MİNEROLOJİ +DERS + ÖZET

Doğal metaller:Zayıf metalik bağa sahip olmalarında dolayı bütünü oldukça yumuşak tel veya levha haline gelebilen elastik ısı ve elektriği iyi iletme özelliklerine sahiptirler.Altının sarı bakırın kırmızı gümüşün beyaz rengi atomik özelliklerinden kaynaklanır.Özgül ağırlıkları atomik özelliklere bağlıdır ve atom ağırlığı ile orantılı olarak değişmektedir.

Altın(Au):%10-15 Ag içerir.Ag içeriğinin artmasıyla beyazlaşır.%20den fazla Ag içeren altın elektrum olarak bilinir.%20ye kadar bakır içeren altın avrikuprit %5-11 paladyum,%4 kadar gümüş içeren altın porbezit.Düzgün küp sisteminde kristalleşir rengi ve çizgi rengi sarıdır.1063 derecede ergir yoğunluğu 15,5-19,3 ve sertliği 2,5 dir.Asit ve bazlardan etkilenmez.Altının çıkarılması için 2 yatak vardır.En önemli özelliği oksitlenmez.Kayaç içinde ve özellikle kuvars kütleleri içinde pirit arseno pirit kalkopirit sfalerit ile birlikte damarlar kollar halinde veya aşınan kuvars yüzeyleri üstünde üçgen şekiller görülür.Dünyada senede 800-1100 ton altın çıkartılır.En önemlileri Güney Afrika ve Kanadadır.

Birincil yatak:Altın için en önemli kaynak hidrotermal kuvars damarlarıdır.Çözeltilerle gelen pirit ve sülfitlerle birlikte çökelir.Ton başına 2 gram Au varsa işletilmeye müsaittir.

İkincil yatak:İkincil yataklarda altın daima magnetit kassiterit zirkon granat gibi minerallerle beraberdir.

Gümüş(Ag):%10 u Au ihtiva ettiğide görülür.Gümüş kübik sistemdedir.Rengi taze yüzeylerinde Ag beyazı koyu gri siyah veya kurşini renktedir.Dış yüzeyler oksidasyon sonucu kararır.Çizgi rengi metalik pırıltılı Ag rengindedir.Yoğunluğu saflığına göre 9,6-12 arasında ve sertliği 2,5-3dür.Kuvvetli metalik pırıltıya sahiptir.Çek,çle güzel dövülür dilinim yoktur ısı ve elektriği çok iyi iletir 960 derecede ergir.bunun yanında büyük cevherler içindeki saf gümüş birincil hidrotermal solüsyonlardan itibaren oluşmuştur.

Bakır(Cu):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi taze iken Cu kırmızısıdır.Çizgi rengi bakır kırmızısıdır.Yoğunluğu 8,5-9 sertliği 2,5-3 erime noktası 1083 derecedir.tabiatta dallı budaklı levhalar halinde bulunur.Oksidasyondan kolay etkilenir.Elektriği çok iyi iletir.

Platin(Pt):En çok rastlanan poliksenin ismini alır.Platin en ağır elementlerden biridir.Ergime noktası 1774 derece.Elektriği iyi iletir.Çoğunlukla ultrabazik kayaçlarda özellikle dunitlerde olivin kromit proksen ve magnetitle birlikte oluşur.Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi metalik çelik grisi sertliği 4-4,5 saf platin 21,5 poliksen 15-19 arasında yoğunluktadır.

Civa(Hg):Oda sıcaklığında sıvıdır.-38,89 derecede donar ve trigonal sistemde kristalleşir.Rengi kalay beyazı yoğunluğu 13,6 metalik parlaklıkta olup 350 derecede buharlaşır.

Yarı Metaller:

Arsenik(As):Tabiatta oldukça ender rastlanır.Çizgi rengi kalay beyazı ve gridir.Yoğunluğu 5,6-5,8 sertliği 3,5 çizgi rengi kalay beyazı gri.Üfleçte 360 derecede erimeksizin süblimleşir.Çekiçle vurulunca sarımsak kokusu çıkar zararlı böcek ve diğer canlılarla yapılan mücadelede kullanılır.

Metal olmayanlar:

Kükürt(S sülfür):Kristalleri pramit şeklinde görülür.Rengi sarının tonlarıdır.Yoğunluğu 2,05-2,08 sertliği 1,5-2,5 kırılgandır.Kibrit alevinde 119 derecede kolaylıkla ergir ve mavi alevle yanar.El sıcaklığında çatlar.Sülfürük asit lastik kibrit ziraat ilaçlari patlayıcı made imalatı boya ve sert kauçuk imalinde kullanılır.

