DERİNLİK,SICAKLIK VE MİNERAL OLUŞUMU

DERİNLİK,SICAKLIK VE MİNERAL OLUŞUMU

değerli arkadaşlar; hepimiz genelde mineral arıyoruz, mineraller tesadüfen oluşmaz. Her  mineralin bir oluşum sıcaklığı ve basıncı vardır tabi o minerali oluşturacak elementler için özeldir.

Su (buz halinde iken zira mineraller hep kristalli yapıdadır)  bile bir mineraldir neticede hidrojen ve oksijenin birleşimi ile oluşur. Sadece bu iki elementin bir ortamda olması suyu oluşturmaz belli miktarda enerji (elektrik gibi) verilmesi gerekir bazı mineraller sadece enerji  (ısı,elektrik vs) vererek oluşturulamaz ek olarak basınç gerekir. Bilhassa elmas gibi Yakut gibi daha değerli ve sertliği yüksek taşlar çok yüksek sıcaklık ve basınç ile oluşabilir. Mesela Elmas 1200 derece civarında  civarında sıcaklık ve 120 kilometre derinliğin karşılığı olan basınç gerektirir ( yerin altına inildikçe ağırlık nedeni ile basınç artar, bilim insanları her derinlikte basıncın ne olacağını hesaplamışlar ve ellerinde çizelgeler var. Aşağıya  indikçe sadece basınç artmaz sıcaklıkta artar.) işte bu nedenle burada bir liste yayınlıyorum. Bunun  faydası olabilir, bu  listede hangi derinlik  hangi sıcaklığa karşılık gelir ve jeolojide bu evreye ne isim verilir onu gösteriyor. Bu tür yazıları okurken faydalı olur. Liste yüksek sıcaklıktan düşüğe doğrudur.

EKLOJİT EVRESİ: Sıcaklığı 1100-1200 derece (magmanın sıcaklığıdır, gerçi her mağma ayni sıcaklık ve yoğunlukta olmaz içindeki element yoğunluğu ile ilgilidir. Mesela silis ağırlıklı veya magnezyum ağırlıklı olabilir,volkanlar için  derinlik 70 km den fazla olamaz normal olarak 15-20  km dir. Genelde volkanlar bu derinlikten beslenir,ama derinlik değişebilir bu da o bölgenin yapısı ile ilgilidir. (yer kabuğu bazı yerlerde çok kalındır  en ince yani derinliği az olan yerler okyanus tabanlarıdır)

ERKEN KRİSTALİZASYON EVRESİ:  sıcaklık 1100 derece civarıdır, derinlik 50 km 

ANA KRİSTALİZASYON EVRESİ: sıcaklık 900-600 derece arası derinlik ise 20-30 km arası, en önemli evre budur en çok aradığımız mineraller bu evrede oluşur.

PEGMATİK EVRESİ: sıcaklık 600-500 derece arası,derinlik ise 20 km . Bu evre de çok önemlidir yine aradığımız pek çok mineral bu evrede oluşur.

PNÖMATİK EVRE:  Sıcaklık 500-400 derece arası derinlik ise 15 km civarı

KATATERMAL EVRE: Bu evreden itibaren jeotermal denilen kısma geldik.aslında bu evreyi tek olarak kabul edenlerde vardır ancak bu evrelerin ciddi sıcaklık farklılıkları vardır. Hidrotermal yataklarda denilen yerlerdir ve bu bakımından ülkemiz çok zengindir (Ege bölgesinde Denizli’den Aydın’a doğru onlarca kuyu açılmış ve açılmaya devam ediyor ayrıca Çanakkale,İzmir gibi birçok yerde kuyular açılmış çoğunlukla evleri ısıtmak için kullanılıyor ama elektrik üreten de var.)

Bu evrede sıcaklık 400 derece civarıdır.derinlik ise 13 km .

MEZOTERMAL EVRE:  bu evrede sıcaklık 300-200 derece arazidir.derinlik 10 km .

EPİTERMAL EVRE: Sıcaklık 200-100 derece arası derinlik ise 6-2 km arası.

TELETERMAL EVRE: Bu evrede sıcaklık 100 derece ve altı seviyesindedir, derinlik ise 2-0 (yüzey)  km arasıdır.

Son dört evre de bilhassa yüksek ve çok yüksek sıcaklık (yani  mezotermal ve katatermal evresi) altın gibi popüler elementlerin bulunduğu evredir. Bu  çizelgeden yeteri kadar faydalanabilmek için benim daha önceden yayınladığım hangi evrede hangi mineral oluştuğunu yazan yazımı okumalı veya bu evrelerde neler oluştuğunu internet ten araştırmalısınız, mineraloji de en önemli konulardan biri de mineral oluşum sırasıdır. Özetle söylersek;  ilk oluşanlar magnezyum mineralleri  magnezyum ve demir içeren Olivin cinsi minerallerdir en son oluşan ise kuvars (ve kalsit)  mineralleridir.  Ancak  bir şeye dikkat etmek lazım her şey görüldüğü kadar basit değildir işi karmaşıklaştıran ise pek çok öge vardır. Kuvars bilim insanlarınca  “ARSIZ MİNERAL” diye isimlendirir çünkü bu mineral çeşitli jeolojik ortamlarda oluşabilir ayrıca kayaç çeşitlerini hatırlarsak (magmatik, sedimentary,metamorphic) her çeşidin kendi mineral oluşum şekli vardır örnekleyelim; mermer bilindiği gibi metamorfik bir kayaçtır bu demektir ki sadece metamorfik ortamda oluşabilir magmatik ortamda oluşmaz, yine diyelim turmalin sadece magmatik ortamda oluşabilir ama sedimanter ortamda var olan turmalin bozularak başka minerallere dönüşür veya elmas magmatik ortamda yerin çok derinliklerinde (120 km hatta “dip elması “ denilenleri 250 km ötesinde oluşur yine garnet çeşitlerinden olan Pirop çok dipte(90 km) hatta daha derinde oluşan ama çok ender rastlanan garnet çeşitleri vardır (knorringite garneti gibi) işi karmaşıklaştıran şeylerden birini yazayım; siyah turmalin (şörl)  tek bir fazda oluşmaz en az üç fazda oluşur her birinin oluşum sıcaklığı farklıdır hatta turmalinin görünüşü de farklıdır işte bu gibi bilgilerden faydalanarak araştırılan bölgede ki minerallerin hangi sıcaklık ve basınçta oluştuğu anlaşılabilir.bütün arkadaşlara aramalarında başarılar dilerim.