İstanbul
17 Kasım, 2026, Salı
  • DOLAR
    32.58
  • EURO
    34.81
  • ALTIN
    2412.9
  • BIST
    9645.02
  • BTC
    66248.09$

KIZILDERİLİLER ONBİR

16 Kasım 2026, Pazartesi 16:29

                                         K.AMERİKA’DA YAŞAMIŞ KIZILDERİLİLER

 

 

 

Yazı içinde bildiğimiz kadarı ile Sibirya’da yaşamış yerli halkları iki guruba ayırmıştık. 1- Eskimo- Aleut lar  2- Kızılderililer.

 

Artık Alaska ve Kuzey Amerika’da yaşamış kızılderili lere bakabiliriz. Bu konunun karmaşık olduğunun farkındayım, bu nedenle özellikle bu bölümde yazı bazı geri dönüşler ve eklemeler yapılması kaçınılmaz olacaktır.Önce Alaska kızılderililere bakalım;

1-) Alaska ATABASK LARI   2-) Pasifik Kuzeybatı Kızılderilileri 

 

                         ALASKA     ATABASK LARI  

 

Bu halk Alaska’nın iç kısımlarında ,nehir yataklarında ,tayga ormanlarında yaşarlar. 

Bu insanların dili “Na-Dene “ dil grubuna dahil edilir. Göçebe ve yarı göçebe bir yaşam tarzını sürdürmüşlerdir.

                          ÖNEMLİ    KABİLELERİ 

 

Guçinler ( Gwiçh ‘in ) ;  Han lar ; Koyukan lar ; Ahtna lar ; Denağina lar ; Değinak lar;  Yukarı Tanan lar .

Bu kabilelerin temel geçim kaynakları ise ; somon balığı, ren geyiği,sığın ( mus) , ayı gibi büyük kara hayvanları avcılığı olmuştur.

Kış aylarında yarı gömülü ahşap evlerde yaşarlar ,yazı ise avlanmak için çadırlarda kalırlardı.

Dini inanışları: ruhlara inanış ( Animizim) ve şamanizm kültürel ve inanışları vardır.

Atabask lara “Dene” de denir. 

Na-Dene Dil Grubu : Kuzey Amerika’da yaşayan kızılderililer içinde büyük bir kesimi kapsar. Bu grubun içinde , NAVAJO İLE APAÇİ gibi çok tanınan kabilelerde bulunur .

“Na-Dene” kelimesi Tlingit dilinde “halk” anlamına gelir “Na “ ön ekide yine “halk-insan” anlamına gelir. 

Bu dil ailesinin ana gövdesini “Atabask dilleri”  yani Navajo,Apaçi,Chipcwyon 

vb. oluşturur.Ayrıca bu dil ailesine “Tingit ce ile Eyak ca “ da dahil edilmiştir.

Bu dil Alaska’da ağırlıklı olarak ve Batı Kanada ve ABD nin Güney batısında ( buralar Navajo ve Apaçi Bölgeleridir ) vardır. Günümüzde en yaygın konuşulanı ise Navajo dili insanlarıdır.

 

                         NA-DENE   DİLİ    HAKKINDA 

 

Dil konusunda ki çalışmaları ile tanınan Dil Bilimci EDWARD VAJDA ve çalışma arkadaşları ,yaptıkları araştırmalar sonucunda Na-Dene dilleri ile Sibirya’da yaşayan “Yenisey Dilleri” arasında genetik bir bağ olduğunu ileri sürdüler.Bugün bu görüş bütün bilim insanlarınca kabul edilmesede en yaygın kabul gören görüştür.

Yapılan genetik araştırmalar sonucunda Na-Dene dilini konuşan halkların yaklaşık % 10 nun Sibirya’da yaşayan Koryak Halkı ile ilişkili olduğunu Amerika kıtasına diğer göç eden gruplardan sonra müteakip bir göç dalgası ile ( 9.000- 5.500 yıl önce) bu bölgeye geldiklerini göstermektedir.

