SERENDİBİTE TAŞI

Değerli arkadaşlar, yine bir bor minerali ile beraberiz. Bugün bakacağımız bor minerali “serendibite” isimli neredeyse her değerli taş arayıcısının ismini duyup bulmayı hayal ettiği taş.

Önce konu ile ilgili üzüldüğüm bir meseleyi  öne çıkarmak  istiyorum. Daha önce de yazdığım gibi, bor minerali ile ilgili okuyor araştırıyorum ne bulursam dile getirmek niyetindeyim. Fakat bu işler olurken çok üzüldüğüm konu, ülkemiz dünyanın en zengin bor yataklarına sahip olmasına rağmen ve bilinen onlarca bor mineraline karşın( benim gördüğüm 56 adet farklı minerali var ama şöyle düşünmek gerekiyor turmalin bir bor minerali ama kendi grubunda onlarca çeşidi var) ne bir tane bor mineraline işim vermişiz (minerali bulan isimi veriyor) ne de birkaç tane bor minerali dışındakilerin Türkiye’de olduğuna dair çalışma yok. İşin aslı  şu; yabancı ülkeler neye ihtiyaçları varsa Türkiye’de o bulunmuş geri kalan onlarca mineral bizde varmı yokmu belli değil ki benim düşünceme göre olmamaları imkansız. Daha da garibi para eden değerli taş kapsamında ki bor mineralleri bizde yok gözüküyor akla aykırı bu durumu protesto ediyor bu zamana kadar bu konuda çalışma yapmayan beceremeyen sorumlu ve makam sahiplerini kanıyorum… Düşünün elimde ki neredeyse sıfır imkanla ve karık bacağımla ben kırmızı turmalin buluyorum koca koca üniversiteler sadece “bozuk çeviri”ile yetiniyorlar. Bu beyler hanımlar davetlere gidecek makam arabalarını biraz da asıl işleri olan alana çevirseler bizde buradan ciyak ciyak bağırmayız!

Üzerinde yaşadığımız topraklar inanılmaz zenginliklere sahip (en büyük,tartışmasız bor yatakları bizde,Yakut ve Safir asıl kaynak  taşı olan “korund (korundum diye de yazılır)ve onun madeni””Emery”en büyük yatakları bizde(ama değerli taş olanı yok deniyor,ancak maden olarak ton bazında ihraç ediyoruz!),en büyük “jips”yatakları bizde ama hastanelerde kırıklara alçı ABD menşeini olanı kullanılıyor!(jips ısıtılınca alçı haline gelir),en kaliteli ve büyük mermer yatakları bizde çok şükür bunda iyi sayılırız ancak bu taşı yine ton bazında satarken bu taşın çıktığı yerde mutlak olması gereken değerli taştan ya haberimiz yok yada birileri bizi uyutuyor !  Daha on onbeş yıl öncesinde yok denilen “altın” yabancıların kontrolünde çok şükür çıkarılmaya başlandı ancak daha yolun başındayız.Yine  yok denilen elmaslar bir yerlerde çıkarmamızı bekliyor,çok büyük potansiyeli olduğu jeolojik verilerden belli olan “kükürt” öylece duruyor,dünyanın en büyük “ponza taşı”yatakları bizde onlarca kullanım alanı var,yine çok büyük yatakları bizde olan “diyotome”sadece fidancılıkta kullanılıyor,Üç tarafı denizle çevrili ve pek az ülkeye nasip bir iç Denizi olan ülkemizde “Deniz madenciliği”yapıldığını duyan var mı? yine çok az ülkede olan yanardağlara  sahibiz bunların vereceği zenginlikler hala bilinmezlikler içinde,dünyada sayılı jeotermal yataklara sahibiz. Ancak yeni yeni elektrik üretimi ve ısıtmada faydalanmaya başladık fakat “hidrotermal maden yatakları” ve vereceği zenginlik dile getirilmiyor (Zümrüt dahil onlarca değerli taş yatakları),yine Türkiye’nin jeolojik yapısından kaynaklanan ve binlerce olması gereken “pegmatik yataklar”ve bunların barındırdığı değerli taşlar hala derinlerde yatıyor (ülkede sadece Uludağ’da wolfram çıkarılıyordu orada rezerv bitti dendi ama pegmatiklerde bu maden ve daha nicesi var), Elmas dahil onlarca değerli taş barındıran “lamproit bacası”hangi üniversiteye sorsan yok derler ben bir Amerikan üniversitesi akademik yayınında buldum sadece Ege Bölgesinde beş ilde tesbit etmişler (Kütahya,Isparta, Muğla, Afyon,yanılmıyorsam Uşak )  sadece ben basit imkanlarımla Denizli’de 17 lamproit bacası buldum varın bu ülkede araştırmanın ve bu konuya ait makam sahiplerinin ne olduğuna karar verin...Bu kadar yeter konuya devam edelim.

