçalanmış eski bir gezegenden kalan ve serbest dolaşan ve bir şekilde dünyanın çekim gücüne kapılıp dahil olanlardır ancak bir de Güneş Sistemi dışı yerlerden gelenler vardır ve bunlar bilim dünyası için son derece değerli belgeleri taşırlar (aslında bir başka çeşit meteorda var o da çekimsel gücü düşük olan Ay gibi gök cisimlerine atmosferin yokluğu veya azlığı nedeniyle bütün veya bütüne yakın kütle ile hızla yüzeye çarpıp oradan parça kopartıp uzaya fırlayan ve zamanla yeryüzüne düşenleri de eklemek gerekir dünyada bulunan meteor taşlarının önemli bir kısmını oluştururlar ama değerleri düşüktür.) Saydığımız bu kayaç çeşitlerinin esas kaynağı açıktır ki magmatik olanlardır, herşey yerin altından gelir ve tekrar oraya döner. Dünyamızın çeşitli bölümleri vardır biz diğer canlılar yerkabuğu denen yerde yaşıyoruz . Aslında yer kabuğu dünyanın derinliğine kesitine göre son derece incedir,bir elmanın kabuğuna benzer.Daha altta “manto “denilen ve dünya hacminin çoğunluğunu oluşturur(%80)bu bölümde kendi içinde alt bölümlere ayrılır,bu bölümün altında çekirdek yer alır o da iki bölümdür iç ve dış çekirdek. Yerin en üstünden Merkezi arasında altı bin km nin üstünde mesafe vardır.(6371 km) )En dipte bulunan iç çekirdekte yoğunluk çok yüksek ve çok yüksek sıcaklık vardır (6300 derece)  bu sıcaklık ve basıncın etkisi ile var olan madde katı haldedir. Büyük çoğunluğunun demir ve nikelden oluştuğu kabul edilir dünyanın çekim gücü ve hareketinin bu bölüm ile alakalı olduğu düşünülür. Manto esas olarak sıvı haldedir. (dünyanın girilebilen en derin yerin çok yüzeyinde ,kalır edinilen bilgiler yukarıdan gönderilen dalgaların bize verdikleri bilgiler  ile sınırlıdır.) yer kabuğu  manto tabakasının üstünde tıpkı suyun üstünde ki gemi gibi yüzer (esasında bütün manto sıvıdan ziyade plastiğimsi haldedir ancak bir kısmı gerçekten sıvı halde bulunur fakat bu sıvılarda her yerde homojen değildir).Yer kabuğunun mantoya temas eden bölgeleri  (kontakt denir.)  sıcaklık nedeniyle eriyerek lava dönüşür ve magmaya  dahil olur ama bir yandan da soğuyan magma (yüzeye Volkan,dayk,kimberlite,lamproite,lamprofir vb. sebeplerle mağma hızla soğuyarak katılaşır ve yeni magmatik kayaçları oluşturur ) bu eksiği tamamlar.

Magmatik kayaçlar zamanla ve suyun,güneşin,havanın,rüzgarın vs.etkisiyle ufalanır ve çukur yerlerden başlayarak yüzeyi doldurur. Yer kabuğunun görünen üst yüzeyinin büyük bölümü sedimanter denilen bu kayaçlardan oluşur.Fakat yer kabuğuna bütünselsek bakarsak büyük çoğunluğunun mağmatik olduğunu görürüz.İşte yüzeyde bulunan sedimanter ve magmatik kayaçlar çeşitli yer hareketleri ile (iki büyük kıtanın hareketlenerek birbirine doğru yönelmesi ile bir taraf daima dibe doğru dalışa geçer bu oldukça uzun süren bir jeolojik olaydır bazen onlarca km dibe inilir ve yer kabuğunun altındaki magma ile temas sağlanır,magmaya yaklaştıkça kütle basınç ve ısının ın etkisi ile değişimden geçerek var olan mineraller yerine yeni mineraller meydana gelir işte meydana gelen bu yeni kayaçlara “metamorfik kayaç veya başkalaşım kayaç denir)  yeni kayaç çeşitleri oluştururlar. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere yerkabuğu tıpkı yeni doğan çocukların kafasındaki “bıngıldak”lar gibi parça parçadır işte bu parçalar bizim “kıta”dediğimiz kesimlerdir (kıta  kadar büyük olan veya olmayan parçalar okyanuslarda da vardır,suyu   kafaya  takmadan düşünmekte yarar vardır) Aslında bu parçaların hareketi daha karmaşıktır oraya girmeyeceğiz. Fakat şunu bilelim ki dünyanın görünen yüzü her zaman böyle değildi ve olmayacakta.Geçmişte bu parçalar defalarca değişik biçimlerde bir araya gelmiş ve ayrılmışlardır halen bu süreç devam etmektedir. Ülkemiz geçmişte büyük bir okyanusun Deniz tabanı idi,Afrika’dan kopan bir parça ile Arabistan dan kopan parça birleşerek ve yükselerek bugünkü halini almıştır. Bu süreç jeologların 4ncü zaman dedikleri dönemde olmuştur o zamanlar insan denen yaratık henüz yoktu ! Aynı dönemde Hindistan ana kütlesinin Asyaya vurarak Himalaya Dağlarını oluşturduğunu,yine Avrupa’da Alp Dağlarını ve ülkemizde Torosları oluşturduğunu bilelim.

Yer kabuğunun kayaç yapısını gözden geçirdik,bilelim ki araziye maden veya değerli taş için çıktığımızda en çok karşılaşacağımız kayaç çeşidi açıklamalardan anlaşılacağı üzere sedimanter kayaçlardır. Mağmatik kayaçlar dünyanın “aktif bölge”dedikleri yerlerde daha yoğundur, Amerika’nın batı kısmı, Filipinler ,ve  ülkemiz.Yani her yerde magmatik kayaçlar çok bulunmaz ama şunu bilelim “motherland yani anakayaç”denilen kayaçlar her yerde  vardır ancak en dipte kalmıştır bunlar dünya soğurken  oluşmuştur. Metamofik kayaçlar yer kabuğunun hareketli bölgelerinde vardır ve bu kayaçlar kendine özgü mineralleri bünyesinde barındırır (Yakut,safir,mermer,vs) işte bu kayaçlar yönünden çok zengin olduğumuzu bilelim toparlarsak bu ülke topraklarında her çeşit kayaç ve onların ürünleri olan maden ve değerli taş bulunur. Bizler bu anlamda şanslı insanlarız,şansı emeğe ve beceriye dönüştürme görevi tarihsel görevdir.

Giriş kısmını eksik yerleri olsada bitirdik. Bu belgeler ışığında kuvarsta gelebiliriz.Kuvars denen mineral yer kabuğunda bulunan ikinci büyük mineral grubudur (birinci olan ise feldispatlar dır  ve yaklaşık olarak %60 ini oluştururlar ) fakat birinci çokluğu oluşturan feldispatlar kendi içinde değişik bölümlere ayrılır ve kuvarslar kadar kolay birbirinden ayırt edilemez.

Kuvars taşı yerkabuğunda oksijenden sonra en çok bulunan silisyum elementinin ürünüdür. Oksijen açık ara en çok bulunan elementtir. İşte en çok bulunan bu iki element kimyasal olarak birleşerek bu minerali oluştururlar.Silisyum çok ilginç bir elementtir,elektriği metaller kadar iyi iletmez ama ametaller gibi de değildir bu nedenle ilk defa saf olarak elde edildikten sonra bilim dünyasında uzun tartışmalara neden olmuştur.Tartışma silisyumun özelliğinden kaynaklanıyordu,sonunda “metaloid” olduğu kararlaştırıldı yani bu element metalimsi bir elementtir  ve elektrik yönününden “yarıiletken”durumda idi, günümüzde bilgisalar ve diğer elektronik cihazlarda kullanılan işlemciler bu elementten yapılır hatta ABD de bu konuda uzmanlaşmış bölge”silikon vadisi”olarak adlandırılır.mikroçiplerde  kullanılan silisyum un saflık oranı en az%99,9999999 dır bununda anlamı her bir milyar silisyum atomuna karşılık bir adet yabancı atom bulunması  demektir.silisyum katı halde iken (1414 derece) asitlerle ve suyla reaksiyona girmez ama halojenlerle (halojenler element tablosunda 7A grubudur bunlar flor,klor,brom,iyot ve asttatin elementidir.  Bu grubun  hepsi  son yörüngelerinde yedi adet elektron taşırlar (son yörünge daima sekize tamamlanır)  bu nedenle bunlar daima eksi bir elektron yüküne sahiptir çünkü dışarıdan bir elektron alırlar. Evrene ki en aktif Elementler bu guruptadır,  flordan başlayarak şiddeti iyota doğru azalmakla birlikte hemen hemen her madde ve elementle yüksek ısı vererek birleşir bu anlamda canlı yapısı için öldürücü etkiye haizdir. Birinci  dünya savaşında kullanılmış yıkıcı etkileri nedeniyle yasaklanmışlardır. Halojenler metallerle birleştiği  zaman tuz meydana gelir. Bahsedilen tuz kullandığımız tuzu da kapsasa da  daha geniş anlamlı isimlendirmedir.) silisyum su gibi donduğu zaman genleşme özelliğine sahiptir  (bu özelliğe sahip olan diğer elementler;  galyum, bizmut, germanyum , antimon dur.)  Bu özellik çok önemlidir.bilindiği gibi altın arayan arkadaşlar altını kuvars içinde ararlar,bunun sebebi buralarda yatar.Aslında aranan kuvars türü “süt kuvarsı”dediğimiz çeşittir ama bu kuvarsın normal kuvarsla  aslında bir farkı yoktur süt gibi veya buzlu cam gibi görünmesinin sebebi içinde olan gaz moleküllerinden dolayıdır.Şimdi bütün süreci göz önüne alarak değerlendirdiğimizde şöyle bir tablo ile karşılaşırız.En son oluşan minerallerden olan kuvars  (diğeri kalsit)  herhangi bir jeolojik faaliyet sonucu mağma ile karşılaşınca erir  içeriye girenlerin bir kısmı silisyumdur bunlar donmaya  (Kaya haline gelmeye başlayınca genleşerek yani hacmi artarak içine girdiği kuvarsı çatlatır,kırıklara sebep olur)  )  başladığında kayaçların içinde çatlaklar oluşturur ve kuvars Kaya kütlelerine mağma hücum eder akabinde donmaya başlarlar işte bu sebeple kuvars kayalarında altın haricinde de pek çok mineral ve bilhassa metaller bulunur  (bazı metaller soy metal olduğu için birleşik yapamaz ve kuvarsın içinde damar halinde yerleşir)

Kuvarsın ana bileşeninden olan silisyumu yeteri kadar işledik diğer ana bileyen ise meşhur”oksijen”dir.Yaşamamız için en gerekli olan elementtir dersek abartmamış oluruz, havasız (oksijensiz) en fazla birkaç dakika yaşayabiliriz,susuz ise üç dört gün yaşanabilir ama unutmayalım suda oksijenin bileşiğidir.Oksijen yakıcı bir gazdır (hidrojen ise yanıcı bir gazdır)  atmosferin yaklaşık üçte birini oluşturur büyük çoğunluğu  nitrojendir (yani azot )  ilginçtir atmosfer iki önemli canlı türünün yani bitkiler ve diğer tüm canlılar(bazı mikrop ve bakteri türleri oksijen olmadan yaşayabilir)  in yaşamasın için en gerekli iki elementi barındırır ancak bitkiler yaşamaları için elzem olan nitrojeni direk havadan alamazlar bunun yerine kökleri ile Ancak sıvı halde iken alabilirler ve bu bilgiyi bütün çiftçiler iyi bilir onun için azotlu gübre kullanırlar.(mucitliğe  meraklı arkadaşlara tüyo vereyim eğer  birisi yaprakları ile havadan azot alan bir bitki geliştirirse belki insanlığı açlıktan kurtaracaktır )  diğer canlılar ise oksijeni havadan alabilirler buna insanlarda dahildir (Eğer her şeyi tam  irdelersek bu cümle tam doğru değil,hayvanlar ve insanlar neticede denizde gelişmiş canlıların devamıdır bilindiği gibi deniz canlıları oksijeni su içinde erimiş halde alırlar işte tam bu nedenle eğer ciğerlerimizde belli miktar su olmaz ise asla oksijen kana karışamaz bu kadar bol oksijen içerisinde havasızlıktan ölürüz.Hava da daima belli miktarda nem yanı su vardır hava aldıkça ciğerlere su da girer Eğer ortam kuru ise bir müddet sonra nefes alamaz hale geliriz bu nedenle havanın nemini yok eden elektrikli ısıtıcıların olduğu odaya su kabı konur)

Henüz konuya  giremedik ama meselenin anlaşılması açısından gerekli idi,bu giriş bölümünden sonra kuvars mineraline gelecek yazıda devam edeceğiz,saygılarımla.

Değerli arkadaşlar,Şimdiye kadar cesaret edemediğim bir minerale yani “kuvars”taşına el atmaya karar verdim. Ne var bunda diyebilirsiniz ama kazın ayağı öyle değil, baştan yazayım bu yazıyı esas olarak “Quartz page”sitesinden yararlanarak ama başka bilgileri de harmanlayarak tamamlamaya çalışacağım.Çok geniş bir konu ve zannedildiğinden daha çetrefil! Bu zamana kadar birçok taş hakkında yazmaya gayret ettim ama bu durum farklı kaç bölüm olacağını dahi kestiremiyorum,planımda öncelikle okumayı sevmeyen ve sabırsızlar için bir özet Bilgi daha sonra ise genişletilmiş bir seri dizi yapmayı düşünüyorum, eğer yapabileceğim gerek bilgi yanlışı gerekse gramerde ki hataları yazarsanız sevinirim böylece okuyanları yanıltmamış oluruz.(bilgisayardan yazıyorum bazen farkına varmayınca kafasından öyle kelimeler çıkıyor ki …) 

Bir giriş bölümü faydalı olacak.Arkadaşlar dünyamızı oluşturan kayaçlar aslında üç çeşittir diyebiliriz . 1-) magmatik (kor kayaç da  denir)  2-) sedimenter (çökelim kayaçta denir) 3-) metamorfik kayaç (başkalaşım kayaç ta denir)  esasen bunlara bir ek yapıp meteor kökenli kayaçıda eklemek gerekir, son yazdıklarım dünyada oluşmamıştır bunlar ya güneş sistemi oluşurken ki zamandan kalanlar ya da parçalanmış eski bir gezegenden kalan ve serbest dolaşan ve bir şekilde dünyanın çekim gücüne kapılıp dahil olanlardır ancak bir de Güneş Sistemi dışı yerlerden gelenler vardır ve bunlar bilim dünyası için son derece değerli belgeleri taşırlar (aslında bir başka çeşit meteorda var o da çekimsel gücü düşük olan Ay gibi gök cisimlerine atmosferin yokluğu veya azlığı nedeniyle bütün veya bütüne yakın kütle ile hızla yüzeye çarpıp oradan parça kopartıp uzaya fırlayan ve zamanla yeryüzüne düşenleri de eklemek gerekir dünyada bulunan meteor taşlarının önemli bir kısmını oluştururlar ama değerleri düşüktür.) Saydığımız bu kayaç çeşitlerinin esas kaynağı açıktır ki magmatik olanlardır, herşey yerin altından gelir ve tekrar oraya döner. Dünyamızın çeşitli bölümleri vardır biz diğer canlılar yerkabuğu denen yerde yaşıyoruz . Aslında yer kabuğu dünyanın derinliğine kesitine göre son derece incedir,bir elmanın kabuğuna benzer.Daha altta “manto “denilen ve dünya hacminin çoğunluğunu oluşturur(%80)bu bölümde kendi içinde alt bölümlere ayrılır,bu bölümün altında çekirdek yer alır o da iki bölümdür iç ve dış çekirdek. Yerin en üstünden Merkezi arasında altı bin km nin üstünde mesafe vardır.(6371 km) )En dipte bulunan iç çekirdekte yoğunluk çok yüksek ve çok yüksek sıcaklık vardır (6300 derece)  bu sıcaklık ve basıncın etkisi ile var olan madde katı haldedir. Büyük çoğunluğunun demir ve nikelden oluştuğu kabul edilir dünyanın çekim gücü ve hareketinin bu bölüm ile alakalı olduğu düşünülür. Manto esas olarak sıvı haldedir. (dünyanın girilebilen en derin yerin çok yüzeyinde ,kalır edinilen bilgiler yukarıdan gönderilen dalgaların bize verdikleri bilgiler  ile sınırlıdır.) yer kabuğu  manto tabakasının üstünde tıpkı suyun üstünde ki gemi gibi yüzer (esasında bütün manto sıvıdan ziyade plastiğimsi haldedir ancak bir kısmı gerçekten sıvı halde bulunur fakat bu sıvılarda her yerde homojen değildir).Yer kabuğunun mantoya temas eden bölgeleri  (kontakt denir.)  sıcaklık nedeniyle eriyerek lava dönüşür ve magmaya  dahil olur ama bir yandan da soğuyan magma (yüzeye Volkan,dayk,kimberlite,lamproite,lamprofir vb. sebeplerle mağma hızla soğuyarak katılaşır ve yeni magmatik kayaçları oluşturur ) bu eksiği tamamlar.

Magmatik kayaçlar zamanla ve suyun,güneşin,havanın,rüzgarın vs.etkisiyle ufalanır ve çukur yerlerden başlayarak yüzeyi doldurur. Yer kabuğunun görünen üst yüzeyinin büyük bölümü sedimanter denilen bu kayaçlardan oluşur.Fakat yer kabuğuna bütünselsek bakarsak büyük çoğunluğunun mağmatik olduğunu görürüz.İşte yüzeyde bulunan sedimanter ve magmatik kayaçlar çeşitli yer hareketleri ile (iki büyük kıtanın hareketlenerek birbirine doğru yönelmesi ile bir taraf daima dibe doğru dalışa geçer bu oldukça uzun süren bir jeolojik olaydır bazen onlarca km dibe inilir ve yer kabuğunun altındaki magma ile temas sağlanır,magmaya yaklaştıkça kütle basınç ve ısının ın etkisi ile değişimden geçerek var olan mineraller yerine yeni mineraller meydana gelir işte meydana gelen bu yeni kayaçlara “metamorfik kayaç veya başkalaşım kayaç denir)  yeni kayaç çeşitleri oluştururlar. Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere yerkabuğu tıpkı yeni doğan çocukların kafasındaki “bıngıldak”lar gibi parça parçadır işte bu parçalar bizim “kıta”dediğimiz kesimlerdir (kıta  kadar büyük olan veya olmayan parçalar okyanuslarda da vardır,suyu   kafaya  takmadan düşünmekte yarar vardır) Aslında bu parçaların hareketi daha karmaşıktır oraya girmeyeceğiz. Fakat şunu bilelim ki dünyanın görünen yüzü her zaman böyle değildi ve olmayacakta.Geçmişte bu parçalar defalarca değişik biçimlerde bir araya gelmiş ve ayrılmışlardır halen bu süreç devam etmektedir. Ülkemiz geçmişte büyük bir okyanusun Deniz tabanı idi,Afrika’dan kopan bir parça ile Arabistan dan kopan parça birleşerek ve yükselerek bugünkü halini almıştır. Bu süreç jeologların 4ncü zaman dedikleri dönemde olmuştur o zamanlar insan denen yaratık henüz yoktu ! Aynı dönemde Hindistan ana kütlesinin Asyaya vurarak Himalaya Dağlarını oluşturduğunu,yine Avrupa’da Alp Dağlarını ve ülkemizde Torosları oluşturduğunu bilelim.

Yer kabuğunun kayaç yapısını gözden geçirdik,bilelim ki araziye maden veya değerli taş için çıktığımızda en çok karşılaşacağımız kayaç çeşidi açıklamalardan anlaşılacağı üzere sedimanter kayaçlardır. Mağmatik kayaçlar dünyanın “aktif bölge”dedikleri yerlerde daha yoğundur, Amerika’nın batı kısmı, Filipinler ,ve  ülkemiz.Yani her yerde magmatik kayaçlar çok bulunmaz ama şunu bilelim “motherland yani anakayaç”denilen kayaçlar her yerde  vardır ancak en dipte kalmıştır bunlar dünya soğurken  oluşmuştur. Metamofik kayaçlar yer kabuğunun hareketli bölgelerinde vardır ve bu kayaçlar kendine özgü mineralleri bünyesinde barındırır (Yakut,safir,mermer,vs) işte bu kayaçlar yönünden çok zengin olduğumuzu bilelim toparlarsak bu ülke topraklarında her çeşit kayaç ve onların ürünleri olan maden ve değerli taş bulunur. Bizler bu anlamda şanslı insanlarız,şansı emeğe ve beceriye dönüştürme görevi tarihsel görevdir.

Giriş kısmını eksik yerleri olsada bitirdik. Bu belgeler ışığında kuvarsta gelebiliriz.Kuvars denen mineral yer kabuğunda bulunan ikinci büyük mineral grubudur (birinci olan ise feldispatlar dır  ve yaklaşık olarak %60 ini oluştururlar ) fakat birinci çokluğu oluşturan feldispatlar kendi içinde değişik bölümlere ayrılır ve kuvarslar kadar kolay birbirinden ayırt edilemez.

Kuvars taşı yerkabuğunda oksijenden sonra en çok bulunan silisyum elementinin ürünüdür. Oksijen açık ara en çok bulunan elementtir. İşte en çok bulunan bu iki element kimyasal olarak birleşerek bu minerali oluştururlar.Silisyum çok ilginç bir elementtir,elektriği metaller kadar iyi iletmez ama ametaller gibi de değildir bu nedenle ilk defa saf olarak elde edildikten sonra bilim dünyasında uzun tartışmalara neden olmuştur.Tartışma silisyumun özelliğinden kaynaklanıyordu,sonunda “metaloid” olduğu kararlaştırıldı yani bu element metalimsi bir elementtir  ve elektrik yönününden “yarıiletken”durumda idi, günümüzde bilgisalar ve diğer elektronik cihazlarda kullanılan işlemciler bu elementten yapılır hatta ABD de bu konuda uzmanlaşmış bölge”silikon vadisi”olarak adlandırılır.mikroçiplerde  kullanılan silisyum un saflık oranı en az%99,9999999 dır bununda anlamı her bir milyar silisyum atomuna karşılık bir adet yabancı atom bulunması  demektir.silisyum katı halde iken (1414 derece) asitlerle ve suyla reaksiyona girmez ama halojenlerle (halojenler element tablosunda 7A grubudur bunlar flor,klor,brom,iyot ve asttatin elementidir.  Bu grubun  hepsi  son yörüngelerinde yedi adet elektron taşırlar (son yörünge daima sekize tamamlanır)  bu nedenle bunlar daima eksi bir elektron yüküne sahiptir çünkü dışarıdan bir elektron alırlar. Evrene ki en aktif Elementler bu guruptadır,  flordan başlayarak şiddeti iyota doğru azalmakla birlikte hemen hemen her madde ve elementle yüksek ısı vererek birleşir bu anlamda canlı yapısı için öldürücü etkiye haizdir. Birinci  dünya savaşında kullanılmış yıkıcı etkileri nedeniyle yasaklanmışlardır. Halojenler metallerle birleştiği  zaman tuz meydana gelir. Bahsedilen tuz kullandığımız tuzu da kapsasa da  daha geniş anlamlı isimlendirmedir.) silisyum su gibi donduğu zaman genleşme özelliğine sahiptir  (bu özelliğe sahip olan diğer elementler;  galyum, bizmut, germanyum , antimon dur.)  Bu özellik çok önemlidir.bilindiği gibi altın arayan arkadaşlar altını kuvars içinde ararlar,bunun sebebi buralarda yatar.Aslında aranan kuvars türü “süt kuvarsı”dediğimiz çeşittir ama bu kuvarsın normal kuvarsla  aslında bir farkı yoktur süt gibi veya buzlu cam gibi görünmesinin sebebi içinde olan gaz moleküllerinden dolayıdır.Şimdi bütün süreci göz önüne alarak değerlendirdiğimizde şöyle bir tablo ile karşılaşırız.En son oluşan minerallerden olan kuvars  (diğeri kalsit)  herhangi bir jeolojik faaliyet sonucu mağma ile karşılaşınca erir  içeriye girenlerin bir kısmı silisyumdur bunlar donmaya  (Kaya haline gelmeye başlayınca genleşerek yani hacmi artarak içine girdiği kuvarsı çatlatır,kırıklara sebep olur)  )  başladığında kayaçların içinde çatlaklar oluşturur ve kuvars Kaya kütlelerine mağma hücum eder akabinde donmaya başlarlar işte bu sebeple kuvars kayalarında altın haricinde de pek çok mineral ve bilhassa metaller bulunur  (bazı metaller soy metal olduğu için birleşik yapamaz ve kuvarsın içinde damar halinde yerleşir)

Kuvarsın ana bileşeninden olan silisyumu yeteri kadar işledik diğer ana bileyen ise meşhur”oksijen”dir.Yaşamamız için en gerekli olan elementtir dersek abartmamış oluruz, havasız (oksijensiz) en fazla birkaç dakika yaşayabiliriz,susuz ise üç dört gün yaşanabilir ama unutmayalım suda oksijenin bileşiğidir.Oksijen yakıcı bir gazdır (hidrojen ise yanıcı bir gazdır)  atmosferin yaklaşık üçte birini oluşturur büyük çoğunluğu  nitrojendir (yani azot )  ilginçtir atmosfer iki önemli canlı türünün yani bitkiler ve diğer tüm canlılar(bazı mikrop ve bakteri türleri oksijen olmadan yaşayabilir)  in yaşamasın için en gerekli iki elementi barındırır ancak bitkiler yaşamaları için elzem olan nitrojeni direk havadan alamazlar bunun yerine kökleri ile Ancak sıvı halde iken alabilirler ve bu bilgiyi bütün çiftçiler iyi bilir onun için azotlu gübre kullanırlar.(mucitliğe  meraklı arkadaşlara tüyo vereyim eğer  birisi yaprakları ile havadan azot alan bir bitki geliştirirse belki insanlığı açlıktan kurtaracaktır )  diğer canlılar ise oksijeni havadan alabilirler buna insanlarda dahildir (Eğer her şeyi tam  irdelersek bu cümle tam doğru değil,hayvanlar ve insanlar neticede denizde gelişmiş canlıların devamıdır bilindiği gibi deniz canlıları oksijeni su içinde erimiş halde alırlar işte tam bu nedenle eğer ciğerlerimizde belli miktar su olmaz ise asla oksijen kana karışamaz bu kadar bol oksijen içerisinde havasızlıktan ölürüz.Hava da daima belli miktarda nem yanı su vardır hava aldıkça ciğerlere su da girer Eğer ortam kuru ise bir müddet sonra nefes alamaz hale geliriz bu nedenle havanın nemini yok eden elektrikli ısıtıcıların olduğu odaya su kabı konur)

Henüz konuya  giremedik ama meselenin anlaşılması açısından gerekli idi,bu giriş bölümünden sonra kuvars mineraline gelecek yazıda devam edeceğiz,saygılarımla.

Polymorphous  kelime anlamı birbirine benzeyen( aslında çoklu yapılar anlamında )  mineral anlamındadır. Mineraloji de bunun anlamı, aynı kimyasal yapıda (formülde) olmasına  karşın farklı fiziksel özellikler gösteren mineraller demektir. Fiziksel özellik derken o mineralin sertliğini,Özgül ağırlığını,parlaklık çeşidini,ışık geçirgenlik özelliğini,manyetizmaya duyarlılık derecesini,rengini,iletkenlik özelliğini,ısı geçirgenliğini,dayanıklılık derecesini,kristal formunu vs. anlatılmak istenir. 

Kimyasal özellikte ise,  ilk anlayacağımız o mineralin hangi elementlerden (bileşik ise) meydana geldiği anlaşılır. Herkesin anlaması için en yaygın bilinen örnekleri verirsek; su bir bileşiktir ve hidrojen ile oksijenin kimyasal bağlarla bağlanması sureti ile oluşmuştur artık ortaya çıkan yeni madde oluşturulduğu iki element ile hiçbir yönden benzerlik taşımaz (oksijen yakıcı hidrojen ise yanıcıdır ama su ateş söndürmede kullanılır.) Yine her arkadaşın bildiği kuvars minerali oksijen ve silisyum elementlerinin birleşmesi ile oluşmuş yepyeni bir maddedir (mineraldir,dikkat edilirse su için mineraldir demedik zira bir şeyin mineral kabul edilmesinin şartları vardır bunlardan bir tanesi de normal sıcaklıklarda katı olmayan maddeye mineral denmez.Aynı zamanda bu durum katı maddenin kristalli yapıda olmasını zorunlu kılar bu durumda suyun buz hali bir mineraldir. Tam tersi bir örnek cam gibi maddeler hem insan yapısı olması hem de gerçekten doğal olsa bile (obsidian gibi) kristal yapı ihtiva etmedikleri için mineral olarak kabul edilmezler.Son konuyu biraz açalım ; çoğu kişi “kristal “ kelimesini yanlış öğrenmiştir fakat bunda suçlu faili bayağı eski tarihlidir. Benzer olay “pırlanta “ kelimesi içinde geçerlidir. Pırlanta elmas demek değildir . Pırlanta bir kesim biçimine verilen isimdir kısacası pırlanta kesim eğer taş uygunsa her taşa uygulanabilir. 

Kristal kelimesi bizde sanki saydam olan parlak nesnelere verilen isim gibi algılanır oysa açıkça anlamı şudur; her mineral veya bileşik oluşurken soğursa yani katı hale geçerse kendine özgü atom dizilimi ile yapı oluşturur . Eğer gerek ortam gerek süre yeterli ise o mineralin belli olan görünüşüne uygun içeride de aynı dizilime sahiptir. Kısacası bir mineralin (gözle görülecek kadar büyük olanının)  dışarıdan görünüşü neyse onu oluşturan milyarlarca minik yapıda aynı benzerlikte dir. Her mineral mutlaka kristal yapıda bulunur.Ancak bir mineralin tek bir adet kristal formu olmayabilir örnek elmas,pirit vb. Bu minerallerin birden çok, farklı kristal yapıları vardır.

Bu açıklamalardan sonra sıkça rastlanan polymorphous minerallere gelelim.  Burada dikkat edeceğimiz şudur; SiO2 bilindiği gibi kuvarsın kimyasal yapısını gösterir. Pek çok kuvars polymorph bulunur ancak bunlar kesinlikle ametist ,sitrin değildir bunlar normal kuvars ( alfa kuvars) çeşitleridir oysa “kozvit” alfa kuvarsın polymorph  dur. Diğerlerinide aynı şekilde anlayalım.

BİLEŞİMİ           A D I                      YOĞUNLUĞU    R.İNDEKSİ     A  D I  

—————     ————         —————————      —————————

               a-tipi kuvars(adi kuvars) hexanagonal           2.65                      1.55

   1.54

 Si02          Düşük sıcaklıkta oluşur

             b-tipi kuvars(yüksek sıcaklıkta) hexanagonal   2.53                      

             Tridynite kuvars                         Monoclinic        2.27                   1.47

              Cristobalite kuvars                   Tetragonal          2.32                   1.48

               Coesite kuvars                        Monoclinic          2.92                    1.59

               Stishovite kuvars                     Tetragonal          4.29                    1.81

————————————————————————————————

                 Andalusite                   Ortohorhombic            3.15                        1.63

Al2SiO5

                  Sillimanite                   “     “       “                    3.24                         1.66

                  Kyanite                       Triclinic                         3.65                         1.72

—————————————————————————————————

                    Microcline                Triclinic                         2.58                           1.5

KAlSi3O8

                  Orhoclase                 Monoclinic                     2.57                            1.52

                   Sanidine                   Monoclinic                     2.57                            1.52

—————————————————————————————————

             Diamond(elmas)           İsometric                       3.52                          2.42

C 

           Graphite(grafit)               Hexagonal                     2.23                           -

—————————————————————————————————

               Calcite(kalsit)              Hexegonal                     2.71                        1.57

CaCO3 

              Aragonite                     Orthorhombic                2.94                         1.63

————————————————————————————————

             Pyrite                           İsometric                        5.02                           -

FeS2

             Marcosite(markazit)   Orthorhombic                   4.89                           -

—————————————————————————————————

Not: R.indeksi eğer Tire ile geçilmişse o mineral opaktır. Bu değer ışığın kırılma özelliğini yansıtan bir değerlendirmedir.

Burada gösterilen benzer kimyasal yapıda ki mineral listesi sadece doğada fazla rastlanılananları kapsar.Örnek olarak “CACO3 “ ün polymorphous ları burada gösterilenden fazladır fakat  bu örneklere daha sık rastlanılır.

Jeo.Yük.Müh. Sercan KAYA

Prof. Orhan  KAVAK .

