Ali Aktaş yazdı: Alevi inancının geleceği üzerine

Cumhuriyet’in 2. Yüzyılında Aleviler-Bektaşiler Sempozyumu yapıldıHaberi görüntüle

Günümüzde Alevilik ve Alevilere hatta inancın kutsallarına yönelik olarak; geçmişi ile hatta kendisinin dahi ne olduğu konusunda kendi içinde uzlaşamayan, bütün değerlerini değersizleştiren, toplum nezlinde geçerliliğini yitiren, hükmünü kaybeden, işe yaramayan veya değerini düşüren bir yapı ile karşı karşıyayız.

Tutarsızlık açısından önceki gün söylediğini dün, dün söylediğini bugün “geçersiz” ilan eden bir zihniyet, ne “geleneksel kendine özgü bir gelecek”, ne de “kendi dinamikleriyle işleyen bir yapı” kurulabilir.

Kısaca ezelden ebede, kadimden postmoderniteye kadar Alevilik ve Alevlerle ilgili her şeyi darmadağın ederek; akıl tutulması yaşatan, belleklerin dumura uğratan; etnisiteden, toplumsal ve tarihsel olgulara, ekonomik alanda, dilde, özet olarak kolektif bilinçte ve bellekte giderek daha fazla ayrışan/ayrıştırılan Aleviler, bugün; ciddi ciddi “Alevilerin ve Aleviliğin geleceğini” tartışmaktadır.

Üstelik tartışırken bile; kolektif bellekte ve bilinçte yeni, derin fay hatları açmaktadırlar. “Hacı” mıydı “Hace” miydi, “Türk” müydü “Kürt” müydü, “Özgün” müydü “Değil” miydi, “Din” miydi “Mezhep” miydi, “Kültür” müydü “Dünya Görüşü” müydü, “Şii” miydi “Zerdüşt” müydü.. umudumuz bu durumu ve düğümü çözecek Alevi Bektaşi Ansiklopedileri çözecek, ancak her görüşün kendine özgü ansiklopedileri ve ansiklopedistleri (yazarları) var.1

Son dönemde sanal ortamda Alevilik ve Alevilere hatta inancın kutsallarına yönelik olarak düzeysiz yorumlara, seviyesiz söz sarf etmelere ve yayınlanan yazıların altına düşülen anlamsız notlarla sık sık karşılaşılmaktadır. Bu açıdan baktığımızda karşımızdaki bu durumu tam bir kaos olarak tanımlamak ve yorumlamak olanaklıdır.

Birbirine üstün gelmeye çalışmanın dışında günümüzde, Alevilik ve Alevilere hatta inancın kutsallarına yönelik düşünsel katkılarıyla tartışmayı daha anlamlı ve verimli bir zemine çekmeye çalışanlara büyük görevler düşmektedir. Bundan dolayı Alevilikve Alevilere hatta inancın kutsallarına yönelik olarak hâlâ düşünmek, tartışmak, üretmek ve ortak akıl geliştirmek adına önemli bir birikim olan kıt insan kaynaklarınındoğru kullanımı ilk çıkış noktası olmalıdır.

Bu alanda tartışmayı sürdürmek ve katkı sunmak için de, AlevilikveAlevileringeleceğinedair temel ilkeler belirlemek gerekmektedir. Temel ilkeleri belirlerken “ezbere konuşmayı sonlandırmak”, “düşünsel üretim yerine slogan tekrarlarına son vermek” ve “yapılanları/yapılacaklarıbir yerlere (yeniden) gelme hesabı” olarak görmemek gerekmektedir.

Tüm bunlar yapılırken kişisel pozisyonlar değil, Alevi hareketinin geleceğine dair tarihsel sorumluluk duygusu temel belirleyici olmalıdır.

Bu süreçte AlevilikveAlevileringeleceğinedair düşünsel yönelimler, dijital süreçler, algoritma ve yapay zekâ gibi araçlar kullanarak perspektif oluşturma çabaları yeni dönemin belirleyici yüzünü oluşturacaktır. Daha önceki birikimler -geçmişteki sempozyum, çalıştay, kurultay, toplantı, panel ve söyleşiler- yeniden raporlanarak AlevilikveAlevilerinGüçlü Yönleri2, Zayıf Yönleri3, Fırsatları4, Tehditleri5 analiz edilerek değerlendirmeli ve stratejik hedefler belirleyerek bir planlama yapılmalıdır.

Bu analizin kısa adı da SWOT Analizidir. Böylece Stratejik kararlar almadan önce güçlü yönleri fırsatlarla eşleştirmek, zayıf yönleri iyileştirmek ve olası tehditlere karşı önlem alabilmek için dört temel soruyu yanıtlamak gerekmektedir:

• “Hangi konularda/alanlarda diğer inanışlardan daha iyi/farklı? Bu konudaki kaynakları neler?” [Güçlü Yönler/İçsel]

• “Hangi alanlarda eksikler var? Neler geliştirilmelidir?” [Zayıf Yönler/İçsel]

• “Bu alanda henüz tam değerlendirilmeyen ne tür boşluklar var? Alevilik ve Aleviler içerisinde belirli bir süre boyunca yaygınlaşan, yoğun ilgi gören eğilimler, moda akımları veya kolektif davranış biçimlerden hangileri fayda sağlayabilir?” [Fırsatlar/Dışsal]

• “Diğer inançlar ne yapıyor? İnanç alanındaki ekonomik, teknolojik veya yasal riskler neler?” [Tehditler/Dışsal]

Kısaca geçici veya kalıcı eğilimlerin yaşam tarzı gibi alanlarda ortak akılla üretilenlerin daha uzun vadeli popülerliğinin sağlanması/geçerli olması sağlanacak; toplumsal yaygınlık açısındanAlevilikveAlevilerin benzer şeyleri tercih etmesiyle, benzer biçimde davranması gerçekleşecek; sosyal medya ve dijital dünyada -TikTok, Instagram veya X (Twitter) gibi platformlarda- içeriklerin, etiketlerin (#hashtags) veya konuların yüksek etkileşim alması (Trend Topic-TT) ve Aleviliğin gündemde kalması sağlanacaktır. Böylece inançsal yönelim açısından, bütünleşme ve birlikte hareket etme eğilimin arttığı bir dönemsel süreç de yaşanabilecektir.

