SKARN YATAKLAR

https://www.facebook.com/groups/1505006336447731/permalink/3093504427597906/

ğlar.

Skarn yataklar deyimi bize o yerde önemli mineral ve maden olacağını göstermesi açısından,hepimiz için önemlidir.Skarn yatak,pegmatik yatak,hidrotermal yatak vs. Bunlar birbirinden farklı ama aynı amaçla hizmet eder,Eğer niyetimiz ciddi olarak değerli taş veya maden arayıp bulmaksa bu tip yatakların özelliklerini anlamak ve tanımak zorundayız.Okuyup kavradığım ve de önemli olduğunu düşündüğüm bu tip bilgileri ilgili arkadaşlara katkı manasında sunmaya devam ediyorum,tek dileğim herhangi bir değerli taş veya madenin bulunmasına yardımcı olmaktır.Bugüne kadar elde ettiğim (bazıları son derece uzun ve zahmetli araştırmaların sonucunda ortaya çıktı,hatta diyebilirim ki açıkladığım Bazı bilgileri çoğu insan paylaşmaktan imtina edecektir)bilgileri siz değerli arkadaşlarımla paylaştım, devam da edeceğim.

SKARN YATAKLAR:Aslında bir “dayk”tır.Peki dayk nedir,birincisi jeolojide yaygın olduğu üzere yabancı kelimedir(biz Türklerin böyle bir dezavantajı var.Avrupada ki çoğu dil birbiri ile akraba ve konunun anlaşılması  onlar açısından daha kolay,biz ezberlemek durumundayız.Bizim dilimizde dayk kelimesinin bize çağrıştırdığı hiçbir şey yok.)Dayk bizde baca olarak çevrilebilir.Aslında çoğumuzun ismini duyduğu “kimberlite bacası”da bir dayk tır ama özellik ihtiva ettiği için farklı çağrışımlar yapar.Bu tip oluşumlara “dike,dayk”denilmesinin nedeni ise;yerin altından çeşitli sebeplerle yükselip gelen mağmanın(yeryüzüne çıktığında “lav”adını alır)yukarı yükseldikçe var olan ısısını kaybetmesi neticesinde soğuyarak,erittiği boşluk içinde donarak katılaşması ve görünüm olarak bacaya benzemesidir diyebiliriz.Fakat bir yanlış yoruma sapmayalım,baca denince aklımıza yere dik bir oluşum gelir ama burada durum böyle değildir,yeryüzüne yükselen ve ulaşan dayklar farklı açılarda yükselebilirler.Bu nedenle bazen nerede ise fark edilemezler çünkü biz hep bir tepeye yaklaşık dik açı ile gelen oluşum ararız halbuki ki bazen yeryüzüne nerede ise paralel giden dayklar vardır ayrıca yüzeyde olduğu için üzeri diğer materyaller tarafından kirletildiği için fark edilemez hale gelmiş olabilirler.Yazı sonunda çeşitli fotoğraflar olacaktır incelemenizi isterim.Dayklar belirgin özelliklere sahiptir bu şekilde kendilerini tanıyabiliriz.

1-dayklar çok uzun(dipten geliyor)ancak uzunluğuna oranla enleri son derece küçüktür(7-8sm ve metrelere ulaşabilir)

2-dayklar,sonradan yükselip geldiği için mutlaka içinden geçtiği kayaç tabakasından daha gençtir.

3-dayklar,içinden geçtiği kayaçtan farklı yapıda(farklı minerale haiz)ve renktedir bu nedenle tanınması  kolaydır.