Yazıya kendilerine teşekkür ederek devam edeyim.Ülkeye farklı kaynaklardan ve az bilinen minerallerden yeni değerli taş kazandıracak olan benzeri çalışmaların çoğalmasını dileyerek.

                                          Değerli arkadaşlar; yukarıda açıkladığım gibi bu iki değerli akademisyenimizin yazdığı makaleyi olduğu gibi değilde daha basite indirgeyerek ve bazı ek açıklamalar yaparak size ulaştırmaya çalışacağım.

Bilindiği gibi göktaşı ile ilgilenen arkadaş sayımız oldukça yüksektir.Ancak aynı konu ile ilgili türkçe kaynak zor buluyoruz.Gelelim yazıya;

Günlük konuşma diliyle bilim dili arasında ciddi farklılıklar olabiliyor. Özellikle bu konuda ( göktaşı) alışılagelmiş bazı yanlış anlamalar mevcut dilerim ki bu yazı bu yanlışların düzelmesine de katkıda bulunur.

Yazıyı yazarken orjinalindeki resimleri kopyalayıp ekledim.Yazının altında görebilirsiniz,resimlerin altındaki numaraya göre yazıyı takip ediniz.

İlk önce iki nolu  resme bakalım ; resimde “METEORİTE” ; “ METEOR” ; “METEORİTE” gibi birbirine benzeyen üç kadar yabancı kelime geçiyor.Bir de “SPACE” geçmekte,bunları açıklayalım ( bu yazıda resimler konmamış olabilir).

SPACE: Türkçede “UZAY” olarak bilinir.

ATMOSPHERE: Bizde biraz değişmiş “Atmosfer” olarak kullanılır

EARTH : Dünya yani yeryüzü demektir.

METEOROİD :  Uzay boşluğunda dolaşan kaya parçası demektir.Bunlar dünyaya yakın veya uzak bulunabilir.

METEOR : Meteoroid in dünya atmosferine girdiği andan yere ulaştığı ana kadar zaman içindeki adıdır.En çok dikkat çeken bu durumdaki olandır.Atmosfere girince çok yüksek hız nedeni ve sürtünme ile yanmaya ve ışık alev saçmaya başlar artık büyüklüğüne ve yapısına göre ya tamamen yanarak atmosfere karışır veyahut da patlayıp parçalara ayrılarak yere ulaşabilir.

METEORİTE : Artık yeryüzüne ulaşmış olanına bu ad verilir elbette büyük çoğunluğu okyanuslara ve denizlere düşer.Karaya düşenler içinde en kolay bulunduğu yer Antartika kıtasıdır sebebide çok basittir beyazlık içindeki kaya! NOT : Hatırlamasını  kolaylaştırılabilir, bu son taşın sonunda ( iTE ) eki var ,bu ek taş anlamını verir.

Resim ( şekil)  üç de ise ; dünya atmosferinin bölümleri gösterilmiş.

Yazının dördüncü resminde ise ; güneş sistemi içinde güneş ( aslında arada birde MERKÜR olması gerekir) , venüs ( bu yok) ,dünya,mars ve bu alandaki önemli “ASTEROİD” ler gösterilmiş.

ASTEROİD : Güneş sistemi içinde dolaşan ancak meteoroid lere göre çok daha büyük fakat cüce gezegenlerden ise küçük gök cisimleridir.

Bu oluşumlar güneş sistemi oluşurkenden kalabildiği gibi çarpışmalar nedeni ile oluşanlar da bulunur.

Resim ( şekil) dört de ise; dünyamızın atmosferinin çeşitli katmanlar ve durumuna göre isim alan göktaşları gösterilmiş.

Resim beş de ise; Güneş sistemi içindeki “ASTEROİD KUŞAĞI “ ve büyük olanları isimleri ve yörüngeleri gösterilmiştir.Bunların içinde en ünlü ve büyüğü CERES ASTEROİD DİR.

Gelelim yazının esas konusuna, bileşimleri itibari ile üç ana çeşit meteorit bulunmaktadır.

1-) Demirli olanlar ( içinde daima nikel bulunur)

2-) Taş biçiminde olanlar

3-) Demir-taş karışımı olanlar.

Resim altı da  ise ; çeşitli tipdeki meteoritlerin resimleri bulunmakta .Bu resimlerde bulunan bazı kelimeleri açıklayalım; 

İRON METEORİTE : Demirli olanı demektir.

STONY - İRON        : Demir ve taşlı olanı demektir.

PALLASİTE              : Çok özel ve nadir bulunan bir göktaşı çeşididir.Şöyle yazarsak konu anlaşılır; Şimdiye kadar 50.000 nin üzerinde göktaşı bulunmuş olup yalnızca  60 kadarı  bu çeşide dahildir yani sadece % 0.2 .Elbette bu çeşit olanlar çok daha değerlidir.Çok kolayca ayırt edilebilirler. Çünkü bu göktaşları büyük kristallli OLİVİN KRİSTALLERİ içerirler.Kökenleri hakkında kesin bilgi yoktur ama parçalanıp yok olan gezegenlerin manto parçası veya çekirdek parçası olduğu düşünülmektedir.Alt çeşitleri bulunur.

MESOSİDERİTE : Bunlar ise taş-demir gök taşlarıdır.Bir yarısında silikat fiğer yarısını ise demir ve nikel oluşturur.Bulunan bütün gök taşları içinde sadece 200 kadarı bu taşlardandır.

CHONDRİTES    : Bizde kondrit diye bilinir. Bu göktaşları taşsıldır yani sadece ve metal içermezler.İçlerinde bulunan küçük yuvarlak küreciklerden dolayı bu adı almışlardır.Kürecikler milimetre düzeyindedir.Bütün bulunan göktaşlar içinde ki sayısı 27.000 civarındadır.Kendisi de çeşitli alt çeşitlere ayrılır.

ACHONDRİTES   : Baştaki -A- harfi olumsuzluk ön ekidir.Bu nedenle bu göktaşı çeşidinde kondrit bulunmaz.Bu sebeple de dünyadaki kayaçlara çok benzerler. Bulunan tüm göktaşlarının % 8 ni oluştururlar alt çeşitleri vardır.

ATAXİTES           : Yüksek oranda nikel barındıran demirli göktaşı çeşididir.% 18 üzerinde nikel barındırır çok nadir bulunur.

OCTAHEDRİTES : En yaygın bulunan demirli göktaşıdır. % 5-10 nikel ihtiva ederler.

HEXAHEDRİTES : Düşük nikel barındıran demirli göktaşıdır.% 5 den düşük.

Resim yedi de  ise ; üç ana göktaşı resmi bulunmaktadır.

Resim sekiz de ise ; Bizi pek ilgilendirmeyen geçmişteki büyük göktaşı impaktları gösteriliyor.

İMPACKT : Göktaşlarının yeryüzündeki karaya çarparak oluşturduğu krater ve şok dalgalarını anlatır.Okyanusa düşerse tsunami oluşturabilir.

Resim dokuz da ise ; değerli taşlarla süslenmiş yüzük gösterilmekte.

Süs taşlar bilindiği gibi aynı zamanda sosyal statü sembollerindendir.Süs taşları sadece taşlardan oluşmazlar,kayaçlardan da oluşabilir ( obsidyen) bazı odunsu yapılardan ( Kuka ağacı ) fosillerden ( fildişi) biyolojik kökenli olanlardan ( inci,mercan,kehribar) ve meteoroitlerden yapılanları bulunur.

Resim on da ise ; iki ayrı göktaşından yapılma eşya gösterilmekte.

Mısır’da yapılan bir kazıda MÖ 3350-3.600 yılları arasında göktaşından yapılma boncuk bulunmuştur.Geçmişte gökten geldiği için bu taşlara özel değer verilmiş ve kutsal kabul edilmiştir.( Mekke de Hacer el Esved

 taşı da göktaşıdır) 

Resim onbir de ise; Gibeon Meteoriti gösterilmiştir. Bu göktaşı 1838 de Namibya da keşfedilmiştir adını ise yakınındaki kasabadan almıştır.Taşın yapısı mücevher yapmaya uygundur.Bu taş içeriğinde kobalt ve fosfor ile demir-nikel alaşımı bulunmaktadır.

Resim on iki de ise; Beş ayrı meteorit hakkında bilgi ve resim bulunmakta.

Bunlar ; 2-) CAMPO DEL CİELO : Arjantin de bulunmuştur.

2-) SİKHOTE - ALİN : Rusya da bulunmuştur.

3-) MOUNİONALUSTA : İnsanlığın bulduğu en eski göktaşıdır.İskandinavya da MOUNİO nehri yakınında bulunmuştur.Yaşının  4.5653 milyar yıl olduğu sanılmaktadır.Uzayda kozmik ışınlara ve dünya atmosferine girdiğinde çok yüksek şoka maruz kaldığından YANLIZCA çok yüksek basınçta oluşabilen çok nadir bir mineral içerdiği anlaşılmıştır ( STİSHOVİTE MİNERALİ) 

MOLDAVİTE : Bu taş diğerlerinden farklıdır.14.7 milyon yıl önce bir göktaşı çarpması neticesinde oluşan yeşil ve kahverengimsi beğerli bir cam oluşumudur.Camsı olmasına rağmen değerli kabul edilir.Resim on dokuz da gösterilmiştir.

EL HAMMAMİ  : 1995 yılında Afrika Moritanya kentine düşmüştür ,1997 yılında altı adet parçası bulunmuştur.Demirli yapıdadır.Kendine has bir parlaklığa sahiptir.Resim yirmi bir de resmi vardır.

TROİLİT          : Resim yirmi iki de gösterilmiştir.Yapısı “FeS” şeklindedir yani  demir ve kükürt.

Not: Ülkemizde göktaşı avcılığı ve araştırması ne yazık ki çok geri seviyededir.Avrupa'nın en geniş topraklarına sahip olduğumuza göre çok sayıda göktaşının düşmüş olması gerekir ancak bu konularda teşvik anlamında katkılar yoktur.Üniversiteler ödenek verilmediği için ülkede bulunan taşları satın alamamakta ve bu taşlar tarihi eserler gibi yurtdışına kaçmaktadır.İşin garip yanı pek  üniversitede  gerekli araç gereç olduğu halde uzman personel olmadığı için bu alanda çalışma yok gibidir.Süs taşçılığı içinde göktaşlarını da görmek dileği ile.

şeffaf olanları değerli taş yapılıyor diğerleride sağlık ve enerji veriyor diye önem veriliyor.

RHODİZİTE: bu taş Ural dağlarında bulunuyor.

Formül:(K,Cs)Al4Be4(B,Be)12 O28 içinde potasyum,sezyum,Alimünyum,bor,Beril,oksijen var.Ö.ağırlık:3.30-3.38 sertlik:8(8.5)

Kırılma şekli:konkaidal parlaklık:cam ve Elmas parlaklığı kristal sistemi:izometrik

Kristal alışkanlığı: dodecahedral, tetrahedral. içine Rb,Na,K ( Rubidyum,Sodyum,Potasyum) girebilir (inklüzyon olarak)

Bu taş esas olarak “rubellit “yani kırmızı turmolinle beraber bulunuyor, ayrıca diğer turmalinli, kuvars, elbait, Albit, danbirit  (bu mineralde bor içerir!)

LONDONİTE: formül: (Cs,K,Rb)Al4Be4(B,Be)12O28

Renk: sütlü beyaz, soluk sarı, sarı (rhodizite nin renkleri ise renksiz,beyaz,grimsi,sarımsı) Ö.ağırlık: 3.34  sertlik: 8   kristal sistemi: izometrik

Kristal alışkanlığı: dodecahedron,tries tetrahedron, nadirende kübik. şeffaflık: şeffaf, saydam  çizgi rengi: beyaz   kırılma: konkoidal  bulunduğu yer: Madagaskar . Bu mineral Spodumene, kuvars, şelit, turmalin, Beril, zirkon, danburit, Albit, mikroklin ile beraber bulunur. Not: U.V  ışıkta  hafif sarı ve yeşil floresan olarak parlar.

Değerli arkadaşlar,arazide en sık dikkatimizi çeken ve bulunan taş genellikle kuvars ve çeşitleridir. Kuvars eğer normal oluşumunu tamamlamış ise saydam ve nisbeten parlak olması ile bazen kendisine benzeyen taşlar ile karıştırılabilir bunun en önemli aday taşı bu yazının konusu olan bizde "fenakit"olarak bilinen değerli taştır.

Bu taşın ismi Yunancada "aldatıcı" anlamına gelir.Çünkü özellikle kuvars ile karıştırıldığı için bulan kişi tarafından bu ad verilmiştir.

Altta taşın özelliklerine bakınca da bu durum görülecektir. Yazıya sebepte bu nedenledir karıştırılıp bir kenara atılmaması için uyarıcı olması dileği ile.

Elbette şu sorununda cevabını yazalım "peki,nasıl ayırt edeceğiz?" evet, şöyle cevap verelim; 

birincisi bu taşın özgül ağırlığı belirgin şekilde kuvarstan ağırdır. Hatırlarsak kuvarsın özgül ağırlığı "2.65"idi bu taşın ise "2.96-3.00"kısacası üçtür. İkinci farklılık ise sertlik değerindedir.Kuvarsın sertliği "7"iken bu taşın sertliği ise "7.5-8"dir ve dikkat edilirse beril değerli taşları da bu sertliktedir zaten kimyasal yapısına baktığımızda içinde Beril olduğunu görüyoruz. Kısacası taşımız alüminyum içermeyen silikatlar grubundandır.(Be 2SiO4)

Bu konunun üzerinde durma nedenim ise taşımızın kuvarstan oldukça değerli olması nedeni iledir.Kırılma indisinin yüksek olması dolayısı ile elmas ile karıştırılabilir (fenakit ; kuvars ve beril ile topazdan daha parlaktır)

Ö Z E L L İ K L E R İ :

Formül: Be2SiO4    

sertliği: 7.5-8   

özgül ağırlığı : 2.96-3.00

Renk:beyaz,sarımsı,soluk gül rengi,kahverengimsi.  

Kırılma indisi:1.650-1.670

Kristal sınıfı:Rhombohedral  

Kristal alışkanlığı:Tabular,prizmatik,iğnemsi kristaller,granül.

Kristal sistemi:Trigonal  

kırılma şekli:konkoidal  

parlaklık:camsı

Optik özelliği:tek eksenli (+) 

 Çift kırılma:0.017 

 Çizgi rengi:beyaz

Bulunduğu ülkeler:Rusya,Norveç,ABD,Güney Afrika,Meksika vb.daha pek çok ülkede.

Bulunduğu ortam: Yüksek sıcaklıkta oluşmuş pegmatitik yataklarda (granit pegmatitler)  mika-şist lerde ve kuvars,krizoberil,apatit,topaz ile birlikte bulunur.

Not:fenakit taşı sadece  (HF) asitten etkilenir diğer asitlerden ise etkilenmez (kuvarsta da  benzeri durum vardır)

NOT: HF asidi ,hidro florik  asittir. Canlılar için çok tehlikelidir. Kuvars taşı sadece bu asitten etkilenir.

Bütün arkadaşlara iyi şans dilerim.

DEĞERLİ TAŞ                                    MANYETİK ÖZELLİĞİ                     ÖİÇÜM

Rhodochrosite                                    Kapılır                                  3515-5269

Rhodonite                                           Kapılır                                  3160-4288

Richterite(mavi,opak)                         Ilımlı                                      113

Rutile(opak,gri)                                  Güçlü                                     122

Rutile(kırmızı)                                     Güçlü                                     327

Rutile(sentetik,renksiz)                       Yok.çok Zayıf.                        <0(dia)

Sapphirine                                           Zayıf,ılımlı                              73-95

Scopolite(sarı,mor)                              Yok                                         <0(dia)

Selenite(sarı,yarı şeffaf)                       Yok.                                        <0(dia)

Scheelite(sarı,yarı şeffaf)                      Yok                                        <0(dia)

Seraphinite                                            Ilımlı                                       126

Serpentine(opak,k.yeşil,k.rengi)            Sürükler,Kapılır                      363-1519

“           “  (y.şeffaf)                                  Zayıf                                       43

“          “ (y.şeffaf,kromlu)                         Zayıf                                      <20

Shell                                                        Yok                                         <0(dia)

Siderite(y.şeffaf)                                       Kapılır                                    4924

Sillimanite(yeşil,sarı)                                Zayıf                                       35-52

“         “  (gri)                                              Zayıf                                       <20

Silver                                                         Yok                                         <0(dia)

Sinhalite (k.rengi)                                       Güçlü.                                    148-152

“        “ (sarı).                                               Zayıf,güçlü                             35-52

Smithsonite(pembe)                                    Yok.zayıf                                >0-74

“         “ (mavi)                                              Zayıf                                      26

“        “ (yeşil)                                               Ilımlı,güçlü.                             Bilgi Yok

“         “ (sarı)                                               Zayıf                                        43

Sodalite(opak)                                             Yok,Zayıf                                <0-48

“       “ (şeffaf)                                                Yok.                                       <0(dia)

Sphene(titanite,yeşil)                                         Zayıf                                 35-52

“      “ (sarı,k.rengi).                                        Zayıf,güçlü                            30-78 

Sphalerite(sarı,portakal)                                 Yok                                        <0(dia)

Spinel (mavi )                                                  Zayıf,güçlü                     35-300(360)

“    “ (kırmızı)                                                     Zayıf,güçlü                           17-139

“     “(Pembe,canlı)                                            Yok,güçlü                              <0-165

“      “(Mor)                                                          Zayıf                                    22-56

“       “(Gri)                                                           Zayıf                                    31-61

“      “(Portakal,pembemsi)                                  Yok,Zayıf.                            <0-<20

“       “ (yeşil)                                                         Zayıf                                   42-48

“        “(Renksiz)                                                   Yok,Zayıf                             <0-17

“       “(Gahnite)                                                     Güçlü                                  218

“      “(Hercynite).                                                  Sürüklenir,Kapılır             1263-1328

“     “(Opak,blackspinel)                                         Kapılır                               Ferro

“     “(Kromlu,opak)                                                 Sürüklenir                        Bilgi yok

“     “(Sentetik,mavi)                                                 Yok.                                <0(dia)

“     “(Sentetik,pembe kırmızı)                                 Yok,Zayıf                        <0-20

“    “(Sentetik,mavi,glux büyüme)                             Zayıf                               <20

“     “(Sentetik,sarımsı,flame büyüme)                      Zayıf,ılımlı                      39-122

“     “(Sentetik,yeşil,flame büyüme)                           Yok                                 <0(dia)

Spodumene(kunzite,pembe-mor)                              Yok.                               <0(dia)

“            “(Açık sarı,yeşil)                                             Yok,Zayıf                      <0-56

“       “ (hiddenite).                                                         Zayıf                              65

Staurolite(opak).                                                           Sürüklenir                     890

“       “ (yarı şeffaf).                                                        Kapılır                         927-1054

Strantium titanate                                                          Yok.                           <0(dia)

Sugilite (opak)                                                               Sürüklenir,Kapılır     556-950

“    “ (yarı şeffaf)                                                             Güçlü                          170

Taaffeite                                                                          Güçlü                          135

Tantalite                                                                          Kapılır                    Bilgi yok

Titanium(element)                                                           Zayıf                       Bilgi yok

Topaz(mavi,pembe,k.rengi,yeşil,sarı)                              Yok.                        <0(dia)

“      “ (imperyal)                                                                Yok                       <0(dia)

Tourmaline (dravite)                                                          Yok                        <0(dia)

“         “ (dravite kromlu yeşil)                                            Yok,az                  <0-<20

“         “(Elbaite,liddiconite,renksiz)                                    Yok.                      <0(dia)

“         “(Verdelite,yeşil,gri yeşil )                                    Güçlü,Sürüklenir.    148-418

“        “ yeşil(açık)                                                            Zayıf,ılımlı                43-260

“        “ (sarı,yeşilimsi,k,rengimsi)                                   Zayıf,Sürüklenir      <20-512

“       “ (paraiba,mavi)                                                       Yok,güçlü               <0-286

“       “ (paraiba,yeşil)                                                      Zayıf,Sürüklenir    <0-386

“      “ (indicalite,mavi yeşilimsi mavi)                                 Sürüklenir         304-447

“     “ (“       “ ,açık mavi)                                                    Güçlü                  55-254

“      “ (“       “,mor)                                                             Ilımlı,güçlü.         87-213

“       “(Rubellite,kırmızı)                                                     Yok,ılımlı          <0-78

“       “ (“      “,pembe,morumsu pembe)                              Yok,ılımlı         <0-155

“       “ (“      “,kırmızımsı k.rengi,portakal pembe)            Zayıf,Sürüklenir  <20-547

“       “ (“      “,gri,mavimsi gri)                                           Sürüklenir          469-529

“      “ (rossmanite,pembe y.şeffaf)                                    Zayıf                  <20

“       “ (schol,opak,siyah)                                                  Sürüklenir        773-990

Uvite (k.rengimsi kırmızı)                                                   Güçlü            218-243

Uvite (sarımsı yeşil)                                                           Yok.                <0(dia)

Turquoise(mavi)                                                                Zayıf,ılımlı        26-135

“         “ (yeşil)                                                                    Zayıf,güçlü       35-278

Variscite (yeşil)                                                                  Yok,ılımlı.         <0-117

“        “ (krom yeşili)                                                            Yok                  <0 (dia)

Vivianite                                                                              Kapılır           1766

Wulfenite (portakal)                                                             Yok.                <0 (dia)

Xenatime                                                                            Kapılır             Bilgi yok

Zincite (sarı,kırmızı)                                                           Yok.                <0(dia)

Zircon(sarı,k.rengi,kırmızı,pembe,portakal)                        Yok                <0 (dia)

“      “ (mavi )                                                                        Yok                <0 (dia)

“       “ (yeşil )                                                                       Yok,az          <0-<20

Zoiste (sarı,k.rengi)                                                              Yok.              <0(dia)

“      “ (yeşil )                                                                         Yok.              <0(dia)

“       “ (pembe,şeffaf thulite).                                             Bilgi Yok.         Bilgi Yok 

Thulite (opak)                                                                    Kapılır.             3454

“      “ (tanzanite mavi,mor)                                                 Yok.                <0(dia)

Çizgi rengi iki şekilde incelenebilir. Birincisi, sertliği yediden düşük olanlar, ikincisi sertliği yediden yüksek olanlar. Sertliği -7- den küçük olanlar; Mineral temizlenir ve temiz tarafı her evde bulunabilen porselen tabağın sırsız yüzeyine çizgi çekerek sürtülür. Meydana çıkan renk o mineralin çizgi rengidir.

Eğer mineralin sertliği yediden büyükse bu durumda porselen işe yaramaz. Tek yapılacak şey eğer elde küçük bir numune varsa havan içinde toz haline getirip rengine bakmak olacaktır. Bunun anlamı Elmas olduğundan şüphelendiğiniz taşı tuz-buz etmek değildir,şüphesiz başka yöntemler vardır.

ÇİZGİ RENGİ                                MİNERAL ADI

—————————                     —————————————————

Altın sarısı                                           Altın

Gümüş beyazı                               Gümüş,arsenik,bizmut

Bakır rengi                                           Bakır

Gri-beyaz                                            Platin

Siyah                                              Pyrrhotite,grafit, kavalit, ilmenit, magnetit

Yeşilimsi siyah                                Kalkopirit,grafit

K.rengimsi siyah                             Pirit,markazit

Gri-siyah                                         Kalkopirit,bornit(açık renkli olanı),galen,cavellite

                                                        Pyrrhotite,markazit,arsenpirit(koyu renkli)   

Gri                                                   Antimon,grafit,stibnit,molibdenit

Kahverengi                                      Sfalerit(açık renk),rutil(açık renkli olanı)

K.rengimsi kırmızı                                        Kuprit ,  (parlak ),hematit(parlak )

                                                          Mangan

K.rengimsi                                         Götit

sarı

Kırmızı                                                Cinnabar,hematit(koyu renk)

Portakal                                               Realger

kırmızı

Sarı                                                       Orpiment(açık renk)

Yeşil                                                       Malahit(açık renk)

Mavi                                                       Azurit(açık renk),lazurit

NOT:çizgi rengi beyaz olanlar listede yoktur,bunlar renksiz kabul edilir.Bir mineralin birden fazla çizgi rengi olabilir(listede grafit de görüldüğü gibi.

Altın(Au):%10-15 Ag içerir.Ag içeriğinin artmasıyla beyazlaşır.%20den fazla Ag içeren altın elektrum olarak bilinir.%20ye kadar bakır içeren altın avrikuprit %5-11 paladyum,%4 kadar gümüş içeren altın porbezit.Düzgün küp sisteminde kristalleşir rengi ve çizgi rengi sarıdır.1063 derecede ergir yoğunluğu 15,5-19,3 ve sertliği 2,5 dir.Asit ve bazlardan etkilenmez.Altının çıkarılması için 2 yatak vardır.En önemli özelliği oksitlenmez.Kayaç içinde ve özellikle kuvars kütleleri içinde pirit arseno pirit kalkopirit sfalerit ile birlikte damarlar kollar halinde veya aşınan kuvars yüzeyleri üstünde üçgen şekiller görülür.Dünyada senede 800-1100 ton altın çıkartılır.En önemlileri Güney Afrika ve Kanadadır.

Birincil yatak:Altın için en önemli kaynak hidrotermal kuvars damarlarıdır.Çözeltilerle gelen pirit ve sülfitlerle birlikte çökelir.Ton başına 2 gram Au varsa işletilmeye müsaittir.

İkincil yatak:İkincil yataklarda altın daima magnetit kassiterit zirkon granat gibi minerallerle beraberdir.

Gümüş(Ag):%10 u Au ihtiva ettiğide görülür.Gümüş kübik sistemdedir.Rengi taze yüzeylerinde Ag beyazı koyu gri siyah veya kurşini renktedir.Dış yüzeyler oksidasyon sonucu kararır.Çizgi rengi metalik pırıltılı Ag rengindedir.Yoğunluğu saflığına göre 9,6-12 arasında ve sertliği 2,5-3dür.Kuvvetli metalik pırıltıya sahiptir.Çek,çle güzel dövülür dilinim yoktur ısı ve elektriği çok iyi iletir 960 derecede ergir.bunun yanında büyük cevherler içindeki saf gümüş birincil hidrotermal solüsyonlardan itibaren oluşmuştur.

Bakır(Cu):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi taze iken Cu kırmızısıdır.Çizgi rengi bakır kırmızısıdır.Yoğunluğu 8,5-9 sertliği 2,5-3 erime noktası 1083 derecedir.tabiatta dallı budaklı levhalar halinde bulunur.Oksidasyondan kolay etkilenir.Elektriği çok iyi iletir.

Platin(Pt):En çok rastlanan poliksenin ismini alır.Platin en ağır elementlerden biridir.Ergime noktası 1774 derece.Elektriği iyi iletir.Çoğunlukla ultrabazik kayaçlarda özellikle dunitlerde olivin kromit proksen ve magnetitle birlikte oluşur.Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi metalik çelik grisi sertliği 4-4,5 saf platin 21,5 poliksen 15-19 arasında yoğunluktadır.

Civa(Hg):Oda sıcaklığında sıvıdır.-38,89 derecede donar ve trigonal sistemde kristalleşir.Rengi kalay beyazı yoğunluğu 13,6 metalik parlaklıkta olup 350 derecede buharlaşır.

Yarı Metaller:

Arsenik(As):Tabiatta oldukça ender rastlanır.Çizgi rengi kalay beyazı ve gridir.Yoğunluğu 5,6-5,8 sertliği 3,5 çizgi rengi kalay beyazı gri.Üfleçte 360 derecede erimeksizin süblimleşir.Çekiçle vurulunca sarımsak kokusu çıkar zararlı böcek ve diğer canlılarla yapılan mücadelede kullanılır.

Metal olmayanlar:

Kükürt(S sülfür):Kristalleri pramit şeklinde görülür.Rengi sarının tonlarıdır.Yoğunluğu 2,05-2,08 sertliği 1,5-2,5 kırılgandır.Kibrit alevinde 119 derecede kolaylıkla ergir ve mavi alevle yanar.El sıcaklığında çatlar.Sülfürük asit lastik kibrit ziraat ilaçlari patlayıcı made imalatı boya ve sert kauçuk imalinde kullanılır.

Elmas(a^-c):Renksiz türleri saf karbondur.İçinde grafit ve bazı mineraller olabilir.Renksiz su berraklığında saydam bazen çeşitli renklerde görülür.Yoğunluğu 3,47 ve 3,5 arasındadır.Sertliği 10 ve kırılgan bi mineraldir.Darbe ve sıcaklık değişmelerinden kolay etkilenir.Kimberlit Güney Afrika elmasının ana kayacıdır.

Grafit(a-c):Tabiatta saf grafite çok az rastlanır.Genellikle %10-20 si kükürt halindedir.%80i saf karbondur.Hegzagonal sistemde kristalleşir.Rengi demir siyahından çelik grisine kadar değişiklik gösterir.Çizgi rengi pırıltılı siyah parlaklığı metalimsidir.Elle dokunulduğunda yağlımsı hissi verir.

Sülfidler(sülfürler) ve Benzeri Mineraller:

Galenit(PbS):İçinde %86,6 Pb %13,4 S vardır.Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi siyah rengi kurşun grisi taze yüzeylerinde çok güzel metalik parlaklığa sahiptir.Yoğunluğu 7,8 ve sertliği 2,5 dir.Opak bir mineraldir.Elektriği çok zayıf ilettiğinden iyi bir dedektör özelliğe sahiptir.

Sfalerit(ZnS)(Çinkoblend):Saf sfalerid 1020 dereceden itibaren ikinci modifikasyonu olan vurtzite dönüşür.Rengi gri kahverenginde çok ender olarak sarı ve yeşil.Çizgi rengi beyaz açık sarı ve kahverengi elmas parlaklığında oldukça kırılgan yoğunluğu 3,4-4,2dir.Genellikle kalkopritte birlikte bulunur.Pizoelektrik özelliğe sahip ve kolay tanınan bir mineraldir.

Kalkoprit(CuFeS2):En önemli Cu cevheridir.34,57 Cu 30,54 Fe 34,89 S içerir.Rengi yeşilimsi tona sahip sarı yada pirinç sarısıdır.Çizgi rengi yeşilimsi siyah sertliği 3,5-4 yoğunluğu4,1-4,3 olup kırılgandır.Tamamen opak bir mineraldir.Bir çok sülfid cevherleri kalkoprid içerir.En çok pirinç yapımında gemi inşaatlarında elektrik ve kimya endistürisinde ve alaşımların yapımında kullanılır.

Zinober(HgS):Trigonal sistemde kristalleşir.Kahverengi veya siyah oksidasyon ile kurşun gri rengi gösterir.Yoğunluğu 8,02-8,2 sertliği 2-2,5 ve elektriği iletmez.Elmas parlaklığında civanın yegane kaynağıdır.

Realgar(As4S4):Monoklinal sistemde kristalleşir.Rengi açık kırmızı çizgi rengi açık portakal.Yoğunluğu 3,4-3,6 sertliği 1,5-2 elektriği iletmez.

Orpiment(As2S3):Rengi altın sarısı bazen kahverengimsi veya kırmızımsı tona sahip çizgi rengi açık sarı.Yarı saydamdır.Yoğunluğu 3,4-3,5 sertliği 1,5-2dir.Sarımsak kokusu verir boyacılıkta ve dericilikte kullanılır.Monoklinal sistemde kristalleşir.

Antimonit(Stibnit) (Sb2S3):Kurşun grisi rengi kurşun grisi çizgi rengi.Yoğunluğu 4,6-4,7 sertliği 2 ve güzel dilimlidir.Opak bir mineraldir.Metalik parlaklıktadır.En çok prizmatik sütun ve iğneler şeklinde oluşur.

Pirit(FeS2):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi açık piriç sarısı grimsi kahverengi koyu kahverengi  çizgi rengi siyah yoğunluğu 4,9-5,2 sertliği 6-6,5 sülfüt minarelleriiçinde camı çizen yegane mineraldir.Tek kullanıldığı yer H2SO4(sülfirik asit üretimidir.

Kobaltit(CoAsS):Kübik sistemde kristalleşir.Doğada kristal halde fazla rastlanır.Rengi pembe tonda  beyaz çelik grisi çizgi rengi siyah yoğunluğu 6-6,5 seertliği 5-6 ayrışarak eritrine dönüşür.

Molibdenit(MoS2):Rengi kurşun grisi çizgi rengi gri çok ince toz halinde pırasa yeşili yoğunluğu 4,7-5 sertliği 1,5dur metalik parlaklıktadır.

Halojen Tuzları:

Saydam ve renksizdirler.Yoğunlukları düşük suda çözünmeleri fazladır.Doğada 85in üzerinde Halit grubuna aittir.