Serendibite taşı öncelikle çok pahalı bir değerli taştır. Bu taşın var olabilmesi için mutlak surette o bölgede bor olması gerekir. Bu taşın önünüze getirilmesinin nedeni bu basit gerçektir. Kimyasal  yapısına bakınca daha iyi anlaşılır. İçeriğinde ;  kalsiyum  , magnezyum,  Alüminyum, silisyum, oksijen ve BOR  var. Görüleceği üzere bor hariç diğerleri her yerde bulunan elementler. Akla şu soru geliyor sadece bu elementlerin bulunması yeterli midir tabi ki hayır öyleyse ne gereklidir? elbette bu elementlerin birleşerek bu taşı meydana getirecek ortam (ısı,basınç,zaman vs.)  O zaman bu taşın nasıl ve nerede oluştuğuna bakalım. Serendibite  taşı  karbonatlı kayaçlarda, granit ve tonalite kayaçlarında bulunur (tonalite taşı;granite benzeyen bir taştır, mağmatik kökenlidir,üzerinde beyaz bantı ile ayırt edilir, pegmatik kökenli ise kendisini oluşturan kristaller iri tanelidir) oluşma şekli şu şekilde; skarn ların temas bölgeleri boyunca bulunur, bunu açalım; skarn lar pegmatitlerde benzer fakat skarn lar “plüton”denilen dipteki magmanın çeşitli nedenlerle yukarı çıkması sonucu oluşan yataktır. En büyük farklılığı  karbonatlı kayaçlarda oluşana skarn denilmesidir.Skarn yüksek sıcaklığa haizdir . Eğer yüzeye ulaştığı yerde yukarıda bahsi geçen kayaçlar var ise bu kayaçlar turmalin gibi bor mineralleri bünyesinde bulundurduğu için sıcaklığı ile bunları eritir ve yeni mineraller oluşur (skarn yatağın böyle kayaçları dönüştürmesine  ”metasomatizm” denir.  Bu olayın metaformizma dan bazı farklılıkları vardır ama bunlara takılmayalım neticede ısı ile böyle değerleri taş meydana geliyor elbette skarnın olduğu yerde oluşur bunun anlamı bir şerit halinde yeni mineraller oluşuyor demektir (pegmatiklere göre  farklılıklardan  biri) netice olarak biz arazide skarn yatak bulup onu takip ederek ve orada arama ve çıkarma işlemini yapacağız. Böylece arazide boş boş toplayıcı olmaktan çıkmaya başlarız  ( Önerim ayni şeyi diğer yatak cinslerini inceleyip ona göre arama yapılmasıdır )   bu konuya katkı için yazının ekine skarn yatak resimleri koyacağım.

Taşın özellikleri ; 

SERTLİK :6.5 - 7

ÖZGÜL AĞIRLIK :  3.42-3.52  

KRİSTAL SİSTEMİ :  triklinik .

PARLAKLIK :cam gibi.

ÇİZGİ RENGİ: beyaz .

DİLİNİM : yok (Topaz da dilinim vardır mesela bunda yok).

KIRILMA  indisi :  1.701-1.706  

çift eksenli bir taştır.

RENK : soluk sarı,mavimsi yeşil,grimsi mavi

Serendibite taşı ilk defa 1902 yılında Sri lankada bulundu eski ismine binaen bu ad verildi.Bu taşın faset yapılacak nitelik ve boyutta olanının bulmak zordur. Şimdiye kadar bulunan en büyük taş iki cm boyutundadır ancak buda yönlü değildir (saydam değil) Sri Lankada çıkan taşlar yeşil ve menekşe rankli vede çok güzelken Myanmar de bulunanlar siyahımsı dır . Bu taşlar yukarıda yazılanların dışında ABD,Rusya,Kanada,Tanzanya’da bulunmuştur.(beklentimiz o ki bizde de bulunacaktır)

Serendibite taşı iki taşla karıştırabilir. Biri “sapphirine” taşı bir hatırlatma bu taş safir değildir. Ancak ona benzer yanı mavi renklidir ama sertliği 7.5 dır.Diğeri  ise  “zoist” taşıdır,hatta bu taşla ö.ağırlığı örtüşebilir.

Nasıl ayırt edilir; 1-) Sapphirine taşı ile:  renk ve özgül ağırlık benzeyebilir ancak sapphirine taşı daha serttir ( 7.5)  ayrıca bu taşta BOR bulunmaz .

2-) ZOİST taşı: Tanzanite taşı ,zoisit  taşlarındandır fakat tanzanit taşının kırılma indisi üst sınırı çok daha yüksektir .Kristal sistemi ortorombik dir oysa serendibite ise Triklinik tir.

Taşımızın oluşumu biraz zümrüt oluşumuna benzer  çünkü üçü bir araya gelmeyen elementlerin birlikteliğini gerektirir ve bu nedenle de nadir oluşur. Bunlar Bor,alüminyum,kalsiyum üçü bir araya çok nadir gelir.

Arkadaşlar benim bu taş hakkında yazacaklarım bunlar,iyi şanslar.