DEĞERLİ TAŞLARI MANYETİZMA İLE AYIRT ETME BİR

Değerli arkadaşlar değerli taşların tanımlanması çok önemlidir zira birbirine çok benzeyen taşların değeri çok farklı olabilir.Bazı taşların görünüş renkleri fazlası ile benzer olabilir bu durumda çok çeşitli testler uygulanır ama bunların bir kısmı bazı nedenlerle uygulanamayabilir.Manyetizma ile test yöntemi çok pratiktir.

Basit örnek vereyim,yakut taşları ile kırmızı garnetleri grup içinde ise zor ayırt ederiz ancak bir “neodymium”mıknatıs bunu kolay ve anında yapar. Aslında ben benzer bir yazıyı beş altı sene önce yazmıştım isteyen o yazıya da bakabilir bu yazı ise (www.gemstonemagnetism.com) den alınıp daha anlaşılır hale getirdiğim bir makaleden  yani tek bir kaynaktan alınmıştır.

Bu yazıda manyetizma ile değerli taş tanımlaması on ayrı bölüm halinde incelenmiştir ben bu yazıda ilk dört bölümü ele aldım geri kalan bölümleri daha sonra yayınlayacağım.

1-)MÜCEVHER TOPLULUĞU İÇİNDEKİLERİ :

Öncelikle belirtelim ki neodyumlu mıknatıslar kesin olarak bir garnet tanımlayacısıdır buna sebep ise çoğu garnette bulunan yoğun demir nedeni iledir.

İşte bu özellikten yararlanarak bir grup mücevher taşı içinde ki garnetleri kolaylıkla ayırt edebiliriz. Buna güzel bir misal; bir grup değerli yakut taşı (işlenmiş) içinde bilerek veya yanlışlıkla karışmış kırmızı garnetleri mıknatıs tutarak (iyice yaklaştırılarak) bir anda ayırt edebilmemiz dir. 

Diğer örnek; yine kırmızı renkli spinel taşı ile kırmızı zirkon taşları aynı topluluk içinden benzer şekilde ayırt edilir.Sadece spinel manyetizmaya duyarlıdır.

Diğer örnek;diyelim ki elimizde bir paket halinde “demantoid garnet”var ancak içinde de bilerek yada bilmeyerek konmuş yeşil cam,yeşil CZ(kübik zirkon sentetiktir) veya yeşil YAG var (sentetik) veyahut peridot gibi sahte ürün var bu durumda yine neodymium mıknatıs iş görür(sadece demontaid garnetler toplanır)

Diğer örnek; yine bir paket halinde turuncu safir var ve içine turuncu renkli Spessartite garnet karışmış bu durumda da yine aynı yöntemle garnetler kolaylıkla ayırt edilir zira safir mıknatısa tepki vermez.

2-)KABA TAŞLAR (işlenmemiş,ham taşlar) :

Çoğu zaman doğada bulunduğu şekli (hali)  ile doğal taşlar bazı test yöntemleri için uygun değildir. Mesela “refraktometre”cihazı ile kırılma indeksi yöntemi ile taşın tanımlanması mümkün olmaz çünkü bu iş için yüzeyinin düz,pürüzsüz olması istenir. Bu durumda diğer yöntemlere başvurulur. Bunun için manyetizma yöntemi hem pratik hem uygundur. Böylelikle birbirine çok benzeyen garnet (kırmızı)  ile yakut kolay ayırt edilir.Yakutların manyetizmaya duyarlılığı çok zayıftır. Buna karşın özellikle kırmızı garnetler neodyumlu mıknatıs tarafından ya çekilir ya sürüklenir (almandin garnet te daha çok demir bulunur). Fakat garnet 4-5 karat üzeri ise çekilmeyebilir ancak sürüklenir. Bu arada belirteyim yakutları UV ışık ile de  test edebiliriz bu durumda yakut floresan ışık verir ancak bazı yakutların buna tepki vermediğini  de bilelim.

Diğer örnek; benzeri şekilde işlenmemiş peridot ile sahte yeşil camlar yine aynı şekilde ayırt edilir.Unutmayalım olivin peridota  rengini veren hep demir elementidir.