Fluorit(CaF2):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi ender olarak renksiz çoğunluklu sarı yeşil mavi mor koyu mor siyaha yakın falan filan inter milan☺Isıtıldığında rengini kaybetmesi röntgen ışıkları tutulduğunda renk kazanmasıyla karakteristiktir.Yoğunluğu 3-3,2 saf olanın ise yoğunluğu 2 sertliği 4 floresans özellik gösterir.Metarulijide eritici ve akıtıcı olarak kullanılır.Çelik yapımında yanar döner cam yapımında emaye kap yapımında ve hidrofluorik asit eldesinde kullanılır.

Halit(kaya tuzu)(NaCl):Bileşiminde %39,4 Na %6,6 Cl.Kübik sistemde kristalleşir.Saf kaya tuzu saydam renksiz veya sarı renklidir.Yoğunluğu 2,1-2,2 sertliği 2 olup suda çözünür.Camsı parlaklıktadır.Elektriği zayıf ısıyı iyi iletir.Çöllende solançak ismi verilen tuz çiçekleri görülür.Bu tip kaya tuzlarında bileşime girmiş KCl gözlenir.

Silivin(KCl):%57,5 K 42,5 Cl içerir.Kübik sistemde kristalleşir.Yoğunluğu 1,9-1,99 arasında sertliği 1,5-2dir.

Oksitler ve Hidroksitler

Magnetit(FeO;Fe2O3=Fe3O4):Rengi Fe siyahı çizgi rengi siyah ve metalik parlaklıktadır.Sertliği 5,6-6 yoğunluğu 4,9-5,2 kuvvetli magnetik özelliğe sahip opak bir mineraldir.580 derecenin üzerinde magnetik özelliği kaybolur soğuyunca tekrar gelir.1527 derecede ergir.Kırılma yüzeyi midyemsidir.Sıcak iklim koşullarında magnetitten hematit izodamorfları meydana gelir buna martitleşme denir.Magnetit en önemli demir cevheridir.Sivas Kangal Divriğide bulunur.

Kromit(Mg,Fe,Cr,Al,F)2O4:Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi kahverengi sertliği 5,5-7,5 ve yoğunluğu 4-4,8dir.Fece zengin Cr ce fakir olanları magnetik özellik gösterir.Siyah renkleri kahverengi çizgileri ve yüksek sertlikleri ile tanınırlar.Metal olarak Cr Fe alaşımıyla çeliğe sertlik yüksek dayanımlılık ve kimyasal etkilere karşı duraylılık kazandırmak için kullanılır.Ayrıca krom paslanmaz çeliğin ana bileşimidir.Isınma araçlarında rezistans için kullanılır.

Hematit(a-Fe2O3):a türü trigonal  gama türü kübiktir.Çok az su içeren türlerine hidrohematit denir.İnce toz halindeki türleri açık kırmızıdır.Çizgi rengi kiraz kırmızısıdır.Sertliği 6,5 yoğunluğu 4,9-5,9dur.Magnetik özelliği olmayışıyla ayrılır.Hematit magmatik kayaçlarda nadirdir.Topraklarda Fe içeren minerallerin bozunma ürünü olarak oluşur.

Korund(Al2O3):a türü trigonal(500-1500 derecede oluşur) sistemde beta türü hegzagonal sistemde(1500-1800 derecede kristalleşir).Erime sıcaklığı 2000-2050 derece mavimsi, grimsi ender olarak saydam kristalleri loykosafir,safir mavi türü,rubin veya yakut kırmızı türü oriyent topazı sarı türü oriyent amatisti eflatun oriyent zümrütü yeşildir.Bir diğer türü yıldız korunttur.Sertliği 9 yoğunluğu 3,9-4,1dir.Süstaşı ve aşındırıcı olarak kulklanılır.Dünyada en güzel yakut kristalleri Burmada bulunmuştur.

İlmenit(FeTiO3):Bileşiminde %36,8 Fe 31,6 Ti 31,6 O bulunur.Trigonal sistemdedir.Rengi Fe siyahından çelik grisine kadar değişir.Çizgi rengi siyah bazen kahverengidir.Sertliği 5-6 yoğunluğu 4-4,79dir.Boya endüstri titan beyazı elde edilmesinde ve çelik imalinde roket ve uzay aracı yapımında kullanılır.

Franklinit(Zn-Fe-Mn)(FeMn)2O4:Kübik sistemde kristalleşir.Fiziksel özellikleri magnetitle aynı.Opaktır.Zayıf magnetiktir.Yoğunluğu 5-5,2.Çizgi rengi kırmızımsı kahverengidir.HClde çözünür ve Cl açığa çıkar.

Prolüzit(MnO2):Rengi ve çizgi rengisiyahtır.Sertliği kristallerinde 4 agregatlarında 2 yoğunluğu 4,7-5 metal çelik pil ve cam gibi kimya sanayinde kullanılır.

Hidroksitler

Hidrarjillit(Jibsit)(Al(OH)3):Monoklinal sistemde kristalleşir.Sertliği 2,5-3,5 yoğunluğu 2,35 aypırıltılı beyaz renkte zaman zaman soluk kahvemsi yeşilimsi kırmızımsı bukalemun mübarek amk☺ kırılma yüzeyleri camsı dilinim yüzeylerinde inci parlaklığındadır.Güzel dilinimi cam parlaklığı ve düşük yoğunluğuyla tanınır.

Boksit(diyaspor,gibsit ve bohmit karışımı):Sertliği 1-3 yoğunluğu 2-2,25 parlaklık donuk toprağımsı ve yarı saydamdır.Rengi beyaz gri sarı kırmızıdır.Boksit mineral olmayıp bir kayaç adıdır.

Götit(a-FO,OH):Ortorombik sistemde kristalleşir.Ayrıca masif böbrek şekilli sarkıtımsı ışınsal lifsi topluluklar halindedir.Rengi koyu kahveden siyaha kadar değişir.Çizgi rengi kahveden sarıya kadar değişir.Sertliği 5-5,5 yoğunluğu 4-4,4 dür.Önemli bir Fe cevheridir.

Manganit(MnO(OH)):Rengi kahve siyah çizgi rengi koyu kahve yarı metaliktir ve sertliği 4 yoğunluğu 4,25.

Karbonatlar

Kalsit(CaCO3):Sertliği 3 yoğunluğu 2,6-2,8.Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz beyaz ve renkli olabilir.Kalsit kristallerinde ikizler yaygındır.Cam parlaklığı gösterir saydam ve mattır.Mg Fe Mn Zn Ba Sr Pb içerebilir.

Magnezit(MgCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz beyaz sarı kahve hatta siyah renklidir.Sertlik 4-4,5 yoğunluğu 3-3,48dir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Kütahya-Tavşanlıda görülür.Cam parlaklığı gösterir.Dilinimi çok güzeldir.

Siderit(FeCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 3.7-3.9dur.MnO3 ve CaCO3 içerir.

Simitsonit(ZnCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz ve ya sarımsı kahve yeşil mavimsi renkte görülür.Sertliği 5 yoğunluğu 4,3-4,5 dir.Böbreksi gözenekli sarkıtsı kabuksu taneli ışınsal topraksı oluşumlar biçiminde doğada bulunur.Zn nin yerine çok miktarda Mn ve Fe daha az Ca ve Mg diyadoh olarak yerleşebilir.Midye kabuğu kırılması gözlenir.

Seruzit(PbCO3):%83 PbO ve %16,5 CO2 bulunur. ORtorombik sistemde kristalleşir.Beyaz ve gri renkli olarak bulunur.Sertliği 3-3,5 yoğunluğu 6,5dir.Lifsi kompakt veya toprağımsı olabilir.Yarı saydamdır elmas parlaklığında tanınır.Aragonite benzer yapı gösterir.

Dolomit(CaMg(CO3)2):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz ve killi sarı kahve siyah renklerde görülür.(magnezyumdan kaynaklanır).Sertliği 3,5-4 yoğunluğu 2,85-2,95dir.Yumurta kokusu vardır.Sedimanter ortamların tipik bir mineralidir.

Aragonit(CaCo3):Ortorombik sistemde kristalleşir.Renksiz veya beyaz şarap sarısı kırmızımsı yeşil mavimsi gri siyah renklerde görülür.Doğada masif ışınsal çubuksu sarkıtsı kabuksu küremsi aragonit oluşumlarına rastlanır.Süstaşı olarak kullanılır fazla görülmez.

Malahit(Cu2CO3(OH)2):Yeşil renkte olup cam parlaklığı gösterir.Çizgi rengi açık yeşildir.Monoklinik sistemde kristalleşir.Sertliği 3,5-4 yoğunluğu4 dür.Böbreğimsi sarkıtsı ışınsal bantlı agata benzer büyümelerde rastlanmaktadır.Midye kabuğu kırılması gözlenir.

Azurit(Cu3(CO3)(OH)2):Malahitle aynı özellikleri gösterir.İkisininde camsı parlaklıkları vardır.Gök laciverti rengi görülür.

Boratlar:

Üleksit(NaCaB5O6(OH)6.5H2O):Trikilinik sistemde kristalleşir.Sertliği 2,5 yoğunluğu 1,96 dır.İpeksi parlaklıktadır.İğnemsi veya kılcal şekilde ince liflerden oluşur.En önemli yataklar Türkiye ABD Şili Arjantin Peru’dur.

Borax(Tinkal)(Na2B4O7 10H2O):Moloklinik sistemde kristalleşir.Renksiz donuk gri ve sarı renklidir.Sertliği 2-2,5 yoğunluğu 1,7-1,8 dir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Yağ parlaklığı gösterir.Kapalı göllerde evaporasyonla ve kurak bölgelerde buharlaşma ile oluşur.

Kolemanit(CaB3O4(OH)3.H2O):Monoklinik sistemde kristalleşir.Camsı yarı elmas parlaklığındadadır.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 2,42dir.Suda çözünmez.Sıcak hidroklorik asitte çözünür.Bigadiçde 10-20 cmyi bulan kristalleri gözlenmiştir.

Pandermit(Ca5B12O23OH2)8):Triklinik sistemde kristalleşir.Sertliği 3 yoğunluğu 2,4dür.Dış satımı bandırmadan yapıldığından pandermit adı verilmiştir.Sultan Çayırı Balıkesirde bol oranda rastlanır.Uçak ve roket sanayinde kullanılır.

Sülfatlar:

Barit(BaSO4):Ortorombik sistemde kristalleşir.Sertliği 3 yoğunluğu 4,48 dir.Sedef veya cam parlaklığı vardır.Kabuksu böbreksi biçimli büyümelerine rastlanır.Çok yaygın bir baryum mineralidir.Hidrotermal damarlarda gang minerali olarakta gümüş kuşun bakır kobalt manganez ve antımuan cevherleriyle oldukça yaygındır.Boya kağıt tekstil ve kimya sanayinde kullanılır.Petrol sondajlarında ağır sondaj çamuru olarak kullanma alanı boldur.Antalya Alanya-Gazipaşa Demirtaş önemli oluşum bölgesidir.

Anhidrit(CaSO4):Su alınca jips olur.Ortorombik sistemde kristalleşir.Renksiz ve mat beyaz mavimsi morumsu renkte olabilir.Sertliği 3,5 yoğunluğu 2,9-3 dür.Yüzeyine bağlı dilinimi çok iyidir.Kireçtaşı ve dolamitlerin hidrotermal alterasyon ürünü ve evaporitlerin bir bileşimi olarak bulunmaktadır.Tuz yatakları içinde tuz donlarında oluşur.Öğütülmüş anhidrit toprağa karıştırılarak verimi arttırmada katkı maddesi olarak çimentoda sülfirik asit yapımı ve kağıtta dolgu maddesi olarak kullanılır.Türkiyede jips oluşumlarının yaygın olduğu bölgelerde kısmen anhidrit oluşumları gözlenmiştir.

Jips(CaSO4-2H2O):Moloklinik sistemde kristalleşir.Su kaybedince anhidrit olur.Sertliği 1,5-2 yoğunluğu 2,3-2,4dür.Yumurta çürüğü kokusu vardır.Sedimanter kayaçlarda çok yaygındır.Deniz suyunun buharlaşması ile ilk oluşan minerallerdendir.Denizli-Sarayköy en önemli jips yatağıdır.Anhidritle beraber düşünülür.

Sölestin(SrSO4):Ortarombik sistemde kristalleşir.Renksiz veya beyaz sarımsı mavi gri nadiren kırmızı ve yeşil renkli olarak görülür.Sertliği 3-3,5 yoğunluğu 3,9-4 dür.Dilinim yüzeyleri dış şekli ve kalınlığı açısından barite benzer fakat yoğunluğu baritten düşüktür.Midye kabuğu kırılması gözlenir.Volkanik kayaçların olduğu yerlerde görülür.Ayrıca galen sıfalerit ve diğer sülfitlerle beraber damarlarda gang minerali olarak ve bazende kolemanit ile beraber bulunur.Renkli tv tüplerinin üretiminde ve havaifişek yapımında kullanılır.

Volframatlar ve molibdatlar:

Volframit(Fe,Mn) WO4:Monoklinal sistemde kristalleşir.Çizgi rengi siyah veya kahverengi siyah kahvemsi olabilir.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 7-7,5 olup demir oranı arttıkça yükselir.Çok nadir bulunur.Kuvars damarlarında görülür.Volfram aşırı hıza dayanıklı çelik yay subap keski ve törpü yapımında kullanılır.Sondaj matkap ucları ve benzeri aletlerde kullanılır.İtfaiye elbisesi ve boya endüstrisinde kullanılır.

Şeelit(CaWO4):Tetragonal sistemde kristalleşir.Gri beyaz renkli olup sarı veya kahveye kaçan türleri vardır.Sertliği 5,5 yoğunluğu 5,9-6,1 dir.Yüksek yoğunluğu ve ultraviyole lambası altında gösterdiği mavi beyaz fluoresans  rengi çok karekteristiktir bu nedenle şeelitin varlığından kuşku duyulan yörelerde gece ultraviyole lambasıyla arama yapmak çok sağlıklı sonuçlar gösterebilir.Bursa-Uludağda tespit edilmiştir.

Fosfatlar-Arsenatlar-Vanadatlar:

Apatit(Ca5(Fe,Cl)(PO4)3):Camsı parlak olanında çizgi rengine değinilmez.Hegzagonal sistemde kristalleşir.Çizgi rengi beyaz yeşil tonlarda rengi vardır.Sertliği 5 yoğunluğu 3,16-3,22dir.Apatite masif sıktaneli ipliksi ışınsal oolitik büyümeler olarak veya fasülye yumru salkım kübik ve toprak biçimindede rastlanabilir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Mardin Mazidağında rastlanır.

Turkuvaz:Triklinik sistemde kristalleşir.Rengi mavi mavimsi yeşil çizgi rengi beyaz veya açık beyazdır.Sertliği 6 yoğunluğu 2,6-2,8dir.Masif böbreğimsi ve ince çubuk görünümlü veya saçılmış taneler halinde bulunur.Süs taşı olarak bulunur.

Eritrin(Cobalt çiçeği):Klavuz minerali olarak görülür.Sertliği 2 yoğunluğu 3,07dir.Işınsal yapraklı böbreksi oluşuklara rastlanır.

Üçü Slikatlar(Kayaç yapan mineraller):

Ekonomik cevher yataklarında gang minerali olarak oluşmaktadırlar.

Topaz:Ortorombik sistemde kristalleşir.Rengi çeşitlidir bu yüzden mücevher yapımında kullanılır.Sertliği 8 yoğunluğu 3,4-3,6 dır.Hatalı olanları aşındırma tozu olarak kullanılır.

Olivin:Bileşimi yüksek sıcaklıkta forsterit düşük sıcaklıkta fayalit arasında değişen mineraller bu grubu oluşturur.Yeşildir limon sarısıdır.Mg Ca zengin olanları renksiz Fe’ce zengin olanları ince kesitte soluk sarı renktedir.Sertlikleri 6,5-7 yoğunlukları 3,22-4,39 dur.Olivin kolaylıkla serpantinleşbilir(ayrışma bozuşma sonucu).Mücevher taşı olarak kullanılır.Ankara Fethiye Guleman Konya’da görülür.

Sfen(Titanit):Monoklinal sistemde kristalleşir.Tali olarak asit ortaç plütonik ve volkanik kayaçlarda bazı gnays mika şistlerde ve amfibolitlerde bulunur.Titanyum cevheri olarak işletilir.Paslanmaz çelik üretiminde optik aletlerde kullanılır.

Granat Grubu Mineralleri:

Sertlikleri 6,5-7,5 yoğunluğu 3,51-4,25 dir.Pembe yeşil sarı türleri aranan türleridir.Hatasız olanları mücevher taşı olarak kullanılır.Mobilyacılıkta Granat kağıdı ve granat bandı olarak kullanılır.

Zirkon(ZrSiO4):%1in altında görülür.Tetragonal sistemde kristalleşir.Sertliği 7,5 yoğunluğu 3,9-4,8 dir.Erime noktası 3000 derecedir.Ateşe dayanıklıdır.Çelik endüstrisinde kullanılır.

Çiftli Silikatlar(Soroslikatlar):

Epidot:Sertliği 6 yoğunluğu 3,38-3,49dur.Dilinim güzeldir.Lifsel tabakalıdır.

Halka Slikatlar(Siklo silikatlar):

Beril(Be3 Al2(Si6O18)):Hegzagonal sistemde kristalleşir.Sertliği 7,5-8dir.Yoğunluğu 2,66-2,92dir.Fe içeriği olmadığı halde manyetizma özelliği gösterir.Mücevheratta kullanılır.Pahalıdır.Alaşım yapımında uçak endüstrisinde atom reaktörlerinde seramik sanayinde kullanılır.

Turmalin:Sertliği 7-7,5 yoğunluğu 2,9-3,2dir.Piezzo elektrik özelliğine sahiptir.

Zincir Silikatlar(İno Silikatlar):

Vollastonit(CaSiO3):Renksiz beyaz gri  ve yarı saydam.Sertliği 4,5-5 yoğunluğu 2,37-2,9 dur.Mağma kontaklarında görülen bir mineraldir.

Mikalar:

1-Alkali mikalar(Muskovit:Potasyumdan dolayı beyaz mika)

2-Magnezyumlu mikalar(Biyotit:Fe-Mg dolayı koyu renk.Tek yönde sertliği vardır.)

3-Flüor ve lityumlu mikalar.

4-Kalsiyumlu mikalar.

Muskovit:Beyaz mika olarak bilinir.Genelde renksiz olup sarı yeşil ve kırmızı olabilir.İpeksi parlaklığı vardır.Mikro tanelisi serisit olarak adlandırılır.Kayaç yapıcı mineraldir.

Talk:Monoklinik sistemde kristalleşir.Elma yeşili renkte görülür.Yoğunluğu 2,58-2,83 sertliği 1 olup en yumuşak mineraldir ve bıçakla kesilebilir.Lifli yığınlar halinde bulunur.Çok iyi dilinimlidir.Halk arasında sabun taşı olarak bilinir.İlaç sanayinde sıva sabun krem ve pudra yapımında önemi büyüktür.

Serpantin:Sertliği 3-5 yoğunluğu 2,5-2,6 dır.Olivin grubu minerallerle rombik proksenlerin ayrışma ürünü olarak meydana gelen minerallerdir.Peridotit ve proksenit kayaçların hidrotermal ayrışması sonucu oluşur.

Klorit:Moloklinik sistemde kristalleşir.Rengi yeşil sertliği 2-3 yoğunluğu 3,3-3,5 dur.Metamorfik kayaçlarda ve magmatik kayaçlarda oluşur.Killi sedimanter kayaçlarda kil mineralleriyle birlikte bulunur.

Kil mineralleri:

Çatlaklar oluşmuşsa silt oluşmuyorsa kildir.Kil terimi esasta bir kayaç adıdır.Belli bir tane boyutuna sahip(1/16 mmden küçük).Sakız gibi çiğnenirse kil kıraker gibi çiğnenirse silt.

Kaolinit:Dile yapışır.Beyaz renkli sertliği 2 yoğunluğu 2,6-2,7 dir.

Montnorillonit:Tuğla hammaddesidir, sondaj içine aktarılır.Mineraller su alarak fazlada şişer ve hacmini arttırır.Sertlik 1-2 yoğunluk değişken.Renk kahverengi.Beydellit bentonitik kil yataklarının ana bileşenidir.Bu yataklar ayrışmaya uğramış tüfler ve volkanik küllerden meydana gelmiştir.

İllit Mineralleri:Şişme özelliği vardır.

Sepiyolit(Lüle taşı):Sertliği 2-2,5 yoğunluğu 2dir.Çok kolay işlenebilme özelliği vardır.Magnezit ve serpantinitin yüzeysel alterasyon ürünü olarak meydana gelir.Temizlik maddesi yapımında pipo yapımında kullanılır.Eskişehir Sepetçide bulunur.

Çerçeve Silikatlar(Tekto silikatlar):Yerkabuğunun %60ını oluştururlar.

Kuvars Grubu(SiO2):Sertliği 7dir.Beyaz renlidir.Yoğunluğu 2,65 ve cam parlaklıktadır.Lifimsi ışınsal tiplerine kalsedon denir.

Kuvarsın Çeşitleri:

Dağ Kristali:Renksiz saydam kristaller halindedir.

Ametist:Eflatun renktedir.

Morion:Siyah renkli türüdür. Dumanlı kuvars:Muhtalif tonlardadır.Gri saydam kristaller halindedir. Altın topaz:Ametist yada dumanlı kuvarsın ısıtılmasıyla sarı renklenir. Pembe Kuvars:Açık kırmızı veya pembe renktedir. Safir Kuvars(Mavi Kuvars):Krokidit-Aspest kapanımlar nedeniyle mavi renktedir.Aventurin:Mika spekularit kapanımlar içeren sarımsı veya kahverengi türüdür.Prasen:Aktinolit kapanımlar içeren yeşil renklidir.Süt Kuvars:Beyaz renklidir.Onix:Kalseden ve opalden muteşekkildir.Saydam yatı saydam kuvvetli piezoelektrik ve piroelektriklenme gösterirler.Mekanik etkenler altında elektriklenme gösterir.715 derecede eriğinin soğutulmasıyla kuvars camı oluşur.Kuvars kayaç oluşturan önemli minerallerdendir.Kimya endüstrisinde kuvars camı olarak tıpta hassa terazi yapımında süs eşyası iğne inşaat malzemesi olarak kullanılır.

Opal:Sistemi olmadığı için böbreğimsi kabuğumsu şekillerde görülür.Adi süt ateş jasp pras ağaç opal şekilleri vardır.

Feldispat Grubu:

Alkali Feldispatlar:Potasyum feldispat olarakta adlandırılır.Derinlik kayaçlarında bulunur.

Ortoklas:Moloklinik sistemde kristallenir.Renksiz beyaz gri açık gri nadiren sarıdır.Çizgi rengi beyaz saydam-yarı saydamdır.Gelişöiş dlinime sahiptirler.Adularya:Cama benzer ortoklas çeşididir.Aytaşı:Bazı yüzeylerde pırıldama gösteren feldispat türüdür.Seramik yapımında hamura %25 oranında katılır ve %95 bu sanayi kesiminde kullanılır.

Plajiyoklaslar:Triklinik sistemde kristalleşir.Albit ve andezin beyaz labrador gri ve mavimsi renklere sahiptir.Sertlikleri 6-6,5 ve yoğunlukları 2,6-2,76dır.Dilinim arasındaki açı 86 derecedir.Polisentetik ikizlenmeler mevzuttur.Plajiyoklas grubu mineraller anortit yüzdesine göre albit oligoklas andezin labrador bitovnit ve anortit çeşitlerine arılır.Plajiyoklaslar magmatik metamorfik ve sedimanter kayaçlarda bulunurlar. Albit seramik sanayinde refrakter olarak sır yapımında ateşe dayanıklı tuğla yapımında kullanılır.Labrador süs taşı olarak süslenir.

Zeolit Grubu:Gözle görünmez mikroskop altında görülür.Sertlikleri 3,5-5,5 yoğunlukları 2-2,24 arasındadır.Kanser yapıcı özelliği vardır.Kağıtta dolgu malzemesi çimento ve betonda katkı maddesi hafif dolgu maddesi gübre ve toprak düzenleyici hayvan yemi havada oksijen ve azotun ayrılması kurutma ve saflaştırmada kullanılır.

Feldispatoit Grubu:Silisçe fakirlerdir.

Lösit:Rengi beyaz gridir.Sekiz köşeli ve yuvarlak görülür.

Nefelin:Hegzagonal sistemde kristallenir.Tazeyken beyaz renkli ayrıştığı zaman kırmızı gri-beyaz olurlar.Sertliği 5,5-6 yoğunluğu 2,6 dır.Endüstride kullanılır.

Sodalit:Küp sisteminde kristalleşir.Cam cilalı beyaz mavi ve yeşil renkli olabilirler.Yoğunluğu 2,3 ve sertliği 5,5 dir.Mücevher taşı olarak .

Not : Bu yazı bir alıntıdır. Linke tıklayarak aslına ulaşabilirsiniz ,faydalı diye buraya koydum. 

                                                Hazırlayanlar:Hasan Sefa Şahin-İsmail Başaran☺

www.madenturk.org – www.selcukmaden.tk – www.selcukmaden.net.tc

2-) JEOFAZ -B      :     800 derece sıcaklık    Pegmatik etap

3-) JEOFAZ -C      :      700 derece sıcaklık   “   “   “    “

4-) JEOFAZ -D      :       600 derece sıcaklık 

5-) JEOFAZ -E      :        550 derece sıcaklık  Pnömatik etap

6-) JEOFAZ - F     :         500 derece sıcaklık 

7-) JEOFAZ -G     :          450 derece sıcaklık  

8-) JEOFAZ -H     :           400 derece sıcaklık 

9-) JEOFAZ -I       :            300 derece sıcaklık  Hidrotermal etap

10-)JEOFAZ -K     :             200 derece sıcaklık

11-)JEOFAZ -L      :             100 derece sıcaklık  

12-)JEOFAZ -M     :              <100 derece sıcaklık  Süperjan etap

13-)JEOFAZ -N     :               < 100 dereceden düşük  

Yukarıdaki şema kuvars mineralinin JEOFAZ süreçleri içinde  hangi sıcaklıklara tekabül ettiğini gösterir.

Bu şema ve her fazın kuvars mineralinin hangi çeşitlerinin oluştuğunu da gösterir.Ayrıca bilindiği gibi kuvarsın çeşitlerine göre bazı değerli madenlerin gösterge minerali olduğunu da göz önüne alırsak yazının önemi anlaşılır hale gelir.

WOLFRAM, KALAY, ALTIN, MOLİBDEN madenlerinin yatak oluşturmasında kuvarsın önemli yeri vardır.Şimdi bu faz safhalarını tek tek inceleyelim;

JEOFAZ A : Bu fazda hiçbir kuvars oluşmaz.Bu faz esasında magmanın sıcaklığıdır ve bütün elementler ya sıvı ya da gaz halindedir.

JEOFAZ B : İlk defa bu fazda kuvars oluşmaya başlar.Ancak bu bizim normal kuvaslardan değildir ( yani Alfa kuvars).Bu fazın kuvarsı “BETA KUVARS” dır.Bu fazın beta kuvarsı gri veya saydam da olabilir.Tanecik halinde olabileceği gibi “Hemiedrik kristaller” halinde de olabilir.Ayrıca bu faz değerli taş aramada çok önemli ola pegmatik safhayı içerir.Bu safhada oluşan mineraller büyük kristalli olurlar.

JEOFAZ C ve D : Bir önceki safhada oluşan beta kuvarsları eğer bu safha da bulunurlarsa normal kuvarsa dönüşürler.Yani alfa kuvarsına.Ancak kristal yapısı “Romboedrik” yapıda olurlar.Bu fazın tipik kuvarsı aslında “Dumanlı Kuvars” olmaktadır.Dumanlı kuvarslar D- faxının sonuna doğru iyice koyulaşma eğilimi gösterirler.

JEOFAZ E : Bu fazda oluşan kuvarslar gri  renkte ve yarı saydam haldedir.Fakat bu fazın başında bazı durumlarda “pembe kuvarslar” oluştuğu görülür.

JEOFAZ F ve G : Bu fazda kuvarslar düzensiz büyürler ve sonradan katılan eriyiklerle ardışık dokulu yapılar oluştururlar.Bu fazın adıl kuvarsı “SÜT KUVARS “ dır.Ayrıca bu fazda en fazla kapanımlar ( İnklüzyonlar) oluşur.

JEOFAZ H ve I : Bu fazda nadiren “Dağ Kristalleri” oluşur.Fazın  başlangıcında oluşan kuvarslar “ Doufine Kristalleri’ oluşur.Daha sonraları ise bulanık görünümde ve “Hegzogenol” yapıda kuvarslar oluşur.

JEOFAZ J ve K : Bu fazda iki ayrı kuvars oluşur.

Biri,hidrotermal içinde oluşan ve sonradan gizli kristalli olan “Kalsedon” lardır.

İkincisi ise kısa prizmalar halinde oluşan “Ametist” kuvaslardır.

JEOFAZ L : Bu fazda oluşan kuvarslar “Tarak” biçimindedir ve küçük haldedirler.

NOT: Yukarıda yazılanlar sadece pegmatiklerdekini değil hidrotermaller içinde oluşanları da kapsar.

ÖNEMLİ NOTLAR: 

Kuvarsın bu tipik oluşum biçimleri özellikle “ALTIN” arayanlar için çok önemlidir.Tecrübeli altın arayıcıları beyaz ve süt kuvarsı kolaylıkla tanırlar ve hatta altının tenörü hakkında da fikir sahibi olurlar.Altın genellikle süt kuvarsında bulunur ( fakat beyaz kuvarsda da bulunabilir) özellikle süt kuvarsının okside olmuş olması ve kırık ile çatlaklara sahip olması renginin koyu sarı,kırmızımsı,kahverengimsi,turuncumsu olması önemlidir.

Beyaz veya beyazımsı kuvarslar genellikle pegmatiklerde bulunduğu zaman kısaca sıcaklığın 500-300 aralığında ise bu durumda bu kuvarslar değerli cevher içerirler.Bunlar ; Bakır, kurşun, ve çinko dur.Bunların hemen altında ise altın bulunur.

Tamamen saf halde teşekkül eden süt kuvarsları “Jeofaz -G” nın ilk başlarında oluşur ve rengi gridir ve de sonradan üzerinde ince bir kabuk oluşur.

Yüksek basınç altında teşekkül etmiş “Arkeon Pegmatiklerde” JEOFAZ E ve F de beyazımsı fakat süt kuvarsı olmayan bazen yarı saydam ve opalimsi ayrıca orta kısımları hafifce pembe renkli kuvarsa dönüşür ve kütleler halinde olduğu belirlenmiştir.Beyaz gibi görünen bu kuvarslar süt kuvarsı değildir.Bunların beyaz görünmesinin nedeni kırık ve çatlaklardır.

KUVARS KAPANIMLARI:

Çok çeşitli minerallerde bulunan kapanımlar ( İnklüzyonlar) katı, sıvı ve gaz halinde bulunabilirler.Bu kapanımlar  o mineralin hangi şartlar altında oluştuğunu gösterir.Bu bakımlardan bu kapamımlar bilim insamları için çok önemlidir.Önceleri gereken önem gösterilmemişse de son yıllarda bu kapanımlar sıkı incelemelere tabi tutulmuştur. Sonuçta çok önemli neticeler alınmıştır.

