ENERALD ( ZÜMRÜT) BEŞ

Zümrüt hakkında ki yazıyı son kez toparlarlayıp ,işimize yarayacak bilgiler çıkarıp artık yazıya da son verelim.

Değerli taşlar içinde zümrüt taşı özellikle oluşum biçimi bakımından olağanüstü özellikler ister. Bu nedenle de pek çok kişinin bu konularda kafası karışıktır. Evet,aslında hemen her değerli taşın kendine özgü özellikleri vardır hatta olması beklenir. Ancak burada ki olay daha farklı. Bir  mineral veya değerli taşın tek bir oluşum biçimi olmayıp daha fazla ortamlarda oluşması da çok olağanüstü sayılmaz. 

Zümrüt te elbette farklı jeolojik ortamlarda oluşabiliyor. Mesela magmatik ortamda veya metamorfik kayaçlarda . Ancak zümrüt hangi oluşum biçimi ele alınıp bakılırsa ; tamamen farklı diyelim felsik yapıda sedimanter kayaçlarla ,ultramafik yapıdaki “ şeyl “ lerin ikisininde aktif rol aldığı bir oluşum süreci gerektirir burada problem olan şeylerden biri de şudur ;  nasıl bir şey olacak da  bu iki farklı yapı uygun şekilde bir araya gelebilecek ve yine uygun koşullar ( sıcaklık ve basınç) altında bu mineral oluşacak. Şöyle olsa normal olur idi , farklı iki veya üç yapının her birinde ayrı ayrı zümrüt oluşsa idi tamam derdik ancak iki ayrı yapı bir araya gelmek zorunda iyi ama nasıl ? Bu aslında mümkün değildir arada bir şeyler olması gerekir işte o olan şeyin ilki ve değişmezi “tektonik hareketler ve kırılmalardır”. 

Yukarıdaki olguyu hayalimizde canlandıralım.Önce çok uzak geçmişe gidiyoruz .Anadolu hala Tetis Okyanusu altında ve tabanının bir kısmını oluşturuyor. Denizde yaşayan ve ölen canlılar tabana inerek  birikiyor.O kadar zaman içinde yüzlerce metre kalınlığında tabakalar oluşuyor. Sonra Afrika’dan kopan dev bir kütle sürüklenerek aynı bölgeye geliyor. Arabistan yarımadasının da   iteklemesi ile iki farklı katman karşılaşıyor bu beraberlik Toros Dağlarını oluşturuyor. Anadolu'nun önemli kısmı deniz tabanı olmaktan çıkıp yükseliyor ve tabanda zaten var olan büyük çukurla içlerindeki deniz suyunu koruyarak yükseliyor ve bunlar tuzlu göller oluşturuyor.Aradan uzun zaman daha geçiyor ve bu tuzlu sular buharlaşıyor bu seferde onlarca metre derinlikte esas olarak tuz tabakaları katmanlar haline geliyor.Elbette sadece tuz yok ,günümüzde ki çok zengin bor ve mineralleri ve jips vb. meydana geliyor.

Bugün Türkiye dünya bor rezervinin % 70 civarına sahipse bu jeolojik olay sonucudur.Ancak bu çok ilginç jeolojik geçmiş aslında başka mineral oluşumlarını da  tetikledi. Bildiklerimizin dışında neler olabileceği bilim insanlarının ana konusu olması gerekir. Burada bazı sorularında cevabı gerekiyor.

1-) Hep yazdık ve yazmaya da devam edeceğim. Bu ülkede neden “Turmalin taşı “ çıkarılmaz? Neden bu değerden faydalanamıyoruz?

Biliyoruz ki bu taş ( mineral) nasıl oluştuğu en iyi bilinenlerdendir. Hangisi eksiktir de bulunamamaktadır? Bütün elementleri en fazla bizdedir, her tür farklı jeolojik ortam bizde mevcuttur ( Hidrotermal yataklar, metamorfik yataklar, magmatik yatak çeşitleri, evaporik yataklar ,lamproitler,lamprofirler,Skarn yataklar,Pegmatik yataklar vs.)Bu sorunun cevabı siyasidir …

2-) Dünyada elmastan daha değerli taşlar mevcut , işin garip tarafı bu taşların hepsi de “bor elementi “ ile ilgili yani bor yoksa bu çok değerli taşların da olması mümkün değil ( en değerli elmas çeşidi olan mavi elmas ,bor ile o rengi kazanır).Yukarıda yazılan turmalin taşı bazları hariç orta düzeyde değerli taştır ( Paraiba turmalin elmastan çok daha değerlidir) . Ancak “Painite, jeremejevite, serendibite vb.” en az sekiz çeşit taş bizde bulunması mümkündür.Örnek vereyim , turmalin in hemen her rengini topal bacağımla ben buldum…Ayrıca pek çok arkadaşlarda  buldular.