Elmas(a^-c):Renksiz türleri saf karbondur.İçinde grafit ve bazı mineraller olabilir.Renksiz su berraklığında saydam bazen çeşitli renklerde görülür.Yoğunluğu 3,47 ve 3,5 arasındadır.Sertliği 10 ve kırılgan bi mineraldir.Darbe ve sıcaklık değişmelerinden kolay etkilenir.Kimberlit Güney Afrika elmasının ana kayacıdır.

Grafit(a-c):Tabiatta saf grafite çok az rastlanır.Genellikle %10-20 si kükürt halindedir.%80i saf karbondur.Hegzagonal sistemde kristalleşir.Rengi demir siyahından çelik grisine kadar değişiklik gösterir.Çizgi rengi pırıltılı siyah parlaklığı metalimsidir.Elle dokunulduğunda yağlımsı hissi verir.

Sülfidler(sülfürler) ve Benzeri Mineraller:

Galenit(PbS):İçinde %86,6 Pb %13,4 S vardır.Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi siyah rengi kurşun grisi taze yüzeylerinde çok güzel metalik parlaklığa sahiptir.Yoğunluğu 7,8 ve sertliği 2,5 dir.Opak bir mineraldir.Elektriği çok zayıf ilettiğinden iyi bir dedektör özelliğe sahiptir.

Sfalerit(ZnS)(Çinkoblend):Saf sfalerid 1020 dereceden itibaren ikinci modifikasyonu olan vurtzite dönüşür.Rengi gri kahverenginde çok ender olarak sarı ve yeşil.Çizgi rengi beyaz açık sarı ve kahverengi elmas parlaklığında oldukça kırılgan yoğunluğu 3,4-4,2dir.Genellikle kalkopritte birlikte bulunur.Pizoelektrik özelliğe sahip ve kolay tanınan bir mineraldir.

Kalkoprit(CuFeS2):En önemli Cu cevheridir.34,57 Cu 30,54 Fe 34,89 S içerir.Rengi yeşilimsi tona sahip sarı yada pirinç sarısıdır.Çizgi rengi yeşilimsi siyah sertliği 3,5-4 yoğunluğu4,1-4,3 olup kırılgandır.Tamamen opak bir mineraldir.Bir çok sülfid cevherleri kalkoprid içerir.En çok pirinç yapımında gemi inşaatlarında elektrik ve kimya endistürisinde ve alaşımların yapımında kullanılır.

Zinober(HgS):Trigonal sistemde kristalleşir.Kahverengi veya siyah oksidasyon ile kurşun gri rengi gösterir.Yoğunluğu 8,02-8,2 sertliği 2-2,5 ve elektriği iletmez.Elmas parlaklığında civanın yegane kaynağıdır.

Realgar(As4S4):Monoklinal sistemde kristalleşir.Rengi açık kırmızı çizgi rengi açık portakal.Yoğunluğu 3,4-3,6 sertliği 1,5-2 elektriği iletmez.

Orpiment(As2S3):Rengi altın sarısı bazen kahverengimsi veya kırmızımsı tona sahip çizgi rengi açık sarı.Yarı saydamdır.Yoğunluğu 3,4-3,5 sertliği 1,5-2dir.Sarımsak kokusu verir boyacılıkta ve dericilikte kullanılır.Monoklinal sistemde kristalleşir.

Antimonit(Stibnit) (Sb2S3):Kurşun grisi rengi kurşun grisi çizgi rengi.Yoğunluğu 4,6-4,7 sertliği 2 ve güzel dilimlidir.Opak bir mineraldir.Metalik parlaklıktadır.En çok prizmatik sütun ve iğneler şeklinde oluşur.

Pirit(FeS2):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi açık piriç sarısı grimsi kahverengi koyu kahverengi  çizgi rengi siyah yoğunluğu 4,9-5,2 sertliği 6-6,5 sülfüt minarelleriiçinde camı çizen yegane mineraldir.Tek kullanıldığı yer H2SO4(sülfirik asit üretimidir.

Kobaltit(CoAsS):Kübik sistemde kristalleşir.Doğada kristal halde fazla rastlanır.Rengi pembe tonda  beyaz çelik grisi çizgi rengi siyah yoğunluğu 6-6,5 seertliği 5-6 ayrışarak eritrine dönüşür.

