ELMAS NASIL ANLAŞILIR

Sevgili arkadaşlar,bugün gördüğüm bir arkadaşın fotoğrafı üzerine,ayrıca onlarca kere şahit olduğum kafa karışıklığı nedeniyle bu yazıyı yazma ihtiyacı duydum.Aslında buna benzer çok yazı yazdım ve eleştirilerde bulundum ama bu yazıyı herhangi bir arkadaşın şüphelendiği durumumda yararlanmasını dilerim.

Arkadaşlar Elmas hakkında genel bilgiler vermeyeceğim bu yazı tanımak üzerine odaklanmıştır,ancak özellikleri kıyas yapıldığında bahsedilecektir.

Herhangi Bir değerli taşın veya mineralin tanınması belli başlı özelliklerinin anlaşılması demektir.Burada sorun olabilecek durumlar;

1-Bir taşı kısıtlı özellikleri ile tanımlamak  çelişkiye sebeb olur,örnekleyelim bir taş buldunuz ve Elmas olabileceğini düşünüyor(istiyor) sunuz.Diyelim ki Özgül ağırlığını buldunuz 3.51 gibi rakam çıktı hemen çığlığı bastınız(Evrika,evrika-buldum,buldum!)durun bakalım sakin olalım aynı ö.ağırlıkta topaz taşı var.Sertliği bir sanayi elması ile kontrol edin,çiziyorsa yandı keten helva! olsun topazda güzel taştır deyip devam edin.Kıssadan hisse,demek ki tek özellik ile taş belirlenemez.

2-En aldatıcı özellik renk tir.Asla renk ile bir taşı tanımlamaya kalkmayın(yan öge olarak kullanın)Doğada sadece rengi ile belirlenebilecek çok az taş var.Akla gelebilecek önemli taşların hemen hepsinin değişik renkleri vardır(Elmas her renk olur,turmalin her renk olur,kuvars her renk olur,Beril hemen hemen her renk olur,garnet her renk bulunur vs.)Ama bazı taşlar sadece bir renk gibi görünmesine karşın aslında o bir grubun parçasıdır “Zümrüt”gibi.Almandin bir garnet çeşididir genelde kırmızı rengi ile bilinir ama garnetin çok farklı renkte çeşitleri vardır.

3-sertlik önemli bir özelliktir mutlaka kullanılması gerekir ama abartmamak gerekir sebebi şudur ;sertlik birden ona kadar bölümlemiştir bazıları 7.5-8.5 gibi ayırt edilmiştir ama çoğunluk tek sayıdır mesela arazide en çok karşılaşacağımız kuvarsın sertliği 7- dir.Tek bir sayı!doğada sertliği 7- olan yüzlerce mineral var,işin içinden çıkılamaz,elbette diğer özelliklere baş vurulması gerekir Ancak dikkat edilirse Özgül ağırlıklar -2.65- gibi üç rakam ihtiva eder,bu nedenle ayni sayıdan bulunma ihtimali azalır bunun anlamı ö.ağırlıkla test yapmanın daha güvenilir ve gerçeğe yaklaşmanın metodu olduğudur.unutmayalım konumuz Elmas idi ve Elmas en sert taştır(en dayanıklı değil)peki elması çizebilir miyiz? (Dikkat kırılma ayrı şeydir çizilme ayrı şey) Normal şartlarda hayır.Elması ne ile çizildiği değil çizilmemesi ile tanırız.Bunun için en kolay yöntem yanımızda  ya bir sanayi elması ya da suni elmas(biraz cebi güçlü olan gerçek ama değersiz olanı alabilir ) bulundurmak ve onunla çizmeye çalışmaktır,çiziliyorsa Elmas değildir çünkü bu dediklerimin hiçbiri Elmas sertliğinde değildir.

