GİBSİT MİNERALİ

G İ B S İ T      M İ N E R A L İ 

Değerli arkadaşlar bu mineral hakkında bazı konuları bilmemiz gerekir diye düşünerek bu yazı yazılıyor. Konu şu; biliyoruz sadece ülkemizde çıkan değerli taşlarımızdan biri olan ZULTANİT ( DİASPOR ) ile yakından ilgili . Daha öncede yazmıştım Türkiye’de sadece Muğla’da diaspor bulunmuyor o yazıda da belirttiğim gibi başka illerde de var. Bu ve benzer konuların anlaşılmasına yardımcı olacağını düşünüyorum.
Gibsit taşının formülü : Al ( OH)     görüldüğü gibi alüminyum ve hidroksittten oluşuyor. ( hidroksit = OH ) 
Taşın adı : 1822 yılında ABD nin Massachusetts eyaletinde bilim insanı George GİBBS tarafından bulundu ve bu taşa adı verildi. 
Renk : Renksiz,beyaz, gri ,açık sarı ,yeşil ve kahverengi tonlarında olabilmektedir
Sertlik : 2.5-3 arasıdır.
kristal sistemi: monoklinik . levha halinde veya yassı kristaller oluşturur.Fakat genellikle ; masif , botryoidal ( üzüm taneleri gibi) veya sarkıtlar halinde bulunur.
parlaklık : camsı veya sedef gibi 
şeffaflık : İçindeki safsızlıklara bağlı olarak şeffaftan yarı saydama 
Yarılma: katmanlı yapısı nedeni ike tek yönde kolayca ayrılmaya müsaittir.
Kırılma: Düzensiz veya parçalı 
Yoğunluk : ~2.4 
Çizgi rengi : Beyaz ( yüzey renginden ayrı olarak) 
Bileşim olarak : ağırlığının % de 34.6 sı alüminyum,  % de 61.5 oksijen , ve % de 3.9 ise  hidrojendir. 
Çözünürlük : Suda çözülmez ,güçlü asitlerde çözülür.Sodyum hidroksit içinde nisbeten çözülür.
Kararlılık : Gibsit yoğun aşınmanın olduğu tropikal  ve  subtropikal ortamlarda kararlı kalabilen bir mineraldir.
Gibsit minerali doğal bir alüminyum hidroksit mineralidir.Bu mineral alüminyum üretimi ve yangın geciktirici olarak ve kimya sanayinde de  kullanılır.
Gibsitin üç polimorfu bulunur. 
1-) BAYERİT : Al ( OH ) 3 
2-) DOYLEİT : “    “    “ 
3-) GİBSİT  :  “   “     “ 
Gibsit ve Doyleit “monoklinik veya triklinik “ yapıda bulunabilir.Bayerit minerali ise sadece monoklinik yapıda bulunur. 
Gibsit minerali BOKSİT cevherinin ana bileşenlerinden biridir ,bilindiği gibi boksit bir mineral değil değişik minerallerin birlikte bulunduğu kayaçtır.Boksit ten alüminyum üretimi yapılır. 
Boksit cevherinde bulunan mineraller şunlardır ;
1-) Gibset    2-) Böhmit 3-) Diaspor  4-) Korund veya korundum
not : bunların haricinde başka bileşiklerde bulunur.( boksitin içinde) 
B Ö H M İ T : Boksitin temel bileşenlerinden olan bu mineral diaspor ile “dimorfik “ mineralidir. 
DİMORFİK MİNERAL : Aynı formüle sahip fakat atomları farklı dizilişlerdedir . Kimyasal yapı aynı olmakla birlikte fiziki yapı ( sertlik,renk, yoğunluk vs.) tamamen farklıdır.Bu tür minerallerin böyle olmasının sebebi ise ısı ve basınç farklılığıdır. 
Bu noktada bir açıklama daha yapmak yararlı olur. Bu konuya benzer bir de “POLİMORF MİNERALLER” konusu var. Birlikte anlatılırsa kalıcı olur . Poli ön eki “çok “ anlamındadır. Polimorf minerallerinde kimyasal yapıları aynı fiziksel yapıları farklıdır.Aradaki fark şudur ; dimorfik kelimesinde ki “di “ ön eki “iki  “ demektir. Kısacası sadece iki mineral birbirinin “dimorfiği “ olabilir eğer ikiden fazla ise “polimorfiği” olur. Sanırım durum yeterince açıktır. 
konuya tekrar dönersek demiştik ki ; böhmit minerali diaspor mineralinin dimorfiğidir. Israrla bu konu üzerinde durma nedenim bu ilişki nedeni iledir. 
BÖHMİT , düşük sıcaklık ve basınç altında stabil iken ( kararlı iken) ,DİASPOR ( zultanit) ise yüksek sıcaklık ve yüksek basınç ( metamorfizma sürecinde) meydana gelir. Bu önemli bir bilgi. Özellikle zultanit taşı aramada yararlı olacaktır. Buna bir  bilgiyi daha ekleyelim ; bölgesel metamorfizmada ya da yüksek sıcaklık etkisi ile BOKSİT yatağındaki gibsit ve böhmit mineralleri “dehihidratasyona” yani su kaybına uğrayarak bu mineraller ZULTANİT e dönüşür.
NOT : Diaspor değerli taş olarak kullanılırken böhmit kullanılmaz 
bir not daha NOT:   BÖHMİT minerali alümina slikat kayaçlarda veya tropikal “lateritlerde” ve boksit cevheri içinde bulunur. 
LATERİT : Sıcak ve nemli tropikal kuşakta bulunan demir ve alüminyum ca zengin parlak kırmızı veya kiremit rengi topraklar demektir.
Ayrıca bulunduğu diğer yerler ise ; korund ( veya korundum minerali ) ve nefelin hidrotermal alterasyon ürünü olarak da bulunur. 
KORUND: Safir ve yakut kapsayan alüminyum oksit li sertliği 9 olan mineral.
ALTERASYON : Hidrotermal lerde sıcaklık ve buhar nedeni ile minerallerde meydana gelen çözülme demektir.
BOKSİT yataklarında “kaolinit, gibsit, diaspor ile birlikte nefelin pegmatiklerde ise “nefelin, gibsit, diaspor, natrolit,analcim “ mineralleri ile birlikte bulunur. Böhmit minerali ilk defa 1927 yılında Fransa’da Johann BÖHM tarafından bulundu ve adı verildi. 

