TÜRKİYE' DE NEDEN TURMALİN TAŞI VAR OLMALIDIR?

Turmalin , değerli süs taşlarındandır. Adınında belirttiği üzere her rengi bulunur ( sarı,kırmızı,pembe,mavi,yeşil,siyah,beyaz vs) Turmalin kelime anlamı , gökkuşağı kadar renkli benzeri anlamı olan , ilk bulunduğu coğrafyaya ait bir kelimedir.

Turmalin taşı bünyesinde çok sayıda element ihtiva eden karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu yönü ile kuvars mineralinden ayrılır zira kuvars sadece iki elementden oluşur ; biri dünyada ki en bol bulunan oksijen diğeri ise en bol ikinci element olan silisyumun yaptığı bir bileşik yani mineraldir. Tek bir elementten oluşan süs taşı sadece elmastır ( sadece karbondan oluşur)

Bu mineralin bazı özellikleri tipiktir ; 

1-) Turmalin  bir borslikatidir  ( bu konuya tekrar girilecek) 

2-) Turmalin ; oluşum süreci en iyi tahlil edilmiş birkaç mineralden biridir ( diğerleri kuvars,zirkon,manyetit vb.) 

3-) Turmalin; bulunması itibari ile de ilginçtir zira Batıda bu bulunma şekline “PİYANGO” adı verilir çünkü asıl oluştuğu yerde toplu olarak bulunur ( ana yataktan kopanlar hariç)

4-) Kuvars gibi teknolojik araç yapımına elverişli yapısı vardır . Kuvars belli bir elektrik verildiğinde hep aynı frekansta titrer ve özelliği ile saat yapımında veya radyo ( telsiz )  yapımında kullanılır ayrıca üzerine basınç uygulandığında elektrik üretir veya ışık salar. Turmalin ise basınç değişimlerine çok hassastır bu nedenle uçaklarda yükseklik ölçmede kullanılır.Ayrıca turmalin bazı maddeleri mıknatıs gibi çekme özelliğine sahiptir ( ısıtılınca).

5-) Turmalin grubu çok fazla değerli taşı bünyesinde barındırır. Bu konuyu işleyen yazım mevcut ,çeşitleri için buraya bakılabilir. Bilindiği gibi bir taşın kıymeti zamana ve kültüre göre değişebilir. Bu taşın şimdilik en değerli olanları kırmızı,pembe,mavi,yeşil olanlarıdır. Birkaç rengi bir arada olanları da bulunur. Siyah çeşidi(  Türkçede şörl denir)  Batıda genellikle matem günlerinde takılan takıların yapımında kullanılır. Hidroksitli olanları yani içeriğinde ( OH ) bulunduranlarının sertliği normaline nazaran daha düşüktür ( normalde turmalin taşı kuvarstan bir tık daha serttir) .

6-)  Turmalin mineral yatakları da oldukça fazladır. Fakat en kaliteli olanları genellikle “hidrotermal yataklarda “ bulunanlarda çıkar. Ayrı olarak ele alınması gereken “Paraiba Turmalinleri” ise çok özel yapıdadır ( içinde bakır bulunur) bu nedenle parlaklığı yüksektir ve çok değerli kabul edilir ( rengi elektrik mavisi )

7-) Buraya kadar yazılanlar genel bilgilerdi asıl konumuza girelim ; 

Türkiye çok değişik jeolojik geçmişe ve özelliklere sahiptir. Bu durumun hem olumlu hem olumsuz sonuçları vardır. Önce olumsuzluklara bakalım ;

Ülkenin çoğu bölümü dördüncü jeolojik zaman civarında yükselerek bugünkü konumuna yavaş yavaş gelmiştir. Arabistan Yarımadası bu kütleyi kuzeye ve batıya doğru iteklemektedir bu nedenle Türkiye bir deprem ülkesidir. 

Deprem şayet uygun önlemler alınırsa ,olumsuz olan bu durumun avantajları rahatca kullanılabilir zira aslında “deprem nimettir!”  

Deprem nedeni ile yerin km ce altında oluşan skarn vb. jeolojik oluşumlar yüzeye çıkabilir.Hatta depremin yarattığı enerji ile bazı yeni mineraller oluşabilir veya altın gibi kıymetli madenler kayaç da küçük taneler halinde bulunanları eritip yepyeni damarlara dönüştürebilir.

Aynı jeolojik yapının bir diğer çıktısı ise halk ağzında “kaplıca,ılıca” denen oluşumlardır. Bunlara “Hidrotermal Yataklar” diyoruz. Bu yataklar altın gibi değerli madenlere yataklık yaptığı gibi konumuz olan turmalin oluşum yerlerindendir.

Yine çok az ülkede bulunan apayrı bir jeolojik yatak çeşidine sahibiz. Buna “EVAPORİT YATAK “ deniyor. Bu yataklar nedeni ile Türkiye dünya “BOR” rezervlerinin yaklaşık % de 70  ne sahip olmaktadır. Çünkü bu yataklar yükselen Anadolunun çukur yerlerinin deniz suyu ile dolması sonucunda ve aradan geçen binlerce yıl sonra deniz suyunun buharlaşarak tabakalar halinde ve genellikle yüzlerce metre kalınlıkta mineral bulundurur. Bor element olarak yer kabuğunda çok nadir bulunur. Kısacası bir demir gibi yüzde ile değil “ppm” düzeyinde bulunurluğu vardır. Kısaca ve kabaca benzetirsek “ doğanın daha yaygın değişik altınıdır” . Bu evaporit yataklar bor ve mineralleri dışında ( çok sayıda bor minerali vardır) çeşitli az bulunan elemet ve minerallerini barındırır. Mesela bizdeki “JİPS “ yüksek ve kaliteli  varlığı bu durumun sonucudur. Ancak hiç bilinmeyen veya görmezden geldirilen başka çok değerli değerli taşlarında doğum yeridir . PAİNİTE, JEREMEJEVİTE, TURMALİN vs. Bu konuları tek tek ele alan yazılarım mevcut oraya bakılabilir.