4-Elmas test cihazı kullanma; Bu cihazlar bir mineralin ısı iletim hızını ölçer.Şunu bilelim Elmas birçok konuda şampiyondur(sertliği en yüksek,ısıyı en hızlı ileten,asitlerden etkilenmeyen,ateşe son derece dayanıklı yani 4000 derece yakın sıcaklıkta eriyebilir (kül olmadan yanar) Sudan etkilenmez ve ıslanmayan doğal tek taştır,kırılma indisi en yüksek taşlardandır vs.) test cihazı kullanmanın birinci şartı işe yarar bir cihaz almaktadır piyasada 50-60 liraya satılanlarla yüzlerce Elmas bulur,kahrolursunuz! Ayrıca bu cihazların kullanma talimatlarını iyi okumak gerekir çoğu arkadaş bunu yapmıyor demek istediğim şu;taşın büyüklüğüne ve oda sıcaklığına göre cihaz kalibre edilmeli,kontrol edilecek bölge iyi temizlenmeli,yarık kırık  gibi yerlere değil düz zemine dik 

olarak tutulmalı ve bir parmak ile yanda ki metal kısıma değilmeli,piller yeni olmalı.

5-su ile test;Elmas “hidrofobik”bir mineraldir bunun anlamı su sevmez demektir.Günlük yaşamda hepimiz suya sokulan bir cismin ıslandığını biliriz ,normal bir durumdur.Ancak Elmas suda ıslanmaz,göllerde olan “Nilüfer çiçeği yaprağı”gibi suyu üzerinden atar.Bunun  için taşın üzerinde yabancı maddeler (toz,kum vs.)olmaması gerekir .Tersi şekilde Elmas “yağ seven”bir mineraldir yani gres yağı gibi yağları üzerine çeker.eğer bir taş suyu itiyor yağı çekiyorsa,yarım  çığlık atabilirsiniz! Zaten Elmas çıkarılırken bu yöntemden faydalanılır(sallama masasına çıkarılan toprak,ufalanma, kayaç atalır,bir yandan belli hızda su akıtılır,masanın altında özel yapılmış bir plastik cinsi yaygı vardır ve bunun üzeri gres ile kaplıdır materyalin içinde Elmas varsa grese yapışır orada bulunan görevli taşı alır(buna “yumurtlama yöntemi”denir.

6-ısı yöntemi;basit olduğu için yazıyorum.şüphelendiğiniz taşı alın ve göz kapağına değdirin,sanki bir biz parçasına değmiş gibi olmalı,nedeni ise Elmas Evrendeki en hızlı ısı ileticisidir dokunulan noktadan derhal ısı geçişimi olur bu nedenle de o bölge hızla soğur.Bu durum bir tahta sandalyeden kalkıp demir  sandalyeye oturmaya benzer, ikiside ayni sıcaklıkta olmasına rağmen demir  sandalye değdiği noktaları soğutur ve biz daha az ısı ileten tahta sandalyeye geri döneriz!

7-ses yöntemi;bu metot sarraflar tarafından uygulanır,benim bu konuda tecrübem yok olan arkadaşlara ricam herkesin anlayacağı şekilde tarif etsinler,bu yöntemde şüpheli taşı, camekan üzerine belli bir yükseklikten bırakılır,taş cama vurunca çok özel bir ses çıkarır (işte bu sesi tanımlasınlar)bunun nedeni elması meydana getiren karbon atomlarının çok sıkı paketlenmiş olmasıdır.Yani Elmas çok yoğun bir maddedir kendisi gibi karbondan oluşan “grafit”ten çok yoğun olduğu için ö.ağırlığı da yüksek ve serttir.

8-çizgi yöntemi; bu yöntem esas olarak fasetlenmeş Elmas için yapılır.test için bir kağıda çizgi çekilir ve şüpheli taş çizgi altta kalacak şekilde konur ve tepeden aşağı doğru bakılır Eğer taş Elmas ise çizgi asla görünmeyecektir sebebi de elmasın kırılma indisi ve parlaklığı görmemize engel olmasıdır.

9-Görünüşü;Elmas doğada genellikle orjinal kristal formunda bulunur.Bunun sebebi ise bulunan elmasların çok büyük çoğunluğunun çok küçük olması(bir karattan azdır.)ve küçük olan elmasların kirılma,şeklini bozma olasılığının daha düşük olmasıdır (daha küçük elmaslar daha dayanıklıdır) Peki elmasın normal görüntüsü nasıldır? Şöyle tanımlayalım, iki tane piramit düşünün bunlar geniş tabanları ile birleşik olsun,işte bu,Bir piramidin kaç yüzü vardır cevap 4 iki piramidin 8 yüzü olur işte taşımız böyle bir görünüştedir.Fakat ne yazık ki burada bitmiyor bahsettiğim en çok olan şeklidir ayrıca bildiğimiz “küp”şeklinde olanları bulunur (Kabe gibi,Kabe zaten küp demektir) ayrıca nadir de olsa küre şeklinde olanları olur ve daha karmaşık görünüşte olanları ile kristal şekli olmayanları da bulunur.

