ANYONİTE,PARGASİTE,TSCHERMAKİTE VE ZOİSİTE

ANYONİTE,PARGASİTE,TSCHERMAKİTE VE ZOİSİTE İLE THULİTE

Değerli arkadaşlar;bu yazı biraz karışık görünebilir ancak korund mineralleri (yakut ve safir)bulmak için yararlı olması nedeni ile mümkün olduğunca açık şekilde anlatılmaya çalışılacak.Konuyu önce parça parça ele alıp sonra ilişkilerini kurmaya çalışılacak.Burada yazılı olanların hepsi mineral değil kayaç olanıda var,önce anyolite.
ANYOLİTE:Bu taşımız aslında bir kayaç yani mineral değil.Kayaç olduğu için muhteviyatında yakut,pargasite ve zoisite vede tschermakite mevcut.Taşın ana rengi yeşil.Üzerinde koyu (siyah veya gri )puanlar (noktalar var )ayrıca küçük veya biraz irice pembe ve kırmızı renkte yakut bulunuyor.Bu bakımdan daha önceden yazdığım "verdite"kayacını andırıyor ancak alakası yok zira verdite esas olarak rengini yeşil mika (yani fuksitten)dan alıyordu.O yazıda fuksit ile altın birlikteliğine dikkat çekmiştim.Ayrıca aynı yazıda zoiste içinde (üzerinde)yakut olabileceğindende bahsetmiştik.Bu yazıda "zoisite"den de bahsedeceğiz.
Taşın üzerindeki koyu (siyahımsı )bölgeler aslında "pargasite" mineralidir ve yeşil renkteki büyük bölgeler kromlu zoisite dir.Ayrıca da yakut bulunuyordu.Anyolite kelimesi bulunduğu ülkenin yerli dilinde (Masai dilinde)yeşil anlamına geliyor ve adını buradan alıyor.İlk defa resmi olarak 1954 yılında Tanzanya'da bulundu.Her ne kadar mineral değilse de ortalama bazı fiziksel özelliklerini yazalım; sertlik:6-7 Özgül ağırlı:3-3.5 (ana kayacın özellikleri yoksa yakutun sertliği yine 9 dur)
Daha açık yazalım "anyolite"taşı içinde "pargasite"mineralini barındırıyor ayrıca "zoisite"mineralini de ihtiva ediyor vede son olarak da tschermakite minerali de bulunuyor.Tekrar özetlersek,anyolite bir kayaç evet böyle bir ad verilmiş kayaç var ama aslında diğer minerallerin toplamından ibaret.

PARGASİTE:
Bu taşımız amfibol grubu üyesidir.İlk olarak Finlandiya'da "Paragas"şehri civarında bulundu ve adını bu yöreden almıştır.Yüksek sıcaklık metamorfik kayaçları içinde ve magmatik kökenli olan sokulumlardan skarn yataklarında ve yakınında oluşur ve bulunur.Bulunduğu kayaç yapısı ultramafik özellik gösterir(ultramafik kayaçları diğer yazılarımda açıklamıştım yüksek oranda mağnezyum ve demir içeren kayaçlardır en az oranda da silis ihtiva eder.
Formülü:NaCa2(Mg4Al)(Si6Al2)O22(OH)2
kristal sistemi:monoklinik  kristal sınıfı:prizmatik
Renk:mavimsi yeşil,grimsi siyah,nadiren açık kahverengi.
parlaklık:camsı  sertlik:5-6  saydamlık:yarı saydam
optik özelliği:çift eksenli(+)  Özgül ağırlık:3.04-3.17  kırılma indisi:1.635-1.650
Bölünme:mükemmel  NOT:değerli taş kapsamındadır.
Taşımız bir mineraldir demiştik fakat çok önemli bir özelliği de vardır formüle dikkat edilirse (OH)var yani bu içeriğinde su var demektir ayrıca bu grup yerkabuğunda oldukça yaygındır ancak taşımız bu grubun uç üyesidir kısacası bu mineral üst mantonun dibe yakınlarında oluşur ve buralarda geniş yer kaplar bu nedenle bilim insanlarınca bulunduğu yerler mantonun "su deposu"olduğunu düşünür.(bilindiği gibi dünya kabaca içten dışa doğru iç çekirdek,dış çekirdek,manto ve yer kabuğundan oluşur fakat bu çok yüzeysel bir bilgidir işin aslı durum göründüğünden çok daha karışıktır.Mesela manto çeşitli bölümlerden oluşur.(alt manto ve üst manto)ayrıca bazı bölümler arasında "özel"sayılan geçiş bölümleri bulunur bunların kimyasal yapısı (ve fiziksel)farklılık arz eder.Bunlardan ilki de "MOHO"olarak isimlendirilir (Moho süreksizliği),bu bölümü Hırvat bir bilim insanı (1909 yılında)bulmuş ve adı verilmiştir (sismik dalgalardan olan "p"ve "s"dalgaları göndererek ve ölçümleyerek (özellikle hızlarını)farklı olan bu tabakayı bulmuştur.Yine bilindiği gibi yer kabuğunun en ince yeri okyanuslardır 15 km civarında oysa kıtaların ise ortalaması 45 km gibidir fakat bu Tibet gibi çok yüksek yerlerde daha derinlere ulaşır)işte bu moho süreksizliği mantonun üst kısmı ile yer kabuğunun en alt kısmında yer alır ve taşımızda bu bölgede yoğun olduğu kabul edilmektedir.Evet konuyu daha fazla karıştırmadan bu bölümü geçiyoruz.