NOT: Na-Dene teriminin mucidi ,Edward SAPİR olmuştur. Bu kişi 1884-1939  yıllarında yaşadı . Kendisinden önce Amerika Yerli Dillerinin “tarihsel dil bilim yöntemleri” nin uygulanmasının imkansız olduğu kabul ediliyordu. Bu yargıya gerekçe olarak da ; yerli dillerinin Hint-Avrupa Dillerinden daha ilkel olduğu gösteriliyordu. Sapir ise yerli dilleri kuralları incelendiğinde bu düşüncenin yanlış olduğunu gösterdi.Ayrıca kendisi hiçbir insan dilinin İLKEL olmadığına inanırdı.

Sapir bir özel mektubunda arkadaşına “ Dene dili ,şimdiye kadar icat edilen tüm dillerin en büyüleyici olanı “ demiştir.

ÖZEL NOT : Kişisel düşüncem ile  çok uyumlu bir görüş. İnsanlar dil kkarşılaşmalarında yaptıkları en büyük ve belirleyici hatası dillerin ne zaman çıktığını düşünmeden ve çevre şartlarının belirleyici etkisini gözetmeden dilleri değerlendirmeye çalışmasıdır.

Oysa daha da derin düşünüldüğünde ve Homosapienslerin çok dar bir grup olarak ortaya çıktığını kabul edildiğinde ( genel kabul bu şekildedir) ve birde dillerin ortaya çıkış zamanının en az elli bin yıl olduğu gerçeği ile ( ki aslında bu erken bir tarihtir birçok uzman bu tarihi 200.000 öteye götürür)  değerlendirildiğinde dilin ortaya çıktığında aynı çevre etkisi birliği,aynı ihtiyaç birliği,aynı zihinsel birlik,  de düşünüldüğünde hiçbir insan dilinin asla ilkel olamayacağı çok açıktır. Dillerin gelişimi de sonraki çağlarda yerleştikleri sahanın özellikleri ile ilintilidir. Basit örnek Orta Amerika yerlileri gelişmiş şehirler kurdular hatta şehirlerin nüfusu Avrupalıların keşifleri esnasındaki en büyüklerinden daha kalabalıktı.Ancak yaşadıkları ortamda at yoktu ,yolları vardı ama arabaları olmadı çünkü çekecek güçte hayvan yoktu ( Lama lar bu iş için yetersizdir ancak yinede yük taşımışlardır ) .Halbuki bu insanlar tekerleği biliyordu ve çocukları için yaptıkları oyuncaklarda kullanmışlardı. Ayrıca bu kıtanın yalıtılmış olma gibi bir problemi vardı oysa Afrika-Asya- Avrupa nın bağlantıları vardır ve bir yerde yapılan buluş eninde sonunda her yere ulaşabiliyordu ( mesela , yazı bulununca da  böyle olmuştur ) 

 

Sapir ve arkadaşları bu görüşlerini yaygınlaştırarak “Sapir- Whorf   Hipotezi “ olarak kurumsallaştırılır. 

Bu teoriye göre ; insan dili,sadece bir iletişim aracı değildir.Düşünce ve gerçeklik algısını biçimlendiren bir unsurdur. Bu varsayıma göre , kişiler dünyayı kendi dillerinin sunduğu çerçeve içinde algılama yaparlar. Bu nedenle her dil kendine ait bir dünya görüşü yaratır .( Benjamin Lee WHORF ise kuramın ortağı ve öğrencisidir ) 

 

Bu görüşler daha sonra özellikle “Evrensel Dil Bilimciler “ tarafından ( Noam CHOMSKY  ve Steven PİNKER ) red edilmiştir..Evrensel Dil Bilimciler ; insan zihninin dil öğrenme süreci öncesinde kavramsal yapılara sahip olduğunu ileri sürer. Bu şekilde de özellikle CHOMSKY  dilin temel kavramlarının her insanın zihninde doğuştan var olduğuna inanır.

 

Yorum Yazın

E-posta hesabınız sitede yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar ile işaretlenmişdir.

Facebook Yorum