Molibdenit(MoS2):Rengi kurşun grisi çizgi rengi gri çok ince toz halinde pırasa yeşili yoğunluğu 4,7-5 sertliği 1,5dur metalik parlaklıktadır.

Halojen Tuzları:

Saydam ve renksizdirler.Yoğunlukları düşük suda çözünmeleri fazladır.Doğada 85in üzerinde Halit grubuna aittir.

Fluorit(CaF2):Kübik sistemde kristalleşir.Rengi ender olarak renksiz çoğunluklu sarı yeşil mavi mor koyu mor siyaha yakın falan filan inter milan☺Isıtıldığında rengini kaybetmesi röntgen ışıkları tutulduğunda renk kazanmasıyla karakteristiktir.Yoğunluğu 3-3,2 saf olanın ise yoğunluğu 2 sertliği 4 floresans özellik gösterir.Metarulijide eritici ve akıtıcı olarak kullanılır.Çelik yapımında yanar döner cam yapımında emaye kap yapımında ve hidrofluorik asit eldesinde kullanılır.

Halit(kaya tuzu)(NaCl):Bileşiminde %39,4 Na %6,6 Cl.Kübik sistemde kristalleşir.Saf kaya tuzu saydam renksiz veya sarı renklidir.Yoğunluğu 2,1-2,2 sertliği 2 olup suda çözünür.Camsı parlaklıktadır.Elektriği zayıf ısıyı iyi iletir.Çöllende solançak ismi verilen tuz çiçekleri görülür.Bu tip kaya tuzlarında bileşime girmiş KCl gözlenir.

Silivin(KCl):%57,5 K 42,5 Cl içerir.Kübik sistemde kristalleşir.Yoğunluğu 1,9-1,99 arasında sertliği 1,5-2dir.

Oksitler ve Hidroksitler

Magnetit(FeO;Fe2O3=Fe3O4):Rengi Fe siyahı çizgi rengi siyah ve metalik parlaklıktadır.Sertliği 5,6-6 yoğunluğu 4,9-5,2 kuvvetli magnetik özelliğe sahip opak bir mineraldir.580 derecenin üzerinde magnetik özelliği kaybolur soğuyunca tekrar gelir.1527 derecede ergir.Kırılma yüzeyi midyemsidir.Sıcak iklim koşullarında magnetitten hematit izodamorfları meydana gelir buna martitleşme denir.Magnetit en önemli demir cevheridir.Sivas Kangal Divriğide bulunur.

Kromit(Mg,Fe,Cr,Al,F)2O4:Kübik sistemde kristalleşir.Çizgi rengi kahverengi sertliği 5,5-7,5 ve yoğunluğu 4-4,8dir.Fece zengin Cr ce fakir olanları magnetik özellik gösterir.Siyah renkleri kahverengi çizgileri ve yüksek sertlikleri ile tanınırlar.Metal olarak Cr Fe alaşımıyla çeliğe sertlik yüksek dayanımlılık ve kimyasal etkilere karşı duraylılık kazandırmak için kullanılır.Ayrıca krom paslanmaz çeliğin ana bileşimidir.Isınma araçlarında rezistans için kullanılır.

Hematit(a-Fe2O3):a türü trigonal  gama türü kübiktir.Çok az su içeren türlerine hidrohematit denir.İnce toz halindeki türleri açık kırmızıdır.Çizgi rengi kiraz kırmızısıdır.Sertliği 6,5 yoğunluğu 4,9-5,9dur.Magnetik özelliği olmayışıyla ayrılır.Hematit magmatik kayaçlarda nadirdir.Topraklarda Fe içeren minerallerin bozunma ürünü olarak oluşur.

Korund(Al2O3):a türü trigonal(500-1500 derecede oluşur) sistemde beta türü hegzagonal sistemde(1500-1800 derecede kristalleşir).Erime sıcaklığı 2000-2050 derece mavimsi, grimsi ender olarak saydam kristalleri loykosafir,safir mavi türü,rubin veya yakut kırmızı türü oriyent topazı sarı türü oriyent amatisti eflatun oriyent zümrütü yeşildir.Bir diğer türü yıldız korunttur.Sertliği 9 yoğunluğu 3,9-4,1dir.Süstaşı ve aşındırıcı olarak kulklanılır.Dünyada en güzel yakut kristalleri Burmada bulunmuştur.