10- özel işaretler;elmasların üzerinde “trigon”denilen üçgenler bulunur bunlar birden çoktur Ancak dikkat etmek gerekir ayni durum kuvarsta da mevcuttur.Ayrıca pek çok elmasta grafit izi dediğimiz siyahlıklar mevcuttur lup ile bakmak gerekebilir bunların miktarı fazla ise kaliteyi düşürür.

11- kırılma indisi ile;aslında en garantili yöntemdir Ancak laboratuvar ortamı gerekir,bilindiği gibi her mineralin bir kırılma  indisi vardır bu rakam2.416 gibi dört haneli bir rakamdır bunun anlamı birbirinin aynısı iki mineral bulmak imkansız gibidir bu yöntem ile büyük bir doğrulukla taşı kimlik lendiririz.

12-Elmas ışığı içinden çift kıralmaya uğratmadan geçirir (tam tersi kalsit tir,kalsit yüksek çift karalamakta sayısına haizdir ve altına bir resim koyduğumuzda resim çift görünür,benzeri şekilde daha düşük olmak üzere kuvarsta çift karılmaya sahiptir)

14-Dispersiyon özelliği;Elmas ışığı içinden geçirirken beyaz ışığın içinde var olan çeşitli dalga boylarına ayırır neticede ortaya çeşitli renklerle oluşmuş parıltılı meydana gelir.ışığın içinde dalga boyu en kısa(mor ve mor ötesi)ile en uzun olan(kırmızı ve kızıl ötesi)vardır. Elmas gibi cisimlerden geçerken(prizma vs) dalga boyu en kısa olanlar en çok en uzun olanlar en az kırılmaya uğrar. Neticede bir renk tayfı oluşur. Eğer bir taşın kırılma  indisi yüksekse o taştada aynı durum olur doğada ve insan yapısı Elmas dan  daha yüksek karılmalı indisi taşlar vardır ancak bunların büyük çoğunluğunun sertliği düşük olduğu için günlük kullanıma uygun değildir.Mozanit taşı gibi insan yapısı taşın kırılma  indisi Elmas dan  daha yüksektir ve sertliği de yüksektir bu nedenle son yıllarda moda olmuştur.(mozanit taşı aslında ilk defa bir “impact”bölgesinde (meteor çarpması) bulunmuştur Ancak elde olan çok az olduğundan sunisi yapılmıştır.

15-Elektrik özelliği;Elmas yalıtkan bir maddedir(elektriği iletmez anlamındadır)bunun anlamı kuracağımız basit bir düzenekle elektriği geçirip geçirmediğini kontrol edebiliriz demektir.Not:sadece mavi elmaslar iletkendir.

16-Elmas eskiden sadece “kimberlite bacaları”denilen yerlerde olduğu sanılırdı.Daha sonraki gelişmelerle “lamproit bacalarında”da var olduğu anlaşıldı(dünyanın en önemli beyaz Elmas ve en önemlisi renkli Elmas çıkaran madeni bir lamproit tır ve Avustralya'da bulunur(mesela Argley madeni)sonradan “lamprofirler”de de az da olsa Elmas olabileceği anlaşıldı (az ve çok miktarı büyük şirketlere göre düşünmek gerekir)Elmas ana kaynaktan çeşitli yollarla(dere,sel,rüzgar,deprem,ler hareketleri)taşınarak “alüvyonel”olarak ta bulunur nitekim dünyanın ilk Elmas üreticisi ülke geçmişte sadece Hindistan’dı,daha sonra G,Afrika Cumhuriyetinde Kimberlite yerleşkesinde bulundu.(bacaların ismi bu kasabadan gelir)sonraları hızla Brezilya ve çeşitli Afrika ülkelerinde bulundu,günümüzde 35 civarında ülke ciddi Elmas üretir Ayrıca onlarca ülkede de az miktarda bulunmuştur(mesela Amerika’da en az üç yerde Elmas vardır ama üretkenlik düşüktür Amerika Elmas üreten değil dünyanın en büyük Elmas alıcısı ülkedir )yazdıklarımın dışında da Elmas olabilecek jeolojik ortamlar vardır(Harzburgite  lerde Elmas bulunur bu yapılar bilhassa Toroslarda mevcuttur bu alanlarda ki mineraller yerin çok dibinden gelir,ender de  olsa metamorfik kayaçlarda Elmas olabilir tabi bunun bazı şartları vardır bu nedenle bilhassa Ege Bölgesinde bu şekilde de olma durumu vardır.Normal yanardağlarda Elmas bulunmaz.Elbette taşınmış olarak “çökelti kayaçlarında” da olabilir.Bir kez daha bu vesile ile hatırlatayım Ege Bölgesinde Amerikalılar beş yerde(Afyon,Kütahya,Isparta, Muğla,beşinciyi hatırlayamadım ,uşak ) lamproit bacası buldular ve bununla ilgili elimde yazı mevcuttur bu illerde bu bacaları bulup işletmek gerekiyor.