Öncelikle bir özet giriş yapmak istiyorum.Yerkabuğunda pek çok mineral ve element var. bunların bir kısmı diğerlerinden daha faydalı, güzel, özellikli olduğu için biz insanların daha fazla değer vermesine neden oluyor. Ancak unutmayalım ki bugün hiçbir işe yaramaz gözüken bir mineral ileride çok aranır hale gelebilir (İspanyollar ilk defa platin ile karşılaştıklarında ne işe yarayacağını bulamamış ve “küçük gümüş” anlamını uygun görmüşlerdi çünkü o zamanlar platini eritmek imkansız gibiydi)

Korund adı altında isimlendirilen bu mineral  ailesi aslında son derece basit bir kimyasal yapıya sahiptir. Alüminyum ile oksijenin bileşiği yanı bir oksittir. Alüminyum yer kabuğunda en fazla rastlanan mineraldir   (%8,1) bu oran oldukça fazla olmasına rağmen insanlar tarafından kullanılması ancak yakın tarihlerde mümkün olmuştur. Nedeni ise Alüminyumun çok reaktif olmasından kaynaklanır yani saf olarak bu minerali asla bulamazsınız. Derhal oksijen veya bir  başka element ile birleşerek yeni bir element meydana getirir (bu durumun tersi olduğu elementlerde vardır bunlar gaz ise “Soygaz” katı  halde ise “soy metal” diyoruz.Ancak neticede bu minerallerinde uygun element ve koşullarda bileşik yapacağını unutmamız lazım)  korund anlaşılacağı üzere çok sık bulunan iki elementten oluşmuştur ama yinede ender bir mineral kabul edilir bunun sebebine bakalım; kendisini oluşturan Elementler çok yaygın olduğuna göre ender  olmasının sebebi oluşum sürecidir.Kısaca söylersek korund oluşabilmesi için yüksek sıcaklık ve basınç gerekir. O zaman bu şartların nerede olacağına bakmamız gerektiği açıktır.Yer yüzünün oldukça derinlerinde bu şartların var olduğunu biliyoruz. Mineralimizin  nerede oluştuğu açığa çıktı,biraz daha yakından bakalım. Bu arada bizim asıl hedefimizin “Yakut ve safir” olduğu gerçeğini de bir kenara yazalım. Acaba ayni derinlik ve basınçta her zaman korund meydana gelir mi? Bunun cevabı net ”hayır” peki sebebi ne olabilir? Sorun  alüminyumda değil oksijen de  aramak gerekir. Magmada  her zaman bulunmayabilir. Nasıl oluyor da oksijen ve alüminyum uygun koşullarda bir araya gelebilir? Bunun  en iyi cevaplarından biri şöyle; bilindiği gibi yer kabuğu çok hareketlidir, depremlerde bu nedenle oluşur. Yer kabuğunun hareketleri tekdüze değildir, hem ileri geri hemde ayağı yukarıdır. İşte  bu aşağı hareketlenme olayına jeologlar “batma” diyorlar bazen çok büyük bir kütle bazende  daha küçük kütle yerin dibine doğru çok uzun zaman içinde dalar. Eğer dalan kısım gerekli kayaç ve minerallere sahipse magmanın sıcaklığı ve derinliğin basıncı ile bu mineral ve kayaçlar değişimden geçmeye başlar (metamorfisme süreci) öyle olur ki daha önceden var olmayan mineraller ortaya çıkar. İşte  bu dalan kütlede alüminyumca zengin ve oksijen bol olarak ihtiva ediyorsa (ki oksijen en bol bulunan elementtir) bu şartlarda korund oluşur. Meydana  gelen mineralin çoğunluğu büyük olmayan kristallerdir. Normal  oluşmuş bu kristaller altı köşelidir ve genellikle belli kristal formuna sahiptir. Ayrıca şunu unutmayalım bu oluşum süreçleri aslında çok karışıktır sadece korund meydana gelmez. Korundun  meydana gelebilme koşullarına yakın şartlarda  diğer minerallerde  oluşur, bunlar arasında genellikle ufak farklılıklar vardır (kyanite,sillimanite, andalusit, mermer, spinel,vs.) mesela “kiyanit,andaluzit,sillimanit” aslında birbirinin “polimorfudur” bunun anlamı kimyasal yapıları aynı ama fiziksel özellikleri farklı demektir (hepside Al2SiO5 formülüne sahiptir ama kristal yapıları farklı olduğundan ve farklı sıkılık ta paketlendiğinden  sertlikleri,ö.ağırlığı farklıdır vs.)  dikkat edilirse korundun da kimyasal yapısı benzerdir (korund ; Al2O3) yani diğerlerinden içine giren “silisyum “ elementi ile ayrılır. Tam burada kafa karışmasına neden olabilecek bazı bilgilerini yazmak zorundayım  (tek amacım konunun daha iyi anlaşılması)  Aslında korund,kyanit, sillimanit, andalüsit, mermer,vermikülit,  biyotit, fligopit (mika cinsi), hidrobiyotit (sulu anlamında), muskovit (mika cinsi) hatta serpantin (serpantin aslında bir grubun ismi,bu grupta pek çok mineral vardır ; magnezyum, demir, nikel, alüminyum  çeşitleri vardır ve silikattır) bu  yazılan mineraller yakut ve safir arayan arkadaşlar için birer  “Define haritası” durumundadır. Böyle minerallerin bol olduğu yerler  “arama bölgeniz”  olmalıdır. Bazı mineraller hakkında yazmadığımız farkındayım önemli olduğu için sonraya bıraktım.

Toparlarsak;  her mineral belli koşullarda (bunlar genellikle sıcaklık ve basınçtır) oluşuyor, ancak bu durum sadece o minerali kapsamıyor benzer şartlarda başka minerallerde oluşuyor (buna ZON denir)  herhangi bir minerali ararken benzer zonda meydana gelen bizim aradığınızdan daha çok bulunan mineralleri bilirsek aradığımızı kolay bulacağımız çok açıktır.

Şimdi bir ara verip korund, yakut, safir özelliklerini hatırlayalım.

Formül: Al2O3. Kristal yapısı: trigonal,altıgen prisma veya rhombohedrons.

Renk: beyaz,kırmızı,mavi,çok çeşitli (hemen her renkte oluşur sadece kırmızı olana “Yakut”denir diğerlerine ise ”safir” ismi verilir.) Sertlik:9 (Elmastan sonra doğada en sert madde ama bazı istisnalarında var.)

Kırılma indisi: 1,762-1,778    Özgül ağırlık: 3,97-4,05  dilinim: yok 

Şeffaflık: opak-saydam     Çift kırılma: 0,008  parlaklık: cam ve ipeksi

Floresan: güçlü kırmızı renk

Yine bir hatırlatma ile devam edelim; minerallerin oluşum süreçleri bakımından bir takım kategorilere ayırmak gerekir. Özetliyorum;  ilk  kaynak her zaman magmadır yani yerin çok derinlerinde var olan bütün elementlerin bir çorba halinde olduğu yerdir, bu çorba çok sıcaktır (1300 derece civarında olduğu kabul edilir)  içeriğinin ise her yerde ayni olmadığı kesindir ancak yinede sıvı halde olduğu (içinde gazlarda  mevcuttur)  ve ağırlığı olduğu için bazı fizik kurallarına uygun durumda bulunur. Sıvı halde bulunmasi magmanın yeryüzüne hareketlenmesine sebep olur (buna bir başka sebeb de gazların hareketliliği dir) bu hareketlenme neticesinde sıcak olan mağma katı haldeki kabuğu eritir yukarıya doğru büyük girintiler yapar (kabaca bunlara “plüton”denir büyüklüğüne göre çeşitleri vardır)  Eğer bu hareketlenme yüzeye ulaşırsa durumuna göre değişik adlar alır (Volkan,kimberlit,lamproit,lamprofir,dayk vb.) yüzeye ulaşamadan nispeten yüzeye yakın kısımlarda durur ve bulunduğu yerde ısı nedeniyle mağaraya benzer  oluşum geçirenler çok yavaş soğuyacağı için “pegmatik yatak” oluştururlar. Bu yataklar çok değerli mineral oluşumuna neden olduğu için çok önemlidirler?  Yüzeye  ulaşan magma ulaşma,  süresi ile bağlantılı olarak (Eğer çok hızlı soğursa doğal cam,obsidyen  oluşur. Daha yavaş olanları kristalli ama kristalleri küçük olur.) kristalleşir. Şunu da  belirtmek  gerekir ki bu yazılanlar özetin özetidir, aslında olan biten daha karmaşıktır. Bilim insanları mağma ve kayaçları çeşitli şekilde ayrıma tabi tutmuş ve isimlendirmiştir, magmada  kayaçlar için en önemli faktör ne kadar silisyum içermesidir,unutmayalım silisyum elementi oksijenden sonra en yüksek oranda magmada  bulunur bu nedenle belirleyici etkiye sahiptir. Bir  diğer önemli element ise alüminyumdur. Bu  Elementte magmada bol bulunur. (diğerleri sodyum, demir, magnezyum, potasyum, kalsiyum dur)  bizi ilgilendiren kısmı kısaca yazalım;dört çeşit kayaç vardır.

1-ASİDİK KAYAÇLAR: bu kayaçlar içeriğinde %63 den fazla silis taşırlar(SiO2)

2-ORTAÇ KAYAÇLAR:nbu kayaçlar içeriğinde %52-63 arası silis  bulundurur.

3-BAZİK KAYAÇLAR: bu kayaçlar içeriğinde %45-52 arası silis  bulundurur.

4-ULTRABAZİK KAYAÇLAR: bu kayaçlar %45 den az silis bulundurur.

Şöyle bir bağlantı kurmak mümkündür; silis miktarı arttıkça sodyum,potasyum,Alüminyum miktarı artar, tersine azaldıkça ise kalsiyum, demir , magnezyum miktarı çoğalır.

Silisce doygun olan kayaçlarda serbest halde kuvars bulunur.

Silisce doygunluğu düşük olan kayaçlarda ise serbest halde silis bulunmaz buna karşılık  “lösit, nefelin” mineralleri bulunur. Anlatılan kayaç çeşitleri magmatik kayaçlara yöneliktir.

Tekrar konuya dönelim, yukarıda anlatılanlardan korund mineralinin nasıl oluşacağına dair fikir edindik. Konuyu kendi ülkemiz şartlarına göre ele almakta yarar var. Ülkemiz hemen görüleceği gibi çeşitli yanardağlar  ve fay hatları ile belirgin özelliğe sahiptir. Bu özellikler maden ve değerli taş arama yönünden çok önemlidir. Buradan  çıkarılacak sonuç ;  bu tip mineral ve madenlerin aranma yöntemi ve oluşum biçimlerini  bilmek olduğu açıktır. Elimizde  olan kaynağın biri ortaya çıktı buna kısaca magmatik kayaç kaynağı diyelim. İkinci bir alternatif ise  “metamorfik kayaç”  yapılarıdır. Bu yönden bilhassa ülkenin batısı zengindir. Sedimanter yanı çökelti kayaçlarında bizim aradığımız mineraller oluşmaz ancak içerisinde bulunabilir çünkü magmatik kayaçlar oluşurken veya soğurken diyelim belli bir sıra ile (buna Bowen oluşum sırası deniyor)  pek çok yeni mineral oluşur veya değerli bazı elementler ayrışır. Benzer şekilde metamorfizmaya uğramış kayaçlarda ayni kayaçta daha önce olmayan yeni mineraller meydana gelir. İşte dünya ölçeğinde baktığımız zaman kaliteli bilhassa yakut  mineralinin metamorfik kayaçlarda oluştuğunu gözlüyoruz (Viet nam, Myanmar, Güney Çin gibi)  sedimanter kayaçlar ya magmatik yada metamorfik kayaçların dağılması, birikmesi sonucu arta kalanları kapsar.

Önce yine genele bakalım,dünyada bilhassa Yakut yatakları

1-) silis, titanyuma nazaran alüminyumca zengin karbonatlı kayaçlarda, bölgesel metamorfizma neticesinde meydana gelen Yakutlar.(örnek Sri Lanka)

2-) granit pegmatitlerde içine sokulan  “sokulum”  ların intrüzyonu ile oluşan yakutlar. Bu konuyu açalım; yükselen mağma granit kütlesi içine girer ve sıcaklığı ile o kayaçta yeni mineraller oluşmasını sağlar, granit kayaçları unutmayalım ki yüksek oranda Alüminyum içerir. Bu gibi yakut oluşumlarında garnet ile dolaylı ilişki vardır. Burada  meydana gelen oluşum kontak metamorfizması ile oluştuğu düşünülür. Kontak,  değme noktası anlamındadır. Bu  tip lere örnek Tacikistan yatakları.

3-) Evaportik yataklarda kireç yataklarının yüksek basınç metamorfizması ile yakut  oluşumu. Evaportik yatak; denizde veya karada tuzlu suların buharlaşması sonucu yoğunlaşmalar neticesinde çökelme ve kristalleşme ile oluşan jips, anhidrit, kaya tuzu, trona, sülfat klorit gibi minerallerin oluşmasıdır. Bu  tip yataklarda karbonat bileşikleri bulunur, ülkemiz evaporitik yataklar açısından zengin olması gerekir çünkü 4ncü jeolojik zamana kadar Deniz altında kalmış ve bu dönemde yükselmiş üzerinde kalan deniz  suları zamanla buharlaşmış ve çökelekler yeniden kristalleşmeler sonucu pek çok mineral meydana gelmiştir bunlardan biri de  herkesin bildiği “bor mineralidir”. Bor yönünden bu kadar zengin olmamızın sebebi bu olaydır, aynı bölgeler metamorfizmaya uğramış ise  (ki en az iki defa uğradığı bilim insanlarınca tespit edilmiştir) buralarda yakut ubulunmasi doğaldır.

4-) Mermer ara tabakalı evaporitlerin yine metamorfizmaya uğraması sonucu oluşan yakut. Bu şekilde de bizde Yakut mineralinin oluştuğu açıktır.

Yukarıda görüldüğü gibi Yakut yatakları metamorfik kökenli olanlar üretimin ve kaliteli olanın çoğunu oluşturur. Yakut  için magmatik kökenli yataklarda vardır. Bu durum bilhassa safir için daha geçerlidir. Volkanik bölgelerde safir bulunmasi olağan durumdur, eğer lamprofir Alüminyum bakımından zengin ise buralarda da korund ve çeşitleri bulunur. Bizde Malatya Doğanşehir yatakları ise ofiyolitlerle alakalıdır, buradaki amfibolit kayaçlar (koyu yeşil ve yeşil renkli) içinde Yakut oluşumları vardır. Bu bölgemizde hakim kayaç türü hornblend dir  (%60 in üzeri)  ayrıca az miktarda  Albit minerali, plajiyoklaz, daha az miktarda yeşil garnet (%4-5),yakut ise  %2-3 oranında bulunur, uvarovit  yeşil garnetler çok küçük taneler halindedir, bu  küçük tanecikli garnet çeşitleri yakut  (korund) çevresini sarmış vaziyettedir. Bu  kayaçların içinde çok küçük tanecikler halinde spinal da  bulunur, yakut oluşumları homojen değildir değişik renklerde bulunur ama genelde açık pembe renklidir (bir yakut taşının  gerçek rengini  alabilmesi için yaklaşık %1 kadar krom ile renklendirilmesi gerekir oran düştükçe renk açılır, ayrıca demir  mineralleri de genelde bünyede vardır ne kadar çok demir  oranı varsa kalite düşer, bazen rutil inklüzyonları korund içinde yer alır (bunlar ya altı kollu yada oniki kolludur, rutil taşa, “asterizm”  denen özellik kazandırır değerinin  yükselmesine sebeb olur.) yapılan araştırmada bu kayaçların esas olarak Alüminyum ve kalsiyumla zengin olduğu anlaşılmıştır, önemli bir oranda (%0,29)krom içerdiği görülmüştür.

Yazıya yeri gelmişken daha önce yazdığım ama tekrar edilmesinin faydalı olduğum ekle devam edeyim.Türkiye  “emery” denen maden yönünden çok zengindir. Emery denen maden aslında bir grubun ismidir bunlar ayni zonda oluştuğu için birlikte bulunur bu mineraller; korund, götit(Demir minerali), hematit(Demir minerali), spinel taşıdır bizde ismi  “zımpara taşı veya zımpara madenidir”  ülkenin pek çok yerinde çıkarılır ve Batı ülkelerine bilhassa ABD ye satılır, satış  ton bazındadır. Bu maden çeşitli zımpara araçları imalinde kullanılır. İşin garip ve inanılmaz yanı ise dünya rezervlerinin %65 bizde olduğu tespit edilmiştir bir nevi  “bor” ile benzer durum var.Şimdi bu duruma başka bilgileri ekleyelim  

1-Yakut taşı krom ile renklenir gerisi korund. Bu taşta bizde rekor düzeyde var, krom madeni ise yüzlerce yerde yataklandığı biliniyor peki bunların bir araya geldiği (un,şeker,yağ var helva nerede?)  ortam bizde var mı?  Yukarıda yakut  yataklarını açıklarken belirtmiştim hemde alası ve çeşidi var… Sorun  nerede!   Sorun  siyasi ve konu üzerinde ki cehalet. Bu benim  benim yorumum eleştiriye açığım.

2- Türkiye vokan  yönünden zengin kabul edilir, aktif olan yok gibi gözükmesine karşın bu algılayış doğru değildir (dünyanın en eski insan ayak izi Kula yanardağı civarında bulundu 12.000 yıl önceye ait yanılmıyorsam. İzler Volkan tüfleri üzerinde yürüyen bir gruba aitti ve yine civar kayalarda patlayan dağın resmî çizilmişti) bizdeki volkanlar şu anda uyur durumda ama aktif hale gelmesi zaman meselesi. Kısacası volkan ve ürünleri yönünden gayet zenginiz (Türkiye pomza ve perlit yönünden en zengin ülkelerdendir).

3- Hidrotermal  yataklar son yıllarda önem kazanmış ve bilhassa batı kesiminde ısınma, sağlık, enerji vs. amaçlar için kullanımda ciddi mesafeler alınmış ancak işin maden yönü ihmal edilmiş durumdadır. Dünyada en önemli maden ve değerli taş yatağı çeşitlerinden biri de bu tip yataklardır. Başta  altın olmak üzere pek çok değerli içeriğe tekabül eder (Eğer krom ve Beril civarda varsa zümrüt yatakları,yine diğer şartlar uygunsa yakut, safir oluşumları vs.)  Anadolu çok eskiden beri  “Ilıca,kaplıca” ülkesi olarak bilinir. Çevremize  bakıp kaç tane Ilıca var,sayın şaşıracaksınız (benim bulunduğum bölgede sayısı onlarca dır)

4- Pegmatik  yataklar , içlerinde en acınası durumdadır. Bizde  bu yataklardan esas itibari ile cam ve porselen yapımı malzeme temin  yeri olarak değerlenmektedir, pegmatik yataklar genellikle büyük yataklar değildir bu nedenle küçük ve orta boy işletmeler daha çok tercih ederler. Ancak yatağın özelliğine göre bu durum değişkendir yani değerli taş ağırlıklı ise durum değişir. Bu  yataklar aslında son derece çeşitli ve pahalı taşların oluştuğu yerlerdir ne yazık ki bizde bu konuları bilmeyen en fazla feldispat çıkarmak için kullanılan ve darmadağın edilen yerler durumundadır. (Topaz, zirkon, spodumene, künzit, akumarin, heliodor, Zümrüt, morganite, turmolin çeşitleri, goşenit, spessartine, albino,jeremejevite, amazonit, rhodonite, lazilite, lepidolite, kuvars çeşitleri vs.)

5-  Metaformiza  ile oluşmuş yataklar bu konuya  arada değinildi . Ancak bazı ilaveler gerekiyor. Mermer  ve traverten gibi mineraller ve materyaller ancak  bu yolla oluşabilir yani bir yerde mermer ocağı varsa bilmeliyiz ki bu bir metamorfik üründür devamında ise daha değerli olanlar nerede diye sormamız gerekir ne yazık ki hemen her değerli taş ve maden de durum aynıdır.Eğer ton başında para eden varsa çıkarıyoruz ama kırat başına tondan defalarca pahalı olanı çıkarmayı beceremiyoruz veya birileri engel oluyor. Asıl sebeb ne olursa olsun esas eleştiriyi önce siyasete sonra da öncü olması gereken üniversitelere yöneltmeliyiz. Dünyada  en iyi mermeri çıkar ama onunla beraber oluşan yakutu görmezden gel!  Zımpara  taşını ton bazında Amerika’ya sat onunla beraber oluşan yakut taşını  bizim zenginlerimiz Amerika’dan veya Batı’dan ithal etsin!  pegmatitleri çanak çömlek yapmak için duman et içindeki değerli taşlar heba olsun!  lafı uzatmanın manası yok…

6- Türkiye yukarıda açıklandığı gibi kurumuş Deniz yatakları denizidir. Bu yataklarda yazılanın dışında daha pek çok değerli materyaller içerir (diatomit ve fosfat bileşikleri)

7-Türkiye’nin bazı kısımları tamamen farklı yapı arz eder,Güney Anadolu gibi. Bu kısımlar ayrı ele alınıp değerlendirilmelidir. Öncelikli hedefin petrol ve türevleri olacağı açıktır. Yeterli  bilgimizin olmadığı alana değinip geçelim.

Tekrar ana konuya dönersek; ülke kendi ihtiyacının çok ötesinde değerli taş çıkarabilecek kaynaklara sahiptir. Yakut ve safir ise sadece siyaset elinin değmesini bekleyen hazır kaynak durumunu devam ettirmektedir. Yakut  arama ile ilgili bazı bilgileri geriye bırakmıştım oraya gelelim. Tüm yazılanları dikkatle okuyan biri arazide nereye bakacağına dair fikir edinmiştir, konuyu biraz daha deşelim. Önce  geride bırakılan Bilgiyi verelim ; “vermikülit”  adı verilen mika topluluğu bizim için büyük öneme sahip.Bu madenin bulunduğu yerde yakut bulma ihtimali çok yüksektir (benim bildiğim Sivas ve Malatya da yataklar bulundu) bu maden esas olarak silis ağırlıklıdır. Kullanımı  için 900 dereceyekadar ısıtılıp aniden soğutulursa ağırlığının büyük kısmını kaybeder ve en az on misli genişleme gösterir (bazıları altmış misline kadar uzayabilir) bu materyal esas olarak fide yetiştiriliciğinde kullanılır bu kısım bizi ilgilendirmiyor. Pomza  taşı ve perlit yakın özelliklere sahiptir ama aynısı değildir. Perlit de ,  fide yetiştirmede ve daha onlarca farklı alanda kullanılmaktadır (perlit ve pomza taşında Türkiye dünyanın sayılı rezervlerine sahiptir ABD ve Rusya’dan sonra üçüncü) vermikülit, pomza, perit üçüde volkanik kökenli olup yanardağların civarında bulunur. Ülkemiz  Volkanizma faaliyetleri ve ürünleri yönünden çok zengindir.Türkiyede bilinen yerler Balıkesir, Eskişehir, Niğde, Kayseri, Bergama, Sarıkamış, Kars, Erzurum, Erzincan(Türkmentepe), Ankar(çubuk),Ankara(Kızılcahamam), Ankara(Çamlıdere), Çanakkale(Biga), İzmir(Foça), İzmir(Dikili), İzmir(Cumaovası), Manisa(Zeytindağı)

Vermikülitin diğerlerinden en önemli farkı esas olarak mika topluluğu  olmasıdır. Bu mikalar Alüminyum ve silis yönünden zengindir. Bulunduğu  bölgede %20 ye kadar korund ihtiva etmesi normaldir. Bu bakımlardan arkadaşların ilk arayacakları arasına girer.

Diğer önemli göstergeleri sıralarsak ; mermer benzeri yataklar. Buraları  genelde sahipleri (işletmecileri ) tarafından bilinmediği için araştırmada yapılmamaktadır. Birde  normalde  yakut taşının  bulunduğu hali ile Elmas veya Topaz gibi albenisinin olmaması durumu zorlaştırmaktadır. Bir diğer arama bölgesi  ise “kiyanit a” mineralinin bol bulunduğu bölgeler. Bahsettiğim  gibi bu mineral , polimorfları ile bulunur ayrıca “ diaspor “ denilen mineralde bu gruba son derece yakın bir mineraldir (AlO)(OH)  şeklinde kimyasal yapısı var normal korund dan hidroksit iyonu ile daha yumuşak hale geliyor (sertliği 6.5-7)  keza Alüminyum kaynağı olan boksit yataklarında benzer özelliklere sahiptir bunlar hemen hemen ayni yapıya sahip minerallerdir. Bu  arada dünyada neden sadece gem değeri yüksek diaspor bizde bulunur sorusunun cevabında konumuz içinde değerlendirilmelidir. Sadece bizde değerli olanı bulunur ama dünyanın pek çok yerinde  “diaspor minerali” vardır. Ancak değerli taş olarak kullanılabilecek olanı sadece bizde vardır (Muğla)  Bunun nedeni bu bölgelerin metamorfizmadan geçmesi ve diaspora bu özelliğinin bu nedenle kazanmasıdır. (unutmadan yazayım ülkemizde daha keşfedilmeyi bekleyen “zultanit, diaspor” yatakları bizleri bekliyor, kendiminde  Ege de ayrı bir yerde zultanit yatağı bildiğimi ekliyeyim)

Bir başka bulunmasi muhtemel yer olarak “serpantinete”kayaçları yazmıştık arkadaşların bu yerleri de unutmaması yerinde olur.

Diğer muhtemel yerleri yazmıştık.Arama yaparken bunlara dikkat etmek faydalı olacaktır.Aradığımız mineral en dayanıklı olanlardandır.(diğerleri Elmas,zirkon,spinel) bu nedenle sürüklenme ve çarpışmalara dayanıklılık gösterir. Bunun doğal sonucu birikim yerlerinde (dere yataklarının,çukur yerlerin vs.) bulunmasi muhtemeldir. Bu  tip yerler ikincil arama yerleridir yanı “plaser yataklar” buralarda varlığını bulursak ana kaynağa yönelmek daha akıllıca olacaktır (bu eldeki imkanlara göre değişebilir) ayrıca Yakut ve safirden  en ağır minerallerden (değerli taşlar içinde) olduğu hatırlanırsa altın arayan arkadaşların yaptığı gibi  “zenginleştirme” yapmak ,bulmayı çok kolaylaştırır. Unutmayalım doğada ki hali çoğu zaman hayal kırıklığı yaratacak kadar kötü görünümlü olabilir. Pembe, mor, kırmızı renkler ve altılı yapı çok önemli (safir genelde daha uzun koni halinde bulunma eğilimlidir ve her tür renkte bulunabilir buna siyah dahildir. Yakut ise daha küt oluşma eğilimindedir. Yakut bazen başka taşlar ile karışır bunlar en çok kırmızı garnetler ve spineldir. Safir ise daha çok renkli olduğu için pek çok taşla karıştırabilir ancak her iki taşın çok sert olması ve Özgül ağırlığının çok yüksek olması ayrıca yakutun  “ultraviyole” ışınlarında şiddetli kırmızı  “floresan” tepkisi vermesi işimizi kolaylaştırır.

Bütün arkadaşlara iyi  şans ve sabır dilerim.

1-)  Özgül ağırlık yöntemi ile ö.ağırlığı belirlenir.

2-) sertlik testi ile sertliği belirlenir.

3-)  renk (renk garanti özellik değildir Ancak Bazı kesin olanları vardır,altın asla siyah olmaz gibi). 

4- )  çizgi rengi ( kendinden sert yüzeye sürtülüp oluşan  çizgi rengine bakılır, gerekirse toz haline getirilip tenge bakılır). 

5- ) kristal yapısı (kübik gibi). 

6- ) bulunduğu  yer. Hangi mineraller ile beraber bulunduğunu gösterir.

7-)  beraber bulunduğu diğer mineral ve kayaçlar. 

8- ) Eğer “floresan özelliği varsa ona göre tanımlama (morötesi Işık’ta kalsiyum gibi). 

9- ) Manyetizmaya duyarlılık durumuna göre(Demir,nikel gibi).

10-) kırılma biçimine bakarak(konkaidal gibi). 

11- tat ( çok nadir tuz gibi, beril gibi.Beril tatlımsıdır ancak zehirlidir!) .

 12-)  parlaklık durumu (camsımı,toprağımsı, ipeğimsi  gibi). 

13- ) kristal alışkanlığı (Elmas çoğunlukla kübik,garnet ise oniki veya yirmidört yüzlü şekilde gibi).

 14- ) koku (Nadir dir pirit kırılınca sası kokar yumurta gibi). 

 15- ) bulaşma (nadirdir manganezin taze yüzeyi ele sertçe sürülürse siyah olarak bulaşır gibi).

 16- ) elektrik özelliği (Bazı mineraller çok iyi iletkendir altın gibi,bazıları hiç iletmez Yani yalıtkandır mavi Elmas hariç tüm elmaslar gibi).

 17- ) basınca tepki(Bazı mineraller basınç ile karşılaşınca elektrik üretir kuvars gibi). 

18- ) darbeye tepki (Bazı mineraller darbe ile ışıma gösterir(kuvars gibi). 

19- ) Asitlere tepki (Bazı mineraller asitin cinsine göre tepki verir kalsit,alçı taşı gibi). 

20- ) suya tepki (bazı  mineraller suda erir  (tuz gibi).

21-) ısıya tepki (karışık bir konu ısı nedeni ile manyetizma özelliği azalabilir,bazılarının genleşmesi yüksek olur (bizmut ve civa gibi). 

22-)  sürtünmeye tepki (Bazı mineraller ısı verir bazıları ışık bazıları manyetik özellik kazanır (kuvars,kükürt,kehribar gibi).

23-)  sıcaklığa tepki (ısı ile aynı şey değil civa oda sıcaklığında sıvı halde bulunur gibi).

24-) Dayanıklılık (sertlik ile karıştırılmamalı dayanıklılık çeşidi çoktur darbeye,basınca gibi Elmas darbeye karşı sertlikle mukayese edilince zayıftır ama “nefrit”çok dayanıklıdır). 

25- ) Stabilite (mineralin durumunu koruması anlamındadır Bazı mineraller zaman ve kimyasal,fiziksel etkilerle bozuluma uğrar Mesela uranyum gibi bazıları ise neredeyse sınırsız ömre haizdir altın gibi).

26-)  Yoğunluk (Ö.ağırlıkla aynı şey değildir,fakat ilişkilidir,yoğunluk genelde minerali oluşturan kristallerin ne kadar sıkı paketlendiği ile ilgilidir).

 27- )  Kırılma indisi (bir minerali belirlemenin en garantili metotlarından biridir. Ancak laboratuvar ortamı gerektirir dört basamaklı bir sayı ile gösterildiği için aynı değerde iki mineral bulunmaz).

 28- ) Kırılma düzlemi (Bazı mineraller topaz gibi kırılma değil kristallerin birleşme çizgisinden basınç uygulanınca “ayrılma”özelliği gösterir,kırılma ile aynı değildir). 

29- ) Kimyasal formülü (her mineral ayrı bir formül ile ifade edilir H2O su gibi,suda mineraldir).  

30-)  uzaysal konumuna göre (bu konuya girmiyoruz)

Mineralleri tanımlarken saf (homojen) olanına göre yapmak gerekir.  Ancak doğada bu her zaman mümkün olmaz. Çoğu zaman bulduğumuz kayaç içinde mineraller ve Kaya parçaları birliktedir bazende mineral değil Kaya buluruz. Kayaları belirlemek daha zordur çok kesin özellikler yoktur oranları değişkendir.Bu zorluğu bir nebze gidermek için aşağıdaki listeyi sunuyorum.Burada doğada sık rastlanan Kaya ve madenlerin Özgül ağırlığı verilmiştir.Bulduğunuz kayaların Ö.ağırlığını ölçerek tanımlayabilirsiniz.

NOT:Bir daha hatırlatayım,burada ki liste kayaçların ortalama ağırlığını gösterir bunu bilmek yararlıdır.Fakat Özgül ağırlıkla bir minerali belirlemek kadar etkili olamaz.Alt ta kayaç değil madenler yazılı Eğer kayaçta bu madenler varsa ortalama ağırlığa etkisi düşünülsün diye eklenmiştir.

A  D  I                        Ö z g ü l   a ğ ı r l ı ğ ı

Coal                                    1.20-1.50

Sandstone                           2.10-2.70

Limestone                            2.40-2.71

Shale                                    2.20-2.80

Granite                                  2.55-2.70

Gabro                                    2.85-3.10

Peridotite                               3.10-3.30

Basalt ve andesite                 2.70-3.10

Gneiss                                    2.65-2.80

Halite                                       2.2

Gypsum                                   2.3

Anhydrite                                 2.95

Sphalerite                                 3.9-4.2

Chalcopyrite                              4.1-4.3

Barite                                         4.5

Pyrrhotite                                   4.40-4.65

Chromite                                    4.5-4.8

Ptrite                                           4.8-5.1

Haematite                                    4.9-5.3

Bornite                                          4.9-5.4

Pertlandite                                     5.0

Magnetite                                       5.2

Galena                                            7.4-7.6         

Değerli arkadaşlar, bir minerali belirlemek (tanımak) elbette çok önemli bilhassa yeni başlayan arkadaşlar doğal olarak buldukları taşı genellikle yanlış tanımlıyor.Bulduğumuz taşların tanımlanmasında elimizdeki imkanlara göre  ;

 1- ÖZGÜL AĞIRLIK : Bu test biraz yanlaşılıyor. İllaki miligrama kadar bulmak şart değil ( elbette her taş için geçerli değil) bazen yaklaşık değer elde etmek için hassas ayarsız tartı aygıtı da  kullanılabilir.

2- SERTLİK :  Kolay gözüküp de kolay hatalı ölçmeye sebep olan bir yöntem. Hata genellikle bit taş diğerini çizince oluşan tozun iz sanılmasından kaynaklanıyor. Testi yapmadan önce her iki taş iyice temizlenmeli. Test yapılınca çıkan tozlar temizlenip “lup “ ile yakından bakılmalı ki hangi taş çizilmiş belli olsun.