İlmenit(FeTiO3):Bileşiminde %36,8 Fe 31,6 Ti 31,6 O bulunur.Trigonal sistemdedir.Rengi Fe siyahından çelik grisine kadar değişir.Çizgi rengi siyah bazen kahverengidir.Sertliği 5-6 yoğunluğu 4-4,79dir.Boya endüstri titan beyazı elde edilmesinde ve çelik imalinde roket ve uzay aracı yapımında kullanılır.

Franklinit(Zn-Fe-Mn)(FeMn)2O4:Kübik sistemde kristalleşir.Fiziksel özellikleri magnetitle aynı.Opaktır.Zayıf magnetiktir.Yoğunluğu 5-5,2.Çizgi rengi kırmızımsı kahverengidir.HClde çözünür ve Cl açığa çıkar.

Prolüzit(MnO2):Rengi ve çizgi rengisiyahtır.Sertliği kristallerinde 4 agregatlarında 2 yoğunluğu 4,7-5 metal çelik pil ve cam gibi kimya sanayinde kullanılır.

Hidroksitler

Hidrarjillit(Jibsit)(Al(OH)3):Monoklinal sistemde kristalleşir.Sertliği 2,5-3,5 yoğunluğu 2,35 aypırıltılı beyaz renkte zaman zaman soluk kahvemsi yeşilimsi kırmızımsı bukalemun mübarek amk☺ kırılma yüzeyleri camsı dilinim yüzeylerinde inci parlaklığındadır.Güzel dilinimi cam parlaklığı ve düşük yoğunluğuyla tanınır.

Boksit(diyaspor,gibsit ve bohmit karışımı):Sertliği 1-3 yoğunluğu 2-2,25 parlaklık donuk toprağımsı ve yarı saydamdır.Rengi beyaz gri sarı kırmızıdır.Boksit mineral olmayıp bir kayaç adıdır.

Götit(a-FO,OH):Ortorombik sistemde kristalleşir.Ayrıca masif böbrek şekilli sarkıtımsı ışınsal lifsi topluluklar halindedir.Rengi koyu kahveden siyaha kadar değişir.Çizgi rengi kahveden sarıya kadar değişir.Sertliği 5-5,5 yoğunluğu 4-4,4 dür.Önemli bir Fe cevheridir.

Manganit(MnO(OH)):Rengi kahve siyah çizgi rengi koyu kahve yarı metaliktir ve sertliği 4 yoğunluğu 4,25.

Karbonatlar

Kalsit(CaCO3):Sertliği 3 yoğunluğu 2,6-2,8.Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz beyaz ve renkli olabilir.Kalsit kristallerinde ikizler yaygındır.Cam parlaklığı gösterir saydam ve mattır.Mg Fe Mn Zn Ba Sr Pb içerebilir.

Magnezit(MgCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz beyaz sarı kahve hatta siyah renklidir.Sertlik 4-4,5 yoğunluğu 3-3,48dir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Kütahya-Tavşanlıda görülür.Cam parlaklığı gösterir.Dilinimi çok güzeldir.

Siderit(FeCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 3.7-3.9dur.MnO3 ve CaCO3 içerir.

Simitsonit(ZnCO3):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz ve ya sarımsı kahve yeşil mavimsi renkte görülür.Sertliği 5 yoğunluğu 4,3-4,5 dir.Böbreksi gözenekli sarkıtsı kabuksu taneli ışınsal topraksı oluşumlar biçiminde doğada bulunur.Zn nin yerine çok miktarda Mn ve Fe daha az Ca ve Mg diyadoh olarak yerleşebilir.Midye kabuğu kırılması gözlenir.

Seruzit(PbCO3):%83 PbO ve %16,5 CO2 bulunur. ORtorombik sistemde kristalleşir.Beyaz ve gri renkli olarak bulunur.Sertliği 3-3,5 yoğunluğu 6,5dir.Lifsi kompakt veya toprağımsı olabilir.Yarı saydamdır elmas parlaklığında tanınır.Aragonite benzer yapı gösterir.

Dolomit(CaMg(CO3)2):Trigonal sistemde kristalleşir.Renksiz ve killi sarı kahve siyah renklerde görülür.(magnezyumdan kaynaklanır).Sertliği 3,5-4 yoğunluğu 2,85-2,95dir.Yumurta kokusu vardır.Sedimanter ortamların tipik bir mineralidir.

Aragonit(CaCo3):Ortorombik sistemde kristalleşir.Renksiz veya beyaz şarap sarısı kırmızımsı yeşil mavimsi gri siyah renklerde görülür.Doğada masif ışınsal çubuksu sarkıtsı kabuksu küremsi aragonit oluşumlarına rastlanır.Süstaşı olarak kullanılır fazla görülmez.

