ZULTANİTE TAŞI

Değerli arkadaşlar,çoğumuz “zultanit taşı”diyoruz Aslında taşı bulan kişi ismini millileştirmeye çalışmış ve “Sultanite”adını vermiş ancak  yabancılar bunu söyleyemediği için “zultanit “ olarak kalmış. İşin aslı bilim dünyası bu taşı “diaspor”olarak tanır bunun ismi de bulan kişi tarafından renk ayrılığına atfen vermiş (siyasi olarak kullanılan “Ermeni Diasporası” deyimi de konu ile bağlantılıdır (burada diaspora-ayrılmış etnik grup anlamındadır).

Bu taş hepimizin bildiği gibi sadece Türkiye’de bulunuyor, Muğla ilinde.(mücevher değeri olan yoksa normal diaspor minerali pek çok ülkede bulunuyor) Benim kanaatim o ki bulunmadık daha başka yerleri olduğudur.(Prof.Halil Sarp bana Denizli'de başka yörede de "diaspor"olduğunu söyledi,zaten bana anlattığına göre Muğla'da ki diasporu da uzun yıllar önce bulmuşlar fakat o yıllarda bu taş (mineral) dan mücevher yapılmadığı için üzerinde durmamışlar)

Özelliklerine bakalım;öncelikle mineralimiz alüminyum oksittir.(AlO(OH)gibi şade bir formülü var.Sonunda ki (OH) hidroksit demek. Hepimizin bildiği korund (Yakut,SAFİR) ile neredeyse aynı formüle sahip ancak  sonunda ki hidroksit taşın sertliğini önemli ölçüde düşürüyor. Böyle bünyesinde (OH) taşıyanlar genelde sertliğini kaybediyor.

Renk:beyaz,renksiz,kahverengi,soluk sarı,grimsi,eflatun,pembemsi

Özgül ağırlığı:3.2-3.5  parlaklık:cam gibi  şeffaflık:şeffaf,saydam sertlik:6.5-7

Pleokrayizma:mavi-menekşe,erik rengi-kırmızı,soluk kuşkonmaz-yeşil(dönüş yönüne göre renk geçişleri)  kristal sistemi:ortorombik  çizgi rengi:beyaz

Bulunuş biçimi:inçe lifli ve uzun kristaller halinde,yapraklı ve masif halde(masif taş gibi düşünün)tabular halinde nadiren bulunur.kırılma indisi:1.683-1,700 , 1.730-1.752

Kristal sistemi:ortorombik

Not:bu mineralin kromlu olanı var,rengi koyu mor Ayrıca mangalı olanı da bulunur bu durumda renk pembe-kırmızıdır.

Beraber bulunduğu mineraller:muskovit(beyaz renkli mika mineralidir.) klorit gurubu, korund gurubu ( safir,Yakut), rutil, uvovorit(garnet çeşidi yeşil renkte olur genellikle bir kayaç üzerinde kalabalık halde bulunur,değerli ve nadirdir), andelüzit (bir alimünyum oksit bileşiğidir kıyanit mineralinin farklı fiziksel özelliğine sahip  ona çok yakın mineraldir), böhmit, götit(bir demir mineralidir,böbreksi görünüşü vardır), gibsit. Ayrıca köken olarak metamorfik tir.Yani başkalaşım kayaçlarda bulunur.Sedimentlerde de rastlanabilir Ancak diaspor dayanıksız bir mineraldir bu bakımından kuvars gibi her ortamda sağlam kalamaz kolaylıkla ufalanıp,kaybolabilir.

Gelelim bu yazıyı yazmanın esas sebebine; daha önce benimde dikkatimi çekmemiş önemli olduğunu düşündüğüm bazı  bilgilere ulaştım onları arkadaşlara ileteyim istedim. Bu nedenle “zultanit” özellikleri bölümünü geçiyorum.

Diaspor olarak Dünyada çok sayıda ülkede bulunmuş bizde ise  ; 1-) Denizli

 2-)İzmir  

3-) Samsun  

4-) Trabzon 

 5-) Muğla'da  olduğu tespit edilmiş, sırası ile bakalım.

DENİZLİ-KALE İLÇESİ: madenin bulunduğu yerin ismi ”Ulukent”  bu  maden yatağında tespiti yapılan mineraller şunlar :

 A- biksibit ( kırmızı beril)   B-bornit (bakır,sülfür demir minerali)   C- bustamit (mangan minerali , rodonite benzer)

 D- diaspor ( zultanit)   E-epidot  F-lepidolit ( lityumlu mika çeşidi)  G- hematit (demir minerali) H- manganit(mangan mineralidir) 

I- mangallı  epidote  İ- rodokrozit (mangalı mineraldir , yakut  kırmızısı olan kristalleri çok beğenilir,değerli Fakat sertliği düşüktür bu nedenle genellikle koleksiyoncularda özel olarak talebi vardır) j- spessaratin ( garnet çeşidi) .

