Metin Uysal'dan: Bor madeninden Jeremejevite taşı

Metin Uysal açıkladı: Bor cenneti Türkiye'de, bor madeninden turmalin taşıHaberi görüntüle

Türkiye'nin önde gelen değerli taş ve maden arayıcılarından Metin Uysal, gazeteci Bora Özizmirli'ye yaptığı açıklamada, nadir bulunan ve yüksek değerli bir bor minerali olan jeremejevite (yeremeyevit) taşını detaylı bir şekilde tanıttı. Uysal, Türkiye'nin bor rezervleri bakımından dünya lideri konumunda olmasına rağmen, bu zenginliğin büyük kısmının ham madde olarak düşük değerle satıldığını ve değerli taş potansiyelinin yeterince değerlendirilmediğini vurguladı.

 

Uysal, jeremejevite taşının pleokroizm (bakış açısına göre renk değiştirme, örneğin maviden mora geçiş) ve piezoelektrik (basınç uygulandığında elektrik üretme) özelliklerine sahip olduğunu belirterek, turmalin ile benzerlik gösterdiğini ifade etti. Taşın ısınmaya karşı dirençli olduğu ve bölünme sorunu bulunmadığı için kesime uygun ve parlak sonuçlar verdiği belirtildi.

Bulunduğu yerler arasında Almanya, Rusya, Namibya, Myanmar, Madagaskar ve Tacikistan gibi ülkeler sayılırken, şu anda bilinen yataklarda Türkiye yer almamaktadır. Ancak Uysal, Türkiye'nin bor açısından çok zengin rezervlere sahip olduğunu ve jeremejevite gibi bor içeren nadir değerli taşların ülkemizde de potansiyel olarak bulunabileceğini ima ederek, "esas kaynak bizde!" ifadesini kullandı. Taşın genellikle granit pegmatitlerde ve eski hidrotermal yataklarda oluştuğunu, büyük boyutlarda nadir bulunduğunu (çoğunlukla 1 karat altında, en büyük bilinen örneklerin 5-10 cm civarında olduğunu) vurguladı. Özellikle Namibya ve diğer bölgelerdeki taşların küçük boyutta olması nedeniyle faset kesime pek uygun olmadığını, ancak Türkiye'de durumun farklı olabileceğini belirtti.

Metin Uysal'ın açıklamasında jeremejevite taşının temel özellikleri şöyle sıralandı:

- Kimyasal yapısı: Alüminyum, flor, oksijen, hidrojen ve bor elementlerinin birleşiminden oluşur.
- Sertliği: Mohs skalasında 6.5-7.5 arasında, oldukça yüksek bir sertliğe sahiptir.
- Özgül ağırlığı: 3.28-3.31 arasındadır.
- Renkleri: Beyaz, sarımsı beyaz, mavimsi beyaz, mavi, menekşe ve altın kahverengi tonlarında görülebilir.
- Parlaklık ve kırılma: Cam parlaklığına sahip olup, konkiadal (kabuksal) kırılma gösterir; kuvars benzeri özellikler taşır.
- Kristal yapısı: Altıgen prizmatik ve dipiramidal formda, turmalin benzeri görünümde, saydam kristaller halindedir.

Metin Uysal'ın açıklamasının tamamı şöyle:

Jeremejevite, oldukça nadir bulunan ve değerli bir taştır.

Taşımızı tanıtma nedenimi bıktırma pahasına tekrar edeyim: Ülkemiz bor ve bor mineralleri açısından son derece zengindir. Ancak ne yazık ki çok küçük bir kısmı ülkemizde varlığı belirlenmiş ve çıkarılmaktadır; bunlar da çoğu zaman ham madde olarak ton bazında satılmaktadır. (Son yıllarda soda külü imal eden bir fabrika kuruldu; bu tür gelişmelerin devam etmesini umut ediyorum.)

Bor mineralleri geniş bir mineral ailesini kapsar. Bunların büyük çoğunluğu, bizdeki bor rezervlerinin onda biri olmayan miktarlarda ama bizden bu konularda daha gelişmiş batı ülkelerinde bulunmuştur. Bilindiği gibi mineraller sadece değerli taş olarak kullanılmaz; bazen sanayide, bilimde veya üretimin çeşitli alanlarında da kullanılır. Bugün işe yaramaz sanılan bir mineral, özellikleri itibarıyla çok istenen bir nesne haline gelebilir (her gün kullandığımız telefonlardaki lityum pilleri hatırlatayım). Bu sebeplerden dolayı topraklarımızda bulunan bor minerallerinin nerede, ne kadar olduğunu bilmek önemlidir.

Taşımıza gelelim. Kimyasal yapısı:  
Alüminyum + flor + oksijen + hidrojen + bor birleşimiyle oluşur.

Scoria hakkında kısa bilgi: Volkanik kökenli bir taştır. Birçok arkadaşın meteor sanmasına neden olacak kadar üzerinde delikler bulunur. Bu delikler, taş oluşurken içine hapsolan gazların sonradan çıkmasıyla oluşur. Rengi genelde koyu gri-siyah tonlarındadır, bazen kırmızımsı olur. Bu taşları ülkemizde çok bulunan ponza taşı ile karıştırmamak gerekir. Ponza taşı daha açık renkli ve genelde beyazımsıdır; çok fazla gaz içerdiği için suda yüzer. Scoria ise yüzmez.

Önemli bir not: Ponza taşları genelde riyolit kökenli kayaçlardan oluşur. Bu nedenle bu kayaçlar birer değerli taş deposudur. Örneğin topaz bunlarda, “vug” denilen küçük ceplerde oluşur. Ponza taşı volkanik bölgelerde, özellikle Kayseri, Adıyaman gibi yanardağ izi taşıyan illerde çok yaygındır. Ne yazık ki taş arayan pek çok arkadaşımız bunların kıymetini bilmiyor!

Jeremejevite taşı değerlidir. Ancak büyük boyutta pek bulunmaz; genelde 1 karat ve altında olur (bu yazdıklarım dünyadaki genel durumdur; bizde farklı olabilir çünkü esas kaynak bizde olabilir!). Şimdiye kadar bulunan en büyük taşlar 5–8 cm ile 10 cm arasındadır. Almanya’da bulunan taşlar çok küçük olduğu için genellikle faset yapmaya uygun değildir. Aslında bu taş kesime uygun sertlikte ve dayanıklıdır; işlendiğinde çok parlak olur, bölünme (cleavage) sorunu yoktur (topaz bu taştan daha serttir ama bölünme sorunu vardır). Ayrıca jeremejevite taşının ısınmaya karşı dirençli olduğu bilinir.

Jeremejevite taşı pleokroizm özelliği gösterir; yani bakış açısına göre renk değiştirir (maviden mora doğru). Bir de turmalinde olduğu gibi piezoelektrik özelliğe sahiptir (basınç uygulandığında elektrik üretir).