MİNERAL VE KAYAÇ ÖZELLİKLERİ

Değerli arkadaşlar,bir minerali belirlemek (tanımak) elbette çok önemli bilhassa yeni başlayan arkadaşlar doğal olarak buldukları taşı genellikle yanlış tanımlıyor. Bulduğumuz taşların tanımlanmasında elimizdeki imkanlara göre; 

1-)  Özgül ağırlık yöntemi ile ö.ağırlığı belirlenir.

2-) sertlik testi ile sertliği belirlenir.

3-)  renk (renk garanti özellik değildir Ancak Bazı kesin olanları vardır,altın asla siyah olmaz gibi). 

4- )  çizgi rengi ( kendinden sert yüzeye sürtülüp oluşan  çizgi rengine bakılır, gerekirse toz haline getirilip tenge bakılır). 

5- ) kristal yapısı (kübik gibi). 

6- ) bulunduğu  yer. Hangi mineraller ile beraber bulunduğunu gösterir.

7-)  beraber bulunduğu diğer mineral ve kayaçlar. 

8- ) Eğer “floresan özelliği varsa ona göre tanımlama (morötesi Işık’ta kalsiyum gibi). 

9- ) Manyetizmaya duyarlılık durumuna göre(Demir,nikel gibi).

10-) kırılma biçimine bakarak(konkaidal gibi). 

11- tat ( çok nadir tuz gibi, beril gibi.Beril tatlımsıdır ancak zehirlidir!) .

 12-)  parlaklık durumu (camsımı,toprağımsı, ipeğimsi  gibi). 

13- ) kristal alışkanlığı (Elmas çoğunlukla kübik,garnet ise oniki veya yirmidört yüzlü şekilde gibi).

 14- ) koku (Nadir dir pirit kırılınca sası kokar yumurta gibi). 

 15- ) bulaşma (nadirdir manganezin taze yüzeyi ele sertçe sürülürse siyah olarak bulaşır gibi).

 16- ) elektrik özelliği (Bazı mineraller çok iyi iletkendir altın gibi,bazıları hiç iletmez Yani yalıtkandır mavi Elmas hariç tüm elmaslar gibi).

 17- ) basınca tepki(Bazı mineraller basınç ile karşılaşınca elektrik üretir kuvars gibi). 

18- ) darbeye tepki (Bazı mineraller darbe ile ışıma gösterir(kuvars gibi). 

19- ) Asitlere tepki (Bazı mineraller asitin cinsine göre tepki verir kalsit,alçı taşı gibi). 

20- ) suya tepki (bazı  mineraller suda erir  (tuz gibi).

21-) ısıya tepki (karışık bir konu ısı nedeni ile manyetizma özelliği azalabilir,bazılarının genleşmesi yüksek olur (bizmut ve civa gibi). 

22-)  sürtünmeye tepki (Bazı mineraller ısı verir bazıları ışık bazıları manyetik özellik kazanır (kuvars,kükürt,kehribar gibi).

23-)  sıcaklığa tepki (ısı ile aynı şey değil civa oda sıcaklığında sıvı halde bulunur gibi).

24-) Dayanıklılık (sertlik ile karıştırılmamalı dayanıklılık çeşidi çoktur darbeye,basınca gibi Elmas darbeye karşı sertlikle mukayese edilince zayıftır ama “nefrit”çok dayanıklıdır). 

25- ) Stabilite (mineralin durumunu koruması anlamındadır Bazı mineraller zaman ve kimyasal,fiziksel etkilerle bozuluma uğrar Mesela uranyum gibi bazıları ise neredeyse sınırsız ömre haizdir altın gibi).

26-)  Yoğunluk (Ö.ağırlıkla aynı şey değildir,fakat ilişkilidir,yoğunluk genelde minerali oluşturan kristallerin ne kadar sıkı paketlendiği ile ilgilidir).

 27- )  Kırılma indisi (bir minerali belirlemenin en garantili metotlarından biridir. Ancak laboratuvar ortamı gerektirir dört basamaklı bir sayı ile gösterildiği için aynı değerde iki mineral bulunmaz).

 28- ) Kırılma düzlemi (Bazı mineraller topaz gibi kırılma değil kristallerin birleşme çizgisinden basınç uygulanınca “ayrılma”özelliği gösterir,kırılma ile aynı değildir). 

29- ) Kimyasal formülü (her mineral ayrı bir formül ile ifade edilir H2O su gibi,suda mineraldir).  

30-)  uzaysal konumuna göre (bu konuya girmiyoruz)

Mineralleri tanımlarken saf (homojen) olanına göre yapmak gerekir.  Ancak doğada bu her zaman mümkün olmaz. Çoğu zaman bulduğumuz kayaç içinde mineraller ve Kaya parçaları birliktedir bazende mineral değil Kaya buluruz. Kayaları belirlemek daha zordur çok kesin özellikler yoktur oranları değişkendir.Bu zorluğu bir nebze gidermek için aşağıdaki listeyi sunuyorum.Burada doğada sık rastlanan Kaya ve madenlerin Özgül ağırlığı verilmiştir.Bulduğunuz kayaların Ö.ağırlığını ölçerek tanımlayabilirsiniz.

NOT:Bir daha hatırlatayım,burada ki liste kayaçların ortalama ağırlığını gösterir bunu bilmek yararlıdır.Fakat Özgül ağırlıkla bir minerali belirlemek kadar etkili olamaz.Alt ta kayaç değil madenler yazılı Eğer kayaçta bu madenler varsa ortalama ağırlığa etkisi düşünülsün diye eklenmiştir.

A  D  I                        Ö z g ü l   a ğ ı r l ı ğ ı

Coal                                    1.20-1.50

Sandstone                           2.10-2.70

Limestone                            2.40-2.71

Shale                                    2.20-2.80

Granite                                  2.55-2.70

Gabro                                    2.85-3.10

Peridotite                               3.10-3.30

Basalt ve andesite                 2.70-3.10

Gneiss                                    2.65-2.80

Halite                                       2.2

Gypsum                                   2.3

Anhydrite                                 2.95

Sphalerite                                 3.9-4.2

Chalcopyrite                              4.1-4.3

Barite                                         4.5

Pyrrhotite                                   4.40-4.65

Chromite                                    4.5-4.8

Ptrite                                           4.8-5.1

Haematite                                    4.9-5.3

Bornite                                          4.9-5.4

Pertlandite                                     5.0

Magnetite                                       5.2

Galena                                            7.4-7.6