4-Dayklar yeryüzüne çıkarken hangi kayaç tabakası içinden geçiyorsa,o kayaç tabakasında değişimler yaratarak yeni mineraller oluşturur ve bu birazda yükselen lavın içeriği ile de alakalıdır(bütün mağma lar aynı yapıda değildir kendi içlerinde bilhassa “Silisyum ve Demir,magnezyum”gibi belirleyici element oranına göre isim ve özellik kazanırlar)

5-Dayk ların yeni mineral oluşturması esas olarak “metamorfik “oluşum sürecine benzer yani magmanın ısısı ile yeni mineral oluşur tabi bunun bir anlamı da eski den oluşmuş minerallerin bozularak değişmesidir.Metamorfizma da ısı kadar basınçta önemli rol oynar ancak yeryüzüne yükseldikçe basınç azalacağından,yeryüzüne yakınlaştıkça basınç ile (veya yüksek basınç ile)az alakalı yeni mineraller de oluşur.

6-Eğer dayk yeryüzüne ulaştığında içinden geçtiği kayaçlar dolamit ve karbonitli kayaçlar ise biz o dayka “SKARN”tipi dayk deriz,skarn larda oluşan minerallerin kendine özgüdür ve çok önemlidir.(dolamit kayaçlar aynı zamanda “Herkimer diamond”dediğimiz daha değerli kuvars taşının bulunduğu kayaçlardır.Karbonatlı kayaç deyimini kireç taşlı dersek sanırım daha kolay anlaşılır çünkü bu kayaçların ana malzemesinden biri karbondur diğeri ise kalsiyumdur.)

7-Skarn tipi yataklar hemen her şeyde olduğu gibi çeşitleri vardır.En basitinden,yatak içine sokulup yapılan kayaç içinde olabilir bu durumda bu tip yataklara “endoskarn yatak”veya Türkçesi ile içte oluşan skarn denir.Diğer tip ise Eğer yatak esas olarak dişta oluşmuşsa “egzoskarn”adını alır Türkçesi dış  skarn yatak demektir.

8-Cevherleşme her iki tip yatakta da görülür.

9-Skarn yatakların bir başka sınıflandırılması da içerdiği mineral yönündendir.Bunlar daA-KALSİYUMLU SKARNLAR:Değişim geçiren kayaç kireçtaşıları ihtiva ederse meydana gelen mineraller şunlardır;garnet çeşitleri(bilhassa kalsiyumlu garnetlerden olan çeşitler oluşur bilindiği gibi kalsiyumlu garnetler yeşil garnet çeşitleridir ve albenisi yüksek ederi de pahalıdır.grossular garnet,andredit garnet,ayrıca “piroksenler,”epidot”,vezüuyonit,vallastonit

B-MAĞNEZYUMLU SKARNLAR:yine sokulup yapan Kaya karbonatlı ve dolamitli kayaçtır burada mevcut olan mineraller gelen mağma ile “ornatılması”sonucu yeniler oluşur,şunlardır “spinel”,”flogopit”,”diyopsit”,”serpantin”,”forsterat”

C-SİLİKATLİ SKARNLAR:Eğer kayaç granit,kum taşı,siyenit,Volkanik tüf gibi bol Silisyum içere bir Kaya ise bu minerallerin “ornatılması”sonucu oluşur(ornatma jeolojik bir deyimdir bulunduğu yerde metamorfizmayı anlatır.)buralarda oluşan mineralin en tipik olanı “skopolit”mineralidir.

Skarn yataklarda toplam olarak oluşan minerallere bakalım;

1-garnet çeşitleri

2-piroksen çeşitleri

3-amfibol ler

4-epidot

5-vezüuyanit

6-turmalin çeşitleri

7-biyotit ve diğer mikalar

Bunların dışında hematit,manyetit,spekülorit,volframit,şelit,kastereit,ayrıca oksitlerden pirit,pirotin,kalkopirit,kübanit,bornit,molibdenit,bizmutinit,galen,sfalerit ve altın.

Bir skarn da yeni oluşacak olan minerallerden önce oluşanlar silikatlardır(silikat demekle içinde SiO2 olan mineral demektir yani kuvars,rhodonite,Zümrüt,garnet vs.)Daha sonra oluşanlar ise oksitlerdir (oksitler Yakut,SAFİR,gibi minerallerdir)en son oluşanlar ise sülfürlerdir.

Not:yazıyı burada kesiyorum uzun olunca okunma ihtimali düşüyor