 3-  RENK  : (renk garanti  özellik değildir Ancak Bazı kesin olanları vardır,altın asla siyah olmaz gibi). Bazı taşların  ( minerallerin)  çok rengi olabilir . Sadece tek renk olan değerli taş azdır ( olivinler hep yeşil tonlarındadır veya yakut sadece kırmızı ve pembe, zümrüt yeşil gibi. Ancak turmalin gibi her rengi olan taşlar çoktur.

4- ÇİZGİ RENGİ :  Bu testin maksadı elimizdeki taş toz haline gelince hangi renk oluyor bunu belirlemek için yapılır. Bu nedenle de taşı kendisinden daha sert taşla sürteriz ve çıkan tozun rengine bakarız. Bazen renkli  olan taşın tozu renksiz olabilir veya bambaşka renk verebilir.

 . 5-  KRİSTAL YAPISI : Minerallerin hepsi mutlaka kristal yapıya sahiptir ancak sıradan “kayaç” içinde eğer mineral varsa kristal yapısı olan olduğu gibi mineral değilse bu yapı olmaz.  Pek çok kristal yapı bulunur  ayrıca bazı minerallerin birden fazla kristal yapı ile oluşabilir bunun sebebi ise oluşma ortamı ile alakalıdır.

6- BULUNDUĞU YER : Bunun anlamı eğer o mineralin yatağı ise o mineral o ortamda var olmuştur şayet taşınma gibi sebeplerle orada bulunuyorsa buna “plaser yatak “ diyoruz mesela elmasın yatağı kimberlite vs. dir ancak deniz,göl, nehirde de bulunabilir.

7- BİRLİKTE OLDUĞU MİNERALLER : Özellikle arayıcı arkadaşlar için önemlidir. Mineraller oluşum ortamında ortak özellik gösteren diğer minerallerle beraber bulunur fakat dikkat edilmesi gereken konu şu, bir mineral farklı basınç ,sıcaklık ortamında oluşabilir mesela turmalin çok farklı sıcaklık ve basınçta farklı renklerde oluşur hangi rengi bulmuşsak tahminde bulunabiliriz, Ancak dikkat! Siyah turmalin üç ayrı fazda oluşur herfazın şörl turmalin nin görünüşü farklıdır .

8-  FLORESAN ÖZELLİĞİ : Eğer “floresan özelliği varsa ona göre tanımlama(morötesi Işık’ta kalsiyum gibi) Bu konu arayıcı arkadaşlar açısından da önemlidir çünkü özellikle gece UV ışık ile aranıp kolay bulunan mineraller vardır mesela  tungustenin aranması bu şekildedir taş mavi renk ile parlar.

 9-  MANYETİZMA : Manyetizmaya duyarlılık durumuna göre ( Demir,nikel gibi) Elbette bunun için mıknatıs kullanılır özellikle “Neodymium “olanı.   Bir not : altın,platin vb. değerli madenler manyetik özelliğe sahip değildir ancak bilinirse bazı minerallerin aranması veya tespitinde yararlı olur. Mesela garnet çeşitleri olan “Almandin ile Pirop” aynı renkte olduğu için ayırt etmek amacı ile mıknatıs kullanılır. Bunun sebebi ise; almandin ağırlıklı olarak yapısında demir bulunur bu nedenle mıknatıs tarafından şiddetle çekilir ancak pirop bünyesinde ağırlıklı olarak “mağnezyum “ bulunduğundan mıknatıs ancak taşı hafifce sürükler.

  10-  KIRILMA ÖZELLİĞİ : kırılma biçimine bakarak (konkaidal kırılma özellikle içeriğinde silisyum oksit olan taşlar da  görülür mesela kuvars bu şekilde kırılır. Tam tersi “topaz taşı “ ise kırılma değilde ayrılma özelliğine sahiptir. Bu özellik elmas da da bulunur. Ayrışma ile kırılma aynı şey değildir.

 . 11-  TAT ÖZELLİĞİ : Çok nadir olan mineral özelliğidir. Mesela tuz kristalleri bilinen tadı  verir, gibi. .Beril ise tatlımsıdır ancak zehirlidir! Benzer şekilde tadı acı olanlarıda bulunur.

12- PARLAKLIK ÖZELLİĞİ :  Her  mineralin parlaklık özelliği farklıdır. İşin uzmanları bu parlaklığı ; elmas gibi ( bu adamantine diye ifade edilir anlamı önlenemez derecede parlaklık gibidir ), reçinemsi , cam parlaklığı, metal parlaklığı vb.

   13- KRİSTAL ALIŞKANLIĞI : (Elmas çoğunlukla kübik,garnet ise oniki veya yirmidört yüzlü şekilde gibi). Bu özelliği kristal yapı ile karıştırmamak gerekir.

14-  KOKU ÖZELLİĞİ  :   Yine nadir görülen bir özelliktir.  Pirit kırılınca sası kokar yumurta gibi). Yine kükürt debenzeri itici kokuya sahiptir.

15-  BULAŞMA ÖZELLİĞİ : Yine (nadir olan bir özelliktir. manganezin taze yüzeyi ele sertçe sürülürse siyah olarak bulaşır gibi). 

16-  ELEKTRİK ÖZELLİĞİ : (Bazı mineraller çok iyi iletkendir altın gibi,bazıları hiç iletmez Yani yalıtkandır mavi Elmas hariç tüm elmaslar gibi). 

17- BASINCA TEPKİ ÖZELLİĞİ : (Bazı mineraller basınç ile karşılaşınca elektrik üretir kuvars gibi). Bazı mineraller ise basınca karşı vererek aygıt yapımında kullanılır mesela uçaklarda yere göre yükseklık gösteren çihazın içinde turmalin kristali bulunur uçak yükseldikçe hava basıncı değişerek turmalini etkiler ve bu etki bir göstergede görünür.

 18-  ASİTLERE TEPKİ : (Bazı mineraller asitin cinsine göre tepki verir kalsit,alçı taşı gibi ) . Başka bir örnek topaz taşı sülfürik aside tepki verir genellikle kuvars ile karıştırıldığı için yazdım. Bu şekilde ayırtedebilisiniz zira kuvars sadece “florik asite” tepki verir yani yavaşca çözünür.

 19-  SUYA TEPKİ ÖZELLİĞİ : (bazı  mineraller suda erir(tuz gibi).Birbaşka örnek çoğu kişinin kafasını karıştırıyor ;  arazide aslında altınla en çok karıştırılan mineral bence bir  mika çeşidi olan “Biyotit Mikası” eğer uzun süre su ile temas etmiş ise (mesela derede )  bu durumda bünyesindeki demiri kaybeder ve rengi iyice sarıya kayar normalde rengi daha koyu ve karartılıdır ancak demir azalınca veya ayrılınca sarı renk baskın olur.

 20-  ISIYA TEPKİ ÖZELLİĞİ :  Biraz karışık   bir konu .Isı nedeni ile manyetizma özelliği azalabilir, hatta tamamen ortadan kalkabilir. Bazı mineraller  genleşmesi yüksek olur (bizmut ve civa gibi).Ayrıca “mutlak sıfır noktası “ gibi olağandışı sıcaklıklarda bazı mineral veya bileşikler çok farklı tepki verebilirler hatta bu özellik ile çok yüksek güçte itme gücü elde edilir. 

21-  SÜRTÜNMEYE TEPKİ ÖZELLİĞİ : (Bazı mineraller ısı verir bazıları ışık bazıları manyetik özellik kazanır(kuvars,kükürt,kehribar gibi). Araçlarda veya elektrik üreten cihazlarda sürtünme ile elektrik elde edilir. 23- sıcaklığa tepki(ısı ile aynı şey değil civa oda sıcaklığında sıvı halde bulunur gibi).

 22-  DAYANIKLILIK ÖZELLİĞİ :  Sertlik ile karıştırılmamalı ,dayanıklılık çeşidi çoktur darbeye,basınca, çekmeye  gibi . Elmas darbeye karşı sertlikle mukayese edilince zayıftır ama “nefrit”çok dayanıklıdır Bu nedenle taş devrinden beri balta ,kazma gibi alet yapımında kullanılmıştır. 

. 23- STABİLİTE :  Mineralin fiziki  durumunu koruması anlamındadır . Bazı mineraller zaman ve kimyasal,fiziksel etkilerle bozunuma uğrar Mesela uranyum gibi bazıları ise neredeyse sınırsız ömre haizdir altın gibi. Tersten örnek versek ; elmas yeryüzüne ulaşınca  meydana geldiği ortam yani sıcaklık ve basınç değiştiği için çok uzun zaman içinde yavaş yavaş bir karbon polymorfu olan grafite dönüşür. Elmas da  en çok “kapanım yani inklüzyon “ görülme sebebi de bu olgudur.

24- YOĞUNLUK ÖZELLİĞİ : Ö.ağırlıkla aynı şey değildir,fakat ilişkilidir,yoğunluk genelde minerali oluşturan kristallerin ne kadar sıkı paketlendiği ile ilgilidir).

 25-  KIRILMA İNDİSİ :  Bir minerali belirlemenin en garantili metotlarından biridir.  Ancak laboratuvar ortamı gerektirir,  dört basamaklı bir sayı ile gösterildiği için aynı değerde iki mineral bulunmaz.  Fakat aynı sertlikte onlarca mineral bulunur yine aynı özgül ağırlığı aynı mineraller vardır,Kırılma indisi bir mineral için olabilecek en yüksek sayı üç tür ( 3.000) 

26-  AYRILMA DÜZLEMİ ÖZELLİĞİ : Bazı mineralller,  topaz gibi kırılma değil kristallerin birleşme çizgisinden basınç uygulanınca “ayrılma”özelliği gösterir,kırılma ile aynı değildir. Aynı özelliğe elmas da sahiptir. 

27- KİMYASAL FORMÜL ÖZELLİĞİ : (her mineral ayrı bir formül ile ifade edilir H2O su gibi,suda mineraldir). 

30- uzaysal konumuna göre(bu konuya girmiyorum)

Mineralleri tanımlarken saf (homojen)olanına göre yapmak gerekir Ancak doğada bu her zaman mümkün olmaz.Çoğu zaman bulduğumuz kayaç içinde mineraller ve Kaya parçaları birliktedir bazende mineral değil Kaya buluruz. Kayaları belirlemek daha zordur çok kesin özellikler yoktur oranları değişkendir.Bu zorluğu bir nebze gidermek için aşağıdaki listeyi sunuyorum.Burada doğada sık rastlanan Kaya ve madenlerin Özgül ağırlığı verilmiştir.Bulduğunuz kayaların Ö.ağırlığını ölçerek tanımlayabilirsiniz.

NOT:Bir daha hatırlatayım,burada ki liste kayaçların ortalama ağırlığını gösterir bunu bilmek yararlıdır.Fakat Özgül ağırlıkla bir minerali belirlemek kadar etkili olamaz.Alt ta kayaç değil madenler yazılı Eğer kayaçta bu madenler varsa ortalama ağırlığa etkisi düşünülsün diye eklenmiştir.

A  D  I                        Ö z g ü l   a ğ ı r l ı ğ ı

Coal                                    1.20-1.50

Sandstone                           2.10-2.70

Limestone                            2.40-2.71

Shale                                    2.20-2.80

Granite                                  2.55-2.70

Gabro                                    2.85-3.10

Peridotite                               3.10-3.30

Basalt ve andesite                 2.70-3.10

Gneiss                                    2.65-2.80

Halite                                       2.2

Gypsum                                   2.3

Anhydrite                                 2.95

Sphalerite                                 3.9-4.2

Chalcopyrite                              4.1-4.3

Barite                                         4.5

Pyrrhotite                                   4.40-4.65

Chromite                                    4.5-4.8

Ptrite                                           4.8-5.1

Haematite                                    4.9-5.3

Bornite                                          4.9-5.4

Pertlandite                                     5.0

Magnetite                                       5.2

Galena                                            7.4-

Taşı elde etmek için 2700 fahrenayt lık ısı gerekir (1482 dereceye tekabül eder ) . Bu taş insan yapısı kabul edilir yani sentetik bir taştır.

Helenit taşının özellikleri;

sertlik:  5-5.5

özgül ağırlık:  2.3-2.4

renk:   Yeşil,kırmızı,mavi

kırılma:  konkaidal yani camsı kırılma

çizgi rengi:  beyaz

parlaklık:   camsı

kristal sistemi: yoktur zira amorf tur.

Teşhisi :  sertlik ve içindeki kabarcıklar

Bu taşın yapımında kullanılan kül analiz edilmiş ve “dasit” kayacına benzetilmiştir.İçeriğindekiler şunlardır;

SiO2=%65

Al2O3=%18

Fe 2O3=%5

CaO =%4

Na 2O =%4

MgO =%2 ve az miktarda iz mineralleri bulunur.

Bu taş en çok küpe,broş,kolye gibi kırılma tehlikesinin az olduğu yerlerde kullanılır zira kırılgan yapısı vardır.

İlk yapılan sentetik rutilin doğa da karşılığı yoktu. Sentetik süs taşları ile ilgili araştırma çalışmaları sürüyordu, İsveç de  “ASEA” grubu kurulmuş ve çalışmalarına gizli şekilde yürütüyordu. Amaçları elmasın yapay olanını yapmaktı ama işler farklı cereyan etti. Amerikada  “General Electric “  grubu 1955 yılında ilk defa sentetik elması imal ettiğini açıkladı. Dört yıl sonra ise “De Beers” grubu da elması sentezlemeyi başardı. Ardından diğerleri takip etti.(Sovyetler Birliği,Japonya,Çin Halk Cumhurriyeti)

1954 yılında Sri-Lanka da kahverengi bir mineral bulundu ve  “sinhalite” adı verildi .Bu ad ülkenin adından esinlenerek verilmiştir.1957 yılında ise yeni bir mineral daha bulundu ve bu minerale  “Painite” adı verildi adı ilk bulan kişi olan C.D.Pain idi.

1958 yılında Avusturalya’da “Avustralian Gemmologist” dergisinin ilk sayısı yayınlandı, bu sayıda “British Atomic Energy Research Establishment” den Hardwell  in ticari elmasların ışınlama yolu ile renklendirilmesi ve kültür incileri ile ilgili yazı vardı. 1959 yılında L.C. Trumper tarafından minerallerin kırılma indisini  belirleme tekniğini sahada geliştirdi. Onun yönteminde mineralden yansıyan ışınların karşılaştırma yolu ile mineral belirleniyordu.

1960 yılında ilk sentetik zümrütler piyasaya sürüldü.Ticari isim olarak ise “Emarita” adı verilmişti, daha sonra ise aynı taşa  “iSymerald” denilmeye başlandı. Bu taşları yapan Austrian firması J.Lechleitner idi, imal edilirken “hidrotermal” yöntem kullanıldı. Daha sonra aynı firma Amerika’da yapay zümrüte  “Linde”  adı vererek pazarladı. Yine aynı yılda bir Amerikan firması (Caroll Chatman) sentetik yakut  imal ederek (type of flux-melt process metodu ile)  piyasaya sundu.

1963 yılında Fransa’dan “Pierre Gilson” kendi soyadını verdiği yeni bir yöntemle zümrüt  imal etti. (Gilson Synthetic Emerald) Bütün bu çalışmalar sürer iken Sri Lankada yeni bir toryumca zengin yeni bir mineral bulundu.

1967 yılında ise Tanzanya’da mavi zeoistlerin içinde yeni bir süs taşı bulundu ve bulunan ülkenin ismini aldı (tanzanite taşı) iki yıl sonra ise yani 1969 da iki adet Elmas taklidi olabilecek taş yapıldı. Birisi  (YAG) denilen taştı ve ticari isim olarak “Diamonaire”  adını aldı, diğerine ise “Linabate” denildi.

1970 yılında, gem kalitesinde suni elmas “General Electric of American” tarafından imal edildi. Ancak bu kristaller küçüktü ve tabular yapıda idi. Bu durum taşın ticari satışını engel oluyordu.1971 yılında Rus araştırmacıları daha iyi kalitede elmas sentezlerler ama fiatı  çok yüksek idi.

1974 yılında, Dr.Edward Gübelin “İnternal Word of Gemstones”  kitabı yayınlandı bu kitap taşlarda bulunan inklüzyonları (kapanımları) mikrofoto lar yolu ile anlatılıyordu ve bu bir ilk idi. (1988)  yılında yayınlanan “Phatoatlas of inclusion” adlı kitabı yayınlayınca ya kadar en başarılı eser idi)

1975 yılında ilk defa krizoberil in  bir çeşidi olan “Aleksandrit” taşı sentezledi. Çok başarılı bir yapay taş idi. Hemen ardından suni opal de sentezlendi. 1970-1980 arasında daha karmaşık mineral ve taşlar sentezlenemeyen devam edildi.(Kashan,Ramaura ve Seiko yakutları;Regency,Biron zümrütleri; Chatman Şafiiler gibi) ayrıca yeni elmas taklidi taşlarda yenileri yapıldı (GGG ve CZ yani Gadolinium Gallium Garnet ve Cubic Zircon)

Sürecin hızlanarak sürmesi ile birlikte yeni test cihazlarına olan ihtiyaç arttı.Reflectance meter cihazı yapılarak ilk defa pazara sunuldu. Benzeri şekilde ısı iletim hızını ölçen yeni cihazlar yapıldı.1978 yılında artık piyasada elmas test cihazı vardı. Bu cihaz ölçtüğü minerale elektrik akımı gönderiyor ve ne kadar sürede iletildiğini hesaplayarak kontrol edilen taşın elmas olup olmadığını gösteriliyordu (çünkü Evrendeki ısıyı en hızlı ileten madde Elmas olduğu biliniyordu,cihaz bu bilgiden yararlanılarak yapılmıştı.)

1986 yılında bir Japon firması hem ekonomik  hem de gem kalitesinde ve iki kıratlık (beş kırat bir grama eşittir) elmas  sentezlediğini açıkladı. Ayrıca G.Afrika yeni geliştirilen bir yöntemle suni elmas  yaptığını açıkladı. (De Beers firması) böylece suni olarak onbir kırata kadar Elmas sentezlemek mümkün hale geldi. İlginçtir aynı yıl Sovyetler Birliği Tass Ajansı da 3 kg kadar sentetik Elmas yapıldığını duyurdu Fakat daha sonra bahsedilen taşın Elmas değil zirkonyum oksit olduğu anlaşıldı…

1987 yılında “De Beers” firması yüzüncü yıl kutlamalarının yıl dönümünde -599- karatlık elmas  bulduğunu açıkladı.Yine aynı yıl kitabından çeviri yaptığımız yazar tarafından bilgisayarlarda kullanılacak ilk mineral tanıma ile  ilgili program yapıldı.

Son yıllarda ise yeni metod ve araçlar geliştirilerek (Ultraviolet,Visible,Infrared,Spectrometer,electron microprobes,electron microscope v.s.)bu alanda gelişim devam etmektedir.

NOT:ikinci bölüm sona ermiştir,devam etmeyi umuyorum.

İlk gemstone (değerli taşlar)ile ilgili kitap İngilizce olarak “Thomas Nichols”tarafından 1652 yılında yazıldı.1837 yılında Fransız kimyacı olan “Marc GAUDİN”sentetik (yapay)olarak ruby(Yakut)kristalleri üretmeyi başardı.(potasyumalimünyum sülfatve potasyum krom ile)

1866yılında Sir Arthur Church bir mektubunda günümüzde kullanılan “spektroskopiq “ benzeri bir cihaz yapılmasından bahsetti ve önemini izah etti.ilk önce Seylan zirkonlarının ve almandin garnetlerinin specktrom çizgileri belirlendi.Bu olaydan beş yıl sonra Güney Afrika’da “Orenge River”da bselliklerini hatırlamak için;  sertliği, özgül ağırlığı, çizgi rengi, kristal yapısı, optik özelliği, rengi, parlaklık çeşidi vb. Pek çok konuyu kapsar. Bu yazıda sadece “ Kristal alışkanlıkları ve çeşitleri”  belirtilecek. Öncelikle belirteyim ki , kristal yapı ile alışkanlığı iki farklı özelliktir. Mineraller oluşurken sınırlı sayıda bir formda kristalleşirler.nKısaca ve basit olarak  anlatılırsa; en basit kristal yapı bildiğimiz kare şeklidir. Bütün kenarlar eşit ve bütün açıları 90 derece. Sonra yine bildiğimiz dikdörtgen şeklindeki form gelir.Burada karşılıklı iki kenar eşit ve yine açılar 90 derecedir.Üçüncüsü ise açıları farklı olan yapıdır.Bu durum bu şekilde devam edip gider.Unutulmaması gereken bir konu da şudur ; bir mineral hangi kristal formda ise bütün kristalleri aynısıdır ve elbette milyarlarcası bir araya gelerek ve eğer ortam müsait ise ( basınç,ısı değişmezse mineral  yapıcı malzeme varsa ve oluşumu için yeterli mekan da varsa ki bu ideal durumdur.) meydana gelecek olan mineral en ufak biriminin şeklinde olur. Ancak doğada işler böyle yürümez çoğu zaman ya malzeme tükenir ya oluştuğu çatlak-boşluk-cep büyüklüğü yetersizdir vs.Böyle olunca çoğunlukla yarım kalmış veya büyük kısmı tamamlanmış ancak bitmemiş örnekler buluruz.Ancak tam olarak oluşmuş örneklerinde olduğunu bilelim.

Kristal alışkanlığı bir mineralin farklı kristal yapılardan oluşurken bazı çok farklı tanımlayıcı görünüş özellikleri ile bulunması durumudur.Aşağıda listede bu biçimler yazılmıştır.Faydalı olmasını dileyerek….

1-) ASİKÜLER YAPI: İğne benzeri veya konik biçimli mineral oluşumudur.Bu yapıda oluşanlara örnek: Rutil ve Natralit mineralleridir.

2-) AMYGDALOİDAL YAPI : Mineral badem benzeri bir görüntüye sahiptir. Bu yapıya örnek: Zirkon,Nature ( doğal) Bakır

3-) BIÇAK GİBİ YAPI: Mineral tıpkı bıçak gibi ince ve düz şekilde olur.Bu yapıya örnek : Distenit,Aktinalit

4-) BOTRYOİDAL YAPI : Mineral üzüm tanecikleri görüntüsünde olur.Örnek: Malakit,Pirit,Simitsonit

5-) SÜTUNLU YAPI : Uzun ince prizma şeklinde yapıdır. Örnek : Selenit,Kalsit,JİPS . 

NOT: Bir mineral birden farklı kristal alışkanlığına sahip olabilir

6-) COXCOMB : Yakın aralıklarla büyümüş tabla ve pulsu görüntüdür.Örnek : Markazit,Barit

7-) KÜBİK YAPI : Küp biçimindeki yapıdır.  Örnek: Florit,Galen,Pirit

8-) DENTRİTİK YAPI : Ağaç dallarına benzer yapıdır. Örnek : Manyezit,Bakır 

9-) ON İKİ YÜZLÜ YAPI: Mineral 12 adet yüze sahip olur. Örnek: Garnet

10-) KABUKLANMA : Bir yüzeyi veya boşluğu kaplayan küçük kuvars topluluğu Örnek: Kuvars

11-) ENANTİOMORPHİC : Ayna görüntüsünde ki ikizlenme biçimdedir.Örnek : Jips,Kuvars,Stavrolit

12-) ELVANT YAPI : Uzunluk genişlik ve yükseklik eşit veya eşide yakın olan formdur. Örnek : Olivin,Garnet,

13-) LİFLİ YAPI : Çok ince prizmalar halindeki yapıdır. Örnek : Serpantin,Asbest,Bissolit

14-) KILCAL YAPI : Saç gibi ince ve uzun yapı. Örnek: Zeolit,Millerit

15-) GRANÜL YAPI : Özşekli olmayan kristaller topluluğu biçimindeki yapı. Örnek: Şelit,Barnit

16-) KATMANLI YAPI : İnce katmanlı tabakalar halindeki yapı. Örnek: Lepidolit,Muskovit

17-) HEMİMORPHİC YAPI  : İki farklı şekilde bitim noktasına sahip formdur. Örnek : Elbait,Hemimorfit

18-) ALTIGEN YAPI : Altı yüz oluşacak şekildeki yapı.Örnek: Yakut,Korund,Kuvars

19-) HAZNE KRİSTALİ : Kübik yapı gibi ancak dü, küpün dış kısmı iç kısmından daha büyük. Örnek : Halit,Bizmut,Kalsit

20-) MEME  : memeye benzer yapı.Örnek: Malakit,Hematit

21-) MASİF  : Şekilsizdir ayırt edici bir biçim yoktur.Örnek: Turkuaz,Limonit

22-) NODÜLER VEYA YUMRULU : Düzensiz çıkıntılara sahip ve küresel yapı. Örnek : Kalsedon

23-) SEKİZ YÜZLÜ : Tabanlarından birleşmiş iki piramit yapı.Örnek: Elmas,manyetit

24-) PLATY : Dğz,tablete benzer yapı.Örnek : Wulfferit

25-) TÜYSÜ  : ince tüy görünüşündeki yapı.Örnek: Aurichalcite,Mattramite

26-) PRİZMATİK : uzun ve prizma benzeri yapı.Örnek : Turmalin,Beril

27-) SAHTE ALTIGEN : İkizlenmeden dolayı altıgen görünüş.Örnek: Krisoberil, Aragonit

28-) RADYAL  : Bir noktadan dışa yayılan yapı.Örnek: Stibnit

29-) RENİFORM ( COLLOFORM) : Bartyaidal yapı benzeri Örnek: Hematit,Mattrangit

30-)  AĞSI YAPI : Örümcek ağı gibi iç içe büyümeler halinde Örnek: Serüsit

31-) MERCEKSİ YAPI: Düz,gül benzeri  Örnek:Çöl gülü,Barit

32-) SPHENOİD  YAPI :  kama şeklinde  olur. Örnek: Titanit

33-) SARKIT YAPI: Sarkıt veya dikit şeklinde.Örnek: Kalsit,Götit

34-) YILDIZ YAPI : Bir noktadan ve yıldız gibi olan yapı . Örnek: Aragonit,Pirit,

35-) ÇİZGİLİ YAPI: Bazı minerallerin yüzeyinde çizgili  yapı olur.Örnek: Pirit,Kuvars,Turmalin

36-) TABLA YAPI : Eşit ve düz tabla gibi yapı.Örnek: Topaz,Feldispat

37-) TETRAHEDRAL : Düzgün dört yüzlü yapı. Örnek: Spinel,Manyetit

38-) BUĞDAY DEMETİ: Buğday başaklarına benzer yapı. Örnek: Stilbite

G.Afrika da 1873 yılında “Kimberly “ kasabası yakınındaki “pipe”da (bacada) ilk Elmas madeni “De Beers” firması kazılarına başladı.

1877 yılında Fransız “Edmond Fremy” ilk  “gem” kalitesinde ki Yakut kristalini üretti. Ancak kristaller çok küçüktü ve pahalıya mal oluyordu. İleriki yıllar da yeni değerli taşlar sentezlenmesinin adımları atılmış oldu.(yeşil demantoid garnet gibi)

1885 yılında birçok hatalı girişimden sonra “Genova Ruby” adı altında yapay Yakut’lar marketlerde satılmaya başlandı.Fakat bu taşların içinde hava kabarcıkları mevcuttu. 1902 yılında bir “spodumene” çeşidi olan “pink kunzite” bulundu.1905 yılında şimdiye kadar bulunmuş mücevher kaliteli en büyük Elmas olan  “Cullinan diamond” G.Afrikada bulundu. Aynı yıl İngiltere’de Dr.Herbert Smith” ilk olarak “Refractrometre” cihazını yaptı. Bu sayede gemolotistler mineralllerin “refractive” indekslerini çıkarabildi. 1907 yılında daha büyük bir versiyonu imal edildi.1910 yılında ilk defa “Verneuil method”  u  ile  yapılmış sentetik yakutlar  piyasa sürüldü. Fakat ironik şekilde yapay yakutları  yeni cihaz belirleyemiyordu…

Araya giren birinci dünya savaşı (1914) gelişmeleri sekiz yıl boyunca engelledi. Bu arada yeni bazı kurumlar oluşturuldu. Bu kurumların kurulma amacı; dünya çapında değerli taşların bulunması,işlenmesi ve satılmasını kontrol altına almak istenmesi idi. 1925 yılına kadar Bazı bilim insanları (Basil Andreson gibi ) inci  ve Elmas üzerinde çalışmalar yaptılar. Bunun en büyük nedeni sahtesi ile gerçeğinin ayırt edilmesi idi.

1925 yılında “refroctmeter” cihazının yeni bir modeli yapıldı.Bu yeni cihaz camdan yapılmış sahte taşları ayırt edebiliyordu. Yine aynı yılda ilk defa yapay spinel taşı Verneuil method ile yapıldı.

1931 yılında “Robert Shipley” tarafından  “British Gemmological Assorciations Diploma”  kurdu.Sonra yine aynı kişi Amerika’da “Gemological İnstitute Of American” yani meşhur  “GİA” yı kurdu. 1934 yılında yine aynı kişi tarafından “American Gem Society”kuruldu.

“Endoscope Pearl Tester”cihazı yapıldı ve yapan kişi olan  “Basil Anderson” tarafından “Hattan Garden “laboratuvarına monte edildi,saatte 200 İnciyi ayırt edebiliyordu böylece mücevher alıcıları malı alırken test etme şansını elde ettiler. Bir yılda 500.000 inci kontrol edilebiliyordu.İnci ile başlayan test etme işi Yakut ve spinel ile devam etti.1935 yılında ilk defa “American Gem Society” taşları incelemeye başladı. Bu yıllarda Amerika’da süre duran “bunalım yıllarında” araştırmalar sürdürüldü. Özellikle gem taşlarının ışık spektrumu üzerinde duruldu. Böylece bu konu ile ilgili cihazlar gelişmeye devam etti. Sonuçta “Tully Refractmeter” meydana getirildi Ayrıca kimliğini tesbit için  “sülfür ve tetraidoetleyne” oluşturuldu. Böylece taşların kimliğini tesbit etmek kolaylaştı. Başka bir önemli gelişme de “ağır sıvılar”yapılarak taşların Özgül ağırlığını belirleme kullanılmaya başlandı.

1933 yılında “Chelsea Filter”yaratıldı ve zümrüt taşlarını test etme olanağı  doğdu. Bu yıllar da bazı  elmas  veya değerli taşların sahteliği üzerinde çok yazıldı bu gibi gelişmeler yapay  elmas araştırmalarına hız verdirdi, Bu durum aynı zamanda sahtesi ile gerçeğini ayırt etme üzerinde araştırmaları da teşvik etti sonuçta yeni buluşlar geldi.1942 yılına kadar sentetik Zümrüt yapılamadı. Ayrıca zümrütleri  laboratuvarda yapmak pahalıya mal oluyordu.

İlk sentetik “rutil”  1948  yılında yapıldı. Satış mağazalarında “Rainbow” veya “Titania” ismi ile yerini aldı. Bu taşın yapılma nedeni kırılma indisinin yüksek olması nedeni ile “Elmas benzeri taş”elde etmek idi.

1951 yılında yeni bir gem taşı ortaya çıkarıldı.Bu taş “Taaffeite taşı” idi,Sri  Lankada bulunmuştu bulan kişi Count Taaffe idi taşın ismi bu şahıstan gelmektedir. Bu yeni mineral üzerinde araştırma yapılmış ve taşın “Berilyum,magnezyum,alüminyumdan “ oluştuğu ortaya çıkarılmıştı (x-ray ve kimyasal yöntemler kullanılmıştır) Fakat bu mineral çok nadir bulunuyordu. Ayrıca spinel taşı ile önemli benzerlikler taşıyordu.

1950 yılında “Strontium titanate” lab.  da yaratıldı bu taş ikinci Elmas benzeri taş idi.Bu taşa da  ticari isimler verildi (Fabulite,Diagem,Marvelite,Jewelite) fakat birinci üretilen taşa göre bu taş çok daha ileri düzeyi temsil ediyordu çünkü taşın dispersion özelliği elmasınkinden “0.044”  nazaran çok yüksekti ”0.190” dört misli yüksek olan bu taşın  “Ateş” yapma özelliği çok  yüksek idi ve kırılma indisi elmasın ile aynı idi yani  “2.41” Taşın en büyük zaafı sertliğinde idi elmasın 10 olan sertliğine mukabil sadece  “5.5” . Fakat taş piyasada çok ilgi gördü elmas dan  daha dayanıksız ama daha gösterişliydi.

Yeri gelmişken diğer Elmas benzeri taşlara bakalım;

1-)  MOİSSANİTE TAŞI: 

 kırılma indisi  “2.66” yani Elmas’tan yüksek. Dispersion özelliği ise 0.104 elmasın kinin nerede ise üç misli fazla. Sertliği “9.25 ” yani gayet makul .Haddim olmayarak Elmas almayı düşünen arkadaşlara bu taşı tavsiye etmeyi doğru bulduğumu belirtmek istiyorum zira bu taş elmasa  göre hayli ucuzdur.