Malahit(Cu2CO3(OH)2):Yeşil renkte olup cam parlaklığı gösterir.Çizgi rengi açık yeşildir.Monoklinik sistemde kristalleşir.Sertliği 3,5-4 yoğunluğu4 dür.Böbreğimsi sarkıtsı ışınsal bantlı agata benzer büyümelerde rastlanmaktadır.Midye kabuğu kırılması gözlenir.

Azurit(Cu3(CO3)(OH)2):Malahitle aynı özellikleri gösterir.İkisininde camsı parlaklıkları vardır.Gök laciverti rengi görülür.

Boratlar:

Üleksit(NaCaB5O6(OH)6.5H2O):Trikilinik sistemde kristalleşir.Sertliği 2,5 yoğunluğu 1,96 dır.İpeksi parlaklıktadır.İğnemsi veya kılcal şekilde ince liflerden oluşur.En önemli yataklar Türkiye ABD Şili Arjantin Peru’dur.

Borax(Tinkal)(Na2B4O7 10H2O):Moloklinik sistemde kristalleşir.Renksiz donuk gri ve sarı renklidir.Sertliği 2-2,5 yoğunluğu 1,7-1,8 dir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Yağ parlaklığı gösterir.Kapalı göllerde evaporasyonla ve kurak bölgelerde buharlaşma ile oluşur.

Kolemanit(CaB3O4(OH)3.H2O):Monoklinik sistemde kristalleşir.Camsı yarı elmas parlaklığındadadır.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 2,42dir.Suda çözünmez.Sıcak hidroklorik asitte çözünür.Bigadiçde 10-20 cmyi bulan kristalleri gözlenmiştir.

Pandermit(Ca5B12O23OH2)8):Triklinik sistemde kristalleşir.Sertliği 3 yoğunluğu 2,4dür.Dış satımı bandırmadan yapıldığından pandermit adı verilmiştir.Sultan Çayırı Balıkesirde bol oranda rastlanır.Uçak ve roket sanayinde kullanılır.

Sülfatlar:

Barit(BaSO4):Ortorombik sistemde kristalleşir.Sertliği 3 yoğunluğu 4,48 dir.Sedef veya cam parlaklığı vardır.Kabuksu böbreksi biçimli büyümelerine rastlanır.Çok yaygın bir baryum mineralidir.Hidrotermal damarlarda gang minerali olarakta gümüş kuşun bakır kobalt manganez ve antımuan cevherleriyle oldukça yaygındır.Boya kağıt tekstil ve kimya sanayinde kullanılır.Petrol sondajlarında ağır sondaj çamuru olarak kullanma alanı boldur.Antalya Alanya-Gazipaşa Demirtaş önemli oluşum bölgesidir.

Anhidrit(CaSO4):Su alınca jips olur.Ortorombik sistemde kristalleşir.Renksiz ve mat beyaz mavimsi morumsu renkte olabilir.Sertliği 3,5 yoğunluğu 2,9-3 dür.Yüzeyine bağlı dilinimi çok iyidir.Kireçtaşı ve dolamitlerin hidrotermal alterasyon ürünü ve evaporitlerin bir bileşimi olarak bulunmaktadır.Tuz yatakları içinde tuz donlarında oluşur.Öğütülmüş anhidrit toprağa karıştırılarak verimi arttırmada katkı maddesi olarak çimentoda sülfirik asit yapımı ve kağıtta dolgu maddesi olarak kullanılır.Türkiyede jips oluşumlarının yaygın olduğu bölgelerde kısmen anhidrit oluşumları gözlenmiştir.

Jips(CaSO4-2H2O):Moloklinik sistemde kristalleşir.Su kaybedince anhidrit olur.Sertliği 1,5-2 yoğunluğu 2,3-2,4dür.Yumurta çürüğü kokusu vardır.Sedimanter kayaçlarda çok yaygındır.Deniz suyunun buharlaşması ile ilk oluşan minerallerdendir.Denizli-Sarayköy en önemli jips yatağıdır.Anhidritle beraber düşünülür.