TSCHERMAKİTE:
Bu bir amfibol minerali olan "hornblend"dir.Hornblend Almanca bir terim bu kelime iki kelimenin birleşmesi ile oluşturulmuştur ihtiva ettiği anlam "aldatıcı metal"gibidir buna sebep ise görünüşünün metal içeriyor görünmesi ile bu ad verilmiştir.Amfibollerin bol bulunan alt çeşididir.
Formülü:Ca2(Mg3Al2)(Si6Al2)O 22(OH)2
Kristal sistemi:monoklinik   kristal sınıfı:prizmatik  kristal alışkanlığı:prizmatik veya diğer mineraller üzerinde halkalar halinde.   Renk:yeşil ve koyu yeşil,yeşil-siyah bazen siyah-kahverengi.
kırılma:konkoidal(kuvars gibi)  sertlik:5-6  parlaklık:camsı (kuvars gibi)
Saydamlık:şeffaf   çizgi rengi: soluk gri ve yeşil  özgül ağırlık:3.15
Optik özelliği: çift eksenli (-)   kırılma indisi:1.633-1.688  pleokroizma:kahverengi ve yeşil
çift kırılma:  0.0150.028
Bu taş Avusturya mineraloji Prof.G.Tschermak tarafından adlandırılmıştır.Eklojitlerde ultramafik kayaçlarda ve metamorfik kayaçlarda bulunur.Bulunduğu ülkeler; Finlandiya,Grönland,Fransa,Ukrayna,İngiltere.
Not:Her ne kadar formülü yazsakda bu mineral oluşurken birçok element birbirinin yerini alabilmektedir Ca(kalsiyum) yerine Na(sodyum),Mn(manganez)
Mg(mağnezyum)yerine ise Ti(titanyum),Cr(krom),Li(lityum),Zn(çinko)alabilmektedir.
Bu durum amfibol grubunun tipik özelliğidir (amfibollerde geniş aralıklı iyon yer değiştirmesi nedeni ile farklı elementler içerebilir.
THULİTE:
Bu mineralde bir "zoisite"çeşididir.Pembe rengini mangan elementi sağlar (ancak üç değerlikli olanı)
formülü:(Ca(Al,Mn +3)3 (Si 2 O 7)(SiO4)O (OH)
Adını Norveç'in eski adından alır.Granit pegmatiklerde ve metamorfik kayaçlarda bulunur mücevher yapımında kullanılır.Bu taşı yazmamın sebebi bir zoisite çeşidi olması nedeni iledir.
ZOİSİTE:
Epidot grubundan bir mineraldir.Formülü: Ca2 Al 3(SiO 4) (Si2 O 7)O (OH)
Saydam olanları değerli tş olarak değerlendirilir yarı saydam ve opak olanları ise çeşitli süs eşyası yapımında kullanılır.
Bu taş ilk defa 1805 yılında bulundu ve doğa bilimcisi Sigmund Zois'e gönderildi ve bu kişi taşa kendi adını verdi.
Zoiste taşı :Tanzanya(tanzanit),Kenya (Anyolite),Norveç(Thulite),İsviçre,Avusturya,Hindistan,ABD de çıkarılır birçok alt çeşidi mevcuttur.En önemlileri;tanzanita taşı,thulit taşıdır.
sertlik:6-7  özgül ağırlık:3.10-3.36  saydamlık:saydam veya yarı saydam
Çift kırılma:0.006-0.018  çizgi rengi:beyaz  kristal alışkanlığı:prizmatik(çizgili,sütunlu) ve masif
Renk:beyaz,gri-yeşilimsi,kahverengi,mavi,pembe,mor
Optik özelliği:çift eksenli (+)  Tanzanita taşı bilindiği gibi çok değerli ve son zamanlarda ortaya çıkmış (bulunmuş )mavi ve mor renkleri ile tanınmıştır.
