PAİNİTE TAŞI

Değerli arkadaşlar,bor minerallerinden olup değerli olanlarla devam ediyoruz.Bugün herkesin ismini duyduğu efsane haline gelen “PAİNİTE” değerli taşını anlatmaya çalışacağım.

Bir kez daha tekrar ederek ülkemizin bor yönünden çok zengin olduğunu hatırlatır ayrıca bunlar arasında süs taşı olarak büyük değer ifade eden taşlar olduğunu hatırlatmak isterim.Painite taşı kendisini bulan İngiliz minerolog Arthur Pain den adını almıştır. İlk defa Myanmar da bulundu. Bilindiği gibi bu ülke ayni zamanda dünyanın en iyi yakutlarının  çıkarıldığı yerdir.(Yakut ve korund ve de spinel ile ilişkisi açısından önemlidir)

Bu taş sayılı pahalı taşlardan biridir ama pek çok arkadaşın yanıldığı bir önemli konuyu açıklamak isterim,her değerli denen taş internette yazdığı değeri etmez mesela bazen haber olarak da okur veya izleriz bilmem kaç milyon dolara elmas  satıldı veya bahsettiğimiz taşın bir karatının  şu kadar dolar diye.İşin Aslı şu ki bu satılan taşlar örneklerinin en iyileridir. Birtakım o özel özelliklere sahiptir. Bir kere ilk başta hep bahis konusu olan taş o taşın kristalli olanıdır yanı yönlü taştır daha açıkcası saydam ve temizdir. Eğer bir painite taşı bulursanız veya serendibite bunların iyi para etmesi için saydam olmalılar içinde görüntüyü bozan “inklüzyonlardan”(türkçesi kapanım) olmamalı.Gerçi bazı taşlar o kadar nadirdir ki kristalli olmayanları bile hatırı sayılır değerlere ulaşabilirler. Ekseri koleksiyoner bir taşı doğal hali ile ve beraber bulunduğu kayaç ile diğer minerallerin oluşturduğu tabloyu bozulmadan almak isterler bu şekilde işlem görmeden alınan taş grubu bu işin uzmanları tarafından sergilenecek hale getirilir.  Eğer bu işi biz yapmaya kalkarsak büyük ihtimal taşın değerini düşürürüz.(benzeri durum meteor  bulan arkadaşlar içinde geçerlidir bilindiği gibi meteor  dediğimiz bu kayaçların estetik değeri genellikle  yoktur (yine istisnaları bulunur) bu taşlar bilimsel amaçlı olarak değer kazanır bu nedenle böyle bir taş bulunursa yıkamak bile sakıncalıdır) karışık olan bir konuya açıklık getireyim, birçok kendi benzeri olan taştan daha pahalı olan taşların ;  1-)  Bir hikayesi vardır (bu bazen gerçek bazen de bilerek yaratılmıştır bu durum taşa sahip olma isteğini artırır)   2-)  Tarihsel  değeri vardır (Elmas gibi nesilden nesile geçen taşları bazen krallar ve kraliçeler takmıştır, bu durum yine taşın değerini artırır)  3-)  Taşın  çıkarıldığı ülke veya bölge (bize saçma gelebilir . Ancak gerçek şu ki ayni görünüş ve değerde olsa dahi bir Myanmar Yakut’u diğerinden her zaman pahalıdır ayni şekilde bir  Kolombiya zümrütü her zaman daha pahalıdır bu duruma marka olmuş diye açıklayabiliriz).

Taşımızı inceleyelim ;  kalsiyum, zirkonyum, Alüminyum oksijen, BOR  bileşimidir. Bu taşın bu kadar pahalı olmasının birinci nedeni ender olması (ilk ikiden sonra çok yoğun arama neticesinde aynı bölgede iki bin kadar daha bulundu) ise diğer nedeni "zirkonyum ile bor "  birleşmesi ile oluşmuş ilk değerli taş olmasıdır.

SERTLİK : 8-8.5  

 ÖZGÜL AĞIRLIK : :4.01-4.03  arası 

PARLAKLIK : ocam gibi  

 GÖRÜNÜŞÜ : :saydam

KRİSTAL SİSTEMİ: hekzagonal 

KRİSTAL ALIŞKANLIĞI : :uzunlamasına kristal halinde bazen yalancı ortorombik .