3-) Bu bir zümrüt yazısı. Anlatmaya çalıştığım şey, bizim toprakların  özel  geçmişi nedeni ile farklı bir zümrüt yatağını öneriyorum.Bu da “Evaporit Yataklarda ZÜMRÜT “ ayrıca diğer ortamlarda da bulunabilir özellikle deprem hareketliliğinin olduğu uygun yerlerde. 

Şimdi yukarıda kesilen yerinden yazıya tekrar geri dönelim. Özellikle Batı Anadolu'da deniz canlıları fosil biriktiğini yazmıştık. Bu tortul kütleler zaman,sıcaklık ve basınç etkisi ile “ŞEYL “ denilen kayaç çeşidine dönüşür buna türkçede “çamurtaşı “ denir. Burada kritik oluşum ve bilgi şudur; bu “şeyl”  ler  kromun  veya vanadyumun kaynağı durumundadır. Fakat bu durumda da bu tabakanın altta kaldığını hatırlamamız gerekir. Bu tabakaların üstünde ise tuzlu suların kalıntısı tabakalar bulunmaktadır. Bu tabakalarda ise Berilyum bulunur( berilyum , zenginleşmesi ancak böyle özel jeolojik olaylar sonucu olabilir yoksa bu elementin zaten tenörü düşüktür ve zenginleşmesi zayıftır ) . İki farklı yerde bulunan bu kimyasal maddeler ancak tektonik hareketlenmeler ile bir araya gelebilir. Deprem olur alttan üste doğru kırık oluşur ve bu kırığa tuzlu su girer ve aşağıya iner burada üstten gelen berilyum nihayet krom veya vanadyum ile bir araya gelebilir. Yine kritik bir bilgi. Özellikle sıcak suların olduğu yerde zümrüt oluşması için gerekli sıcaklık 300 derecelere hatta daha aşağıya düşer.Basınç ta orta seviye basınç yeterli olmaktadır yazının içine ekleyeceğim çizelgelerde bu durum gösterilmektedir. Mesela hidrotermal yataklarda oluşan zümrütler daha düşük basınç altında oluşmaktadır.Ayrıca burada oluşan zümrütler çoğu zaman kapanımsız olacağından daha çekicidir. Fakat en önemlisi evaporit yataklarda oluşan zümrütler civarda demir olmadığı için en güzel kristalleri oluştururlar.

İkide bir vanadyum yazıyorum onuda açıklayalım ; vanadyum yeşil rengi sağlar fakat kromun verdiği yeşili değil, Amerika bu şekilde oluşan zümrüte “yeşil beril “ der …Krom ise mutlaka iyonize olarak zümrüte katılıp rengini verir .Kimyasal olarak kaç değerde ise ( +2,+3 vb.) her biri farklı renge sbep olur.

Tekrar olacak ama zümrüt oluşması  ;  1- berilyum gerektirir

  2- Krom ( vanadyum) gerektirir

  3- tektonik hareket ( deprem ) gerektirir.

Zümrüt gösterge mineralleri olarak ; kuvars, kalsit, pirit, mika, BERİL ) fakat burada yazılan ve en kritiği olan berildir ( veya berilyum elementi) ayrıca bu gösterge minerallerini birinin veya birkaçının olmasının zümrüt açısından bir anlamı yoktur. Anlamlı olan aynı yerde yazılanların hepsinin bulunmasıdır. Artık o zaman olup olmadığı konusunda karar verebiliriz. 

Dünyada en değerli ve güzel zümrütler bu iki kaynaktan çıkarılır. Biri evaporit yataklardan diğeri ise hidrotermal yataklardan NE GARİPTİR Kİ  bizde her ikiside mevcut hatta eğer araştırılırsa görülecektir ki dünyanın sayılı büyük yataklarına sahibiz. GÖK çığırıyor “nerede zümrüt,nerede zümrüt!”