16-Elmas bulma faaliyeti başka maden ve değerli taşlara benzemez,en büyük masraf bacaların aranması sırasında gider.(bunun için uçak ve helikopterlerle arazi uçuşu yapılarak özel cihazlarla aşağıdaki arazide “anomoli” tesbiti yaparlar(gravite anomolisi).Bacaların olduğu bölgeler hem görünüş itibari ile hemde “gravite”yönünden anormallikler gösterir (bacaların olduğu yer yüksek ağır metal nedeniyle çevresine göre kırsaldır,dikenli Ancak zor şartlara dayanabilen otsu bitki örtüsü ile kaplıdır çoğu zaman kraterin olduğu yerde göl oluşmuştur,ağır metaller nedeniyle yerçekimi (gravite)yüksektir. Çok önceden yayınladım bacaların bölgesinde yaşayabilen hurma cinsinden bir bitki bulunabilir. Arkadaşlara tavsiyemdir asla bulunan yeri söylemeyin ve o bölgede çektiğiniz resimleri yayınlamayın.

17-Elmas toprakta altına göre daha düşük tenor de  bulunur.Çoğu arkadaşın kafasında yanlış düşünceler var,altın bir ton toprakta(kayaçta) diyelim ki 3 gram bulunur oysa Elmas hesabı karata göre yapılır ve tenor  daha da düşüktür bunun anlamı ise yaklaşık bir milyarda bir oranıdır.(altın, milyon ile belirtilir)ama bütün bunlara karşın Elmas çok daha rantabıldır (düşünün altının gramı 180 lira(yazı yazıldığı zamanki değeri)  elmasın karatı onbinlerce dolar tabi ki 4C kuralı na uygun olarak, bu kural parlaklık,ağırlık,renk,kalite demektir, elbette her elmas  aynı  değerde değildir. En  pahalı olan kırmızı Elmas, pembe Elmas, mavi elmas, yeşil elmas  diye ayrılır en değersizleri kahverengi gibi olan ve parlak olmayan sarı renkli lerdir, elbette saydam olmayanları saymıyoruz. Beyaz elmaslar ne kadar saf ise değeri yükselir içinde sarı renk ve inklüzyon çoğaldıkça ederi düşer. Bir elmasın fiyatını başka etkenler de belirler bunlar arasında kalitesi ile bir alakası olmamasına karşın bulunduğu bölge veya ülkede belirleyicidir çünkü neticede taşı alanlar için bir övünme vesilesi olduğundan tanınmış yerlerin elması daha çok para yapar,ayrıca büyük elmasların çoğu zaman uydurulmuş bir hikayesi vardır bu durum fiatı etkiler. Eğer büyükçe bir Elmas bulursanız(10 gram üzeri) satmadan önce güzel bir hikaye si olması her açıdan iyi olur!

18-inşallah okunamayacak kadar uzun olmadı,son olarak arayıcı arkadaşlara küçük bir not,Eğer bir yerde bir tane bulursanız o yeri işaretleyin ve ayni yeri didik didik arayın büyük ihtimal arkası gelecektir.Herkese bol şans...