Değerlendirme: Arkadaşlar yukarıda ki bilgileri birlikte düşünüp bazı sonuçlara varabiliriz.Elbette bu işin uzmanı olmadan yapılacak bu tip değerlendirmeler de hata payı olabileceğini unutmamak gerekir.Gelelim konumuza;ilk olarak bu yazının temel amacı ülkemizde var olan korund minerallerinin ekonomiye kazandırılması ve milli gelire katkı yapmasını sağlanmasıdır.
En başta belirteyim ki,bu topraklarda pek çok değerli taş bulunmakta.İçlerinden biri de elbette  safir ve yakut.Konu ile ilgili değişik zamanlarda yazılar yazdım.Kesinlikle bu değerli taşlar Türkiye'de mevcut.Bunu bir temenni olarak yazmıyorum.Birçok veriye dayanarak bunda ısrar ediyorum.Dayanaklarımı yazıyorum;
1-)EMERY (ZIMPARA TAŞI)GERÇEĞİ: Bu konuyuda defalarca yazdım geniş bilgi o yazıda bulunabilir.Özetle,dünyada en fazla "emey"rezervi Türkiye'dedir.Oranı tıpkı "bor minerallerinde"olduğu gibi tekel durumundayız.(dünya toplam rezervinin % 64)peki emery nedir konu ile ne alakası var?Çok alakası var,bu aslında bir mineral değil bir grup mineralin ortaklaşa oluşturduğu ortak oluşan mineral topluluğu.Korund,götit,hematit,spinel den oluşuyor.Dikkat!Korund demek safir ve yakut demektir.Burada her yerde bulunan Al2O3 den bahsetmiyoruz kristalleşmiş korunddan bahsediyoruz.Bu mineral topluluğunu ta Osmanlıdan beri taş olarak Batı ülkelerine çok ucuza satıyoruz(tıpkı bor gibi!)Arkadaşlar bu taş önce Egede bir adada bulundu sonra Muğla da bulundu elbette bulanlar ise İngiliz ve Fransızlar.Sonradan pek çok ilimizde bulundu çıkarıldı hala çıkarılıyor.Gelelim işin en can alıcı kısmına;bilindiği gibi yakut çok değerlidir,peki yakut nedir?Cevabı basit,içine krom (dioksit)girmiş korund dur.Kırmızı rengi veren kromdur ve krom çok az bulunan madenlerdendir ancak Türkiye uzun yıllardır ya birinci ya üçüncü sırada dünyada en çok krom ihraç eden ülkedir!(tıpkı bor,emery gibi)ve bu madenin de taş olarak satıyoruz...Sözde sağcı veya solcu nice hükümetler geldi geçti bu konuları hiçbiri düzeltmeye bile teşebbüs etmedi bunu bilelim ve oyumuzu ona göre verelim.
Sonuç;ülke toprakları kromca zengin ayrıca korund  en fazla bizde ayrıca yakutun oluşum biçimine göre olabilecek tüm jeolojik alt yapı olan volkan(yanardağ),hidrotermal yataklar,metamorfik yapılar(mermer bu durumun sonucudur) ile sadece bizde var diyebileceğimiz ve bor mineraline sebep olan  "evaporit"yataklar.Aslında yazılacak bir şey yok "olay tamamen bağımsızlık "meselesi.
2-)Biraz bahsettim ama açayım;bir maden veya değerli taş sıradan yerde aranmaz.Nerede yığınak yapmışsa(buna zenginleşme denir)orada aranır.Taşına veya madenine göre değişiklik göstermesine karşın  bazı kurallardan söz edebiliriz.Birincisi,o madenin veya taşın zenginleşip yatak haline geldiği yerler.İkincisi beraber oluştuğu ve daha fazla bulunan mineral veya kayaçları tespit(gösterge mineralleri).üçüncüsü şayet mukavemeti fazla ise (kuvars,elmas,zirkon vb.)akarsuların sürükleyerek oluşturduğu yataklar(plaser yatak denir),dördüncüsü ise diğerleri(uydu ile tespit,özel ışıkla tespit vb.)Bu bilgiyi dikkate alarak ve ülkemizin batıdan doğuya doğru uzanan(dikdörtgen gibi)vede Avrupa'da en geniş topraklara sahip olduğu ayrıca coğrafi nedenlerle farklı iklimleri barındırdığı için ve en önemlisi bir zamanlar Tetis Denizinin tabanı iken Afrika ana karasının sıkıştırması ile yükseldiği ve özellikle Batı Anadolu'nun Afrika kökenli olduğu gerçeği ile durum çeşitli mucizevi oluşumlara yol açmıştır (Muğla'da zultanit gibi)
                   Yazıyı daha fazla uzatmayayım,herhalde meramımı anlatabilmişimdir.Değerli arkadaşlar sadece kendinizi düşünmeyin aslında hepimiz aynı kaderi paylaşan büyük bir ağacın dallarıyız.