Sölestin(SrSO4):Ortarombik sistemde kristalleşir.Renksiz veya beyaz sarımsı mavi gri nadiren kırmızı ve yeşil renkli olarak görülür.Sertliği 3-3,5 yoğunluğu 3,9-4 dür.Dilinim yüzeyleri dış şekli ve kalınlığı açısından barite benzer fakat yoğunluğu baritten düşüktür.Midye kabuğu kırılması gözlenir.Volkanik kayaçların olduğu yerlerde görülür.Ayrıca galen sıfalerit ve diğer sülfitlerle beraber damarlarda gang minerali olarak ve bazende kolemanit ile beraber bulunur.Renkli tv tüplerinin üretiminde ve havaifişek yapımında kullanılır.

Volframatlar ve molibdatlar:

Volframit(Fe,Mn) WO4:Monoklinal sistemde kristalleşir.Çizgi rengi siyah veya kahverengi siyah kahvemsi olabilir.Sertliği 4-4,5 yoğunluğu 7-7,5 olup demir oranı arttıkça yükselir.Çok nadir bulunur.Kuvars damarlarında görülür.Volfram aşırı hıza dayanıklı çelik yay subap keski ve törpü yapımında kullanılır.Sondaj matkap ucları ve benzeri aletlerde kullanılır.İtfaiye elbisesi ve boya endüstrisinde kullanılır.

Şeelit(CaWO4):Tetragonal sistemde kristalleşir.Gri beyaz renkli olup sarı veya kahveye kaçan türleri vardır.Sertliği 5,5 yoğunluğu 5,9-6,1 dir.Yüksek yoğunluğu ve ultraviyole lambası altında gösterdiği mavi beyaz fluoresans  rengi çok karekteristiktir bu nedenle şeelitin varlığından kuşku duyulan yörelerde gece ultraviyole lambasıyla arama yapmak çok sağlıklı sonuçlar gösterebilir.Bursa-Uludağda tespit edilmiştir.

Fosfatlar-Arsenatlar-Vanadatlar:

Apatit(Ca5(Fe,Cl)(PO4)3):Camsı parlak olanında çizgi rengine değinilmez.Hegzagonal sistemde kristalleşir.Çizgi rengi beyaz yeşil tonlarda rengi vardır.Sertliği 5 yoğunluğu 3,16-3,22dir.Apatite masif sıktaneli ipliksi ışınsal oolitik büyümeler olarak veya fasülye yumru salkım kübik ve toprak biçimindede rastlanabilir.Midye kabuğu kırılması gösterir.Mardin Mazidağında rastlanır.

Turkuvaz:Triklinik sistemde kristalleşir.Rengi mavi mavimsi yeşil çizgi rengi beyaz veya açık beyazdır.Sertliği 6 yoğunluğu 2,6-2,8dir.Masif böbreğimsi ve ince çubuk görünümlü veya saçılmış taneler halinde bulunur.Süs taşı olarak bulunur.

Eritrin(Cobalt çiçeği):Klavuz minerali olarak görülür.Sertliği 2 yoğunluğu 3,07dir.Işınsal yapraklı böbreksi oluşuklara rastlanır.

Üçü Slikatlar(Kayaç yapan mineraller):

Ekonomik cevher yataklarında gang minerali olarak oluşmaktadırlar.

Topaz:Ortorombik sistemde kristalleşir.Rengi çeşitlidir bu yüzden mücevher yapımında kullanılır.Sertliği 8 yoğunluğu 3,4-3,6 dır.Hatalı olanları aşındırma tozu olarak kullanılır.

Olivin:Bileşimi yüksek sıcaklıkta forsterit düşük sıcaklıkta fayalit arasında değişen mineraller bu grubu oluşturur.Yeşildir limon sarısıdır.Mg Ca zengin olanları renksiz Fe’ce zengin olanları ince kesitte soluk sarı renktedir.Sertlikleri 6,5-7 yoğunlukları 3,22-4,39 dur.Olivin kolaylıkla serpantinleşbilir(ayrışma bozuşma sonucu).Mücevher taşı olarak kullanılır.Ankara Fethiye Guleman Konya’da görülür.

Sfen(Titanit):Monoklinal sistemde kristalleşir.Tali olarak asit ortaç plütonik ve volkanik kayaçlarda bazı gnays mika şistlerde ve amfibolitlerde bulunur.Titanyum cevheri olarak işletilir.Paslanmaz çelik üretiminde optik aletlerde kullanılır.

Granat Grubu Mineralleri:

Sertlikleri 6,5-7,5 yoğunluğu 3,51-4,25 dir.Pembe yeşil sarı türleri aranan türleridir.Hatasız olanları mücevher taşı olarak kullanılır.Mobilyacılıkta Granat kağıdı ve granat bandı olarak kullanılır.

