ÖNEMLİ METALLERİN İŞLETİLEBİLME KOŞULLARI

Değerli arkadaşlar, bu yazı; metalik olan ve önemli ( değerli)  olarak kabul edilen  elementlerin işletilebilmesi (madencilik faaliyetleri)  için gerekli olan şartları gösterir listedir. Bu listeyi doğru algılayabilmek için bazı  önemli Notları sıralıyorum ; 

1-)   Bu  liste sadece önemli kabul edilen ve metal özellikleri olanları kapsar. Ametal veya yarı metalleri kapsamaz.

2-)  Değerli taşlar   kapsam dışıdır.

3-)  Dünya çeşitli katmanlardan oluşur madencilik faaliyetleri sadece “kabuk” diye isimlendirilen kısımda yapılır ( şimdilik) .  Derin dip madenciliği sadece altın gibi madenlerde uygulanabilir ve maliyeti yüksektir.

4-)  Maliyet içinde çok sayıda faktör vardır. (yola yakınlık,ulaştırma imkanları, tenörün yüksekliği düşüklüğü, reservin  büyüklüğü, doğa koşulları,vs)

5-)  Klark   sayısı;  yer kabuğunda bir elementin ortalama bulunma miktarını gösterir. Maden sahaları ortalamanın ( klark sayısının)  çok dışında ve yüksek olduğu yer anlamındadır. Birkaç örnek verelim;  altın bütün dünyada ve yer kabuğunda ortalama olarak çok az bulunur (bir tonda bir gramdan çok daha düşük yanı yaklaşık bir miligramdan daha az.) Eğer bir yerde altın işletilecek ise  o  maden sahası içinde ortalama olarak normalin 1.200  misli birikim olması gerekir. Bu bazı  madenlerde çok daha düşüktür mesela Demir çok bulunan ve klark değeri %5 olan (yani ppm olarak 50.000 dir)  bir metaldir . Ancak rantabıl olarak işletilebilmesi için 12 misli birikim olması gerekir.(% 60 civarı fakat bazı durumlarda daha düşük olanı da işletilebilir) 

6-)  Rantabl oran;  aslında oynak bir sayıdır da zira bazen tenör düşük (tenör: bir maden sahasında hangi oranda bulunduğunu gösterir örnek 5- ppm ile tenör demek milyonda beş demektir bu da bir ton kayaç veya toprakta beş grama tekabül eder.)  olur ama rezerv  ( toplam miktarı demektir) yüksek olduğu için uzun yıllar üretim yapılabilir bu durumda tenörün düşük olması engel teşkil etmeyebilir (diğer şartların uygun olması koşulu ile)

7-)  Kaç misli  ;  Bu bölüm de o metalin ne kadar zenginleşmesi gerektiğini açıklar. Klark sayısı bazen o kadar düşük olur ki zenginleşme miktarı çok yüksek olması gerekir bu durum da o madenin çıkarılmasına engel  olur ve bu fiyatının  yükselmesine neden olur. Bazı madenlerin de neden çok az ülkede çıkarıldığını açıklar mesela kalay böyle bir madendir dünyada çok az ülkede çıkarılır ve çok eskiden beri piyasa değerini korumuştur tersi bir örnek yer kabuğunda çok bulunmasına rağmen alüminyum diğer metallerden epey sonra elde edilmiştir çünkü ayrıştırılıp saflaştırılması için yüksek miktarda elektrik enerjisi  gerekir bu nedenle ilk zamanları ederi çok yüksekti (Napolyon zamanında altından daha değerli idi)  sonraları normal dönmüştür.

8-)Bulunduğunuz yörede analiz yaptırmak pek çok bakımdan faydalı olacaktır.

Metal                   Klark sayısı       Rantabıl oran          Kaç misli 

Al                         %8                    %30                         4 misli

Fe                        %5                    %60                         12 misli  

Ti                         5700ppm           %5                           10 misli

Mn                       950 ppm            %5                           50 misli

Cr                        100 ppm            %5                            500 misli

Li                         20 ppm              %1                            500 misli

U                         3 ppm                %0.1                         300 misli

Sn(kalay)            2 ppm                %1                             5.000 misli

W                        1.5ppm              %0.3                          2.000 misli

Ni                        75 ppm               %1                             100 misli

Zn(çinko)            70 ppm               %10                           1.000 misli

Cu(bakır)            55 ppm               %1                              200 misli

Pb(kurşun)         12 ppm               %10                             10.000 misli

Mo(molibden)     1.5 ppm              %0.3                            2.000 misli

Ag(gümüş)          0.1ppm              100ppm                        1.000misli

Hg(civa)              0.1 ppm              %1                                100.000 misli 

Au(altın)              0.004ppm           5 ppm                            1.200 misli

Pt(platin)             0.002ppm           5 ppm                             2.500 misli

Not : ppm demek milyon da oran demektir örnek 5 ppm demek bir milyonda beş adet ( gram olabilir)  demektir bunun açık anlamı bir ton (bir ton bir milyon gram demektir)da beş gram olmasıdır.

%1  demek  aslında 10.000 ppm anlamına gelir.

Birde “ppb”  birimi vardır ,bu genelde yer kabuğunda daha ender bulunan değerli elementlerin klark sayısını ifade etmek için kullanılır. Mesela, altın (Au) gibi bu değerli metalin yer kabuğunun her yerinde çok az olmak üzere ortalama bir bulunma değeri vardır ancak zenginleşme olmadığı zaman işletilebilme özelliği yoktur.Örnek verelim , 12 ppb demek bin tonda 12 gram anlamına gelir kısacası ppm sayısı ile arada bin misli fark bulunur.