PLATİN GURUBU MİNERALLLERİN TAM LİSTESİ BİR

Değerli arkadaşlar,bilindiği gibi pek çok maden ve değerli taş çeşidi var.Bunların bir kısmı sadece bir element olarak da işlenebilir ve de belli bir değeri vardır.Altın,platin birer element olmasına karşın zor bileşik yapar (yapmaz anlamında değil) bu nedenle doğada bozulmadan ve bileşik yapmadan bulunabilirler. Oysa bir flor veya klor gibi çok aktif olan elementlerin doğada serbest (native)halde bulunması imkansızdır zira derhal bileşik yaparlar kimi elementlerde uygun bir element bulmayınca veya gerekli koşullar oluşmayınca native halde bulunabilir örnek Osmiyum gibi.

Bilim insanları maden ve değerli taşları pek çok bakımdan gruplara ayırmıştır bunlardan biri de “platinyum grubudur”.Bu grup elemanları şunlardır;

1-)Platin 2-)Palladyum 3-)Osmiyum 4-)İridyum 5-)Rodyum 6-)Rutenyum(sırası  ile Pt,Pd,Os,Ir,Rh,Ru)

Bu grup element ve mineralleri değerli maden kapsamındadır mesela bazen değişmekle birlikte Platin genellikle altından daha değerlidir.Genellikle Ender olarak bulunurlar bulunma miktarını altınla kıyaslamak en iyisidir.Altın gibi milyarda oranında bulunur Yani bir ton kayaçta (toprakta) bir iki gramı işletmek için yeterli kabul edilir. Örnekleyelim ; palladium “ppb ”olarak 2 adet bulunur  (ortalama olaraktır bütün rakamlar elbette madenin yatağında daha yüksek oranda bulunurlar. Bu rakamlar yer kabuğunda bulunma oranlarıdır, platin  ise yerkabuğunda “ppb”olarak 0.5 adet bulunur,Osmiyum ise “ppb”olarak 0.2 adet bulunur,Rodyum ise “ppb”olarak 0.1 adet olarak,Rutenyum ise “ppb”olarak 0.2 adet olarak ve iridyum “ppb”olarak 0.05adet olarak bulunur. Bu rakamlardan anlaşılan  en az bulunan iridyum dur. En çok bulunan ise palladium dur.  Fakat  diğer elementlerle bir kıyaslama yapılırsa durum daha iyi anlaşılır.Yer kabuğunda ortalama Demir milyarda değil yüzde seviyesinde bulunur ve %5 civarında ortalaması vardır yani Demir bir platin grubundan binlerce kez yüksek oranda bulunur keza alüminyum

 %8  gibi çok yüksek oranda bulunur ama daha az olanlarına bakalım.

Flor;700 ppm (bu ifade milyonda bir oranını anlatır.)  kükürt;  520 ppm

Karbon;   320 ppm   nickel; 80 ppm    bakır; 45 ppm  Neodyum; 24 ppm

Kobalt; 23ppm   kurşun; 15 ppm  kalay; 3 ppm  bor; 3 ppm  beryllium;2 ppm (bu element olmadan Zümrüt olmaz!)  arsenik; 2 ppm(buda zehirdir!) uranyum 2 ppm  wolfram:  1 ppm (Bazı yazılarda 0.5 rakamı verilir) civa;0.5 ppm burdan sonrakiler artık ppm ile değil ppb- olarak ifade edilir Yani milyarda oranı ile.

Sanırım meramımız anlaşılmıştır.Platin grubu ülkemizde hiç çıkarılmadı işletmesi olmadı oysa son derece değerli madenler bunda yine Batı dünyasının bencilliği belirleyicidir çünkü ilginçtir bu grup ile ilgili bilgiler “gizli”kapsamındadır ve hala bazı bilgileri dünya dan saklanır.