Diğer örnek;daha az değerli olan ancak aynı renkteki “hessonite garnet “ile değerli olan “spessartine garnet”  de  yine aynı yöntemle ayırt ederiz (bu durumda mıknatıs sadece spessartine garnetleri toplar)

Diğer örnek; bu yöntem doğada çok işimize yarar. Bir dere yatağında kumları bir yere yığıp yayarız ve mıknatısı üzerinden gezdirerek garnetleri toplayabiliriz.

NOT:Grossular garnet manyetizmaya çok az duyarlıdır.

NOT 2:Bazen bir kayaç içinde garnet olduğunu sandığımız oluşumlar görürüz ancak emin olamayız.Bu durumda mıknatıs doğrudan işe yaramaz ancak çözümü vardır. Zaten arazideyiz taşı biraz kırar küçültürüz ve yüzebilen bir cismin üzerine yerleştirir suya bırakırız( mesela sigara kutusundaki alüminyum lu kağıt)  bu durumda gerçekten garnet varsa suda cisim yüzerek mıknatısa yaklaşır zira suyun sertlik derecesi sıfır kabul edilir yani manyetik etki ile  kolayca kağıt mıknatısa hareket eder) . Bunu içinde manyetizmaya duyarlı mineral var mı diye de yapacağımız test için kullanabiliriz.

3-)YÜKSEK KIRILMA İNDEKSLİ TAŞLAR:

Bazı taşların kırılma endeksleri refraktometre cihazının ölçebildiğinden daha yüksek kırılma indeksine sahiptir. Bu cihaz normal olarak 1.81 değerine kadar ölçüm yapabilir (tam sayı 3.00 dır. Hiçbir mineral veya değerli taş bu değeri aşamaz.Kırılma indeksi çok yüksek taşlardan olan elmasın değeri 2.41 dir ayrıca belirteyim ki elmastan daha yüksek kırılma indisine sahip taşlar vardır,bununla ilgili bir yazı yazmıştım orada neler olduğuna bakabilirsiniz.) İşte bu nedenle eğer bir taşın veya grup taşların kırılma indisi yüksekse yani ölçülemiyorsa başka yöntemlere baş vurulur. Elbette en pratik yöntem manyetizma dır.

Örnek 1: doğal kırmızı zirkon ve spessartite garnet birbirine benzer ve her iki taş da ölçülemeyecek derecede kırılma indisi yüksektir.Bu durumda mıknatıs devreye sokulur.Zirkon manyetizmaya duyarsızdır.

Örnek 2: demantoid garnet ile sentetik yeşil YAG ve yeşil CZ taşlarını ayırt etmek için mıknatıs kullanılır hareket etmeyen taş zirkon dur. 

Örnek 3: sarı “sfen”taşı ile sarı “sfalerit”taşı birbirine çok benzer ve kırılma endeksleri  çok yüksektir, yine mıknatıs kullanırız ancak bu sefer etki zayıf olduğu için yüzdürülerek yapılır test ve zayıfça tepki veren sarı sfalerit taşıdır.

4-)BİRBİRİNE BENZEYEN MÜCEVHER TAŞLARI:

Böyle bir durumda da en kolay yöntem yine manyetizma yöntemidir.

Örnek1: Rubellite tourmaline ile rhodolite (rodolit)  garneti,görünüşte birbirlerine çok benzer.Ancak mıknatıs ile çok kolay ayırt edebiliriz.Garnet olanını mıknatıs çeker.

Örnek 2: Kromlu turmalin ile diğer yeşil turmalin ancak “diyamanyetizma” yöntemi ile ayırt edilebilir. Diya Manyetizma; bu farklı bir manyetizma çeşididir. Kısaca özetlersek , normal manyetizmanın ters yönüne etki yapar.Yani bir “itme”etkisi yapar. Kısacası bu testde turmalin daha büyük etki yaptığı için kendini belli eder. Çok bulduğumuz kuvars diyamanyetizma sı  yüksek doğal taşlardandır aynı şekilde turmalin inde de bu etki yüksektir ancak insan laboratuvarda yüksek değerlikli bileşikler de üretmiştir.

Örnek 3:  yine birbirine benzeyen mavi topaz taşı ile mavi akumarin diyamanyetizmaya verdiği tepki ile ayırt edilir.

DEVAM EDECEK