KUVARS VE ÇEŞİTLERİ ON ÜÇ

değerli arkadaşlar,kuvars ve çeşitleri konulu yazı dizisinin 13ncü bölümündeyiz.Bu bölümde de kuvars kristallerinin büyüme formlarına devam ediyoruz bu arada gelen bir eleştiriye cevap vereyim bir arkadaşımız “konuyu detaylı yazdığımı,okuyan kişilerin profesör mi olacağı”benzeri bir eleştiri yaptı.Öncelikle bu eleştirinin önemli ölçüde haklılık taşıdığını kabul ediyorum.Ancak unutmadığım sürece,her yabancı terimin yanına türkcesini yazmaya gayret ettim,ama yinede kantarın topuzunu kaçırmış olduğum da bir gerçek,buna sebeb şu;ben aradaşların sadece bugün değil ileride de bu yazının okunabileceğini hesaba kattım ve bilgi birikimi arttıkca yeniden okunduğunda da yararlı olabileceği düşüncesi ile detaya indim,inşallah yanılmam.

                             Y I L D I Z   K U V A R S:

Bir merkezi olup buradan yayılan,eşit kollu ve yıldız benzeri görüntü oluşturan kuvars büyüme şeklidir.Hidrotermallerde nadiren oluşur.Ek te resmi mevcut.

                            S C E P T E R   K U V A R S:

Görünüşü asanın(bastonun)uc kısmına benzediği için bu isimle adlandırılmıştır.Bu büyüme formunda daha önce oluşmuş bir kuvars kristalinin üzerine ikinci bir kuvars oluşur işte bu büyüme şekline bu ad verilmiştir.Genellikle sonradan oluşan kristal daha büyük olur ama tersi örnekleri de mevcuttur.Ek te resmi var.

               GÖKKUŞAĞI VE İRİS KUVARS:

Kuvars kristallerinde benzeri oluşum iki çeşittir,önce en yaygın olanına bakalım.Kuvars kristalinde herhangibir nedenle kırık-çatlak olması durumunda gökkuşağı gibi renk yansımaları olur.Kuvars bilindiği gibi “konkiadal”olarak kırılır(midye kabuğuna benzer görüntü)meydana gelen kırık veya çatlak düz bir çizgi izlemez kavisli olur.Çatlaklar genellikle hava ile dolar,çatlaklara gelen işin çatlağın her iki duvarına yansır eğer çatlağın genişliği dalga boyu ile aynı ise parazit renk oluşur.Yani işik “specktromun”bütün renklerini göstermez,renk çatlağın genişliği ile alakalıdır,çatlak çok geniş ise tek rengede düşebilir.Çatlak sayısı ile farklı renkler oluşabilir.Ek tek örnek resim var.

Diğer tip tek ise renklenme başka nedenden olur.Gurup oluşturan kuvars kristalleri ızgara gibi görev yaparak ve renk oluşumuna sebeb olur.Bu renklenme genelde zayıftır.Belirgin olamayabilir.Ek te resmi var.

                      P E R İ M O R F  K U V A R S:

Bir mineralin çözünmüş olan diğer mineralin yerini alması ile oluşur.Daha önce gördüğümüz “psödomorf”benzeri dir.Çoğunlukla hidrotermallerde görülür çünkü bu ortamlarda çözülmeye sık rastlanır.Kuvars minerali nin çözülmesi çok zordur.Böylece daha önceden kolay çözülebilen bir mineral   yerini kuvarsa bırakır.Bu sebeble kuvars mineralinin perimorfu çok enderdir.Ek te resmi var.

                     K A K T Ü S    K U V A R S:

kristal yüzeylernde ikinci nesil ve daha küçük kuvars kristallerinin oluşması ile olmuş bir büyüme şekline,görünümünden dolayı verilen isimdir.Ek te resmi vardır.

En çok bilinen kuvars büyüme formlarını yazmaya çalıştık ama bazılarını bilerek yazmadım hem yaygın değildi hem de ayırt edilmesi zordu.Elbette eksiklik var bu durumda tamamlamak kolay yanlış olursa işte o zaman iş karışır, en hızlı ve anlaşılır biçimde düzeltilmesi gerekir.

Yazı ya kuvars “inklüzyonları” ile devam ediyoruz.

             İ N K L Ü Z Y O N L A R(KAPANIMLAR):

Kuvars veya diğer mineraller oluşurken civarında ki diğer mineral,sıvı,su,element,gaz gibi materyaller kristal oluşumunda içeriye hapsolunur.İşte bunlara inklüzyon(kapanım)diyoruz.

Kapanımlar üç şekilde oluşabiliyor.

1-kapanım olacak malzeme kuvars kristali oluşmadan önce oluşmuştur ve kendi özel yapısını korur.Bu şekilde ki kapanımlara “protojenetic”denir bunlara en iyi örnek kuvars içinde sık sık görülen liflerdir.

2-Kuvars ile mineral (veya materyal)eş zamanlı olarak oluşur ve bu tip oluşumlara (büyümeye)”syngenetic” denir.Bu durumda kuvars kristali içinde ki mineral kendine özgü biçimini koruyamayabilir ve tanınmada zorluk çıkar.