2-)  YAG(Yttrium Alimünyum Garnet):

  çok ilginç bir yapay taş daha, kırılma indisi  “1.83” olağanın çok üzerinde Ancak elmas dan  düşük. Dispersion özelliği ise  “0.028” yani olağanın yine çok üstünde ama elmastan  düşük Fakat sertliği  “8.3”  gibi gayet uygun sertliktedir.

3-) GGG(Gaddinium Gallium Garnet): 

yine yapay bir taş ve garnet yapısında. Kırılma indisi  “1.97” yani gayet yüksek Dispersion ise  “0.045” Elmas ayarında ve sertliği kabul edilebilir düzey olan “7”sertliğinde.

4-) KÜBİK ZİRKON:  

kırılma indisi  “2.2” yani olağanın çok üzerinde. Ancak Elmas’tan biraz düşük Dispersion özelliği ise “0.06” yani elmastan  daha yüksek sertliği de  “8.3”  gibi iyi sayılır.

Not:ikinci bölüm ile devam edilecek,ne yazık ki yazı uzadıkça okuyan sayısı kısalıyor.

Öncelikle neden garnet taşları bu kadar farklı renk çeşidine sahiptir? Sorusunu yanıtlamaya çalışalım. Bilindiği gibi mineral ve değerli taşlarda renk olgusu hem çok önemli hamde belirleyici değildir gibi iki zıt bilginin doğru olduğu gerçeğine bakalım. Belirleyici değildir çünkü pek çok mineral çok değişik renklerde bulunur mesela garnet bu minerallerdendir veya turmalin. Bir taş çeşidini sadece rengi ile belirleyemeyiz  veya tek renkte olan mineral çok azdır(mesela olivin buna örnek verilebilir zira sadece yeşilin tonlarında bulunur zaten isminide zeytin renginden almıştır) hatta konumuz dışı ama değerli madenlerden altın için bile sırf bu nedenle karmaşaya yol açar çünkü altın gibi sarı renkli maden ve kayaç veyahut mineral mevcuttur( pirit ve  çeşitleri,biyotit mika, bazı alaşımlar) diğer yandan ise renk, albeni için gerekli olan özelliklerdendir neticede değerli taşı alan kişi bunu takı olarak almaktadır.Peki,neden garnetler çok renklidire tekrar dönelim;çünkü bu mineralin yapısı basitçe şöyle gösterilir.  ”X 3 Y 2 (SiO3)4. “    Bu formülde “X” olan yere denk gele element gelmez hep belli iyon büyüklüğüne sahip Elementler bu bölümde yer alır ikinci bölümdeki “Y”bölümünde aynı şekilde olur sayıları da yanlarına yazıldığı kadar olur parantez içinde ki ise hiç değişmez bu zaten silis formülüdür bu formülün sonuna eğer hidroksit(OH)eklenirse bunlara hidroksitli garnetler diyoruz ancak bunların sertliği düşüktür.Daha doğrusu hangi yapıya hidroksit girerse o yapıyı sertlik yönünden düşürür mesela korund (Yakut, safir),diaspora (Zultanit), kyanite,  sillimanite, boksit vb.mineraller de hep aynı elementler  vardır (Alüminyum+Oksijen) fakat zultanite giren hidroksit sertliğini büyük ölçüde düşürür. Hidroksiti su olarak düşünebiliriz.

Bilindiği gibi elektrik dengesi bozulmuş eriyiklerde iyonize halde ya katyon yada anyonlar bulunur. Önce katyonlar; böyle bir eriyik de elektron sayısı az ve bunun doğal sonucu olarak proton sayısı fazla ise bunlara o elementin katyonu denir. Anyon ise,tam tersine elektron sayısı fazla proton azsa bu adı alır. Elektron sayısı azalınca aynı elektrik değerliliğine sahip olan elektronların itme gücü azalır ve iyon yarıçapını küçültür  tersinde ise iyon yarıçapı büyür ve bu durum çok önemlidir çünkü Elementlerin atom çapları nedeni ile bir bileşikte (mineralde) birbirlerinin yerini alabilir kısacası birbirine yakın atom (iyon) çapına sahip elementlerde bileşik oluştururken birbirinin yerini alır mesela alüminyum yerine krom  girebilir (neden iyon diyoruz? çünkü dengeli bir atom elektron alışverişinde bulunmaz yani ihtiyacı yoktur fakat elektron dengesi bozulmuşsa buna  o maddenin iyonu diyoruz) demir yerine manganez girebilir ancak anyon veya katyon olması birbirine az yakın olanları uygun hale getirebilir.

X-bölümüne giren Elementler:Ca, Mg, Fe , Mn dir fakat bunlar daima artı iki değerlikli olurlar.

Y-bölümüne ise: Al,  Fe, Cr girer fakat bunlar daima artı üç değerlilikte olurlar .Bu bilgilerin ışığında bakarsak; almandin formülüne bakalım  “Fe Al Si O”şeklindedir (sayıları eklemeden) Pirop garnete bakalım “Mg Al SiO” şeklindedir. Aslinda ayrı bir garnet çeşidi olarak kabul edilmeyen ancak beğenilen garnet olan “rodonit taşı” işte bu iki garnet taşının bir arada oluştuğu yerlerde oluşur burada ayırt edici olan almandin de ki Fe   ile piroptaki Mn   elementlerinin yaklaşık eşit sayıda bünyeye girmesi sonucu bu ahududu renkli garnet oluşur yani melezdir.

Burada önemli olan konu,her elementin iyon yarı çapı yakınlığı nedeni ile bir mineral oluşumunda birbirinin yerini alabilmesidir mesela altın ile gümüşün iyon yarı çapı birbirine yakındır ve doğadaysa beraber bulunma eğilimindedir.Peki bu bilgilerin renkle alakası nedir?Doğrudan alakalıdır bazı elementler  bünyesine girdiği minerale rengini verir fakat burada bir ince nokta daha var.Diyelim ki krom  elementi,zümrüt oluşumunda yeşil rengi verir aynı element korund oluşumunda yapıya katılırsa bu sefer kırmızı rengi verir bunun nedeni ise kimyasal değerliliğine farklı olmasıdır.Ayrı örnek demir  olsun. Demir tek değerlilikte değildir her değerliliğinin verdiği renk farklıdır. En fazla farklı kimyasal değerliğe sahip olan elementlerden biri de manganese dir +2,+3,+4,+6 değerliliklerinde bulunur.

NOT:Yaygın katyon elementlerini tablo olarak resimler içinde görebilirsiniz.

Renk konusunda şu eklemeyi de yapalım;minerallerin renkleri pek çok  sebepten oluşur biz burada sadece birini yazmaya çalıştık hemen akla geliverenleri yazalım.

KAPANIM OLARAK:  Buna inklüzyonda denir.Bir mineral oluşurken çevrede bulunan ve ya önceden oluşmuş ya birlikte oluştuğu farklı bir mineralin iç içe bulunma halidir bazı durumlarda değerli taşlara artı değer katarken bazende tersi etkiye neden olur(kuvarslarda oluşan çeşitli renkteki rutil minerali olumlu etkiye yol açarken yakutta mineral haldeki demir olumsuz kabul edilir.)

KRİSTAL YAPIYA GİREREK: Pek çok örneği var ama sık sık karıştırıldığı için ve doğada sık bulunması nedeniyle kuvars örneği vermek daha uygun görünüyor.Bilindiği gibi saf kuvarslar renksizdir ve renklerine göre ve diğer özelliklerine göre kuvarslar sınıflandırılıp isimlendirilmiştir.Bunlardan biri olan “Sitrin “taşına bakalım.Sitrin öncelikle sarı renklidir turuncuya doğru renk kayar.Bu taşa rengini demir elementi verir.Yazıda geçen katyon çizelgesine bakılırsa demir elementinin birden fazla değerliliğe sahip katyonları olduğunu görürüz.Her biri ayrı renge sebep olur.Aynı demir yeşil veya sarı veyahut kırmızı (elbette renk tonları da yoğunluğa bağlı olarak değişir)renge sebebiyet verir.Sitrin renginin alüminyum ve lityum elementleri nedeni ile olduğunu biliyoruz.Uzatmadan yazarsak,gerek ısı yolu ile gerekse radyasyon ile ve lityum elementinin kritik eşikte varlığı ile bu ısı ve ışıma ile kristal yapıya girerek bu rengi verdiği bilinir bu şekilde oluşmuş Sitrin taşı faset veya zımparalama ile rengini değiştirmez oysa pek çok arkadaşın  rengi sarımsı diye normal kuvars a  giren demir eriyiklerinin sebep olduğu renk oluşumuna bakarak bu taşları Sitrin olarak kabul ediyorlar oysa Sitrin doğada nadir oluşur ve doğal Sitrin hiç de ucuz değildir. Nitekim bu taşları fasetlerlerse rengini kaybettiğini göreceklerdir zira rengi veren çökelti yok olacaktır.Bir örnekle bu konuyu kapatalım; mavi elmas çok nadir bulunur sebebi de bu rengi veren bor minerali olmasıdır ve bor çok nadir bulunur. Elmas bilindiği gibi sadece tek elementten oluşan tek değerli taştır. Kısacası elması oluşturan kimyasal bağlar sadece karbon elementi ile oluşmaktadır,eğer bor elementi yapıya ancak kristal yapı içinde ki boşluklarda yer alabilir bu durum biraz daha farklılık arz eder. Hatta bu nedenle mavi elmaslar sadece elektrik iletebilir.

IŞIL İŞLEM İLE: 

En kolay renk değiştirme metodudur.Yukarıda bahsettiğimiz Sitrin taşının üç ayrı çeşidinden biri ametist taşının değerli  sayılamayacak kalitede olanlarının Işıl işleme tutularak Sitrin taşına döndürülmesidir. Bunun için 200 derece de belli sürelerde ametist taşı ısıya tabi tutulur. Pek bilinmez ama ikinci Sitrin oluşturma işi dumanlı kuvarsların yine Isı ile Sitrin taşına çevrilmesidir fakat bu işlem biraz risk taşır zira yanlışlık halinde dumanlı kuvars Kaya kuvarsına dönebilir (tekrar radyasyona tutulursa yine dumanlı olur) veya kırmızı renk alabilir. Mavi safir lerin hepsi ısıl işlem ile mavi renge girer yoksa doğada o koyuluk ve doygunlukta safir ender bulunur.

RADYASYON İLE:

Bu işlemde doğal ve yapay olarak olabilir.Mesela yeşil renkli elmaslar doğal radyasyon ile oluşmuştur bu nedenle bu renkte çok enderdir.Zaten bulunduğu yer ender olan elmasın oluştuktan sonra çok uzun süre ile radyasyona tabi kalması iyice enderdir. Bunun gibi dumanlı kuvarsın da ancak radyasyon ile oluştuğunu yukarıda yazmıştık.Amerika’da bazı değerli taşlar belli bir süre geçmeden satılmaları ( radyasyona tabi olanların) yasaklanmıştır.

YAPAY RENKLENDİRME: Bu bir yöntemi  değil farklı yöntemleri anlatır.Normal Kaya kuvarsını “buhar biriktirme yöntemi “ile rengarenk hale getirmek mümkündür fakat bu renk çok çok ince bir tabaka ile oluşur kısacası dikkatsizlik ile bu tabaka yırtılabilir.Yine bazı özel yapım camlar hem sertlikleri hemde renkleri ile oynanarak mesela Zümrüt diye satılabilmektedir.

BOYAMA İLE RENKLENDİRME:Daha ziyade agat gibi mikrokristalli (hiçbirşekilde tam saydam olamazlar) kuvars çeşitlerine uygulanır veya turkuaz gibi opak minerallerin sahtesi yapılır.Bu renk konusunu burada bitiriyorum ancak yazı devam edecek.

 1-) Uzun  dalga boylu olanlar.

 2-)  Orta dalga boylu olanlar.

 3-)  Kısa dalga boylu olanlar.

Burada listelenler “kısa”olana göredir. Bu şekilde olanlar piyasada yaygın değildir genelde uzun dalga boyunda olanlar bulunur.Kısa dalgalılar canlı üzerinde zararlı etkiye haizdir mutlaka özel gözlüğü kullanılmalıdır.(pahalı değil)

Bir hatırlatma daha yanında işaretli olanlar (*)  uranyum mineralleri dir, uranyum genelde sarı renk gösterir (sarı ya dikkat!)

MİNERAL.                                   RENK.                                 YAYGINLIK

Autunite                                    Sarı-yeşil.                                 Çok yaygın

Calcite.                              Kırmızı,pembe,sarı,

                                               nadiren mavi                                 Az yaygın

Flourite.                             Mavi-krem sarısı.                                  Yaygın

Gurmite(*).                                  Mor                                             Çok yaygın

Gypsum(alçı taşı).                     Yeşil.                                               Nadir

Halite(tuz).                                Kırmızı.                                             Nadir

Hydrozincite.                              Mavi.                                              Çok yaygın

Monazite.                             Zümrüt yeşili.                                            Nadir

Powellite.                            Sarı-yeşilimsi sarı.                                    Çok yaygın

Scoapolite.                      Parlak sarı-Nadire’n kırmızı.                           Yaygın

Scheelite.                               Mavimsi beyaz.                                        Çok yaygın

Spodumane.                                Kırmızı.                                                   Yaygın

Strontianite.                          Mavimsi-yeşilimsi.                                          Nadir

Sphalerite.                            Parlak portakal rengi.                                       Nadir

Uranophane(*).                         Sarı-yeşil.                                                 Çok yaygın

Willemite.                                       Yeşil.                                                      Yaygın

Zippeite(*).                                     Sarımsı.                                                Çok yaygın

Zircon.                                        Portakal rengi.                                              Yaygın    

Yanardağ veya mineral içeren sıcak sular dolaştıkları alanlarda ki kayaçları çözerek bin metre derinlikten yüzeye kadar olan alanlarda yeni oluşan bu mineralleri (altın ve diğerleri) depolamaktadır.Buna doğanın yaptığı bir tür “liç” diyebiliriz.

LİÇ: Siyanür ile kayaçlardaki madenlerin (altın,gümüş vs.) uzun bir sürede (genellikle üç hafta civarı ) çözülerek sıvı hale getirip bir havuza nakledilmesi ve orada çökertilerek altın veya maden elde edilmesi  işlemidir.Dünya üzerinde özellikle altının çok büyük kısmı bu yöntem ile elde edilir (% 80 üstü) bugüne kadar Siyanür nedeni ile ölen insan yoktur (bir kişi hariç o da siyanür kazanına düşerek ölmüştür ) elbette siyanür toksindir (zehirdir) ama bu madde (bileşik) zaten doğada da mevcuttur (yediğiniz bazı yiyecekler özellikle bademde)her getirinin bu şekilde bazı sakıncaları olmaktadır ancak dünya üzerinde yüzlerce zehirli maddeler (ilaç veya başka amaçla ) üretilmektedir bunlara karşı çıkılmayıp sadece değerli maden çıkarılmasında kullanılmasına karşı çıkılması aslında işin arkasında başka niyetler olduğunu ortaya açık seçik koyuyor.

Bu yazının yazıldığı sıralarda bu tip yataklardan pek çok ülkede altın çıkarıldığı,yazıda rakamlarla verilmektedir (yazıyı uzatmamak için koymadım zaten eski tarihli idi isteyen yazıdan okuyabilir)

Ülkeler: ABD,Şili,Dominik,Meksika,Filipinler,Yeni Zelanda,Papua Yeni Gine,Japonya,Endonezya vb.

Bu tip yataklarda altın üretimi ile birlikte gümüş de önemlidir.Bilindiği gibi bu iki soy metal doğada birlikte bulunma eğilimindedir(bunun sonucu olarak da bu iki soy metal bileşik yapamaz ama “alaşım” yaparak da birlikte bulunabilir.Ancak Unutmayalım altın sadece gümüş ile alaşım yapmaz diğer pek çok metalle de alaşım yapar.Ayrıca burada tekrarlayayım altın soy metaldir ve doğada bileşik (mineral ) yapmaz anlayışıda yanlıştır.Altın “tellür elementi ile “ tellüridler denen mineralleri yapar ancak burada sorun tellür elementininde yer kabuğunda bulunma oranının çok düşük olmasıdır bu nedenle bunların ortak minerallerine (işin içine gümüş de girer) çok nadir rastlanır Türkiye bu açıdan incelenmemiştir )

Epitermal altın yataklarının en büyük sorunu düşük tenörlü olmasıdır (bugün için bu olumsuzluk geçerli değil !)Ayrıca “saçılımlı” olarak bulunması da olumsuzdur ancak genellikle yüzeye yakın olması işletme masraflarını düşürür.

Yanardağ kökenli olan  suların büyük kısmı yağmur kaynaklıdır.Isınan ve yükselen (yerin altına inildikçe ısı yükselir) sular gözenekli kayaçlar içinde ince damarlar halinde cevherleşmrktedir. 

Sıcak suların yeryüzüne ulaştığı yerlerde ise “sıcak çamur gölleri,gayzer,Ilıca ve kaplıca ile ‘fumeralller ‘ şeklinde bulunmaktadır.

FUMERALLER: Yanardağın civarında oluşur genellikle kırıklarda oluşur buradaki sıcaklık ise çok yüksektir genellikle kükürt oluşumu ile ilgili olur.

Gelelim işin bizim açısından en önemli kısmına.Bu tip yatakları nasıl bulacağız?Hangi ayırt edici özellikleri bulunur?Bu tip sorulara cevap bulmaya çalışalım.

Bu yataklar “Alterasyon “ sonucu oluşur.

ALTERASYON: Sıcak sulu çözeltiler bulunduğu yerin yan kayaçlarında yaptığı kimyasal değişiklik sonucu ortaya yeni mineral oluşma işlemine bu ad verilir.

Eğer araştırma yaptığımız sahada “Alterasyon “ belirtileri varsa altın bulma olasılığı artar.Alterasyon varlığı ise,killi ve silisli zorlar olarak kendini belli eder.

Bu ayrımın sebebi ise ; çözeltisi sular yüzeye doğru yaklaştıkça üzerinde oluşan basınç azalır ve soğumaya başlar.İşte bu nedenle o alışıldık zon lara ayrılma meydana gelir.

Alterasyon süreci sadece bizim aradığımız değerli madenleri değil daha geniş olarak olmak üzere çevresindeki büyük kütleleri de etkilediği için tespiti nispeten kolay olur.

Bu tip yatakların bir diğer özelliği de bu yatakların cevher oluşturan sürecin derinliğine bağlı olarak gösterdiği farklılıklardır.

Bu nedenlerle hem yüksek tenörlü damarlar hem de “stockwork” denilen yataklar (bu yataklar çok ince damarlı ve birbiri ile irtibatlı çok kırıklı kayaçların cevherli çözeltilerin buraları doldurması sonucu oluşur,bu tip yataklarda tenör düşüktür)Ayrıca “ornatma “sonucu saçılım yatakları da bulunur.

ORNATMA: İngilizcede “Ranplasman “ denir ayrıca Türkçeye “yerine koyma” da denir.

Daha önce oluşmuş (eski) mineralin veya mineralllerin üzerinde kimyasal olarak farklı başka bir mineralin eş zamanlı olarak büyümesine denir.Ornatma sırasında bazı özel durumlar hariç kayaçda hacimce büyük değişiklik olmaz.

Ornatma başka bir çok özelliğe sahiptir bu nedenle bu yazının sonuna ilgili yazı linki koyacağım.

Fakat bazı önemli özellikleri sıralayalım;

Sülfitler,arsenik,tellüritler ve sülfat tuzları herhangi bir kayaçda ki cevher mineralleri ile GANG minerallerinin yerini alabilir fakat sülfitler,arsenit,tellürit ve sülfat tuzlarının yerini asla almaz.

GANG minerali: Bir maden yatağında asıl işletilen mineral olmayan minerallerdir mesela altın ocağındaki kuvarslara GANG minerali denir.

Oksitler (bunlar mineral çeşidi grubudur mesela yakutlar oksit grubu içindedir.) ise bütün kayaç ve GANG mineralinin yerini alabilir.

Psödomorf  (yalancı şekilli mineralller) da bir göstergedir zira daha önce oluşmuş bir mineralden geriye kalmış boşluğa sülfatlar tarafından “psödomorf”a uğratılmış olabilir bu ise kanıt niteliğindedir.

SÜLFİT: Kükürt asidini oluşturan ” anyon “ bir köktür(SO3  -2) olarak gösterilir yani eksi iki lidir.

ANYON ve KATYON: Bir atomun kararlı hale gelebilmek için elektron almasına anyon (iyon) denir tersi olursa ise Katyon denir.

SÜLFÜR: kükürt içeren bir bileşik (mineral) iki yükseltgenme seviyesinde ise bu adı alır.

SÜLFİT: Eğer “SO3  - “ ise Türkçeye sülfit diye çevrilir.Bu terimler sık sık yanlış anlaşılmalara neden olacak derecede yanlış çeviriler yapmak mümkündür.SÜLFİR deyimi ise “S2” iyonunun adıdır.

Kristallerin yeni kurtcuk yapılarla (Vermiküler yapı) büyümüş olması

Yan kayaçlarda ornatmaya uğramamış bazı minerallerin adacıklar halinde bulunuyor olması da göstergedir.

Belirli yönlenmeye sahip taneciklerde göstergedir

Bir mineralin diğer minerallere göre ölçülerinde çok farklılık olması

Bir yatak içinde bir bileşenin gittikçe artan ve zenginleşen değerde bulunması da göstergedir

İki defa ornatmaya uğramış mineraller olması 

Birbirini kesen çatlaklarda kayma olmaması 

Çatlakların kesim noktalarında bir kayma olmaması

Eksolusyonlar olması birer göstergedir.

EKSOLUSYON: Türkçeye “kusma “ olarak çevrilebilir.İki ayrı element yüksek sıcaklıkta (yüksek sıcaklık iyon çapları yakın elementlerin birbirinin yerini almasını sağlar) birbirinin yerine geçebiliyorken sıcaklığın düşmesi ile birlikte iki ayrı faza ayrılır ve bu fazların biri diğerine göre birinci veya ikinci elementi zenginleştirir böylece önceden homojen olan mineral sonradan bu şekilde farklılaşır bu olaya da eksolusyon denir.Kusma diye çevrilmesinin nedeni ise ; sıcaklık farkı kalktığı zaman mineralin bünyesine giren elementler bünyeden atılırlar ve uygun zaman olursa bunlar o mineral içinde ayrı bir katı mineral oluştururlar.Mesela K - veya Na - lı feldispatlarda bu durum gözlenebilir.

https://drive.google.com/file/d/1GXEh-kzigmmBC-YOZEOYi9FXER27gLhQ/view?usp=drivesdk

Önce epitermal nedir ona bakalım.Hidrotermal evre sıcaklığa bağlı olarak çeşitli evrelerden oluşur İşte bu evrelerden biri de “epitermal evre”dir.Bu evrede sıcaklık 200-50 derece sıcaklıkta olur ve minerallerde bu sıcaklık aralığında oluşur.

Örnek olarak,mezotermal evre ise ~300-200 derece 

                      Katotermal  evre ise ~ 500-3000 derece .

Hidrotermal (doğal sıcak su - olarak düşünelim) yataklarda gerek sıcaklık gerekse suyun (sıvı veya su çeşitli özelliklere sahip olur,asitlik veya bazik yapıda olması gibi) etkisi ile yeni mineraller oluşur (eski mineralller yenilerine dönüşebilir) Bu oluşum genellikle bu yatağın çevresinde daha önce oluşmuş “kırık,çatlak,yarıklar” ın cevherli su ile dolması ile oluşurlar. Bu yatakta bulunduğu yerin özelliğine bağlı olarak maden damarları (merceksel yapıda veya düzlemsel yapıda vb.) oluşurlar. Eğer bu kayaçlar sık rastlanan granit gibi kayaçlarda oluşursa daha “düzgün yüzeyli” ,eğer şist lerde oluşmuşsa dar ve birbiri ile ilişkili zon larda şayet kireçtaşlarında oluşursa aşırı düzensiz olarak oluşurlar.

1980 li yıllarda “Pasifik Kuşağı Epitermal altın yatakları “ keşfedilmiştir.

Türkiye de MTA nın kurulması ile birlikte bu kurumca ve özel kişi veya kurumlarca kıymetli madenler özellikle altın araması yapılmış fakat özellikle tarihsel nedenlerle  bu araştırmalar “plaser yataklar”da olmuştur.

Plaser yatak: özellikle nehirlerin sürükleyip biriktirdiği yataklardır.

Altta linkini verdiğim yazıda bu araştırmaların 1945-1958-1960-1970-1980-1987-1989 yıllarında çeşitli bilim insanlarımız çeşitli yörelerde araştırma yapıldığı ancak altın oluşum izleri bulunmasına karşın belirlenmiş (gerek tenor gerekse rezerv ve)  bir altın yatağı bulunamamıştır.

Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra işletilen ilk altın işletmesi “Bergama “da kurulan tesistir.(Osmanlı,Selçuklu,Bizans,Roma,Lidya vb.çeşitli tarihsel devletler döneminde Anadolu’da altın işletmeciliği yapıldığı çok iyi bilinmektedir)

Bu tesisi yabancı ortaklı bir yerli şirket kurmuştur.Fakat çok çeşitli nedenlerle uzun süre üretime geçememiştir.Özellikle Almanya’nın karmaşık faaliyetleri ile “çevreciler” harekete geçirilip desteklenerek üretime engel olunmuştur Almanya dünya altın pazarına hakim ülkelerdendir ve Türkiye ise Hindistan ile birlikte en büyük altın alıcısı ülkelerdir.Türkiye satın aldığı altınları bünyesinde çok miktarda olan kuyumcular ile işleyerek tekrar dünyaya takı olarak satmakta ve gelir elde etmektedir.Şayet kendi altınını kendi çıkarırsa bu durum da Almanya’nın aleyhine olacaktır. Bergama da üretim ilk defa 1991 de başlamış sonra tekrar durdurulmuş en son olarak bu tesislere el konulmuştur.Fakat günümüz itibari ile Türkiye hızla altın üreten ülke konumuna gelmektedir pek çok yerde altın yatakları bulunup pek çok işletme açılmış ve açılmaya devam etmektedir.

Son iki senedir yaşanan “korona krizi” nedeni ile üretimde duraklama olmuşsada yaklaşık 40 ton altın üreten 18 adet tesis kurulu durumdadır kısa sürede yıllık 50 tona ulaşacağı ön görülmekte olup yeteri kadar yatırım yapılırsa yıllık 100 ton altın üretimi gerçekleşebilir.Türkiye’nin tespit edilen altın rezervi 6.500 tondur.Bu tahmini rezervdir dahada artması mümkündür.

                                                       Dünya üzerinde bahsettiğimiz altın yatakları ile ilgili oluşumlara ilk defa Papua Yeni Gine ye bağlı Lihar adasında bulunmuştur.Bu durum ilgililerince altın aramada devrim olarak değerlendirilmiştir.Bu Pasifik Kuşağı dünyadaki yanardağların %80 den fazlasını içerdiği için ayrıca “Ateş Kuşağı” da denir.

Tarihsel olarak bakıldığında; Orta ve Güney Amerika’nın Avrupalılar tarafından fethi altın ile doğrudan bağlantılıdır (elbette diğer doğal kaynaklarda ) Daha sonra ise Kuzey Amerika ki Kaliforniya ve Alaska ya “altına hücum” başlatılmış bütün bu yerlerdeki altınlar ise konumuz ile ilgili yani “epitermal altın yataklar” ile ilgili olduğu değerlendirilmiştir (bu tarz olmayan yataklarda elbette mevcuttur)

Bu tip altın yataklarının en büyük sorunu bulunduğu zamanda dünyadaki diğer yataklara göre tenörünün düşük olması ilk başlarda sorun yaratmıştır ancak gerek Siyanür ile en küçük tenörlü altının elde edilebilmesi gerekse (o dönemlerde tonda 12 gram rantabl kabul ediliyordu ancak günümüzde eğer rezerv yüksekse tonda 1-2 gram dahi çıkarılabilir kabul ediliyor.Bu durumun en önemli sebepleri içinde; altın fiyatlarının çok yükselmesi ve aktif kömür ve diğer metotlarının bulunması olduğu söylenebilir.

https://drive.google.com/file/d/1e1Ctj3i14D4BUOHc57gPYMkK57MZEKSv/view?usp=drivesdk

değerli arkadaşlar; hepimiz genelde mineral arıyoruz, mineraller tesadüfen oluşmaz. Her  mineralin bir oluşum sıcaklığı ve basıncı vardır tabi o minerali oluşturacak elementler için özeldir.

Su (buz halinde iken zira mineraller hep kristalli yapıdadır)  bile bir mineraldir neticede hidrojen ve oksijenin birleşimi ile oluşur. Sadece bu iki elementin bir ortamda olması suyu oluşturmaz belli miktarda enerji (elektrik gibi) verilmesi gerekir bazı mineraller sadece enerji  (ısı,elektrik vs) vererek oluşturulamaz ek olarak basınç gerekir. Bilhassa elmas gibi Yakut gibi daha değerli ve sertliği yüksek taşlar çok yüksek sıcaklık ve basınç ile oluşabilir. Mesela Elmas 1200 derece civarında  civarında sıcaklık ve 120 kilometre derinliğin karşılığı olan basınç gerektirir ( yerin altına inildikçe ağırlık nedeni ile basınç artar, bilim insanları her derinlikte basıncın ne olacağını hesaplamışlar ve ellerinde çizelgeler var. Aşağıya  indikçe sadece basınç artmaz sıcaklıkta artar.) işte bu nedenle burada bir liste yayınlıyorum. Bunun  faydası olabilir, bu  listede hangi derinlik  hangi sıcaklığa karşılık gelir ve jeolojide bu evreye ne isim verilir onu gösteriyor. Bu tür yazıları okurken faydalı olur. Liste yüksek sıcaklıktan düşüğe doğrudur.

EKLOJİT EVRESİ: Sıcaklığı 1100-1200 derece (magmanın sıcaklığıdır, gerçi her mağma ayni sıcaklık ve yoğunlukta olmaz içindeki element yoğunluğu ile ilgilidir. Mesela silis ağırlıklı veya magnezyum ağırlıklı olabilir,volkanlar için  derinlik 70 km den fazla olamaz normal olarak 15-20  km dir. Genelde volkanlar bu derinlikten beslenir,ama derinlik değişebilir bu da o bölgenin yapısı ile ilgilidir. (yer kabuğu bazı yerlerde çok kalındır  en ince yani derinliği az olan yerler okyanus tabanlarıdır)

ERKEN KRİSTALİZASYON EVRESİ:  sıcaklık 1100 derece civarıdır, derinlik 50 km 

ANA KRİSTALİZASYON EVRESİ: sıcaklık 900-600 derece arası derinlik ise 20-30 km arası, en önemli evre budur en çok aradığımız mineraller bu evrede oluşur.

PEGMATİK EVRESİ: sıcaklık 600-500 derece arası,derinlik ise 20 km . Bu evre de çok önemlidir yine aradığımız pek çok mineral bu evrede oluşur.

PNÖMATİK EVRE:  Sıcaklık 500-400 derece arası derinlik ise 15 km civarı

KATATERMAL EVRE: Bu evreden itibaren jeotermal denilen kısma geldik.aslında bu evreyi tek olarak kabul edenlerde vardır ancak bu evrelerin ciddi sıcaklık farklılıkları vardır. Hidrotermal yataklarda denilen yerlerdir ve bu bakımından ülkemiz çok zengindir (Ege bölgesinde Denizli’den Aydın’a doğru onlarca kuyu açılmış ve açılmaya devam ediyor ayrıca Çanakkale,İzmir gibi birçok yerde kuyular açılmış çoğunlukla evleri ısıtmak için kullanılıyor ama elektrik üreten de var.)

Bu evrede sıcaklık 400 derece civarıdır.derinlik ise 13 km .

MEZOTERMAL EVRE:  bu evrede sıcaklık 300-200 derece arazidir.derinlik 10 km .

EPİTERMAL EVRE: Sıcaklık 200-100 derece arası derinlik ise 6-2 km arası.

TELETERMAL EVRE: Bu evrede sıcaklık 100 derece ve altı seviyesindedir, derinlik ise 2-0 (yüzey)  km arasıdır.