Zirkon(ZrSiO4):%1in altında görülür.Tetragonal sistemde kristalleşir.Sertliği 7,5 yoğunluğu 3,9-4,8 dir.Erime noktası 3000 derecedir.Ateşe dayanıklıdır.Çelik endüstrisinde kullanılır.

Çiftli Silikatlar(Soroslikatlar):

Epidot:Sertliği 6 yoğunluğu 3,38-3,49dur.Dilinim güzeldir.Lifsel tabakalıdır.

Halka Slikatlar(Siklo silikatlar):

Beril(Be3 Al2(Si6O18)):Hegzagonal sistemde kristalleşir.Sertliği 7,5-8dir.Yoğunluğu 2,66-2,92dir.Fe içeriği olmadığı halde manyetizma özelliği gösterir.Mücevheratta kullanılır.Pahalıdır.Alaşım yapımında uçak endüstrisinde atom reaktörlerinde seramik sanayinde kullanılır.

Turmalin:Sertliği 7-7,5 yoğunluğu 2,9-3,2dir.Piezzo elektrik özelliğine sahiptir.

Zincir Silikatlar(İno Silikatlar):

Vollastonit(CaSiO3):Renksiz beyaz gri  ve yarı saydam.Sertliği 4,5-5 yoğunluğu 2,37-2,9 dur.Mağma kontaklarında görülen bir mineraldir.

Mikalar:

1-Alkali mikalar(Muskovit:Potasyumdan dolayı beyaz mika)

2-Magnezyumlu mikalar(Biyotit:Fe-Mg dolayı koyu renk.Tek yönde sertliği vardır.)

3-Flüor ve lityumlu mikalar.

4-Kalsiyumlu mikalar.

Muskovit:Beyaz mika olarak bilinir.Genelde renksiz olup sarı yeşil ve kırmızı olabilir.İpeksi parlaklığı vardır.Mikro tanelisi serisit olarak adlandırılır.Kayaç yapıcı mineraldir.

Talk:Monoklinik sistemde kristalleşir.Elma yeşili renkte görülür.Yoğunluğu 2,58-2,83 sertliği 1 olup en yumuşak mineraldir ve bıçakla kesilebilir.Lifli yığınlar halinde bulunur.Çok iyi dilinimlidir.Halk arasında sabun taşı olarak bilinir.İlaç sanayinde sıva sabun krem ve pudra yapımında önemi büyüktür.

Serpantin:Sertliği 3-5 yoğunluğu 2,5-2,6 dır.Olivin grubu minerallerle rombik proksenlerin ayrışma ürünü olarak meydana gelen minerallerdir.Peridotit ve proksenit kayaçların hidrotermal ayrışması sonucu oluşur.

Klorit:Moloklinik sistemde kristalleşir.Rengi yeşil sertliği 2-3 yoğunluğu 3,3-3,5 dur.Metamorfik kayaçlarda ve magmatik kayaçlarda oluşur.Killi sedimanter kayaçlarda kil mineralleriyle birlikte bulunur.

Kil mineralleri:

Çatlaklar oluşmuşsa silt oluşmuyorsa kildir.Kil terimi esasta bir kayaç adıdır.Belli bir tane boyutuna sahip(1/16 mmden küçük).Sakız gibi çiğnenirse kil kıraker gibi çiğnenirse silt.

Kaolinit:Dile yapışır.Beyaz renkli sertliği 2 yoğunluğu 2,6-2,7 dir.

Montnorillonit:Tuğla hammaddesidir, sondaj içine aktarılır.Mineraller su alarak fazlada şişer ve hacmini arttırır.Sertlik 1-2 yoğunluk değişken.Renk kahverengi.Beydellit bentonitik kil yataklarının ana bileşenidir.Bu yataklar ayrışmaya uğramış tüfler ve volkanik küllerden meydana gelmiştir.

İllit Mineralleri:Şişme özelliği vardır.

Sepiyolit(Lüle taşı):Sertliği 2-2,5 yoğunluğu 2dir.Çok kolay işlenebilme özelliği vardır.Magnezit ve serpantinitin yüzeysel alterasyon ürünü olarak meydana gelir.Temizlik maddesi yapımında pipo yapımında kullanılır.Eskişehir Sepetçide bulunur.

Çerçeve Silikatlar(Tekto silikatlar):Yerkabuğunun %60ını oluştururlar.

