LAMPROFİR DAYK LAR BİR

Bugüne kadar bu jeolojik yapı ile ilgili olarak bir yazı yazmak istedim , gerçi bir ara kısa bir yazımı paylaştım ancak işin gerçeği benimde hem bilgim  yetersizliği  hem de konunun karmaşıklığı nedeni ile çekiniyordum.

Bu yazıya sebep ise kesin olarak emindim ki bu oluşumların hem kimberlite hem de lamproite ile bağlantısı vardı ( olmalıydı) madem iki tanesi ile ilgili idim üçüncüyü de ihmal etmeyeyim diye düşündüm.

Biraz araştırınca bilim insanlarının da kafasının oldukça karışık olduğunu gördüm inanıyorum zamanla daha doğru şekilde tanımlanacaktır. Benim elde ettiğim ( elbette okuyarak)  bilgileri mümkün olduğunca anlaşılır olarak yazmaya çalışacağım.

                                    Bu jeolojik bacanın türkçe okunuşu “Lamprofir dayk “ .İki ayrı kelimenin birleştirilmesi ile oluşmuş yeni bir kelime . “porhyres” kelimesi  “parıldamak “ anlamında . 

İlk defa bilim dünyasına 1874 yılında “Von Gumbel  “ tarafından ortaya konmuş, fakat bu tanımlama ‘ küçük intrüzyonlar oluşturan ,fenokristal li kahverengi mika ve hornblend içeren ancak feldispat fenokristallleri içermeyen  kayaç grubu için kullanılmış ama sonradan ferromanganese fenokristal leri  içeren çok çeşitli “hipabisal kayaçları “  içinde kullanılarak genişletilmiştir.

Daha sonraları ise 19 ve 20 nci YY larda sınıflandırılması zor olan kayaçlar da bulunarak bu kayaçlarda lamprofir grubuna dahil edilmiştir. Öyle ki sonunda belirlenmesi zor olan mafik fenokristalleri zengin olan kayaçların depolandığı bir yer haline gelmiştir. 

NOT: Bazı yabancı kelimeler geçti onları açıklayalım;

İNTRÜZYON : Türkçede ki anlamı “sokulum” dur. Magma kökenli akışkan lavın ana kayaç içine geçerek ( sokulum yaparak)  ve uzun sürede soğuyarak iri kristalli ( aynı büyüklükte) yapıya bürünmesi ni ifade eder. Ancak ilk oluşan kristaller fenokristal olduğu halde alttan gelen basınçla yüzeye veya çok yakınına gelen kütle daha hızlı soğur ve dış tarafını hamursu tabaka kaplar.

FENOKRİSTAL: Magmanın derinliklerinde uzun sürede soğuması ile oluşan ve gözle görülecek kadar ( en ufağı) büyük kristalleri ifade eder.

MAFİK KAYAÇ : içeriğinde magnezyum oranı yüksek silis oranı düşük kayaçlardır.

HİPABİSAL KAYAÇLAR:  Yarı derinlik kayaçları dır. Hem yüzeyde oluşan kayaçların yapısına hem de derinde oluşanların yapısına benzer özellikleri taşır. Derinliğin orta düzeyde olmasının sonucudur bu nedenle bu kayaçlar aynı zamanda “porfirik yapı “ özelliği gösterir.

PORFİRİ YAPI: Bir kayaçta çok küçük kristalli hamur içinde büyük kristallerin birlikte olduğu yapıyı gösterir.( bu durum aslında derin magmadan malzeme taşındığının bir göstergesidir) 

                                              Bu baca ile ilgili diğer bir soruna gelince; jeolojide eski bir gelenek vardır bir yeni yapı veya kayaç bulunduğunda ,bulunan yerin adı verilir. Bu konuları araştıranlar genellikle Avrupa kökenli olunca ve Avrupa’da aranınca ortaya çok çeşitli Avrupa köy isimlerini taşıyan kayaç isimleri de bu yapı ile birlikte kullanılınca öğrenilmesinde sorunlar çıkmış ve yeni bir adlandırma yapılarak çözüme  gidilmiştir.

Özellikle son on yıl içinde lamprofirlerin elmas ve altın yatakları ile ilgisi nedeni ile lamprofirlere olan ilgi artmıştır.

Lamprofirler tüm jeolojik dönemlerde bulunur bu yönü ile kimberlite

 den ayrılır. “ARKEAN “ döneminde oluşanlar özellikle altınla ilişkilendirilmiştir.

Lamprofir Lerin sınıflandırılması da sorunlara sebep olmuştur.Normalde volkanik ve magmatik kökenli kayaçların sınıflandırılması için “TAS  ŞEMASI” kullanılır. Bu sınıflandırma içinde kayaçların toplam olarak alkali ve silika yüzdeleri esas alınarak yapılır.Ancak bu kayaların yapısı bu sınıflandırmaya uymadığından sorunlar çıkmış ve lamrofir kayaç konusunda jeolojide tartışmalar çıkmıştır.( Normal sınıflandırmada kalsiyum ve sodyum kullanılırken yapıdan dolayı potasyum kullanılması sorunun esas nedenidir)

                                      Son yıllarda artık lamprofirler  de “Kimberlite ve Lamproite dayklara” benzer olduğu kabul edilmektedir.Kısacası lamprofirlerde derin mantoya açılan bir pencere görevi görmektedir.Ayrıca bu jeolojik oluşumun özellikle altın minerali ile ( hatta az da olsa elmas ) ilişkisi nedeni ile ilgi sürekli artmaktadır. 

Burada yazılan bilgiler esas olarak “alex Strekeijen “ nin yazısından yararlanılmıştır. 

Lamprofirler tüm jeolojik dönemlerde oluşabilir bu yanı ile özellikle kimberlit ten farklılık gösterir.Özellikle “Arkeyan Dönemi “ oluşumları altın ile daha sıkı ilişikli görülmektedir.

TAS ŞEMASI : Jeolojide kullanılan bir terimdir. Volkanik ve magmatik kayaçların sınıflandırılmasında kullanılır. Bunun içinde kayaçların toplam alkali ve silika yüzdeleri esas alınır.Bu yazıda ise lamprofir kayaç yapısının özelliğinden dolayı bu sistemin işe yaramadığı anlatılıyor çünkü bu kayaçlarda potasyum oranın yüksekliği nedeni ile potasyum esas alınmaktadır. 

ARKEAN DÖNEMİ : Büyük jeolojik zamanlardan biridir. Günümüzden 4 milyar yıl öncesinden başlar ve 2.5 milyar yıl önce sona erdiği kabul edilir ikinci büyük kayaç oluşumlarının olduğu zamandır.

Lamprofirler, amfibol ve biyotit den oluşan ve zeminde feldspat bulunan aşırı potasyumlu magmatik kayaçlar olarak kabul edilir. 

 Ayrıca bu yazı da ; 

Yayın : ID : 876808 

Bildiri adı “A.Camponite  alkaline lamprhyre Dyke from Central Sakarya Regean  / Turkey 

yazar adları : Çoban Fazlı, Aydoğan M. Selman, Çoban Hakan, büyükkahraman Gökhan, Caran Şemsettin.

Etkinlik : 62 nci geological Kurultay  TURKEY 

NOT: Bu konuda daha geniş bilgi edinildiğinde genişletilerek yazıya devam edilebilecektir.