NEFELİN MİNERALİ : Yunanca bulut adından gelir. Nefelin minerali feldspotaid grubundandır. Slika bakımından düşük püslürük ve volkanik kayaçlarda veya bunlarla ilişkili pegmatiklerde bulunur.Cam ve seramik üretiminde kullanılır.Bu mineralin kristalleri nadirdir. Sertliği ise ~6 dır. Genellikle yarı saydamdır, özgül ağırlığı ise 2.60- 2.65 arasıdır. Kuvarsa benzer ( kırılma indisi, ö.ağırlığı, sertliği,çift kırılma özelliği ) fakat nefelinde çift kırılma işareti eksi iken kuvarsta pozitif olduğundan kolayca ayırt edilebilir. 
KAOLİNİT MİNERALİ : 
Al2Si2O5(OH)4  formülüne sahiptir. Genellikle beyaz,renksiz doğal kil mineralidir. Feldispoitlerin ayrışması sonucu oluşur. Seramik yapımı,poselen yapımı,ilaç,tarım ve kozmetik te kullanılır.

ANALCİM MİNERALİ : Yapısında su bulunan zeolit grubundandır.
formülü : Na Al Si2 O6 .H2O 
kristalleri kübiktir. Adını yunancada zayıf kelimesinden alır sebebi ise ovalayınca zayıf elektrik yüklemesi yaptığından bu ad verilmiştir. 
Bazalt kayaçların ya birincil ya da ikincil minerali olarak boşluklarda oluşur. UV ışığında floresan etki görülür ( kısa dalgada mavi uzunda ise sarı ) Belli bir kullanım alanı şimdilik yoktur bazı kristalleri koleksiyonerler tarafından alınır. 

NATROLİT MİNERALİ : 
formülü : Na 2 Al 2 Si 3 O 10 .2H2O
sertlik : 5.5 
Özgül ağırlık: 2.2 
Renk: genellikle beyaz,renksiz veya sarımsı 
Kristal yapısı : lifli ve iğnemsi agrege lar halinde 
adı yunanca soda kelimesinden gelir. Zeolit grubuna aittir.Bu mineral mum ışığında erir ve erirken sarı renk verir.Hidroklorik asitle çözülür.
Bu mineral volkanik kayaçlarda bulunan “amigdaloidal” boşluklarında diğer zeolitlerle beraber bulunur.
AMYGDALOİDAL : volkanik kayaçlarda gazların oluşturduğu boşlukların dolması ile oluşan bir doku türüdür ( mineraller bu boşlukta oluşur )