3-Bu oluşum çeşidinde kuvars içine dışarıdan bir mineral sıvısı sızar ve içeride büyüyebilir fakat sıcaklık ve basınç gibi sebeblerle mineral sıvısı içeride büyümeyi başarmazsa dışarı sızıp kendine özgü mineralini oluşturabilir işte bu tip oluşumlara da “epigenetic”denir.Bu şekilde ki en iyi örnek gül kuvarsıdır(kristalli olan değil)Gül kuvarsının sahip olduğu pembe renk,içeri sıvı halinde giren çok küçük mineral oluşumlarının içeride büyümesi ile olmuştur.Yani bu kapanımlar “epigenetic”oluşumdur,gül kuvarsının nisbeten yüksek sıcaklıklarda oluştuğunu hatırlaylım.

İşte bu kapanımlar bilim insanları için çok önemli bilgiler içerir,kuvarsın kendisi son derece basit bir kimyasal yapıya sahiptir(SiO2)bu anlamda turmaline benzemez.Basit yapı kapanımların incelenmesini kolaylaştırır.

Kapanımlar kuvars kristalinin hangi sıcaklıklarda oluştuğunu gösterir,bu kapanımlar pek çok şekilde olabilir.Sırayla bakalım

A-Amfibol gurubu mineraller:

Amfibollar orta ve yüksek skcaklıkta oluşur.Metamorfik kayaçlarda içinde su bulunmayan kısımlarında oluşur,asbest bunlardan biridir,kuvars içinde bulunur ve oluşumu ile ilgili bilgi verir.

B-Rutil,Anatase,Brookite:

Titanyum nadir bir mineral değildir ,ama dağılımı yüksektir yani cevher oluşturma özelliği zayıftır sonuçta büyük rezervler oluşturmaz.En çok metamorfik lerde ve pegmatiklerde bulunur.Rutil,bilindiği gibi titanyum mineralidir.Çok geniş bir aralıkta oluşabilir bunun manası değişik sıcaklık ve basınç ortamında oluşabileceğidir.Ku arsız içinde iğnecikler halinde bulunur.Anatase yine bir titanyum mineralidir,ancak sadece düşük sıcaklıklarda oluşur ve kuvarsın yüzeyinde büyür.Kendisi en çok dörtgen piramit şeklinde bulunur,ekte resmi var.Brookite ise yine titanyum minerali olup genelde gri renklidir.Rutil en çok rastlanılanıdır çeşitli renklerde bulunur.

C-Klorit:

Klorit,mikamsı görünümüne rağmen mika değildir.Genellikle yeşil renkli olmasına rağmen başka renktede olabilir.Mika gibi elastiki değildir.Klorit orta ve düşük sıcaklıklarda oluşur.Metamorfik ortamlarda bulunur.Aslında bir mineral gurubunun elemanıdır(klinoklar)Çoğunlukla kuvarsın dış yüzeyinde bulunur.

D-Epidot:

Kuvarsta yaygın kapanım oluşturmazlar,ekte örnek var.

E-Garnet gurubu:

Garnetler kaya oluşturan önemli bir mineral gurubudur.Orta ve yüksek sıcaklıklrda oluşur,en iyi gelişmiş örnekleri “skarn”içinde oluşur(skarn;kireçli ve karbonatlı kayaçlara alttan yükselerek gelen mağmanın kireçli ve karbonatlı kayaçla etkileşime girerek yeni mineraller oluşturduğu pegmatik benzeri bir oluşumdur,pegmatik gibi önemli değerli taş bulunan jeolojik oluşum mekanlarıdır)Garnetler kuvars içinde yaygın bulunmazlar çünkü garnetler kuvars gibi sıvı çözeltilerde oluşmazlar.Garnetler kaya içinde ve bulunduğu yerde oluşurlar(bu tip oluşuma “authigenis”oluşum denir)

Resim de (ekte) örnek var.

F-Demiroksit  ve hidroksitler::

Kuvarsda bu tip kapanım çok yaygındır,çinkü hem demir hem de su bol bulunurlar.

Örneğin hematitli,götitli,limonitli(demir bileşikleridir)

G-Kil ve kum:

Mika parçalarından oluşan kil içine su girince siyahımsı renk alır,Koyu renkli kapanım olarak kuvars içinde yer alırlar,bazen bunlar “phntom minerali” oluşumuna sebeb olabilirler.

H-Turmalin gurubu:

Turmalin bir bor silikatidir,kuvars ile sık sık birlikte bulunurlar(eğer ortamda bor varsa ve silisce zengin bir ortamda iseler )ekte örnek var

I-Sıvı kapanımlar:

Hemen hemen tüm kuvarslar sıvı kapnım içerirler,ama çoğu çok küçük tür.Sıvı olarak su olabileceği gibi petrol veya daha farklı sıvılar olabilir.Kuvars stabil bir mineral olduğu için (yani değişmeden kaldığı için )içinde ki sıvı kapanımlar bilim insanları için çok büyük önem kazanır,inceleme yaparak bölge yapısı ile ilgili ve bulunabilecek madde vede değerli taşlarla ilgili bilgiler elde edilir.