Tekrar turmalin konusuna dönersek; öncelikle ve ivedilikle iyi anlaşılması gereken konu şudur; Bir yerde turmalin oluşabilmesinin ilk ve en önemli şartı 

O yörede mutlaka “BOR” bulunması gerekir yoksa turmalin asla  oluşmaz !

Bu durum başka bir iki örnekle görelim. Bir, topaz taşı oluşumu için en kritik element “FLOR” elementidir. Ancak flor evrendeki en aktif elementlerindendir kısacası asla ( saf olarak) element halinde bulunmaz. Doğada bazı kimyasal süreçler sonucunda açığa çıkarsa derhal reaksiyona girerek hemen bir mineral ( bileşik) oluşturur. Benzer element ise “KLOR” dur. Bu ikili çok aktif olup derhal reaksiyona girerler. Uzatmadan bir yerde topaz aranıyorsa flor meselesi bilinmelidir. Flor , normalde ( yani yeryüzü şartlarında ) gaz halinde ( her elementin katı ,sıvı,gaz halinin bulunduğu sıcaklık skalası bulunur ve bazı elementleri bırakın katı haline getirmeyi sıvı hale getirmek yüksek enerji masraflıdır) bulunur. Bu nedenle bu elementi ancak magma ile bağlantılı olarak düşünmeliyiz. Sonuçta volkanik bölgeler veya dayk benzeri magmadan yukarıya taşınan özel yerlerde bulunur. Bu nedenle topaz taşı “RİYOLİT “ kayaçlarında ki gazların oluşturduğu küçüklü büyüklü ceplerde ( boşluklarda )  bulunur. Bir başka örnek ise elmas oluşumu. Elmas sadece karbon elementi ile oluşur fakat oluşabilmesinin şartları biraz ekstremdir. Elmas yaklaşık 1.400 derece sıcaklıkta bulunan magma içinde ve en az 120 km derinlik ve bu derinliğe karşılık gelen basınç yardımı ile ve çok çok yavaş bir süreç ile oluşabilir. Şimdi bu durumda elmasları yanardağlarda aramak yanlış olur çünkü hiçbir yanardağın beslendiği dayk (  baca)  asla bu derinliğe ulaşamaz. Bu nedenledir ki bu derinliğe ulaşabilir Kimberlite, Lamproite vb. jeolojik oluşumlarda  aranır.

Tekrar konuya dönersek. Turmalin taşı oluşumu için gerekli tüm şartlar ülkemiz de mevcuttur. Turmalinin oluşabilmesinin en bulunmazı olan bor bizde rekor düzeyde bulunur.  Ne Gariptir ki bizdeki rezervin onda biri olmayan ülkelerde bu taş çıkarılır ve o ülkeye kazandırır bizde ise YOKTUR!

Bazı itirazları görür gibiyim . Bu taşın oluşabilmesi için gerekli diğer şartlar yok onun için bizde YOK , tamam bu kişilere açıkça soruyorum “YAZIN OLMAYAN ŞARTLARI DA BİR GÖRELİM…” 

Turmalin taşı oluşumu mineraloji de  en iyi bilinen süreçtir ki bu konuda çok anlaşılır yazım da mevcuttur.

Türkiye’de çok uzun zamandır nasıl “Milli Savunma Konularında” ambargo ve benzeri yaptırımlar yapıla gelmiş ise aynı durum değerli taş ve maden konusunda da sürdürülmektedir. Bu olgunun iki ayağı mevcut biri içeride diğeri dışarıda… Dışarıda olanları anlayabiliyoruz ancak içindekileri anlamak veya anlayış göstermek bu ülkeye ihanetle eşdeğerdir. Çünkü bu gruplar, kişiler bu meseleyi bilmediklerinden değil çıkarları için bu uğursuz görevi yapmaktalar. Bunlara devlet çarkı içinde yükselmeleri sağlanır, ellerinden tutulur,para yağdırılır,ödüller verilir vs. 

Son yıllarda ülkemizde “güzel şeyler “ yapılmaya başlandı , baktık artık altın çıkarılmaya başlanmış ,gördük doğal gaz ve petrol varmış, başardık “bor karbür “ yaptık. Bu güzel gelişmeleri elbette büyük sevinçle alkışlıyoruz ancak hala bazı konularda yol alınamadı. Burada tek tek yazmayı gerekli görmüyorum. Zaten aslında bilinmediğinden değil ilgili kurum veya mercinin 

görmek istememesinden kaynaklanıyor. Bu tür sorunların çözümü bilimsel değil siyasidir. Siyaset önce konuyu bilecek sonrada gerekeni yapacak. Elbette biliyoruz ki binbir dertle boğuşuyoruz ama bu dertlerin bir kısmı da yeterli para olmaması,  işte burada değerli taş ve maden  devreye girmeli.Savunduğumuz budur.Görülmesi ve anlaşılması dileğimdir.