AlevilikveAlevileri açısından olan biteni tüm yönleriyle eksiksiz ve anlaşılır bir biçimde ortaya koymak için yanıtlanması gereken diğer sorular:

“Alevilik nedir?”, (Ne)

“Aleviler nerede yaşamaktadır?”, (Nerede)

“Alevilik ve Aleviler ne zamandır var?”, (Ne zaman)

“Alevilik ve Alevilerle ilgili olaylar nasıl gelişti/gerçekleşti?”, (Nasıl)

“Alevilik ve Aleviler için yapılanlar neden/niçin yapıldı ve bunlar neden yaşandı?”, (Neden/Niçin)

“Alevilik ve Aleviler için kim ne yaptı veya Alevilik ve Aleviler bundan nasıl etkilendi?” (Kim)

Bu soruları yanıtlamak üzere kullanılan 5N1K yöntemi, karmaşık konuları basitleştirmek, eksik bilgileri tespit etmek ve detaylı bir araştırma yapmak için ideal bir tekniktir. Ancak unutulmaması gereken geleceğe dair bu arayışların yalnız bugün başlatıldığını düşünmek; dün yapılanları tümden yok saymak olacağı gibi, toplumsal belleği de yok saymak anlamı içerecek bu tür çıkışların yarar yerine zarar vereceğini görmezden gelmek olacaktır. Bu yöntemi de kullanırken SWOTanalizi yapılırken kullanılan daha önceki birikimlerle -geçmişteki sempozyum, çalıştay, kurultay, toplantı, panel ve söyleşilerle- biçimlenen ve kamuoyuna mal olan bilgiler göz ardı edilmemeli, ancak kullanılacak veriler karşılaştırmalı analitik/çözümlemeci yaklaşımla ele alınmalıdır. Gerekirse belli bir algoritma ve yapay zekâ gibi araçlar kullanarak bu çalışmalar daha kısa sürede ve daha az zaman harcanarak gerçekleştirilmelidir.

Bunun için öncelikle Veri Yönetim Platformu oluşturulmalı, kullanıcı verilerini toplayan, sınıflandıran ve doğru kişiye doğru bilgilerin ulaşmasını sağlayan veri merkezinin temeli atılmalıdır. Manuel formlar, e-postalar ve Alevilik üzerine olan konuların seçimlerinde kişisel tercihler yerine her şey yazılımlarla otomatik halledilebilecek duruma gelecektir. Bu süreç tek bir yazılımla değil, birbiriyle entegre çalışan platformlar -Alevi internet siteleri- üzerinden yürütülerek, hedef kitle seçimi doğru yapılarak, kullanıcıların demografik özelliklerini, ilgi alanlarını ve konumunu anlık olarak analiz ederek; bir kullanıcının web sitesine veya mobil uygulamaya girdiği anda saliseler/milisaniyeler içinde gerçekleşen adımlarla ona ulaşılabilmeyi hedeflemelidir.

Gerektiğinde veriler kitlesel değil; tamamen kişilerin anlık ilgi alanlarına, kullandığı cihazlara ve davranışlarına göre kişiselleştirilebilmelidir. Anlık izlenen performanslar içinde düşük olan görseller, bilgiler anında değiştirilebilir. Bu uygulamalar yalnızca web sitelerinde değil; mobil uygulamalarda, videolarda, dijital açık hava panolarında (DOOH) ve akıllı TV'lerde (Connected TV) aynı anda yayınlanabilmelidir.

5N1K yöntemi ve SWOT analizi ile elde edilen veriler, farklı kesimlerden bir araya gelen akademisyenler, yazarlar, inanç önderleri ve kurum temsilcileriyle ortak akıl üretilmedir. Böylece dile getirilen düşünsel sonuçlar, kişisel heveslerin değil; uzun yıllara dayanan kolektif bir birikimin sonucu olacaktır. Uzlaşma sağlaması sürecinde bilgi ve tecrübelerini birleştirmesiyle ortaya çıkan en doğru ve kapsayıcı karar süreci içeren -bireysel egoların geri planda bırakıldığı, uzlaşmayı ve ortak bir sinerji yaratmayı hedefleyen- bu yapının ortaya koyduğu bu çalışmalar; “tek bir kişinin göremeyeceği detayların, geniş bir bakış açısıyla değerlendirilmesini sağlayarak karar alma süreçlerinde yapılan bireysel hataları minimize eder” ve “alınan kararların veya uygulanan politikaların, sürece dahil olan topluluklar tarafından daha kolay benimsenmesinde etkili olur”.

Alevilik ve Alevilerin bir tezi, yürüttükleri programları, ortaya koydukları gelecek perspektifi ve kendi iç muhasebesini yapma konusunda bir yetkinliğe ve yeterliliğe ulaşması gerekir. Düşünsel üretim yerine slogan kolaycılığı, yalnızca eleştirme ve suçlamaya yönelik çıkışlar; Alevilik ve Alevilerin itibarını yitirmesine, genç kuşaklarla duygusal bağ zayıflamasına yol açmaktadır.