Son dört evre de bilhassa yüksek ve çok yüksek sıcaklık (yani  mezotermal ve katatermal evresi) altın gibi popüler elementlerin bulunduğu evredir. Bu  çizelgeden yeteri kadar faydalanabilmek için benim daha önceden yayınladığım hangi evrede hangi mineral oluştuğunu yazan yazımı okumalı veya bu evrelerde neler oluştuğunu internet ten araştırmalısınız, mineraloji de en önemli konulardan biri de mineral oluşum sırasıdır. Özetle söylersek;  ilk oluşanlar magnezyum mineralleri  magnezyum ve demir içeren Olivin cinsi minerallerdir en son oluşan ise kuvars (ve kalsit)  mineralleridir.  Ancak  bir şeye dikkat etmek lazım her şey görüldüğü kadar basit değildir işi karmaşıklaştıran ise pek çok öge vardır. Kuvars bilim insanlarınca  “ARSIZ MİNERAL” diye isimlendirir çünkü bu mineral çeşitli jeolojik ortamlarda oluşabilir ayrıca kayaç çeşitlerini hatırlarsak (magmatik, sedimentary,metamorphic) her çeşidin kendi mineral oluşum şekli vardır örnekleyelim; mermer bilindiği gibi metamorfik bir kayaçtır bu demektir ki sadece metamorfik ortamda oluşabilir magmatik ortamda oluşmaz, yine diyelim turmalin sadece magmatik ortamda oluşabilir ama sedimanter ortamda var olan turmalin bozularak başka minerallere dönüşür veya elmas magmatik ortamda yerin çok derinliklerinde (120 km hatta “dip elması “ denilenleri 250 km ötesinde oluşur yine garnet çeşitlerinden olan Pirop çok dipte(90 km) hatta daha derinde oluşan ama çok ender rastlanan garnet çeşitleri vardır (knorringite garneti gibi) işi karmaşıklaştıran şeylerden birini yazayım; siyah turmalin (şörl)  tek bir fazda oluşmaz en az üç fazda oluşur her birinin oluşum sıcaklığı farklıdır hatta turmalinin görünüşü de farklıdır işte bu gibi bilgilerden faydalanarak araştırılan bölgede ki minerallerin hangi sıcaklık ve basınçta oluştuğu anlaşılabilir.bütün arkadaşlara aramalarında başarılar dilerim.

Değerli arkadaşlar,önemli değerli taşlar  (mineraller)  ın  manyetik ÖZELLİKLERİ ile ilgili yazı ya üçüncü bölüm ile devam ediyoruz.

DEĞERLİ TAŞ                                  MANYETİK ETKİSİ                        ÖLÇÜM

Hauyne                                              Zayıf                                             Bilgi yok

Hematite(siyah)                                  Sürükler,kapar                           2604-6859

Hemetine(imitasyon hematite)           Kapar                                         >86.000

Hemimorphite(mavi).                          Yok                                            <0(dia)

Howlite                                                Yok                                            <0(dia)

İdocrase/vesuvianite(yeşil)                  Güçlü                                         217-233

İolite                                                      Ilımlı,güçlü                                105-200

İron(element)                                         Kapılır                                       Ferro

JADEİTE JADE

Yeşil jade                                                Zayıf,ılımlı                                 65-104

Portakal jade                                           Zayıf                                          <20

Kırmızı jade                                              Zayıf,ılımlı                                 40-122

Mor  jade                                                   Zayıf,ılımlı                                 22-130

Beyaz,sarı jade                                          Yok,Zayıf                                  <0-48

Siyah jade                                                    Kapılır                                     2070

Jeremejevite                                                Yok                                          <0(dia)

Jet                                                                 Yok                                         <0(dia)

Kornerupine(mavi)                                        Zayıf                                        <20

“           “  (k.rengi,yeşil).                                Ilımlı,güçlü                                100-282

Kyanite(mavi)                                                Yok,Zayıf                                   <0-<20

“      “  (mavi yeşil)                                          Yok,Zayıf                                  <0-<30

“      “  (yeşil)                                                   Zayıf                                          61

“      “  (portakal)                                             Ilımlı                                           95

Lapis lazuli                                                     Yok                                            <0(dia)

Lazulite(yarı şeffaf)                                         Zayıf,güçlü                               Bilgi yok

Libya çöl camı                                                 Yok                                          <0(dia)

Magnesite                                                       Sürüklenir                                 985

Malachite                                                         Sürüklenir                                 477

Maw sit sit(nefrit benzeri taş)                           Ilımlı,güçlü                               139-230

Moissanite(insan yapısı,açık renkler)               Yok                                           <0(dia)

Moldavite(nature cam)                                       Zayıf                                        69

Muscovita mika                                                   Yok                                         <0(dia)

Lepidolite mika                                                     Yok.                                        <0(dia)

Fuchsite(kromlu,yeşil)                                          Zayıf                                       <20-69

Orpiment (sarı)                                                     Yok                                         <0(dia)

OBSİDİAN GRUBU

mahogany Obsidian                                              Kapılır                                    1953

Opak          “         “                                                 Sürüklenir                           304-750

Yarı şeffaf   “         “                                                  Güçlü                                     247

“       “  renksiz “     “                                                  Zayıf                                      22

OPAL GRUBU

Değerli opal                                                              Yok                                    <0(dia)

Yaygın opal                                                                Yok                                  <0(dia)

Ateş opali                                                                   Yok                                 <0(dia)

Ateş opali(Brezilya,Oregan).                                       Zayıf                             <20-39

Yeşil opal                                                                     Zayıf                               <20

Yeşilimsi sarı opal                                                        Zayıf.                             <0-26

Boulder ve matriks opal                                               Güçlü,Sürüklenir           Bilgi yok

Parisite                                                                          Sürüklenir                      345

Pearl(inci)                                                                       Yok.                           <0 (dia)

Plastik                                                                             Yok                            <0(dia)

Platin(element)                                                                 Güçlü                   Bilgi yok

Prehnite(yeşil)                                                            Zayıf,ılımlı.                   26-122

Pyrite                                                                             Zayıf                           43

Pyroxmangite                                                                Kapılır                     Bilgi yok

Pyrrhotite                                                                       Kapılır                         Ferro    

KUVARS GRUBU

Ametist                                                                            Yok                        <0(dia)

Sitrin                                                                                  Yok.                     <0(dia)

Madeire sitrin                                                               Zayıf                       <20-26

Kaya kristali(renksiz)                                                         Yok                     <0(dia)

Dumanlı                                                                              Yok                     <0(dia)

İnklizyonlu kuvars(rutilli).                                                     Yok                     <0(dia)

Turmalinli kuvars                                                              Zayıf                       43-56

Yeşil kuvars(inklizyonlu).                                                   Zayıf                          56

Parasına kuvars(mavi turmalinli)                                       Zayıf                          56

Rose kuvars                                                                         Yok                     <0(dia)

Sunset kuvars                                                                       Yok                    <0(dia)

Kaplan gözü kuvars                                                         Yok,Kapılır        <0-3889

Şahin gözü kuvars                                                              Zayıf                     <20

KALSEDON GRUBU

Yaygın agat ve jasper                                                            Yok                <0(dia)

Kırmızı jasper                                                                  Zayıf,Kapılır        19-8836

Mahogany jasper                                                                  Güçlü                 217

Bloodstone                                                                         Zayıf,güçlü         26-521

Carnnelian                                                                               Yok.             <0(dia)

Krizoprase (nikel).                                                                Yok,güçlü.      <0-224

Gemsilica                                                                              Yok,ılımlı      <0-82

Mavi kalsedon                                                                           Yok           <0(dia)

Mor kalsedon                                                                             Yok.          <0(dia)

Ateş agat                                                                                Kapılır             3975

Kromlu kalsedon                                                                  Yok,Zayıf          <20

Myrickite(cinnabar içerikli)                                                       Güçlü            Değişken

Oniks                                                                                          Yok.           <0(dia)

Pretersite                                                                               Yok,güçlü       <0-305

Aventurine taşı (yeşil)                                                             Yok,Zayıf      <0-27

Değerli arkadaşlar,aynı isimli konuya devam ediyoruz. Burada küçük bir ekleme yapayım bu listeler alfabetik tir görüleceği üzere bazen gruplar halinde bilgi verildi bu nedenle alfabetik sıra da değişiklikler olması doğaldır ikincisi çok az mineral (değerli taş yazılmadı buna sebeb bilinmemeleri ve bilgi de eksikliktir.) 

DEĞERLİ TAŞ                             MANYETİK ETKİ                       ÖLÇÜM

Epidote                                        Sürüklenir                                   491

Euclase                                        Yok                                             0<(dia)

Feldispat grubu

Andesine(sarı,kırmızı,k.rengi)      Zayıf                                           <20

“     “       (Kırmızı,yeşil)                 Zayıf                                          <20

Bytownite                                     Zayıf                                           35

Labrodorite(sunstone)                  Zayıf                                           <29

Oregon sunstone                          Zayıf                                           <29

Specktral labrodorite                     Yok                                             <0(dia)

“      “        “    “(Demir inklizyonlu) Zayıf,kapılır                                 <20-1779

Sarı        “      “                               Zayıf                                            <26

Mikrocline feldispat

Afrika sunstone                              Yok                                               <0(dia)

Oligoclase(açık yeşil)                      Yok                                              <0(dia)

Orthoclase feldispat                        Yok                                               <0(dia)

Moonstone                                       Yok                                              <0(dia)

Sarı orthoclase                                 Zayıf,ılımlı                                   65-104

Sanidine                                            Ilımlı                                            Bilgi yok

Florite(her renk)                                 Yok                                              <0(dia)

Forserite(peridot)                               Sürüklenir                                    417-590

Renksiz                                               Zayıf                                            52

K.rengi forterite                                  Kapılır                                          1435

Sentetik forsterite                               Zayıf                                             <20

Gadolinite (opak)                                Kapılır                                          8.780

Garnet grubu

Almandine                                            Kapılır                                         1.926-3.094

Demontaide                                          Kapılır                                          2.253-2.752

Andradite garnet(k.rengi)

ve topazilite garnet                                Kapılır                                          2.559-2.907

Melanite (siyah)                                      Kapılır                                          1.866

Yanar döner

Andradite garnet                                     Kapılır                                            2.930

Hessonite(grossular)

(Açık,koyu,sarı,portakal)                         Ilımlı,güçlü                                     91-345

Hydrogrossular garnet

(Yeşil,pembe,kırmızı)                              Zayıf,güçlü                                      20-309

Mali garnet                                               Sürüklenir                                      234-1.099

Grossular(yeşil)

Tsovorite dahil                                           Zayıf,güçlü                                     20-309

Roselite(pembe)                                        Güçlü                                              147

Renksiz grossular                                       Zayıf,ılılmlı                                     15-127

Pyrope garnet (standart)                              Kapar                                        1165-1971

Rhodolite                                                      Kapar.                                       1007-1890

Malaya garnet                                              Kapar                                        1127-2689

Pastel pyrope                                  Sürüklenir,kapar                                     618-1236

Krom pyrope                                    Sürüklenir,kapar                                     454-999

Renk değiştiren

Pyrope                                                           Kapar                                     1445-2326

Spessaratine garnet.                                     Kapar                                    4301-4798

Renk değiştiren

Spessaratine garnet                                      Kapar                                    2435-4179

Malaya garnet                                                Kapar                                    2734-3325

Uvavorite garnet.                                        Sürüklenir                                 909-998

Sentetik garnet                                              

GGG (her renk).                                           Kapar                                     6219-7404

SGG (sarı)                                                     Güçlü.                                     291

YAG (sarı)                                                    Yok,Zayıf                                 <0-35

YAG (yeşil)                                                    Yok,güçlü                                <0-339

YAĞ (pembe)                                            Güçlü,Sürüklenir          356-391(nadiren                                    

                                                                                                                   5433)

YAG(menekşe)                                          Zayıf,ılımlı                                   30-126

Gaspeite                                                          Güçlü                                     859

Glass

İnsan yapısı                                                      Yok                                        <0(dia)

Mavi cam                                                     Yok,Zayıf                                    <0-61

Altınrengi cam                                            Ilımlı,güçlü                                   135-221

Cam garnet doublet                 Cam tarafı Yok,diğeri güçlü                       <0-794(942)

Gold(saf

Değerli arkadaşlar,önemli olduğunu düşündüğüm “değerli taşların (mineraller in )  manyetik özelliklerini gösterir listeyi yayınlıyorum.  Bilindiği gibi bir mineralin önemli fiziksel özelliklerinden biri de manyetizmaya karşı duyarlılığıdır.  Aslında konu çok karışık eğer bazı  ön bilgiler verilmez  ise hiç anlaşılmayabilir. Çizelgede ki bazı  terimleri açıklamak açısından kısa özet bilgi sunuyorum. Daha önce  “manyetizma ile ilgili ” geniş bir yazı yazmıştım dileyen oraya bakabilir.

Öncelikle anlaşılması gereken,her madde manyetik alana bir  şekilde karşılık verir bu tepkiye göre sınıflandırmalar yapılmıştır. Bir mineral demir  gibi tepki gösteriyorsa buna  “ferromanyetizma” denir burada ki ferro kelimesi demir  anlamını taşır. Yani bu herkesin bildiği mıknatıstır diyebiliriz. Bunun biraz farklı biçimi  “magnetit”  mineralinde görüldüğü gibi  “doğal mıknatıs”  olanıdır,  bilim insanları önce bu iki olguyu bir diye düşünmüşlerdi Fakat daha sonra  “ferromanyetizma” adı verilen bir çeşidin olduğu tespit edildi.

Listede geçen “diamanyetizma” yı hiç karıştırmadan kısaca manyetik olmayan diye düşünebiliriz  (aslında durum böyle değil ama bu konuya girersek işin hacmi büyür)

Fakat konuyu bir şekilde duymuş olanlar için; diamanyetizma normal manyetizmanın tam tersi olan bir kuvvettir hemen hemen bütün maddeler bu özelliğe sahiptir (mesela kuvars bu özelliğe sahiptir ve yüksek değerde kabul edilir ama bildiğimiz su daha güçlü diamanyetizma ya sahiptir hatta bu özellikten faydalanılarak bazı  denizaltılara uygulanarak su içinde sessiz olarak ilerleme sağlanmıştır ancak bu kuvvetin çok yükseltilmesi gerekir daha da ötesi bizmut minerali çok yüksek  ”  diamanyetik”   özelliğe haizdir ve çok düşük sıcaklıklarda daha da arttığı bilindiği için böyle bir cihaz yapılarak bir kurbağa rahatlıkla boşlukta kalabilmiştir, burada  keselim .

Listede ki “manyetizma etkisi”  denen bölümde geçenleri  ;

 1-)Yok (yok denecek kadar az anlamındadır) 

2-) zayıf  

3-)  ılımlı  (yani karşılığı sayısal değerlere bakarak fikir edinin

4-)  sürükler (kuvvet direk kapacak güçlü değil ama öncekilerden güçlü

5-) Güçlü ( sürüklemekten daha başarılı) 

6-)  kapar  (mineral parçasını havada kapacak kadar güçlüdür.

Not:  Bu listeyi herhangi bir minerali tanımada kullanacağız ancak bunun için elimizde mutlaka bir mıknatıs olması gerekir.Ölçüm miktarı nı biz ölçemeyiz (elimizde cihaz olmaz ise )mukayese ile bu bilgiyi kullanalım.

DEĞERLİ TAŞ                                ETKİ                                           ÖLÇÜM

Actinolite grubu

Nefrit(siyah renkli)                       Güçlü çekim                                 321-577

Nefrit(yeşil)                                   Ilımlı çekim                                  91-343

Nefrit(beyaz,sarı)                           Yok                                             <0(diamanyetik)

Afganite(mavi)                                Yok                                             <0(diamanyetik)

Amber(her renk)                              Yok                                            <0(diamanyetik)

Andalusite(k.rengi,yeşil).                  Yok-zayıf                                     <0-26

Andalusite(koyu yeşil)                      Ilımlı                                              100

Apatite(mavi,yeşil)                            Yok-nafiren zayıf                         <0(diamanyetik)

Apatite(krom yeşili)                           Yok                                              <0(diamanyetik)

Apatite(sarı,sarımsı k.rengi)              Zayıf-güçlü                                  <20->120

Apatite(mor renkli)                              Yok-zayıf                                     <0-20

Axinite(kırmızı,mavimsi k.rengi)           Sürükler                                     603-654

Axinite(sarı renk)                                   Sürükler                                    345-378

Axinite(opak siyah)                                Sürükler                                    998

Axinite (nerdeyse renksiz)                      Zayıf                                          17

Azurite(opak)                                           Güçlü.                                      382

Barite(açık k.rengi,mavi)                           Yok                                          <0(dia)

Bastnasite(açık ve koyu renk)                 Sürükler,kapar                          654-898

Benitoite                                                     Yok                                         <0(dia)

Beryl grubu

Aqumarine                                                 Zayıf,ılıman                             20-100

Altın renk,sarı renk                                     Yok,zayıf                                  <0-48

Helidor                                                         Yok                                         <0(dia)

Morganite                                                     Yok                                         <0(dia)

Mavi beril(maxixe)                                         Yok                                         <0(dia)

Red beryl                                                       Güçlü                                      117

Pembe beryl                                                    Zayıf                                      <20

Yeşil beryl                                                         Yok,Zayıf                              <20

Zümrüt                                                              Yok,ılımlı                              <0-87

Sentetik Zümrüt                                                 Zayıf,ılımlı                            26-143

Sentetik red beryl                                               Ilımlı,güçlü                             120

Sentetik aqumarina                                             Ilımlı                                     109

Bizmut                                                                  Yok                                      <0(dia)

Bustanite(yarı saydam)                                       Kapar                                   2.995

Calcite(yaygın olan)                                              Yok                                      <0(dia)

Calcite(pembe,kobaltlı)                                         Zayıf                                   22-26

Cassiterite.                                                            Yok                                     <0(dia)

Celestite(mavi renk)                                               Yok                                     <0(dia)

Choaite                                                                   Zayıf                                   55-69

Chondrodite                                                             Yok                                     <0(dia)

Chrysoberyl                                                            Zayıf,ılımlı                           20-127

Alexandrite                                                              Zayıf                                     43

Sentetik alexandrite                                                  Yok                                     <0(dia)

Chrysocolla                                                            Ilımlı,güçlü                         104-239

Clinozoiste                                                                 Sürükler                            373

Cobaltite                                                                   Güçlü                               Bilgi yok

Copper(saf)                                                               Yok                                  <0(dia)

Copper(saf değil)                                                      Güçlü                          Bilgi yok

Corundum grubu

Blackstar safir                                                        Zayıf,ılımlı                        20-143

K.rengi safir                                                            Ilımlı                                 130

Mavi safir (Demir zengin)                                       Zayıf,ılımlı                         22-82

Mavi safir (Demir fakir)                                            Yok,Zayıf                         <0-65

Yeşil,sarı,portakal renkli                                           Zayıf,ılımlı                      <20-117

Padpordcha safir                                                      Zayıf,ılımlı                       <20-117

Mor,pembe safir                                                        Yok,Zayıf                        <0-56

Renksiz safir                                                                Yok                               <0(dia)

Yakut                                                                         Zayıf,bazen ılımlı           <20-48

                                                                                                          Bazen 78-113

Sentetik Yakut                                                            Yok,Zayıf                       <0-17

Sentetik safir (hepsi)                                                   Yok                               <0(dia)

Kübik zirkon(sentetik)                                                Yok,Zayıf                       <0-39

Pembe kübik zirkon                                                    Sürükler                       430-807

Kırmızı ve yeşil kübik Zr                                          Sürükler,kapar                1.237

Coprite(opak,yarışeffaf)                                             Zayıf                                74

Danburite(sarı)                                                           Yok                                <0(dia)

Diamond(Elmas,hepsi)                                               Yok                                <0(dia)

HTHP sentetik Elmas                                 Yok.kapar(metal inklizyonlu)     <0-ferro

CVD sentetik Elmas(renksiz)                                    Yok                             <0(dia)

Diaspore                                                                   Zayıf                           39-48

Diopside(blackstar)                                                   Kapar             8.925-9.960(ferro)

Kromdiopside                                                       Zayıf,güçlü                      56-296

Vanadyumlu diopside                                                 Zayıf                       <20-39

Mor,mavi diopside                                                     Yok                           <0(dia)

Dolamite                                                                   Yok                          <0(dia)

Dumartierite                                                           Zayıf                             <20

Enstatite(opak,siyah)                                       Sürüklenir,kapar              >1.298

Opak,k.rengi                                                     Sürüklenir,kapar           Bilgi yok

Krom enstatite                                                           Güçlü                     282

NOT:kalan mineralleri ikinci bölümde yayınlayacağım.

5-) SENTETİK VE TAKLİT TAŞLAR :

Önemli bir sorun olan sentetik ve taklit taşlarıdır. Taklitten kasıt, daha az değerli olan taşın daha değerliye benzetilerek yüksek fiyata satılması dır örnek topazın elmas diye satılması.

Sentetik taşlara gelirsek, bu taşları ayırt etmenin çeşitli yöntemleri mevcuttur ancak biz burada daha kolay olan manyetizmaya duyarlılık ile ayırt etmeyi esas olarak göreceğiz. Çoğu sentetik taş ya tamamen duyarsızdır ya da kuvvetlice diamanyetik tir  (bu etki normalinin tersi etki yaratır yani itme özelliği vardır)

Günümüzde en çok sentetik olarak rastlananlar şunlardır; cam, kübik zirkon(CZ), sentetik korund(safir ve yakut), sentetik spinel, sentetik opal  ve sentetik kuvars. Ayrıca sentetik zümrüt ve sentetik garnet lerde yapılıyor (YAG ve GGG)

Sentetik Alexsandra taşı, sentetik Akumarin, sentetik Kırmızı Beril nadir görülür.

KÜBİK ZİRKON TAKLİTLERİ:

Kübik zirkon(CZ)güzel görünüşlü ve parlak olduğu için başka doğal taşları taklit etmek için kullanılır (elmas gibi). Soluk renkli ve renksiz CZ ler manyetizmaya duyarsızdır yani etkilenmez ancak renkli olanlar içlerinde ki metaller nedeni ile manyetiktir. Pek çok CZ imal edilirken doğal olanlarında da olan Nadir Toprak Elementleri içerir ancak pembe renkli olan CZ  ler kullanılan yüksek düzeyde ki paramanyetik malzeme nedeni ile (Erbiyum ve NTE ler) resim 1,2,3 de ki üç renkli CZ taşı az miktarda manyetik özellik gösterir.

SENTETİK YAKUT:

Sentetik olan yakutlarda rengi veren kromdur.Fakat doğada ki ile bulunma oranı aynı değildir.Sentetiklerde krom oranı %2 gibi yüksek oranda olur oysa doğal yakutlarda bu oran %1 aşmaz.Bu durumda sentetikler yüzdürülerek manyetizma testi yapıldığında az miktarda manyetik çekim etkisi gösterir.Bu nedenle bu test ile doğal ile sentetik ayırt edilemez.Doğal yakutlarda az miktarda ki krom(CrO3)nedeni iie manyetizmaya tepki aslında içerdiği demir mineralleri nedeni iledir(%2 kadar FeO3)bu durumda manyetik testten ziyade “florosan”testi daha uygundur zira doğal yakutlar içerdiği demir nedeni ile UV ışığında sentetiğe göre daha az florasan etkisi görülür çünkü doğal olanında var olan demir bileşikleri florasan etkisini azaltır.

SENTETİK ZÜMRÜT:

Manyetik test ile doğal ile sentetik zümrütü ayırt edemeyiz. Doğal zümrüt içinde krom ve vanadyuma  ( vanadyum yeşil rengi verir)  ilaveten az miktarda demir içerir. Çoğu sentetik zümrüt ise krom ve vanadyum içerir ve içlerinde demirde bulunur sentetik zümrütler içlerinde ki krom ve vanadyum nedeni ile değil demir nedeni ile manyetizmaya tepki verir (zayıf veya güçlü)bu durumda doğal olanla örtüştüğü için ayırt edilemezler. Ancak diğer dört adet taklit sentetikler (cam, sentetik safirden olanlar, sentetik spinel ve sentetik kuvars) manyetik test ile kolaylıkla ayırt edilir. İnklüzyonların (kapanımların)  olmaması taşın doğal olmadığının bir göstergesi olduğu gibi aynı zamanda manyetik tepki vermemesi bu dört sentetiğin ayırt edilmesini sağlar.

Çoğu camdan yapılma sentetik taşlar ile sentetik spineller ve test edilen sentetik safirler manyetik değildir.

SENTETİK KUVARSLAR:

Kuvarsın her renkte üretimi yapılabilmektedir. Ayrıca bu taşlar ile doğal kuvarslar dışında ki değerli taşlar da taklit edilebilmektedir.Resim 4,5,6 da gösterilen tüm taşlar diyamanyetik tir. Sarımsı yeşil renkte olan taş doğal peridottan kolaylıkla manyetik test ile ayırt edilir. Zira doğal peridot sürüklenecektir diğerleri  ise tepki vermez.

Resimde ki soluk mavi renkli taş ise Akumarinden zayıf veya orta derecede manyetizmaya verdiği tepki nedeni ile kolayca ayırt edilir.Yine resimde ki koyu yeşil renkteki olan taş ise “verdelite”taşından yine mıknatıs ile sürüklenip sürüklenmediğine bakılarak karar verilir. Ayrıca doğada hiçbir zaman bu renkte kuvars bulunmaz.Ama ne yazık ki mıknatıs ile sentetik ametist ve sitrin doğal olandan ayırt edemeyiz.

SENTETİK SAFİR:

Sentetik safir ile doğal safir mıknatı ile anlaşılabilir.Bunun nedeni,doğal safirin demir ve titanyum içermesi sentetik olanın ise manyetik etki yaratacak kadar demir içermemesidir.

TURUNCU SARI VE YEŞİL SAFİRLER:

Turuncu,sarı ve yeşil doğal safirler yüzdürüldüklerinde (birinci bölümde anlatmıştım) mıknatısa tepki verirler sentetik olanlar ise asla tepki vermezler. Resimde gösterilen  turuncu renkli safir yalnızca doğal olanının manyetizmaya duyarlıdır.

SENTETİK VE İMİTASYON ALEXSANDRA TAŞLARI:

Doğal olan Alexsandra taşı renk ve renk değiştirebilme özelliğini az miktardaki krom ile olur.Doğal Alexsandralar içerdiği krom nedeni ile LWUV ışığında (UV ışığı çeşidi) kırmızı renk verir. Ayrıca az miktarda ki demir nedeni ile manyetiktir. Sentetik olan Alexandra taşları da krom ile renklendirilir ve UV ışığında kırmızı renk verir ancak manyetizmaya karşı tamamen duyarsızdır.Bu nedenle sahte Alexandra taşları terst için yüzdürüldüğünde mıknatıs tarafından çekilmez bilakis hafifce itilir buna sebep ise diyamanyetik olduğundandır.

SENTETİK SPİNELLER:

En kolay belirleneni  mavi spineldir. Mavi spinelde mavi  rengi veren demir (Fe2+) iken sentetik olanlarda mavi rengi veren ise kobalt tır. Bu nedenlede mavi renkli sentetik spineller manyetizmaya duyarsızdır.

Not:Doğal olarak kobalt ile renklenmiş spinellerde bu durum geçersizdir.

Sentetik spinellerde ki kobalt “spektrometre”ile saptanması zordur Doğal mavi renkli spinellerde de az miktarda kobalt bulunur ancak spinellere gri-mavi veya yeşil-mavi rengi veren demirdirve bu demirin yoğunluğu manyetik etki için yeterlidir.

TAKLİT TANZALİTE TAŞLARI:

Manyetizma ile doğal tanzalite ile taklitleri olan menekşe rengi YAG ve sentetik mavi renkli “forsterit”taşı ayırt edilebilir. Bu durumda düşük yoğunlukta vanadyum barındıran doğal tanzanite taşı manyetizmadan etkilenmez.Menekşe renginde ki YAG taşı ise bünyesinde bulunan az miktarda ki kobalt ve Neodimiyum nedeni ile renklendirildiğinden yüzdürülürken az miktarda manyetizmaya tepki gösterir. Bu sentetik taşlarda da mavi renk için krom kullanılır ancak (Cr4+)burada artı dört değerlikli kromun etkisi çok zayıftır.

CAM TAKLİTLERİ:

Cam, taklit mücevher taşı için çok uygun malzemedir, kolaylıkla biçim verilebilir, kırılma indisi yükseltilebilir ayrıca sertliği artırabilinir ve renk için (veya parlaklık için ) kaplanabilir. Bu nedenle de en çok imitasyon camdan yapılır ancak çok az camdan yapılan sahte taşlar demir ve diğer manyetik metalleri içerir.Bu nedenle camdan yapılan mavi renkli taşlar manyetizmaya duyarsızdır .  Başka bir örnek taklit olan “peridot”taşı mıknatıs ile sürüklenmez oysa gerçeği içerdiği demir nedeni ile mıknatısta sürüklenir. Bu mavi renk demir ile değil vanadyum ile yapılmıştır. Başka bir örnek ise yeşil tsavorite garnetidir. Camla bu taşın kırıma indisi ( yükseltilebilir)  yapılabilir rengide taklit edilebilir ancak sadece doğal olanı mıknatısa tepki verir. Bazen tsavorite taşı için sentetik korund kullanıldığı olur ancak bu durumdada taklit  olan malzeme manyetizmaya duyarsızdır. Diğer bir örnek, doğal mavi renkli (indicolite turmalin) turmalin ile taklit mavi renkli cam ama cam olan yine manyetizmaya duyarsızdır.

Manyetizmaya duyarlı olduğunu tesbit ettiğimiz taklit cam taşlar şunlardır; kobalt ile birlikte demir ve manganez ilavesi ile birlikte çok zayıf manyetik tepki veren mavi kobaltlı cam. Pembe cam olan ve erbiyum ve holmiyum ile renklendirilmiş camdan yapılan taş yüksek paramanyetiktir bu nedenle çekime neden olabilir.Diğer bir örnek ise,yapımında demir oksitler nedeni ile zayıf ve güçlü manyetizmaya sahip olabilen Goldstone diye satılan camdır bu taklit ürünün pırıltıları bakır ile yapılır (bakır diyamanyetik tir)

DİĞER YENİ TAKLİTLER:

Pazarda ki yeni camdan yapılma taklit ürünler vardır. Bunlar;Nanosital, Monosital ve  Siamite  taşlarıdır bu taşlar cam ve seramikten yapılır bünyelerine İtriyum ve alüminyum ilave edilerek camdan daha yüksek sertlik ve kırılma indisi sağlanır.Bunlar Rus yapımı sahte taşlardır. Bazıları (Namosital olanlarda)  pembe,mor,mavimsi mor,sarı renkte olanlarında metal kullanıldığı için mlknatısta sürüklenme ile tepki verir. Ayrıca kobalt içerip koyu yeşil renkli Siamite  taşıda bilinmektedir.

TAKLİT TURKUAZLAR:

Doğal mavi ve yeşil renk içeren turkuaz taşları içerdikleri bakır tuzları (bakır sulfat) nedeni ile zayıf veya güçlü manyetizmaya tepki gösterirler. Fakat boyalı olan “howlite” taşı,boyalı magnezit taşı,taklit olan “Odantalit”(boyalı fosil kemiği veya fildişi) gibi taklit olanlar da asla manyetizmaya tepki yoktur bu nedenle de kolaylıkla tespit edilirler. Ayrıca cam,seramik,plastik ile taklit edilenlerde de manyetik test ile kolay anlaşılır.

SENTETİK AKUMARİN VE OPAL:

Sentetik akumarin piyasada nisbeten az bulunur ancak bu sentetik olanlarda doğal olanı gibi demir(Fe2+) ile renklendirir bu nedenle de manyetizma yolu ile ayırt edilemez.Aynı şekilde sentetik opal ile doğal opal mıknatıs ile ayırt edilemez.

Basit örnek vereyim,yakut taşları ile kırmızı garnetleri grup içinde ise zor ayırt ederiz ancak bir “neodymium”mıknatıs bunu kolay ve anında yapar. Aslında ben benzer bir yazıyı beş altı sene önce yazmıştım isteyen o yazıya da bakabilir bu yazı ise (www.gemstonemagnetism.com) den alınıp daha anlaşılır hale getirdiğim bir makaleden  yani tek bir kaynaktan alınmıştır.

Bu yazıda manyetizma ile değerli taş tanımlaması on ayrı bölüm halinde incelenmiştir ben bu yazıda ilk dört bölümü ele aldım geri kalan bölümleri daha sonra yayınlayacağım.

1-)MÜCEVHER TOPLULUĞU İÇİNDEKİLERİ :

Öncelikle belirtelim ki neodyumlu mıknatıslar kesin olarak bir garnet tanımlayacısıdır buna sebep ise çoğu garnette bulunan yoğun demir nedeni iledir.

İşte bu özellikten yararlanarak bir grup mücevher taşı içinde ki garnetleri kolaylıkla ayırt edebiliriz. Buna güzel bir misal; bir grup değerli yakut taşı (işlenmiş) içinde bilerek veya yanlışlıkla karışmış kırmızı garnetleri mıknatıs tutarak (iyice yaklaştırılarak) bir anda ayırt edebilmemiz dir. 

Diğer örnek; yine kırmızı renkli spinel taşı ile kırmızı zirkon taşları aynı topluluk içinden benzer şekilde ayırt edilir.Sadece spinel manyetizmaya duyarlıdır.