Not:daha fazla bilgi için,H.ÖZTÜRK ün Türkiye’de manganez yatakları yazısını bulup okuyabilirler.

SERİNHİSAR İLÇESİ YATAĞAN OCAĞI:

bu madenin yeri Yatağan yerleşimin 2 km kuzeyinde ki tepenin doğu yamaçları,bilhassa mikaşist ler içinde. Bulunan mineraller ; 

A-korund  B-diaspor  C- emery(zımpara taşı)  D-limonit ( demir minerali)  E- margarita ( inci mika ) F-pirit (demir ve kükürt minerali)

ÖNEMLİ NOT : burada Yakut ve  safir Bulunması kuvvetle olası.

İZMİR İLİ EFES GÜMÜŞDAĞI ocağı mineraller ;

A-korund(Alüminyum ile oksijenin yaptığı bir mineral ) B- diaspora( zultanit)   C-gahnite (çok önemli bir çinko minerali. Sertliği yüksek , spinel grubu )  -magnetit (Demir minerallerinden biridir,kendiliğinden manyetik özelliğe haizdir)  E-pirit (bu bir Demir kükürt bileşiği minerali) F- rutil (titanyum bileşiği,çeşitli renklerde olabilir,kuvarsta bulunduğu zaman değer katabilir) G-şörl  (siyah turmalin) 

G- ephesite.

EPHESİTE:bilgim yoktu araştırdım özet bilgi: LiNaAl(AlSi2O10)(OH)2 formüllü bir mineral.tek renk olarak bulunuyor,pembe.sertlik:3.5-4.5 kristal sistemi:triklinik , bir çeşit mika fakat ender bulunur.

Bu mineralin “Emery”mineral gurubu ile direk ilgisi var ayrıca “spinel,rutil,siyah turmalin,demir hidroksit ile”alakalı.bölgede yaşayan arkadaşlar için faydalı olacağını sanıyorum.Araştırılırsa iyi olur.

SELÇUK İLÇESİ MADENİ:

ilginçtir burada sadece “diaspor”bulunduğu yazıyor bence bu durum akla aykırı,buranın yeterince araştırılmadığını sanıyorum .

MUĞLA İLİ YATAĞAN İLÇESİ maden yatağı mineralleri:

A-diaspor  B-sillimanit (kiyanit mineralinin polimorfudur)  C-chloritoid

CHLORİTOİD(kloritonik):(Fe,Mg,Mn)Al2(SiO4)(OH)2 formüllü mineral.renk;yeşil,koyu yeşil,gri,siyaha yakın renkli.  Parlaklık:cam,inci  sertlik:6,5  Özgül ağırlık:3,4-3.8 mikamsı yapı gösterir.

SAMSUN İLİ ALTINTEPE maden mineralleri;

Samsun’un 100 km Doğusu )

A-galen  ( kurşun minerali)  B-altın  C-pirit  D-sfalerit (çinko minerali ,önemlidir)  E-barit  F-bornit  G-kalkopirit (bakırlı pirit)  H-diaspor İ-enerjet (bakır minerali )  J- kalkosit(bakır bileşiği)  K-kovelit (bakır bileşiği L-tennantite(bakır bileşiği)  M- luzonite(bakır bileşiği) 

 ÖNEMLİ NOT: bu yatakta önemli miktarda altın olduğunu sanıyorum Ancak ruhsatlanmış olabilir,amatörce araştırma yapılabilir.

TRABZON İLİ BAHÇECİK maden yatağı mineralleri:

A-barit  B-diaspor C-götit  D-altın  E-hematit  F-limonit  G-muskovit( mika minerali)

Bu yerinde önemli altın içerdiği belli oluyor daha başka ağır minerallerin Bulunması olası.

Arkadaşlar yazı burada bitiyor,dikkat edilmesi gereken nokta burada yazılan diaspor üzerinedir zultanit üzerine değildir zaten zultanit diaspor mineralinin bir polimorfudur,mücevher olarak kullanılır,arada ki fark sıcaklık ve basınç etkisidir.Ayrıca unutmayalım diaspor,korund,Emery,safir,Yakut,illimanit,kiyanit,boksit hatta spinel,götit,hematit hepsi birbiri ile yakından ilgili minerallerdir arama yaparken akılda tutulması yararlı olacaktır.Sevgi ile kalın.

NOT:Turan Demirkan arkadaşın fasetlediği video linki ni ekledim,taşın bitmiş halini görmeniz için.Demirkan arkadaşa izin verdiği için teşekkürler.