DEĞERLİ TAŞLARI MANYETİZMA İLE AYIRT ETME İKİ

Değerli arkadaşlar “değerli taşları manyetizma ile tanımlama “yazısına ikinci bölümü ile devam ediyoruz.

5-) SENTETİK VE TAKLİT TAŞLAR :

Önemli bir sorun olan sentetik ve taklit taşlarıdır. Taklitten kasıt, daha az değerli olan taşın daha değerliye benzetilerek yüksek fiyata satılması dır örnek topazın elmas diye satılması.

Sentetik taşlara gelirsek, bu taşları ayırt etmenin çeşitli yöntemleri mevcuttur ancak biz burada daha kolay olan manyetizmaya duyarlılık ile ayırt etmeyi esas olarak göreceğiz. Çoğu sentetik taş ya tamamen duyarsızdır ya da kuvvetlice diamanyetik tir  (bu etki normalinin tersi etki yaratır yani itme özelliği vardır)

Günümüzde en çok sentetik olarak rastlananlar şunlardır; cam, kübik zirkon(CZ), sentetik korund(safir ve yakut), sentetik spinel, sentetik opal  ve sentetik kuvars. Ayrıca sentetik zümrüt ve sentetik garnet lerde yapılıyor (YAG ve GGG)

Sentetik Alexsandra taşı, sentetik Akumarin, sentetik Kırmızı Beril nadir görülür.

KÜBİK ZİRKON TAKLİTLERİ:

Kübik zirkon(CZ)güzel görünüşlü ve parlak olduğu için başka doğal taşları taklit etmek için kullanılır (elmas gibi). Soluk renkli ve renksiz CZ ler manyetizmaya duyarsızdır yani etkilenmez ancak renkli olanlar içlerinde ki metaller nedeni ile manyetiktir. Pek çok CZ imal edilirken doğal olanlarında da olan Nadir Toprak Elementleri içerir ancak pembe renkli olan CZ  ler kullanılan yüksek düzeyde ki paramanyetik malzeme nedeni ile (Erbiyum ve NTE ler) resim 1,2,3 de ki üç renkli CZ taşı az miktarda manyetik özellik gösterir.

SENTETİK YAKUT:

Sentetik olan yakutlarda rengi veren kromdur.Fakat doğada ki ile bulunma oranı aynı değildir.Sentetiklerde krom oranı %2 gibi yüksek oranda olur oysa doğal yakutlarda bu oran %1 aşmaz.Bu durumda sentetikler yüzdürülerek manyetizma testi yapıldığında az miktarda manyetik çekim etkisi gösterir.Bu nedenle bu test ile doğal ile sentetik ayırt edilemez.Doğal yakutlarda az miktarda ki krom(CrO3)nedeni iie manyetizmaya tepki aslında içerdiği demir mineralleri nedeni iledir(%2 kadar FeO3)bu durumda manyetik testten ziyade “florosan”testi daha uygundur zira doğal yakutlar içerdiği demir nedeni ile UV ışığında sentetiğe göre daha az florasan etkisi görülür çünkü doğal olanında var olan demir bileşikleri florasan etkisini azaltır.

SENTETİK ZÜMRÜT:

Manyetik test ile doğal ile sentetik zümrütü ayırt edemeyiz. Doğal zümrüt içinde krom ve vanadyuma  ( vanadyum yeşil rengi verir)  ilaveten az miktarda demir içerir. Çoğu sentetik zümrüt ise krom ve vanadyum içerir ve içlerinde demirde bulunur sentetik zümrütler içlerinde ki krom ve vanadyum nedeni ile değil demir nedeni ile manyetizmaya tepki verir (zayıf veya güçlü)bu durumda doğal olanla örtüştüğü için ayırt edilemezler. Ancak diğer dört adet taklit sentetikler (cam, sentetik safirden olanlar, sentetik spinel ve sentetik kuvars) manyetik test ile kolaylıkla ayırt edilir. İnklüzyonların (kapanımların)  olmaması taşın doğal olmadığının bir göstergesi olduğu gibi aynı zamanda manyetik tepki vermemesi bu dört sentetiğin ayırt edilmesini sağlar.