Diğer örnek;diyelim ki elimizde bir paket halinde “demantoid garnet”var ancak içinde de bilerek yada bilmeyerek konmuş yeşil cam,yeşil CZ(kübik zirkon sentetiktir) veya yeşil YAG var (sentetik) veyahut peridot gibi sahte ürün var bu durumda yine neodymium mıknatıs iş görür(sadece demontaid garnetler toplanır)

Diğer örnek; yine bir paket halinde turuncu safir var ve içine turuncu renkli Spessartite garnet karışmış bu durumda da yine aynı yöntemle garnetler kolaylıkla ayırt edilir zira safir mıknatısa tepki vermez.

2-)KABA TAŞLAR (işlenmemiş,ham taşlar) :

Çoğu zaman doğada bulunduğu şekli (hali)  ile doğal taşlar bazı test yöntemleri için uygun değildir. Mesela “refraktometre”cihazı ile kırılma indeksi yöntemi ile taşın tanımlanması mümkün olmaz çünkü bu iş için yüzeyinin düz,pürüzsüz olması istenir. Bu durumda diğer yöntemlere başvurulur. Bunun için manyetizma yöntemi hem pratik hem uygundur. Böylelikle birbirine çok benzeyen garnet (kırmızı)  ile yakut kolay ayırt edilir.Yakutların manyetizmaya duyarlılığı çok zayıftır. Buna karşın özellikle kırmızı garnetler neodyumlu mıknatıs tarafından ya çekilir ya sürüklenir (almandin garnet te daha çok demir bulunur). Fakat garnet 4-5 karat üzeri ise çekilmeyebilir ancak sürüklenir. Bu arada belirteyim yakutları UV ışık ile de  test edebiliriz bu durumda yakut floresan ışık verir ancak bazı yakutların buna tepki vermediğini  de bilelim.

Diğer örnek; benzeri şekilde işlenmemiş peridot ile sahte yeşil camlar yine aynı şekilde ayırt edilir.Unutmayalım olivin peridota  rengini veren hep demir elementidir.

Diğer örnek;daha az değerli olan ancak aynı renkteki “hessonite garnet “ile değerli olan “spessartine garnet”  de  yine aynı yöntemle ayırt ederiz (bu durumda mıknatıs sadece spessartine garnetleri toplar)

Diğer örnek; bu yöntem doğada çok işimize yarar. Bir dere yatağında kumları bir yere yığıp yayarız ve mıknatısı üzerinden gezdirerek garnetleri toplayabiliriz.

NOT:Grossular garnet manyetizmaya çok az duyarlıdır.

NOT 2:Bazen bir kayaç içinde garnet olduğunu sandığımız oluşumlar görürüz ancak emin olamayız.Bu durumda mıknatıs doğrudan işe yaramaz ancak çözümü vardır. Zaten arazideyiz taşı biraz kırar küçültürüz ve yüzebilen bir cismin üzerine yerleştirir suya bırakırız( mesela sigara kutusundaki alüminyum lu kağıt)  bu durumda gerçekten garnet varsa suda cisim yüzerek mıknatısa yaklaşır zira suyun sertlik derecesi sıfır kabul edilir yani manyetik etki ile  kolayca kağıt mıknatısa hareket eder) . Bunu içinde manyetizmaya duyarlı mineral var mı diye de yapacağımız test için kullanabiliriz.

3-)YÜKSEK KIRILMA İNDEKSLİ TAŞLAR:

Bazı taşların kırılma endeksleri refraktometre cihazının ölçebildiğinden daha yüksek kırılma indeksine sahiptir. Bu cihaz normal olarak 1.81 değerine kadar ölçüm yapabilir (tam sayı 3.00 dır. Hiçbir mineral veya değerli taş bu değeri aşamaz.Kırılma indeksi çok yüksek taşlardan olan elmasın değeri 2.41 dir ayrıca belirteyim ki elmastan daha yüksek kırılma indisine sahip taşlar vardır,bununla ilgili bir yazı yazmıştım orada neler olduğuna bakabilirsiniz.) İşte bu nedenle eğer bir taşın veya grup taşların kırılma indisi yüksekse yani ölçülemiyorsa başka yöntemlere baş vurulur. Elbette en pratik yöntem manyetizma dır.

Örnek 1: doğal kırmızı zirkon ve spessartite garnet birbirine benzer ve her iki taş da ölçülemeyecek derecede kırılma indisi yüksektir.Bu durumda mıknatıs devreye sokulur.Zirkon manyetizmaya duyarsızdır.

Örnek 2: demantoid garnet ile sentetik yeşil YAG ve yeşil CZ taşlarını ayırt etmek için mıknatıs kullanılır hareket etmeyen taş zirkon dur. 

Örnek 3: sarı “sfen”taşı ile sarı “sfalerit”taşı birbirine çok benzer ve kırılma endeksleri  çok yüksektir, yine mıknatıs kullanırız ancak bu sefer etki zayıf olduğu için yüzdürülerek yapılır test ve zayıfça tepki veren sarı sfalerit taşıdır.

4-)BİRBİRİNE BENZEYEN MÜCEVHER TAŞLARI:

Böyle bir durumda da en kolay yöntem yine manyetizma yöntemidir.

Örnek1: Rubellite tourmaline ile rhodolite (rodolit)  garneti,görünüşte birbirlerine çok benzer.Ancak mıknatıs ile çok kolay ayırt edebiliriz.Garnet olanını mıknatıs çeker.

Örnek 2: Kromlu turmalin ile diğer yeşil turmalin ancak “diyamanyetizma” yöntemi ile ayırt edilebilir. Diya Manyetizma; bu farklı bir manyetizma çeşididir. Kısaca özetlersek , normal manyetizmanın ters yönüne etki yapar.Yani bir “itme”etkisi yapar. Kısacası bu testde turmalin daha büyük etki yaptığı için kendini belli eder. Çok bulduğumuz kuvars diyamanyetizma sı  yüksek doğal taşlardandır aynı şekilde turmalin inde de bu etki yüksektir ancak insan laboratuvarda yüksek değerlikli bileşikler de üretmiştir.

Örnek 3:  yine birbirine benzeyen mavi topaz taşı ile mavi akumarin diyamanyetizmaya verdiği tepki ile ayırt edilir.

DEVAM EDECEK

Değerli taşlardaki renk,pek çok nedene bağlıdır.Bu yazıda esas olarak “Renk Merkezleri” nedir ve nasıl renklenmeye sebep olur bu tip konulara bakacağız.

Baştan yazalım ki , mineraller sadece renk merkezleri nedeni ile renklenmezler başka faktörlerde vardır.Mesela ; bazı minerallerin renklenme nedeni taş oluşurken kristal yapıya giren elementler ve ya  mineraller olabilmektedir.Bu duruma bir örnek verelim, yakut taşı neden kırmızı renklidir? Bilindiği gibi yakut taşı “Korund” denilen grubun üyesidir ( Al2 03 ) işte uygun sıcaklık ve basınçta ( ki bu yüzeyin oldukça altına tekabül eder) korund oluşurken oluştuğu yerde Krom Oksitleri varsa   ve yukarıda yazdığımız gibi basınç ve sıcaklık uygunsa bu krom oksitler kristal yapı oluşurken bünyeye dahil olurlar bu durumda aslında renksiz olan korund kristali o sevilen kırmızı rengi alır.

Çoğu kişiye garip gelecek ama aynı krom zümrütün o yeşil renginde sebebidir! Bunun nedeni aslında çok basittir. Çünkü her iki krom oksit kimyasal olarak aynı değerlilikte değildir. Biri +2 değerlilikte ise diğer +3 değerlilikte olması gibi…Şu bilgiyi de eklersek pek sorun kalmayacaktır ; maddenin rengi dediğimiz şey aslında o maddenin ( mineralin,bileşiğin,elementin) son yörüngesindeki elektron sayısı ile ilgilidir ( kafaları karıştırmak istemiyorum ama çoğu metalin gri veya beyaz renkte olmasının nedeni de budur çünkü bütün metallerin serbest elektronları bulunur zaten bu nedenle elektriği iyi iletirler)  kimyasal olarak farklı değerlikte olmak demek farklı sayıda elektron demektir.

Benzer durum pratikte pek çok kafa karşıklılığına neden olup durmakta,neden? Çünkü arkadaşlar doğada özellikle sarı renk tonlarında bolca kuvars bulup bunları SİTRİN ile karıştırmakta …Oysa sitrinde tıpkı yakut gibi oluşur yani bünyeye giren elementler nedeni  ile renklenir fakat arkadaşların bulduklarında kristal yapıya giren element yoktur sadece buldukları kuvars oluştuktan çok sonra kırık ve çatlaklardan içeri sızan demir bileşikleri nedeni ile bir renk oluşmaktadır eğer bu taşlar ışık altında incelenirse rengin eşit dağılmadığını bazı yerlerde yoğunlaştığını göreceklerdir.Taş parlatmak için işlem yapıldığında içindeki sıvı akıp gidecek ve taş renksizleşecektir. Oysa gerçek sitrinde bu böyle sonuçlanmaz.

Peki yukarıdakiler dışında başka renklenme çeşitleri var mıdır?  Elbette vardır.  Fakat biz bu yazıda esas olarak “Renk Merkezi” ne yoğunlaşacağız.( yinede yazarsak; ilk akla gelen “radyasyon ile renk kazanmadır” nitelim bazı elmaslar bu şekilde bazı renklere sahip olur.

Tekrar ana konuya dönersek; Renk Merkezi deyimi Almanca “ FARBZENTRUM” sözcüğünden gelir.”FARBE” Almancada “renk “ demektir.

Aslında bu renklenme bir “KRİSTOLAGRAFİK” bozukluğu nedeni ile olur.Mesela normal kuvarsta ; merkezde Silisyum ( Si) ve ona dört taraftan bağlı olan oksijen ( O) dan oluşan bir kristal yapıdır.Bu yapı bir nedenle bozulursa ( sebep radyasyon olabilir veya ısı veyahut basınç) kısacası bu dört oksijenden biri bu yapıdan koparsa kristal yapının elektrik yükü dengesiz hale gelir .

Olayı daha iyi kavramak için önce bir ön açıklama yapalım ; Renk Merkezi yolu ile renklenme iki şekilde olur.

1-) Elektronlar ile meydana gelen renk merkezleri

2-) Elektron eksikliği ile olanlar ( delik renk merkezleri) 

Önce birinciye bakalım; burada örnek olarak “ Florit Minerali” ele alınacak. Normal olarak florit kristali oluştuğu zaman , florit de renksizdir. Bir florit kristalinde ortada kalsiyum ( Ca +2) ve etrafında ise flor ( eksi değerlikli) iyonlar ile güçlü şekilde birbirine bağlıdır. ( Not: İYON, BİR molekül elektrik değeri nötr değilse ki bu iki şekilde olabilir elektron almışsa eksi yüklü vermişse artı yüklü kabul edilir) 

Saf bir florit kristali hem elektrik yükü yönünden nötrdür hemde renksizdir. Ancak doğadan biliyoruz ki çoğu zaman florit minerali renkli olmaktadır. Fakat burada bir başka özellik devreye girmektedir.  Flor elementinin “FLORESAN özelliği” ,şimdi bu özelliğe bakalım.

FlORESAN  ; soğuk cisimlerde moleküllerin fotonları ( ışık tanecikleri) yutulması (soğurulması) sonucu daha uzun dalga boyunda başka fotonları ( ışık yayması) yayılmasını tetiklemesi ile gerçekleşen bir ışıma olayına verilen isimdir. Soğurulan veya  yayımlanan fatonlar arasındaki enerji farkı ya titreşim ya da ısı olarak dengelenir. Konu ile daha geniş bir yazım var arkadaşlar o yazıya bakabilir ( FLORESAN MİNERALLERİ) 

Esasında birçok arkadaşın bu ilginç olayı gözlediğini tahmin ediyorum çünkü doğada bulduğumuz bazı mineralller UV ışık altında bu özelliği sergiler.Bu minerallerin çoğu sık bulunan cinsten olması tanınmasını kolaylaştırmıştır ( bu mineraller: kalsit , jips , florit vb.) 

İşte bu floresan özelliği farklı renklere sebep olur.Özetle; florit mineraline uzaydan gelen ( yeraltından da gelebilir elbette altta radyoaktif elementler veya mineraller mevcutsa) .Kozmik ışınlarca uzun yıllar bombardımana tutulan florit minerali içindeki sağlam yapıyı bozar ve bir elektronu dışarı atar bu durumda o yapıda dengesizlik oluşur.Stabiliteyi ( elektrik dengesini) korumak için kristal yapı etrafındaki bir elektronu yakalar ve hapseder.Bu durumda elektrik dengesi tekrar sağlanmış olur.İşte yakalanan bu elektron floritin MOR renginden sorumludur.İşte bu olaya  ve olduğu yer ile birlikte “ Renk Merkezi “ denir.

Diğer farklı olaya ise “ DELİK RENK MERKEZİ” demiştik.Şindi bu olguyu inceleyelim.Bu durum için ise herkesin bildiği “Dumanlı Kuvarsı” örnek olarak ele alacağız.

Dumanlı kuvars aslında ilk oluştuğunda bir kristal kuvars tır ( Kaya kuvarsı da denir) Tabiki bu durumda renksizdir.Ancak ya doğal yolla binlerce yıl boyunca ışınlamaya uğrar veyahut insanlar tarafından özellikle radyasyona tabi tutulur.Burada ise sistem şu şekilde işler; 

• Normal kuvars da ortada bir silisyum ve onu dört yönden bağlı oksijen bulunur.İşte bu durumda olan kuvars yukarıda yazdığım gibi ya uzaydan ya da radyoaktif maddelerin yaydığı ışın ile veyahut bizzat laboratuvarda insanlarca ışınlama yapılır ve sonuç olarak oksijen atomlarının bir elektronu dışarı atılır elbette bu durumda elektriksel denge bozulur.Bu durumda dengeyi sağlamak için her 10.000 silisyum atomu yerine bir adet ALÜMİNYUM atomu yerini alır.( AL +3 değerliklidir) Netice olarak”  (Al O4 ) -5 “ değerlikli yapı “ ( Al O4)-4 “ dönüşerek tabiri caiz ise burada bir delik oluşur… Ancak bu arada kristal yapıya bir hidrojen atomu ( H +) girer.Bu hidrojen atomu ise yakın çevreden elde edilir. Elektriksel denge için mecburen bir elektronluk boşluk oluşur. Fakat hidrojen atomu üzerine gelen ışığı ( fatonu) soğuramaz ( ememez) fakat oluşmuş olan “ ( Al 0 4”) ise gelen ışığı soğurarak kahverengi ve ya  siyahımsı renk olarak insan gözüne yansıtır ( renk verir) Kısacası sonuç olarak normal kuvarsın dumanlı kuvarsa  dönüşmesine sebep olan şey bünyeye giren Alüminyum dur.

Bu durumun bir benzeri de TOPAZ taşı için geçerlidir.

Doğada topaz taşı [ Al 2 Si O4) ( F, OH 3 ] benzer şekilde doğal renk merkezine sahiptir. Bu renk merkezinin yarattığı renk ise ; sarı,turuncu, k.rengidir. Ayrıca bu renk de kalıcıdır.( Ancak dayanıklı olmasına rağmen değiştirilemez de değildir) Bu durumda aslında renksiz olan doğal topaz da ışınlama yolu ile renk kazandırılabilir fakat stabil değildir.Güneş ışığına tabi kaldığında bu renk bozulmaya uğrar.Ancak MAVİ TOPAZ ( gerek doğal olanı gerekse sentetik olanı ) stabil ( dayanıklı) renk merkezine sahip olduğundan rengi kalıcıdır.

NOT: Üzerinde biraz  düşünülürse , renk merkezi yolu ile yeni renk kazanmış bir taşın ( mineralin) yeteri kadar ısıtıldığında var olan rengin değiştirilebileceği görülür.Çünkü araya giren elektron yeterli enerji verilirse girmiş olduğu tuzaktan ( hapisden) kurtarılabilir.Bu durumda renk merkezi ortadan kalkar .

Gerek Ametist gerekse dumanlı kuvars gün ışığına karşı dayanıklıdır ( yani bozulmaz) fakat 300-500 derece ısıtıldığında renk merkezi kaybolur.Şayet aşırı ısıtılmadı  ise renk merkezi ışınlama yolu ile tekrar oluşturulabilir.

Renk kolayca tarif edilecek maddenin özelliklerinden biri değildir. Çeşitli duyu organlarımızla (göz,kulak,dil vb.)  çevremizi algılar  ve yorumlarız (evet aslında beyin bir yanı ile yorumlama aracıdır!  Yoruma sebep olan ise duyu organlarından beyne giden elektrik sinyalidir. Eh, bu bakımdan belli bir yaştan sonra bağımsızlığını kazanmış biyolojik bilgisayarız demek çok mahsurlu olmasa gerek…)   işte bu yorumlar bizlerde çeşitli duygu farklılıkları yaratır bazen bir resme bakıp hüzünlenir bazende içimizi zaptedilmez coşku kaplar. Neyse fazla derinlerde boğulmadan yüzeye çıkalım.

Yazdığımız üzere renk, maddenin diğer özelliklerine göre geç anlaşılan (gözleyiniz bebekleri rengi anlatmak da ne zorluklar çekersiniz!)  bir fenomen. Buna karşın sertlik, ağırlık, sıcaklık, büyüklük özellikleri kolayca ayırt edici özellikler içerir ve ölçümlenebilir. Bu nedenle bir maddenin ağırlığını veya sertliğini belirten kelimeler en ilkel insan topluluklarında dahi belirten kelimelere sahiptir. Oysa en ilkel tarzda yaşayan toplumlarda renk içeren kelimeler üç adettir.Siyah,beyaz ve renkli. Kısacası mavi,yeşil,kırmızı,sarı,turuncu vs. vs. yoktur.

Anlaşılması için bir başka ekleme yapalım, bilim insanlarının gözünde renk denen olgu “evrensel bir gerçek” de değildir!  Biraz daha açıklama, dünyada var olan canlıların görme organı aslında atmosferin eseridir. Biliyoruz ki atmosferimiz hep bu şekilde değildi ve de hep bu özelliklerde de olamayacak. Neden atmosferin eseri dedik!  Zira atmosfer aslında devasa bir filitredir, bu filitre güneşten ve derin uzaydan gelen çok farklı ışınların çoğunu engeller. Hatta buna bazı ışık dışında gelen adına,  “kozmik ışın” denen ve biz benzeri canlılarda yıkıma neden olanları da eklemek gerekir.

Bizi ilgilendiren bi ek daha… Bilindiği gibi değerli taşlarda renk aynı zamanda bir değerlilik özelliğidir. Hem rengin kalitesi ( renk yoğunluğu,dağılım dengesi,rengin yumuşaklığı ve sertliği vb.)  hemde çeşidi (mavi,kırmızı,yeşil vb.)  o taşın ederine doğrudan belirleyici etkidedir.

Tamam,bu kadarı sanırım kafidir.Konumuza girelim.

Çoğumuzun bildiği gibi kuvars minerali aslında renksizdir (saf olarak oluştuğunda) fakat hepimizde biliyoruz ki kuvars çok renkli bulunabilen bir mineraldir (mor,sarı,K.rengi,yeşil,siyah,kırmızı vb.) ayrıca bu renk özelliğine bağlı olarak da isimlendirildiği de gerçektir (Ametist,Sitrin,Dumanlı,Yemen Akiki vb.)

Değerli taşlarda renk sebebi çok farklı özellikler gösterir biz bunlardan biri olan “Renk Merkezi “ olgusuna bakacağız. Neden bu şekilde yazıldı?  Çünkü değerli taş ve minerallerde renklenme nedeni sadece bahsedilen değil başka başka diğer etkenlerin  de varlığından dolayı. Pekala, meraklı zihinler için açılım yapalım;  diğer bir etken bir mineral kristalleşme aşamasında çevrede bulunan ve o mineralin kimyasal yapısında aslında olmayan elementler  “arsız misafir “  olarak kapıyı zorlar ve eve misafir olur… Ancak  zoraki misafirliğinde bazı kuralları vardır. Bunlar da  ; yüksek ısı,yüksek basınç ve iyonik yarıçap uygunluğudur.

Örneklersek daha kolay anlaşılacak. Diyelim tarihin bir zaman diliminde bir yerde kuvars oluşmak üzere…Biliyoruz ki kuvarsın iki adet elemente ihtiyacı var oysa o çevrede düzinelerce farklı element var. Ayrıca kuvarsın yapısı ise Silisyum artı iki adet oksijenden ibarettir (basitleştiriyoruz)  ancak iş o kadar basit de değil! Çünkü uzayda konumlanma çok önemlidir yani silisyum ile bileşik yapacak oksijen atomları hangi açı ile birleşecek ?  İşte bu ve benzeri ayrıntılar neticede kuvarsın çeşitli tiplerinin oluşmasına neden olur (diyelim alfa kuvars,beta kuvars,Stishovite vb. Dikkat! Bu özellikleri normal kuvarsın yani alfa kuvarsın çeşitleri ile karıştırmayın! Yani Ametist,Sitrin vs. İçin olanlarla)  ayrıca kaç adet oksijenle birleşerek yapı oluşturduğu da çok önemlidir çünkü normal kuvarslarda ortada bir silisyum ve ona belirli açı ile bağlı dört adet oksijen bulunur oysa bu sayı değişebilir elbette bu da sadece çok yüksek sıcaklık ve çok yüksek basınç ile olabilir yani yerin çok çok dibi kısacası yüzlerce km derinlik.  İşte bu durumda da Stishovite oluşur (Stishovite de ortada bir adet silisyum ve ona bağlı olan altı adet oksijen vardır ve çok dar bir uzay boşluğuna çok sıkı paketlendiniz için hem sertliği çok yüksektir hem de yoğunluğu çok yüksektir)

Olayı devam ettirelim. İşte bu şartlar altında kuvars oluşurken demir  oksitlerin belirli bir değerlilikte olanı da bu olaya dahil olur ve kuvars oluşursa ortaya çıkan ürün Sitrin olacaktır (Bazı diğer etkenleri göz ardı yaptım)

Başka örnek, Korundum minerali (Al2O3) oluşurken (elbette belli sıcaklı ve basınç altında ) çevrede krom varsa bünyeye dahil olur yani kristal yapının parçası olursa ortaya çıkan ürün YAKUT olur.

Başka örnek,  Berilyum minerali oluşurken çevrede krom varsa ve uygun koşulllar oluşmuşsa ortaya ZÜMRÜT çıkar! Ortada sanki bir sorun var gibi…Evet nasıl olurda aynı element iki farklı renge sebep oldu?  Arkadaşlar açıklamalar alttaki bölümlerde olacak şimdilik biz bir başka örnekle yetinelim.Akik taşına kırmızı rengi veren ile sitrine  sarı rengi veren veya bazen yeşil renk veren (Olivin taşı rengi gibi) hep aynı elementtir yani DEMİR !  Kısaca yazalım buna sebeb demirin  bileşik halde olması ve bu bileşiklerde demirin farklı kimyasal değerlilikte olmasıdır kısacası +1,+2,+3 değerlilikte olmasıdır.

Burada tekrar parantez açalım. Önceki yıllarda yazmıştım renk denen olgu aslında bir maddenin en dış yörüngesindeki elektronlarla ilgilidir. Aynı element dahi olsa kimyasal değerliliği değişince en dış yörüngesinde ki elektron sayısı değişikliği bu duruma sebep olur. Zaten bilindiği gibi kimyasal etkileşimler yani bileşik oluşturma hep en dış yörüngedeki elektronların ya ortak kullanımı ya takası ile olmaktadır. Veren alacaklı kabul edilip artı değer kazanırken,  alan ise borçlu kabul edilip eksi değer kazanır.

Birinci bölümün sonuna gelirken (ne yazık ki yazıları kısa tutma nedenim hepinizin ortak nedeni ile olmaktadır…)

Başka ilintili konu ile devam edelim. Diğer renk nedenleri nelerdir ?  Bir ikisini yazalım. Radyasyon önemli bir etkendir herkesin bildiği Dumanlı kuvars aslında dış uzaydan gelen bazende bulunduğu yatakta radyoaktif mineraller ile ve bunların ışınımları yani bombardımanı ile oluşur. Bu konuyu ayrıntılı olarak yazacağım. Unutmadan bazı elmas renkleri de aynı nedenden olur (mesela yeşil elmas,fakat sarı elmasın sebebi mitrojendir,mavi rengi ise bor verir)  eee ! bu durumun neticesi olarak da  insanoğlu laboratuvarda ışınlama yolu ile değişik minerallerin değişik renkler almasını sağlamaktadır.

Bir paragraf ile bu bölümü bitiriyoruz.

Asıl konumuz olan “Renk Merkezi “ aslında Almanca bir kelimeden gelir (FARBZENTRUM) burada baştaki “Farbe” kelimesi Almancada “renk “ demektir.İşin daha ilginçti de bu kavram bir “Kristolagrafik” bozukluk olmasıdır.Kısacası “kusur”

Son olarak renk merkezi tek şekilde olmaz iki şekilde olabilir

1-) Elektron etkisi ile oluşan renk merkezi

2-) Delik nedeni ile oluşan renk merkezi

NOT  : Yazı devam edecek

Son cümleme çok itiraz geleceğini biliyorum ne yazık ki en aydın geçinemiz bile iş okumaya gelince suratı ekşiyor! Okumadan beyin muhakeme gücünü yükseltemez,sadece konuşarak bilgi gerçek “bilgi “ haline gelemez.Konuşmak insanlığın en önemli ancak ilk buluşlarındandır yazmak ve okumak ise onbinlerce yıl sonra ki en büyük buluştur.Okumak sadece bir tekerleme konusu değildir diyerek devam ediyoruz temenni ederim yararı olur.

DUMANLI KUVARS VE AMETİST OLUŞUMU:

Gerek ametist gerekse dumanlı kuvarsın renk pigmentlerinin oluşması,meydana geldiği çözeltilerde uygun kimyasal ve fiziksel ortamın bir arada bulunması sonucu olur.Renk pigmentlerini oluşturan kimyasal bileşiklerin o çözeltide olması zorunlu olduğu gibi aynı zamanda uygun fiziksel koşullar altında kristalleşmesi zorunludur.Sıcaklık muhtemelen fiziksel şartların en önemli unsurudur. 

DUMANLI ve ametistlerin oluşum biçimleri “6” grup altında toparlanabilir.Altıncı yani sonuncu hariç olmak üzere sıralama azalan basınç ve sıcaklık koşullarındadır.

1-) DERİN MAGMA KAYAÇLARI BOŞLUKLARINDA OLUŞANLAR

Birinci bölümde ki kuvars oluşumları derinlikte mağmatik kayaçlar da  oluşurlar.En sık görüleni de “pegmatik” lerde oluşanlar bu gruba girerler.Kısacası derinlikte oluşan pematiklerde dumanlı kuvarslar özellikle “druzi “ li boşluklarda bulunur.Ancak ametistlerden farklı olarak sadece boşluklarda değil pegmatik gövde üzerinde de oluşurlar.Oysa ametistler sadece boşluklarda oluşur(bu oluşum için geçerlidir)ve bu fark önemlidir bu nedenle de bu oluşum ortamında daima dumanlı kuvarslar ametistten daha fazla bulunurlar.

Her iki mineralin oluşabilmesi için sıvı çözelti içinde “karbon dioksit)ve diğer mineral yapıcıların birlikte bulunması gereklidir.Unutmayalım ki kuvars çeşitleri bütün mineral oluşumları içinde en son oluşan gruptur(kalsit mineralini burada saymadan)bu durumun pratik sonucu olarak en dış katmanda daima kuvars bulunur(aslında kalsitte).

DUMANLI kuvars şu pegmatiklerde bulunur; a-)Potasyumlu feldispat içeren pegmatiklerde. b-) Beril içeren pegmatiklerde  c-) turmalin ve lepidolit mika içeren pegmatiklerde. d-)Lityum-flor-mangan-fosfat içeren pegmatiklerde. e-)Kasiterit ve turmalin içeren pegmatiklerde. f-)Radyoaktif mineral içeren (Ch,Tn,U,nadir toprak mineralleri) pegmatiklerde.

Ametist ise;dumanlı kuvarsa göre pegmatiklerde daha az bulunur.Ayrıca ametistler pegmatiklerin gövdesinde bulunmaz ancak sadece ve sadece boşluklarda bulunur.Fakat burada önemli bir nokta var,”druzi” ihtiva eden boşluklar sadece pegmatik yataklarda bulunmaz benzeri boşluk olan ve druzi içeren yerlerde ve granit boşluklarında da bulunurlar.

2-)GRANİT VE PEGMATİKLERLE YAKIN İLİŞKİLİ HİDROTERMAL DAMARLARUNDA

Bu damarlarda kuvars çeşidi,damarlar olarak asidik magma sıvısının en son oluşum ürünü olarak bu yazılan ortamlarda da bulunabilir.Nadiren de ametist ve dumanlı kuvars bu ortamlarda bulunabilir fakat yaygın değildir.

3-)ALP TİPİ DAMARLARDA 

Alp tipi damardan kasıt; bu tip yataklar ilk defa Avrupa Alp Dağlarında bulunduğu için bu ad verilmiştir.Buralarda bulunan kuvars kalitesi çok yüksek olur.Alp tipi yataklar sadece Alp lerde bulunmaz.Benzeri  özellik gösteren Himalayalar veya bizdeki dağlarda da bulunabilir.Bu oluşumun farklılığı da şudur; meydana gelen boşluklar (cep,boşluk,damar,in,vb.)tektonik kıvrılma sonucu oluşmuştur bunun sonucu olarak da boşluğun diğer yanları ana kayaç tarafından çevrilmiştir.Bu tip yatakları “mioratik,jeotlar,pegmatik ceplerde diğer boşluklardan ayırt etmek için isimlendirilmiştir.

Bu oluşumlarda kuvarslar kayaçlar içinde ki sıvıların süzülmesi  sonucu oluşur.Fakat bu sıvılar sıcak olmak zorundadır.Ayrıca bileşenleri içinde mutlaka “karbon dioksit” bulunmalıdır.

Alp tipi oluşumlarda dumanlı kuvars bol bulunur fakat ametist çeşidi de seyrek değildir.

DUMANLI kuvarslar özellikle bu oluşum çeşidinde “adularya,gnays biotit,granit ve diğer asidik “kayaçlarda bulunurlar.

Tortul kökenli şist ve bazik yapıda ki mağmatik kayaçlarda ise kuvarslar daima renksizdir.

DUMANLI kuvarsın en önemli birlikte bulunduğu mineralller şunlardır;  a-kuvarstan önce veya kuvarsla birlikte oluşmuş olan “adularya “minerali

 b- dumanlı kuvars oluştuktan sonra oluşan “floritli kırmızı kalsit,zeolit ve klorit mineralleri.

Çok önemli bir nokta da şudur; yapılan araştırmalarda dumanlı kuvarsların dağın yüksekliğine bağlı olarak renginin değiştiği anlaşılmıştır.Bu durum aşağıda gösterilmiştir:

       1.400 metre yüksekliğe kadar.                   Kuvars renksiz

        1.500 metre yüksekliğe kadar.                  Kahverengi fark edilir

         1.800  metre yüksekliğe kadar.                 belirgin K,rengi

         2.300  metre yüksekliğe kadar.                  tipik dumanlı kuvars

          2.900  metre yüksekliğe kadar.                  Koyu renkli (morion)kuvars

Kimi araştırmacılar yükseklikle  renk artışının sebebi olarak radyasyonu söylerken en mantıklı açıklamanın ise “sıcaklığın” belirleyici olduğunu kabul ederler(bu durum ilk akla gelen gibi değildir, durum biraz daha karışıktır o nedenle açıklama yapılmayacaktır)

Alp tipi oluşumlarda her zaman ametist kuvarsa demir mineralleri eşlik eder en çok da “limonit “minerali.Diğer eşlik eden mineraller ise; ankerit,siderit,klorit” mineralleridir.

4-) CEVHER  DAMARLARINDA 

Cevher damarından kasıt şudur;içinde metalik maden bulunan damar anlatılmak istenir.Önemli nokta ise bu yataklarda NADİREN ametist bulunmaz.Kısacası en çok bu tip yataklarda ametist kuvars ını  bulabiliriz.Mesela,alttan yükselen termal sıvılar mağmatik kayaç ve tortul kayaç içindeki gümüş damarlarında ametist sıkça görünür.Yine benzeri şekilde kurşun-gümüş damarlarında da bulunur.Ayrıca derinlikte oluşmuş metalli tortullarda da bulunmuştur.Bu tip yataklarda ametist “karbonatlar,sülfürler,barit,florit “ benzeri minerallerle birlikte bulunurlar.

Dumanlı kuvars ise; şayet “kasiterit “minerali varsa oluşur.