Her elementin (değerli taş,maden)çok bulunduğu jeolojik ortamlar bulunur.Fakat bu durum sanıldığı kadar basit bir konu değildir zira birbirinden farklı pek çok jeolojik ortam mevcuttur.Kafa karıştırmak pahasına biraz girelim  ;  Öncelikle hangi maden aranacaksa o maden veya elementin fiziksel özellikler iyi öğrenilmelidir.Diyelim ki altın ve platin grubu arıyorsanız bu madenlerin en önemli özelliği son derece ağır oluşlarıdır. Araziye çıktığımızda yerkabuğunun büyük kısmı kuvars ve feldispat tan oluşur ortalama olarak kuvarsın ağırlığı üçten düşük kabul edilmelidir (içinde metal barındırdığı düşünülerek) aynı şekilde feldispat da durum benzerdir. zaten bu iki grup arazide gördüğümüz kayaç ve toprağın %80'i  oluşturduğunu varsayarsak  işi daha kolaylaştırırız.  Bir bölgeden alınacak numune tartıldığında ve ortalama Özgül ağırlığı bulunduğunda Eğer üç ve daha aşağı çıkıyorsa orada aradığımız altın ve platin grubunun olmadığı düşünülmelidir Ancak önemli bir not bunlar zaten son  derece az miktarda bulanacağı düşünülerek hesap yapılmalıdır. Ayrıca bütün kayaçlar yapılarına göre gruplandırılmışlardır mesela bazik yapılı bir yer ile asitik yapılı yerde aynı mineraller bulunmaz.Birkaç örnek verelim diyelim ki Zümrüt,akuamarin gibi Beril mineralleri arıyorsunuz yukarıda berilyum oranını verdik son derece düşük oranda bulunur Eğer doğru yerde aramazsak sonuç sıfır olur. Berilyum bir element “Beril “ise bir mineraldir ama neticede berilyum yoksa Beril de yoktur. Peki Beril nerde bulunur? Beril genelde asidik kayaçlarda bolca bulunur.Yani silisyum yoğunluklu (kuvarsı bol olan) yerde bulunur.Hatta buna isim takalım “pegmatik yataklarda”bulunur. Bu konu ile ilgili daha önce yazmıştım o yazıya bakılabilir.Pegmatik yataklar artık işin kremasıdır. Evet kuvarsı bol olan yerde Beril bulunur ama bizim amacımız iri kristalli (kristalleri teşekkül etmiş) Beril mineralleri ise tam yeri bu tip yataklardır  zira bazen şöyle olur aradığımız mineral veya element yeterli seviyede orada vardır ancak bizim işimize yaramaz bunu şöyle düşünelim bir yerde bol miktarda kuvars var ama bizim aradığımız kristal kuvarslar yok...Evet bu çok yaygın bir sonuçtur, şu kuralı unutmamak gerekir bir kristal daima yeterli alan (boşluk) varsa oluşabilir buralar ya pegmatik yatakları gibi hem kristalize sıvıların birikim yeridir hem de ayrışma için yeterli süre ve boşluğa haizdir. Ayrıca doğada bazen yaptığını bozar da bir yerde oluşan kristaller çeşitli etkenlerle o kristali bozulmaya uğratabilir ama bazı mineraller bu duruma karşı son derece dayanıklıdır bazıları ise ne yazık ki dayanıksızdır.Eğer var olan kayaçların milyonlarca yıl önce oluştuğunu düşünürsek durum daha kolay anlaşılır.

Konu fazla dağıldı biraz toparlayalım. Platin grubundan söz ediyorduk,bir kere bu grup Beril grubunun olduğu yerde olmaz yani ya bazik yada ultrabazik kayaçlarda arayacaksınız. İşi daha da kolaylaştıralım. Bu grup ülkemizde çok bulunan krom madeni ile alakalıdır yani kromun bol olduğu yerde bu grup elementleri bulunur. Peki bu zamana kadar bizde niye çıkarılmadı diye sorulacaksa bu işin muhatabı herhalde siyasetçiler ile üniversitelerin ilgili bölümleridir.  Ne yazık ki hemen her konuda aynı sonuca varıyoruz ülke toprakları müsait ama sonuç yok birileri engel olmuş ve olmaya devam ediyor.Bu topraklar için şehit düşen insanlarımıza saygımız varsa bu durumu değiştirmek zorundayız.