Kuvars Grubu(SiO2):Sertliği 7dir.Beyaz renlidir.Yoğunluğu 2,65 ve cam parlaklıktadır.Lifimsi ışınsal tiplerine kalsedon denir.

Kuvarsın Çeşitleri:

Dağ Kristali:Renksiz saydam kristaller halindedir.

Ametist:Eflatun renktedir.

Morion:Siyah renkli türüdür. Dumanlı kuvars:Muhtalif tonlardadır.Gri saydam kristaller halindedir. Altın topaz:Ametist yada dumanlı kuvarsın ısıtılmasıyla sarı renklenir. Pembe Kuvars:Açık kırmızı veya pembe renktedir. Safir Kuvars(Mavi Kuvars):Krokidit-Aspest kapanımlar nedeniyle mavi renktedir.Aventurin:Mika spekularit kapanımlar içeren sarımsı veya kahverengi türüdür.Prasen:Aktinolit kapanımlar içeren yeşil renklidir.Süt Kuvars:Beyaz renklidir.Onix:Kalseden ve opalden muteşekkildir.Saydam yatı saydam kuvvetli piezoelektrik ve piroelektriklenme gösterirler.Mekanik etkenler altında elektriklenme gösterir.715 derecede eriğinin soğutulmasıyla kuvars camı oluşur.Kuvars kayaç oluşturan önemli minerallerdendir.Kimya endüstrisinde kuvars camı olarak tıpta hassa terazi yapımında süs eşyası iğne inşaat malzemesi olarak kullanılır.

Opal:Sistemi olmadığı için böbreğimsi kabuğumsu şekillerde görülür.Adi süt ateş jasp pras ağaç opal şekilleri vardır.

Feldispat Grubu:

Alkali Feldispatlar:Potasyum feldispat olarakta adlandırılır.Derinlik kayaçlarında bulunur.

Ortoklas:Moloklinik sistemde kristallenir.Renksiz beyaz gri açık gri nadiren sarıdır.Çizgi rengi beyaz saydam-yarı saydamdır.Gelişöiş dlinime sahiptirler.Adularya:Cama benzer ortoklas çeşididir.Aytaşı:Bazı yüzeylerde pırıldama gösteren feldispat türüdür.Seramik yapımında hamura %25 oranında katılır ve %95 bu sanayi kesiminde kullanılır.

Plajiyoklaslar:Triklinik sistemde kristalleşir.Albit ve andezin beyaz labrador gri ve mavimsi renklere sahiptir.Sertlikleri 6-6,5 ve yoğunlukları 2,6-2,76dır.Dilinim arasındaki açı 86 derecedir.Polisentetik ikizlenmeler mevzuttur.Plajiyoklas grubu mineraller anortit yüzdesine göre albit oligoklas andezin labrador bitovnit ve anortit çeşitlerine arılır.Plajiyoklaslar magmatik metamorfik ve sedimanter kayaçlarda bulunurlar. Albit seramik sanayinde refrakter olarak sır yapımında ateşe dayanıklı tuğla yapımında kullanılır.Labrador süs taşı olarak süslenir.

Zeolit Grubu:Gözle görünmez mikroskop altında görülür.Sertlikleri 3,5-5,5 yoğunlukları 2-2,24 arasındadır.Kanser yapıcı özelliği vardır.Kağıtta dolgu malzemesi çimento ve betonda katkı maddesi hafif dolgu maddesi gübre ve toprak düzenleyici hayvan yemi havada oksijen ve azotun ayrılması kurutma ve saflaştırmada kullanılır.

Feldispatoit Grubu:Silisçe fakirlerdir.

Lösit:Rengi beyaz gridir.Sekiz köşeli ve yuvarlak görülür.

Nefelin:Hegzagonal sistemde kristallenir.Tazeyken beyaz renkli ayrıştığı zaman kırmızı gri-beyaz olurlar.Sertliği 5,5-6 yoğunluğu 2,6 dır.Endüstride kullanılır.

Sodalit:Küp sisteminde kristalleşir.Cam cilalı beyaz mavi ve yeşil renkli olabilirler.Yoğunluğu 2,3 ve sertliği 5,5 dir.Mücevher taşı olarak .

Not : Bu yazı bir alıntıdır. Linke tıklayarak aslına ulaşabilirsiniz ,faydalı diye buraya koydum. 

                                                Hazırlayanlar:Hasan Sefa Şahin-İsmail Başaran☺

www.madenturk.org – www.selcukmaden.tk – www.selcukmaden.net.tc