Çoğu camdan yapılma sentetik taşlar ile sentetik spineller ve test edilen sentetik safirler manyetik değildir.

SENTETİK KUVARSLAR:

Kuvarsın her renkte üretimi yapılabilmektedir. Ayrıca bu taşlar ile doğal kuvarslar dışında ki değerli taşlar da taklit edilebilmektedir.Resim 4,5,6 da gösterilen tüm taşlar diyamanyetik tir. Sarımsı yeşil renkte olan taş doğal peridottan kolaylıkla manyetik test ile ayırt edilir. Zira doğal peridot sürüklenecektir diğerleri  ise tepki vermez.

Resimde ki soluk mavi renkli taş ise Akumarinden zayıf veya orta derecede manyetizmaya verdiği tepki nedeni ile kolayca ayırt edilir.Yine resimde ki koyu yeşil renkteki olan taş ise “verdelite”taşından yine mıknatıs ile sürüklenip sürüklenmediğine bakılarak karar verilir. Ayrıca doğada hiçbir zaman bu renkte kuvars bulunmaz.Ama ne yazık ki mıknatıs ile sentetik ametist ve sitrin doğal olandan ayırt edemeyiz.

SENTETİK SAFİR:

Sentetik safir ile doğal safir mıknatı ile anlaşılabilir.Bunun nedeni,doğal safirin demir ve titanyum içermesi sentetik olanın ise manyetik etki yaratacak kadar demir içermemesidir.

TURUNCU SARI VE YEŞİL SAFİRLER:

Turuncu,sarı ve yeşil doğal safirler yüzdürüldüklerinde (birinci bölümde anlatmıştım) mıknatısa tepki verirler sentetik olanlar ise asla tepki vermezler. Resimde gösterilen  turuncu renkli safir yalnızca doğal olanının manyetizmaya duyarlıdır.

SENTETİK VE İMİTASYON ALEXSANDRA TAŞLARI:

Doğal olan Alexsandra taşı renk ve renk değiştirebilme özelliğini az miktardaki krom ile olur.Doğal Alexsandralar içerdiği krom nedeni ile LWUV ışığında (UV ışığı çeşidi) kırmızı renk verir. Ayrıca az miktarda ki demir nedeni ile manyetiktir. Sentetik olan Alexandra taşları da krom ile renklendirilir ve UV ışığında kırmızı renk verir ancak manyetizmaya karşı tamamen duyarsızdır.Bu nedenle sahte Alexandra taşları terst için yüzdürüldüğünde mıknatıs tarafından çekilmez bilakis hafifce itilir buna sebep ise diyamanyetik olduğundandır.

SENTETİK SPİNELLER:

En kolay belirleneni  mavi spineldir. Mavi spinelde mavi  rengi veren demir (Fe2+) iken sentetik olanlarda mavi rengi veren ise kobalt tır. Bu nedenlede mavi renkli sentetik spineller manyetizmaya duyarsızdır.

Not:Doğal olarak kobalt ile renklenmiş spinellerde bu durum geçersizdir.

Sentetik spinellerde ki kobalt “spektrometre”ile saptanması zordur Doğal mavi renkli spinellerde de az miktarda kobalt bulunur ancak spinellere gri-mavi veya yeşil-mavi rengi veren demirdirve bu demirin yoğunluğu manyetik etki için yeterlidir.

TAKLİT TANZALİTE TAŞLARI:

Manyetizma ile doğal tanzalite ile taklitleri olan menekşe rengi YAG ve sentetik mavi renkli “forsterit”taşı ayırt edilebilir. Bu durumda düşük yoğunlukta vanadyum barındıran doğal tanzanite taşı manyetizmadan etkilenmez.Menekşe renginde ki YAG taşı ise bünyesinde bulunan az miktarda ki kobalt ve Neodimiyum nedeni ile renklendirildiğinden yüzdürülürken az miktarda manyetizmaya tepki gösterir. Bu sentetik taşlarda da mavi renk için krom kullanılır ancak (Cr4+)burada artı dört değerlikli kromun etkisi çok zayıftır.

