T U R M A L İ N T A Ş I İKİ

Değerli arkadaşlar,bor minerallerinden olup değerli taş kapsamında ki son taşımız olan turmalin taşı adlı yazının ikinci bölümündeyiz.

Bu bölümde esas olarak pek bilinmeyen turmalin çeşitleri üzerinde duracağız(doğada arama yaparken bunları da görebiliriz ve değerlendirebiliriz)ayrıca birinci bölümde atladığımız yerleri ve gelen eleştiriler doğrultusunda düzenleme yapmayı planlamıştım ilk düzeltme sağolsun Makbule Karadeniz Hanımdan geldi turmalin taşını sürekli “turmolin”diye yazmışım,işin doğrusu ben bu taşı her nasılsa böyle söylerdim,böyle kafama yer etmiş ama bu bir savunma değil derhal doğruya döndüm kendilerine teşekkür ederim.gördüğünüz yanlışları bildirirseniz arkadaşların yanlış öğrenmesine engel olmuş olursunuz açıkça yazıyorum ki ben bu bilgeleri internet sayesinde edindim ve edinmeye devam ediyorum,mümkün olduğunca güvenilir kaynaklardan okuyor ve okuduğumu yorumlayarak herkesin anlayabileceği bir dille yazmaya gayret ediyorum (beni bu yüzden eleştirebilecek olan bilhassa akademik kökenli arkadaşlardan beni maruz görmelerini Eğer akademik dille ve yabancı dilde yazılan;o yazıyı yazanın ana diline uygun mantık ile aktarırsam çoğu arkadaşın kafası karışır istenilen amaçla ulaşamayız.)

İlk olarak turmalin taşı çeşitleri:

FOİTİTE: şörl denen siyah turmaline benzer,rengi mavimsi siyahtır mor renkler görülebilir.parlaklığı cam gibidir,sertlik 7 (bundan sonra sertlik standart ise yazmayacağım)

Ö.ağırlık:3.17  1993 yılında öğr,üyesi Franklin F.Foit tarafından bulunmuş taşa adı verilerek onurlandırılmıştır(yeni bir taşa isim vermek Uluslararası Gemoloji Derneğinin yetkisinde olup taşın tanımlanması karmaşık süreçleri içerir ve bazen yıllar sürer bir insanın taşa ismini vermesi çok zor bir durumdur konu ile ilgili oylama 

yapılır.Bahsetmeden geçemeyeceğim aslen Türk olan Halil Sarp (mineroloji profesörü )yaşayan en büyük minerologlardandır kendisi İsviçrede Yaşar ve orada 30yıl öğretim üyeliği yapıp emekli olmuştur Aydın ili Karacasu doğumludur,yılda birkaç ay için Karacasu ya gelir orada bulunan yüksek okulu taş işleme bölümüne yardımcı olur ayrıca Adnan Menderes Ünivesitesinde zaman zaman söyleşiler yapar kendisi yanlış hatırlamıyorsam 58yeni minerali bulmuş tek Türk bilim insanıdır,kendisini tanımaktan gerçekten Onur duyduğum nadir insanlardan biridir,kendisinden çok şey öğrendim her zaman müteşekkirim.

Bu taş düşük sıcaklıklarda oluşur,genellikle boşluklarda rastlanılır.çizgi rengi:grimsi beyazdır.

ADACHİİTE:

90 yaşında ki Tomio Adachi tarafından Japonya’da bulundu ve onuruna bu isim verildi kendisi yaşına rağmen gösterdiği azimle pek çok kişiye örnek olmuştur.

Taşın rengi kahverengimsi,mor,mavi-mor taş 2013 yılında onaylandı şörl denen siyah turmalin ile beraber bulunur.

BOSİİTE:

İtalya’da öğretim üyesi olan Ferdinand Bosi tarafından bulundu ve onuruna taşa bu isim verildi.isim 2015 yılında onaylandı.

Rengi koyu kahve rengi,siyah ö.ağırlık:3.23 

FERUVİTE:

Q1989 yılında bulundu ismi “uvite”minerali ile ilişkisi nedeniyle verildi.

Rengi koyu kahverengi,siyah parlaklık :donuk ve cam ö.ağırlık:3.2

Çizgi rengi: gri

UVİTE:

1929 yılında o zamanki ismi ile Sri Lanka da bulundu,bulunduğu bölgenin yerel ismini aldı(verildi)bu taş aslında genişçe bir gurubun adıdır ayni zamanda.Bir önceki taş bu taş nedeni ile bu ismi almıştı (benzerliğinden dolayı)

Rengi siyah,yeşilimsi siyah,kahverengimsi siyah,siyah,kahverengi,yeşil,beyaz

Çizgi rengi:açık kahverengi,açık yeşil,beyaz parlaklık cam gibi bu taş yaygın olan turmaline benzerliği vardır karıştırılabilir

DARRELHENRYİTE:

ABD de bulundu,bulan kişi öğr.üyesi Darrel J. Henry nin onuruna ismi verildi.2012 yılında onaylandı.

