PEGMATİK YATAKLAR İKİ

Değerli arkadaşlar ikinci bölümle yazıyı sürdürüyoruz.

5-)  Pegmatik yatakların damarı nispeten incedir. Bazen birkaç metreye çıkabilir,uzunluğu ise genellikle yüz metre civarıdır ancak birkaç yüz metresi bulanları da bulunur.Elbette Dünyada devasa yatakları da var ama bunlar istisna.bBu özellikleri bir arada düşünüldüğünde bu yataklar büyük işletmelere Eğer değerli taş veya değerli maden içermiyorsa pek cazip gelmeyecektir.

6-)  Pegmatikler  genellikle  FELSİK arz etmesine rağmen “MAFİK ” yapı arz edenleri de vardır.

7-)  Magmatik evreden sonra  oluştuğu için bünyesinde uçucu maddeler fazladır ve katı maddeler nispeten azalmıştır. Bunun neticesinde sıvı ve gaz halinde ki materyal çevre kayaçların çatlaklarına, aralarına küçük damarlar halinde sokulum yapmışlardır.

8-) Özellikle  granetik  yapıda olanlar (yani granit taşı na içerik olarak benzeyenler) bünyesinde  “OH,  B (bor), F (flor)   gibi uçucular ca zengindir bu durum yine ülkemiz açısından önemlidir bilindiği gibi bizde Bor çok yüksek miktarda vardır.

• 9-)  Pegmatikler , tıpkı skarn yataklar gibi ilk bulunması gereken jeolojik oluşumlardır, bir bölgede arama yapılırken önce bunların tespit edilmesi gerçekten önemlidir, bu tip yapıları arayıp bulmak zannedildiği kadar zor değildir (daha önce çeşitli Ünivetsiteler tarafından tesbit edilenleri vardır,ayrıca kendimiz de bulabiliriz.Bunun için ekte ki resimlere dikkatli bakalım.İri kristalli mineral arayalım,ana kayaç ile  farklılık gösteren baca şeklinde oluşum arayalım vs.)
•  
• YAPISI: Pegmatikler ilk oluştuğunda daha önce yazdığımız gibi yerin bir veya birkaç km aşağısında meydana gelmiştir. Bu durumda onlara ulaşmak imkansız gibi düşünülebilir ancak  böyle değildir, oluştuğu bölge çeşitli jeolojik olaylar neticesinde yeryüzüne doğru hareketlenir ve genellikle bir tepe meydana gelir. İşte böyle tepeleri çeşitli açılarla keserek devam eden genişliği fazla olmayan ama rengi genelde daha farklı büyükçe damar ararız.Ecnebiler bunlara “dike,dayk)demiş bizde baca diyoruz.
•  
• Pegmatik yatakların en dış kısmında “kenar zonu”bulunur. Bunu bir şehri kuşatan sur gibi düşünebiliriz. Daha önce pegmatiklerde zon lama olur yazmıştık, işte pegmatiği oluşturan her bir bölüm ayrı “zon”a tekabül eder. İlk  önce en dışta kenar zonu vardır. Sonra “çeperli zon” gelir, ardından “ara zon”gelir, en içte ise “çekirdek zonu”nyer alır.mPegmatiğin yapısı oval veya konik şeklindedir. Uzunluğu ne kadar büyükse ihtiva ettiği mineral o kadar çok olur.Bu belirleme de dikkat edilmesi gereken şey pegmatik yatağın yeryüzüne göre değişik açılarda bulunabileceğidir.
•  
• KENAR ZONU:  Bu zon genelde enlemesine küçüktür,her pegmatikte bulunmayabilir,oluşumu kuvars,muskovit ve feldispattır.Az miktarda turmalin bulunabilir. Ancak asla METAL içerikli mineral bulunmaz.(ÖNEMLİ )
•  
• ÇEPER ZONU:Kenar kuşağı (zonu) dan  sonra  gelen bölümdür (içe doğru) Kenar zonuna göre daha gelişmiştir,burada bulunan mineraller daha iridir, Bu bölümde;  kuvars, hiyalit,  apatit,garnet,  turmalin,beril.
• ARA  ZON: Her pegmatikte bulunmayabilir,fakat olduğu zaman önemli metal mineralleri bulundurur. Bunlar; Uranyum, Toryum, Lityum, Sezyum, Niyopyum, Tantal
•  
• ÇEKİRDEK ZONU: En içte yer alır. En iri kristaller burada bulunur,bazen büyüklüğü metrelere varan devasa kristaller buralarda bulunmuştur(bu mineraller kuvars cinsleri olabileceği gibi beril cinsleri de  olabilir…)çekirdek te  ASLA METALİK MİNERAL bulunmaz.
• Kısaca pegmatiklerde bulunabilecek mineralleri toptan yazalım;
• Beril, Zümrüt, Yakut, SAFİR, Akumarin, Topaz(bilhassa flor içeren yataklarda), Zirkon, Künzit, Helidor, Amazonite(feldispatlı yataklarda), Krizoberil (nadiren) , Jeremmejevite (granatik yataklarda bor mevcutsa,ayrıca nadir bulunur), Albit (feldispatlı yatakta),Goşenit (beril ihtiva ediyorsa)  ,Spessartine garnet, Morganite (beril varsa), Elbaite (turmalinle beraber,bor mevcutsa), Turmalin(bor içeriyorsa),nLepidolite mika, Rhodolite(nadir)
•  
• Bu değerli taşların yanı sıra Uranyum,Toryum ve Nadir Toprak Elementler de bulunur.N.T.Elementleri son yıllarda çok büyük önem kazanmış ve değeri artmaya devam etmektedir.
• Bazı pegmatik yataklar ise “lityum “yönünden çok önemlidir çünkü büyük miktarda rezaerv ihtiva edenleri bulunabilmektedir.Bilindiği gibi Lityum minerali de çok önemlidir(şarz olabilen pil,batarya ve aküleri hatırlayın)
• Bir yazının da sonuna geldik,bütün arkadaşlara aramalarında başarı dilerim.