Renk :  kırmızı, k.rengi, turuncu kırmızı

Asitlerde çözülmez.

pleokroizma: Yakut kırmızı ile soluk k.rengi dikey yüzünde ise kırmızı ile turuncu (açıya göre renk değişimi) 

Painite asitlere çok dayanıklı olmasına rağmen yavaş biçimde de olsa "sodyum karbonat" ve "sodyum persülfat "dan etkilenir.Burada ki piro(pyro)ateş,sıcaklık anlamında ön ektir.Sülfat ise sülfürik asidin tuzudur.

KIRILMA İNDİSİ :  1.785-1.815  

KRİSTAL FORMU :  :pseudo-ortohorhumbic (pseodo:yalançı anlamındadır)

OPTİK :  tek eksenli   

ÇİZGİ RENGİ: :kırmızı  

Bu taş ilk defa 1979 yılında ayrı bir mineral olduğu anlaşıldı. İlk bulunduğu yer Burma/Mogok/Ohngaing kasabası civarıdır.Bulunan iki ilk painite taşının biri 1.7 gram (kabaca sekiz kırattan fazla) diğeri ise sadece 0.27 gramdır(kabaca bir kırattan biraz fazla)

Yapılan analizlerde aşağıda tespit edilen mineraller  bulunmuştur.

MİNERALLER            1                       2                     3                     4                   5

Na2O                       -                        -                        -                   0.20               0.42

CaO                         15.7                    7.17              8.33                 6.68              7.54

Fe2O3                      çok az                çok az            çok az             0.05               0.06

B2O3                         2.2                     çok az            5.67                çok az             çok az

Al2O3                        76.2                    69.02              68.19               68.27             68.06

V2O3                          çok az                 çok az            yok                   0.17              0.25

Cr2O3                         çok az                  çok az          yok                     0.25             0.48

SiO2                             5.6                        -                   -                           -                  -

TiO2                             çok az                   çok az         -                          0.83              1.16

ZrO2                              çok az                  18.77            18.36                  17.56           17.66

HfO2                               çok az                  çok az           -                           0.58            0.86

H2O                                 0.7                        çok az           -                          -                çok az         

Bu taşlar ilk önce sadece iki tane bulundu daha sonra miktar arttı.Halen en nadir bulunan taşlar arasındadır.

Taşı bulan kişi "yakut"bulduğunu düşünmüştü. Bu 1952 yılında olmuştur.İlk yapılan analizlerde tam doğru sonuç alınamadı,sonra 1979 da US National Museum of Nature History kurumunda elektron mikroskobu ile yapılan analizlerde gerçek yapısı tesbit edilebilmiştir.Buna göre formülü 

CaZrAl9O15(BO3)   olarak kesinleşti. İnklüzyonlar (kapanımlar )dahil içeriğinde bulunan elementler şunlardır;  Al, V,Cr, Si, Ti ,Zr, Hf, Fe, Na, Ca.

Taş nadir bulunduğu için hangi ortamda bulunduğu müphemdir ancak bor minerallerinin bol olduğu,metamorfizma dan geçmiş,alüminyumca zengin yörelerde olabileceğini tahmin ediyorum. Ayrıca Yakut,korund,spinel ile beraber bulunmuştur. Ayrıca bileşiminde zirkon ve bor bulunması hafniyum ihtiva etmesi yol gösterici olabilir. Bana göre, (tahmin)  safir değil yakutun bol bulunduğu ve bor elementinin olduğu yörelerde bizde olması çok büyük olasılıktır.Painite taşı hakkında yazacaklarım bundan ibarettir,iyi şanslar.

Not:Bu yazı 1-)Minerological Magazin June 1986,Vol,SO PP.267-70

James E,SHİGLEY ve Anthony R,KAMPF

2-)G,F,Cloring Bull,B,Sc,D,A, İns.P. ve Max M,A,.,D,Sc. ve C,J,PAYNE,B.Sc.

ile diğer değişik kaynaklardan derlenerek yazılmıştır.