Rengi soluk pembe parlaklık cam özgül ağırlık:3.03 yapı normal tourmaline benzer.

DRAVİT:

1889 yılında bulundu bulunduğu nehrin ismini aldı,çok yaygın olan bir turmalin çeşididir.sık sık karşımıza çıkabilir ben şahsen çok karşılaştım.

Rengi: açık kahverengimsi,koyu kahverengi,kahverengimsi siyah,koyu sarı(toprağımı sarı),mavi. Parlaklık:cam,reçinemsi ö.ağırlık:3.03-3.18 çizgi rengi:açık k.rengi,beyaz(nadir)

LUCCHESİİTE:

İtalyan Prof.Sergio Lucchesi  nin yaptığı başarılı çalışmalar nedeniyle bu taşa ismi verilerek onurlandırıldı.rengi siyah parlaklık cam ö.ağırlık:3.22 çizgi rengi:gri 

Pegmatiklerde kuvars ile bulunur.

LİDDCOATİTE:

Amerikan gemolist Richard T.Liddicoat onuruna bu isim verilmiştir.

Rengi:açık kahverengi,kırmızı,pembe,yeşil,mavi,beyaz.

Parlaklık cam ö.ağırlığı:3.02ç.rengi:beyaz,açık kahverengi

MARULAMAİTE:

Japonya’da bulundu.bulunduğu Ada’nın adı verildi.

Rengi:soluk kahverengi,kırmızı. Parlaklık:cam ç.rengi:beyaz,çok soluk kahverengi

Küçük tanecikler halinde bulunur.ö.ağılık: 3.081

LUİNAİTE(OH):

Avusturalya da ki Tazmanya adasında bulundu bulunduğu yöreden ismini aldı.

Bu taş hakkında ayrıntılı Bilgi yok,çok küçük tanecikler halinde bulunur.

OLENİTE:

Rusya’da bulundu,bulunduğu yerin adini aldı.granit pegmatiklerde bulunduğu bildirilmiştir.

Rengi:açık pembe,mavi,soluk mavi,açık yeşil,beyaz. Ç.rengi:beyaz

Parlaklık:cam karılması konkiadel,tek eksenli(-)

POVONDRAİTE:

Çekoslovak minerolog Pavel Povondr onuruna bu taşa bu ad verildi.

Renk:koyu kahverengi,kahverengimsi siyah.  Parlaklık:reçineli görünüş

Çizgi rengi:kahverengi 

ROSSMANİTE:

ABD li George R.Rossman onuruna bu ad verildi.

Rengi:soluk pembe,renksiz parlaklık camç.rengi: beyaz

TSİLAİSİTE:

Madagaskar’da bulundu bulunduğu bölgenin adı verildi.

Küçük nimuneler halinde bulunmuştur.rengi:yeşilimsi sarı.

Parlaklık:cam ö.ağırlık:3.133 çizgi rengi:beyaz

ELBAİT:

Çoğu zaman turmalin dendiği zaman anlaşılan taş budur.Bu taşın kimyasal formülünü yazalım:Na(Li,Al)Al6(Si6O18)(BO)3(OH)3(OH)

Açıkça görüldüğü gibi taşımız ve bütün turmalinler bor silikatıdır ayrıca Lityum,Demir,Alimünyum,kalsiyum,potasyum,magnezyum alarak ve değişik değerlerini alarak(Demir’in Fe normal durum,Fe+1 ise bir değerlikte olanı,Fe+2 iki değerlikte ,Fe+3 ise üç değerliklere anlamındadır.farklı değerlikte olan Demir mineral oluşturarak o minerale farklı renkler verir.mesela krom Yakut’a kırmızı rengini verirken ayni krom ama farklı değerlikte olanı yeşil rengini verir.)

Rengi:yeşil,kırmızı,pembe,mavi,portakal,sarı,beyaz

Ö.ağırlık:2.0-3.1 sertlik:7.5 kristal sistemi:trigonel şeffaflık: şeffaf-saydam(biri ışığı geçirir diğeri arka tarafı görünür cam gibi anlamında)pleokrayizma:gözle fark edilir haldedir.Esas aranan taş bu taştır.Bir noktaya daha açıklık getirelim çoğu zaman taş satıcıları ve kuyumcular çeşitli nedenlerle ayni taşa bilhassa renk farklılığı nedeniyle farklı isimler verilir bunun bazen sebebi pazarlama ile ilgilidir.Taşımıza da değişik adlar takılmıştır mesela kırmızı renkte olanı “rubellit”diye geçer bunun sebebi Yakut’a renginden dolayı benzemesi vede pazarlama taktiğidir.mavi renkli olanı”indicolite”diye anılmaktadır krom tarafından Zümrüt yeşili ile renklendirilenler ise “krom turmalin”diye anılmaktadır.normal turmalinler içinde ayni özellikler dikkate alındığında kırmızı ve pembe olanları daha çok tutulur ve aranır bu nedenle de fiatı yüksektir.Elbette her zaman daha büyük ve temiz olanlar daha değerlidir bazı taşlar kesilip fasetlenmekte ise koleksiyoncular için olduğu gibi satılır.Yukarıda normal turmalinler içinde demiştim bunun sebebi “PARAİBA TURMALİNLERİDİR”bu turmalin için ayrı bir paragraf açmalıyız.

