MİNERAL VE ÖZELLİKLERİ ÜÇ

Birinci bölümde minerallerin “çizgi rengi”gibi bazı özelliklerini atladığımı fark ettim onları da ekleyerek devam edelim.

ÇİZGİ RENGİ: minerallerin tanınmasında önemli bir özellikte çizgi rengidir pek çok arkadaş bu önemli ve uygulaması kolay özelliği kullanmıyor halbu ki bazen çıkmaza girdiğimizde çok işe yarar. Bu  özellik aslında kendisinden daha sert bir cisme ( minerale)  o mineralin sürtülmesi ile oluşacak (yani sertlik ölçerken çizgi rengine belirlenebilir) tozların rengine bakarak minerali tahmin etmektir. Çünkü genellikle her mineralin belirgin bir çizgi rengi vardır. Bu durum bazılarında çok belirleyici bazılarında ise yardımcı öge durumundadır, mesela elmasın çizgi rengi ile kuvarsın çizgi rengi aynıdır bu durumda başka özelliklere bakmak gerekir. Çizgi  rengi için porselen tabakların sırlı yüzeyi kullanılır fakat seramik ancak  sertliği yedi ye kadar olan minerallerde kullanılabilir çünkü kendi sertliği bu kadardır. Daha   büyük sertlikler için daha sert cisim veya mineral gerektirir ama neticede çizgi rengi o mineralin tozunun rengidir mecbur kalırsak ve elimizde ayni mineralin küçük bir parçası varsa toz haline getirip rengine bakabiliriz. Çizgi rengi ile görünüşünün rengini karıştırmamak gerekir bu bazen böyle olsada mesela altının çizgi rengi kendi rengi ile aynıdır. Fakat bu çoğu için geçerli değildir,mavi elmasın çizgi renginde beyazdır veya mor renkli ametist kuvarsınında rengi beyazdır. Fakat hematit mineralinin görünğşü diyahımsı olduğu halde çizgi rengi kırmızıdır .  Yakın zamanda önemli minerallerin çizgi rengi çizelgesi yayınlamayı düşünüyorum.

Geçen bölümün konularından biri sertlik ölçme idi burada konunun bir başka bölümüne değinmek gerektiğini düşünüyorum.bilimsel anlamda sertlik bahsi Mohs sertlik skalası geçerli değildir sebebi de sertlik rakamları arasında ki farklılıklar gerçek durumu yansıtmaz mühendislik hesaplarında kullanılmaz. Bu   nedenle birçok sertlik ölçme metotları geliştirilmiştir.bunlarda sertlikler  1- ile 1000 gibi aralıklara  bölünmüştür. Ölçmede  kullanılan cihazların çoğu ucuz değildir, çalışma mantığı şöyledir; ölçülecek mineral cihaza yerleştirilir veya mekanik olarak yada motor gücü ile minerale çok sert olan sivri uçlu bir parça basar iz bıraktığı zaman skala ölçülür okunan rakam sertlik değerini verir istenirse Mohs sertlik birimine çevrilir.

Yukarıda yazılanı daha anlaşılır hale getirelim ; bilindiği gibi Mohs sertlik skalası bir ile on arası derecelendirilmiştir.Ancak çoğu zaman bu yanlış anlaşılmalara sebep olmaktadır. Örnek verelim, sertliği  dokuz olan korundum ile sertliği on olan elmas arasında sadece bir sayı farkı vardır fakat korundum ile ( safir ve yakut) elmas arasındaki gerçek sertlik farkı bir ile dokuz arasındaki farktan daha büyüktür.O nedenle sanayide kullanılan büyük serliklerde “9.25; 9.40 “ benzeri değerler konur.Artık herkesin bildiği “ mozanit taşı” nın sertliği dokuzun üzerindedir ancak on da değildir.

Yeri gelmişken bir konuyu tekrar hatırlatayım ; dayanıklılık ile sertlik çok ayrı kavramlardır.Ayrıca dayanıklılığın da çok çeşidi bulunur. Örnekleyelim , bir bakır tel ile bir altın telin çekmeye olan dayanıklılığı farklıdır veya kuvars ile piritin darbeye olan dayanıklılığı da çok farklıdır.Dayanıklılık denince çok farklı çeşitleri olan bir alana gireriz ( ısıya dayanıklılık ,mesela mikaların sertliği çok düşük olmasına karşın ergimeye (ısıya) dayanıklılığı çok yüksektir.Başka bir örnek verelim , “ Nefrit taşı” genellikle “Jadeit veya Yeşim taşı ile karıştırılır.Bu taşın sertliği orta seviyede olmasına karşın darbeye en dayanıklı olanıdır bu nedenle eski çağlarda balta olarak kullanılmıştır.Yine yeri gelmişken yazayım , Yeşim taşı çok değerli bir taştır oysa nefrit değildir ( özellikle zümrüt rengi yeşim taşı çok aranır)