Daha fazla yazıyı uzatmadan ekte 109 adet olan platin grubu mineralleri yayınlıyorum. Biliyorum bir çoğunuz bu Ne işe yara diyecektir bence içimizden birkaç kişi bile faydalanacak ise uğraşılan  emeğe değecektir.  Birileri bir yerlerde arama yaparken bu gruba ait bileşikler  (mineraller)  bulabilir veya en azından benzetebiliriz. Bu grup MİNERALLERİN  yoğun olarak bulunduğu diğer bir yerde “impakt bölgeleridir “yani meteorun düşüp krater açtığı bölgelerdir.Şunu da ekleyeyim yukarıda bahsettiğim bazik ve ultrabazik kayaçlar volkanik bölgelerde bulunur ülkemiz volkanlar yönünden zengindir.Bu konuda da bir şeyler yazalım; her Volkan bakıldığında varlığı anlaşılmayabilir kısacası volkanlar durup durup faaliyete geçen jeolojik oluşumlardır bazen on binlerce yıl sessiz kalabilir ülkemizdeki hiçbir yanardağ faal değildir. ( bu varsayımda tam doğru değil en yakın tarihde yaklaşık 110 yıl galiba doğuda püskürme olmuştu epey zayiat da vermiş idi)  Ancak herhangi birinin tekrar faaliyete geçmesinin önünde engel yoktur bir de bundan milyonlarca yıl önce son defa faaliyete geçmiş daha sonra susmuş uyuyan yanardağlar olduğunu bilmek gerekir. Üikemizde en son patlayan Volkan “Kula Yanardağıdır”yanlış hatırlamıyorsam 12.000 yıl önce en son püskürmüş ( bu kısım doğru değil az yukarıda yazdım ,bu başka nedenlerle kabul edilir) . Bahsi geçen mineral grubunu arayacak arkadaşlar Eğer Volkan bölgesinde ararsa uygun olur  (Erciyes,Nemrut,Kula,Ağrı,Süphandağı vs)

S.no                                  ADI                                     FORMÜLÜ

—-------                           —------------------            —---------       

1-)                                    Anduoite                                               RuAs2

2-)                                   Arsenopalladinite                          Pd8As2Sb  

3-)                                    Atheneite                                    (DP,Hg)3As

4-)                                    Atokite                                              Pd3Sn

5-)                                  Borovskite                                         Pd3SbTe4

6-)                                   Bowjeite                                            Rh2S3

7-)                                   Broggite                                            (Pt,Pd)S

8-)                                   Cabriite                                             Pd2SnCu

9-)                                   Changehengite                                 IrBiS

10-)                                  Chengdeite                                      Ir3Fe

11-)                                   Cherepanovite                                RhAs

12-)                                   Chrisstanleyite                                Ag2Pd3Se4

13-)                                    Cooperite                                         PtS

14-)                                     Crerarite                                         (Pt,pb)Bi3S4

15-)                                     Cuproiridsite                                    CuIr2S4

16-)                                      Cuprorhodsite                               CuRh2S4

17-)                                      Damiaoite                                       PtIr2

18-)                                       Daomanite                                    PtCuAsS2

19-)                                       Erlichmanite                                   OsS2

20-)                                       Ferronickelplatinum                       PtFe0.5Ni0.5

21-)                                       Ferrohadsite                                  FeRh2S4

22-)                                       Froodite                                          PdBi2

23-)                                       Gaotaiite                                         Ir3Te8

24-)                                         Genkinite                                   (Pt,Pd)4Sb3

25-)                                        Geversite                                       PtSb2

26-)                                       Hexaferrum                                  (Fe,Ru,Os,Ir)

27-)                                      Hallingworthite                                RhAsS

28-)                                      Hongshiite                                         PtCu

29-)                                       İnaglyite                                       Cu3PbIr8S16

30-)                                       İnsizwaite                                        PtBi2

31-)                                       İrarsite                                            IrAsS

32-)                                        İridarsenite                                    IrAs2

33-)                                        İridyum                                             Ir

34-)                                        Isoferroplatinium                          Pt3Fe

35-)                                        İsomertieite                                Pd11Sb2As2

36-)                                        Kashinite                                      Ir2S3

37-)                                       Keithconnite                                Pd3Te

38-)                                       Kharaelakhite                   (Cu,Fe)4(Pt,Pb)4NiS8

39-)                                        Konderite                          Cu3PbRh8S16

40-)                                        Kotulskite                                  PdTe

Not:Yazının birinci bölümü bitti.İkinci bölümde geriye kalan altmışdokuz adet minerali ekleyeceğim.Gerçi yazı sonunda tekrar konuya döneceğim ama dikkat edilirse platin grubu elementlerin bileşik yaptığı Elementler fazla değil,bunlar Ag(gümüş),As(arsenik)Bi(bizmut),Cu(bakır),Fe(Demir),Hg(civa),Ni(nikel),Pb(kurşun),S(kükürt),Sb(antimuan),Se(selenyum)Sn(kalay),Te(tellür) 

Ayrıca bu elementlerde değerli maden kapsamındadır(civa,gümüş,tellür,bizmut,antimuan,bakır vs)