CAM TAKLİTLERİ:

Cam, taklit mücevher taşı için çok uygun malzemedir, kolaylıkla biçim verilebilir, kırılma indisi yükseltilebilir ayrıca sertliği artırabilinir ve renk için (veya parlaklık için ) kaplanabilir. Bu nedenle de en çok imitasyon camdan yapılır ancak çok az camdan yapılan sahte taşlar demir ve diğer manyetik metalleri içerir.Bu nedenle camdan yapılan mavi renkli taşlar manyetizmaya duyarsızdır .  Başka bir örnek taklit olan “peridot”taşı mıknatıs ile sürüklenmez oysa gerçeği içerdiği demir nedeni ile mıknatısta sürüklenir. Bu mavi renk demir ile değil vanadyum ile yapılmıştır. Başka bir örnek ise yeşil tsavorite garnetidir. Camla bu taşın kırıma indisi ( yükseltilebilir)  yapılabilir rengide taklit edilebilir ancak sadece doğal olanı mıknatısa tepki verir. Bazen tsavorite taşı için sentetik korund kullanıldığı olur ancak bu durumdada taklit  olan malzeme manyetizmaya duyarsızdır. Diğer bir örnek, doğal mavi renkli (indicolite turmalin) turmalin ile taklit mavi renkli cam ama cam olan yine manyetizmaya duyarsızdır.

Manyetizmaya duyarlı olduğunu tesbit ettiğimiz taklit cam taşlar şunlardır; kobalt ile birlikte demir ve manganez ilavesi ile birlikte çok zayıf manyetik tepki veren mavi kobaltlı cam. Pembe cam olan ve erbiyum ve holmiyum ile renklendirilmiş camdan yapılan taş yüksek paramanyetiktir bu nedenle çekime neden olabilir.Diğer bir örnek ise,yapımında demir oksitler nedeni ile zayıf ve güçlü manyetizmaya sahip olabilen Goldstone diye satılan camdır bu taklit ürünün pırıltıları bakır ile yapılır (bakır diyamanyetik tir)

DİĞER YENİ TAKLİTLER:

Pazarda ki yeni camdan yapılma taklit ürünler vardır. Bunlar;Nanosital, Monosital ve  Siamite  taşlarıdır bu taşlar cam ve seramikten yapılır bünyelerine İtriyum ve alüminyum ilave edilerek camdan daha yüksek sertlik ve kırılma indisi sağlanır.Bunlar Rus yapımı sahte taşlardır. Bazıları (Namosital olanlarda)  pembe,mor,mavimsi mor,sarı renkte olanlarında metal kullanıldığı için mlknatısta sürüklenme ile tepki verir. Ayrıca kobalt içerip koyu yeşil renkli Siamite  taşıda bilinmektedir.

TAKLİT TURKUAZLAR:

Doğal mavi ve yeşil renk içeren turkuaz taşları içerdikleri bakır tuzları (bakır sulfat) nedeni ile zayıf veya güçlü manyetizmaya tepki gösterirler. Fakat boyalı olan “howlite” taşı,boyalı magnezit taşı,taklit olan “Odantalit”(boyalı fosil kemiği veya fildişi) gibi taklit olanlar da asla manyetizmaya tepki yoktur bu nedenle de kolaylıkla tespit edilirler. Ayrıca cam,seramik,plastik ile taklit edilenlerde de manyetik test ile kolay anlaşılır.

SENTETİK AKUMARİN VE OPAL:

Sentetik akumarin piyasada nisbeten az bulunur ancak bu sentetik olanlarda doğal olanı gibi demir(Fe2+) ile renklendirir bu nedenle de manyetizma yolu ile ayırt edilemez.Aynı şekilde sentetik opal ile doğal opal mıknatıs ile ayırt edilemez.