PARAİBA TAŞI:daha önceleri böyle bir taş yoktu.1980 yıllarda Henry Barbosa adlı maceraperest ve zengin bir iş adamı Brezilya’ya geldi amacı buralardan güzel taşlar satın almaktı.Paraiba eyaletinde bir tepeyi gördü ve ortada hiçbir belirti yokken “ben buradan çok güzel taşlar bulacağım”dedi ve çalışmalara başladı,parası ve zamanı boldu birçok kişi kendisine boşuna bu tepede uğraşıyorsun diye nasihatlerine kulak tıkadı yanlış hatırlamıyorsam sekiz yıl süre ile tepeyi kazdırdı ortaya bir türlü değerli taşlar çıkmıyordu ama sonunda bir gün işçiler çok parlak küçük taşlarla geldiler.işte bunlar pariba turmalinler idi bu taşların en büyük özelliği içinde ki bakır nedeniyle çok parlak oluşları idi.Renkleri mavi ve yeşilimsi idi bazıları da elektrik mavisi idi.Olay taş dünyasını sarstı hiç beklenmeyen bir durumdu hemen ardından bu taşa sahip olma çılgınlığı başladı ne yazık ki bulunan taşlar çok azdı.Durum böyle olunca fiyatlarda patlama oldu,Barbosa da yaptığı işten ziyadesi ile karlı çıktı.

Böylece bir müddet sonra ortalık yavaş yavaş sakinleşti,bu durum 2000 li yılların başında Afrika’da “paraiba turmalini”bulunmasıyla tekrar hareketlendi,gerçekten de yine bakır nedeniyle aşırı berrak ve parlak turmalin taşları bulunmuştu.şimdi taş satıcıları ve bilim insanları bunlar paraiba sayılırmı sayılmazmı tartışmasına devam ediyorlar.bu taşlar öylesine nadirdir ki her 10.000 Elmas’a karşılık bir adet bulunabilir.Elbette fiatıda son derece yüksektir,yarı şeffaf olanı bile yüksek bedele alıcı bulunur niye böyle uzun anlattım!yaşadığımız ülke biliyoruz ki dünyanın en zengin bor yataklarına sahiptir.dolayısıyla bizde turmalin bol miktarda vardır,peki bizde bu çeşitten olabilir mi?bence doğru yerde aranırsa bulunur.bunun şartları;  

1- ) Bo bor  minerallleri olan bölge seçilecek . 

2-) O  bölgede pegmatik yatak olacak.

3-)  Aynı  bölgede bakır bulunacak.(bakır madeni porfiri yatak yani kayaçlar içinde saçılımı olarak bulunur,magmatik yatak buralarda masif halde bulunur hidrotermal yatak buralarda rezerv düşüktür) benim şahsi görüşüm ki yanlış olabilir paraiba taşı için uygun olan bakır madeni magmatik olamaz,dünya haritasına bakılırsa fay hatlarının en çok olduğu bölgelerde bu taştan bulunmamıştır.porfiri de olamaz geriye hidrotermal yataklar kalıyor bence buralara bakılmalı ama yanlış bir varsayım olabilir.

Karşımıza en çok çıkacak olan turmalin kesinlikle şörl denilen siyah turmalindir  genel olarak var olan turmalin cevherinin %90 gibi bir kısmını teşkil eder.Buna sebeb turmalin taşının oluşumunda yatar yani yazdığım gibi üç ayrı fazda siyah turmalin oluşur bu da bu taşın bolluğunun sebebidir. Tabi  birde demir elementinin dünyanın her yerinde çok yüksek oranlarda bulunmasi asıl sebeb olarak gözüküyor. Siyah turmalin taşı özellikleri ö.ağırlığ: 3.18-3.22    renk:   siyah,mavimsi siyah,kahverengimsi siyah,nadirende yeşilimsi siyah.  Parlaklık:   cam,reçineli.  Kristal sistemi aynı şeffaflık ise opak ve yarı ışık geçirgendir.Normal turmalin taşında demirin  girmesi sonucu oluşmuştur.

Arkadaşlar turmalin çeşitleri içine bazılarını eklemedim sebebi bunların aslında diğerlerinden esas olarak farkı flor içine girmesi ile yeni bir mineral olarak bilim dünyasınca kabul edilmesidir bizler için önemli olmadığını düşündüm.isteyen 32 alt grubu incelesin,kabul edilen 32 turmalin çeşidi var çoğunu yazdım benim bu taş hakkında bulabildiklerim bunlar,iyi şanslar.