TOPAZ TAŞI ÜÇ

TOPAZ TAŞI   ÜÇ 

Değerli arkadaşlar, topaz taşı konusuna devam ediyoruz. Bu üçüncü bölümde bilinmeyen veya az bilinen yanlarını incelemeye ve bu bilgileri kullanabilecek arkadaşlara yardımcı olmaya çalışacağım. Bu yazıda bazı akademik kaynaklardan yararlandım. Bazı arkadaşlara bu bilgiler gereksiz veya anlaşılmaz gelebilir.

Topaz kıymetli taşlardan olmasına karşın öyle nadir bulunan bir taş da değildir. Ülkemizde aranmadığı veya arama yöntemi bilinmediği için bildiğim kadarı ile çıkarılmaz ve satılmaz (yurtdışından işlenmiş getirilip satılır) Topaz, eğer bazı özellikler uygunsa değerli olur. En temiz topazlar renksiz veya haifce sarımtırak olanlardan çıkar. Çoğu insanın gözüne topaz denilince mavi renkli taş akla gelir oysa topazda mavi renk nadirdir veya olanlarıda soluk mavidir. O zaman piyasada ki çekici renkli topaz taşları  nasıl bulunuyor diye sorabilirsiniz! Cevabı bu taşların işlemden geçmiş yani doğallığı bozulmuş olmasıdır. Piyasada iki çeşit mavi topaz var. Biri "London blue" diğeri “ İsviçre mavisi ‘ diye bilinir ilki koyu diğeri daha açık mavidir ikiside işlem görmüştür.

Topaz esas olarak radyasyon ile renklendirilir fakat bu radyasyon insan sağlığını bozacağı için en az iki sene satışa sunulamaz.

Topaz gibi değerli taşların senteteği de yapılır doğal olanı ile ayırt edilmesi büyük önem arz eder. Bu nedenle her taşa özgü sentetiğinden (imitasyon değil çünkü imitasyon cam veya benzeri maddelerden yapılır ve kimyasal hatta fiziksel olarak benzetilene benzemez. Mesela camdan zümrüt imitasyonu yapılsa kimyasal yapısında beril bulunmaz oysa sentetik olanlar aynı elementlerden yapılır,bu durumda doğal olanından ayırt etmek farklı yöntemler gerektirir)  ayırt edici özelliklerinin bilinmesi gerekir bir iki örnek verelim.

1-) Zümrüt; sentetiğinde doğal olanında  olan kapanımlar (inklüzyon) bulunmaz. O zaman zümrütün hangi kapanımları olduğunu bilmek gerektiği açıktır. Hatta bu işin uzmanları bu kapanımları  inceleyerek o zümrütün hangi ülkeden  vede hangi maden ocağından çıkarıldığını tespit edebilirler. Çünkü her zümrüt aynı ortamda oluşmayacağından içinde ki kapanımlar farklılık gösterir.

2-) Elmas; sentetik elmas saf karbondan yapılır oysa elmas doğada en az 950 milyon yılda yani çok yavaş oluşur ve daima içeriğinde çok küçük de olsa kapanımları vardır. En bilinenleri grafit ve pirop garnetidir.

Topaz taşı da aynı şekildedir.Sentetiğinden ayırt etmek için yine kapanımlara başvurulur. Bu durumda bu kapanımları öğrenmek önemlidir. Bu konu ile ilgili önce genel bilgi yazıp sonra biraz daha derinliğine inmek istiyorum.Özet bilgi den sonrakileri herkese hitap etmeyebilir.

Özetlersek; topaz ilk bölümlerde yazıldığı gibi bir silikattır. Yani içeriğinde "SiO2" vardır ve bilinen tüm silikat taşları içinde en yüksek sertliğe ( 8) sahip taştır , (dikkat! elmas veya yakut silikat değildir) İçeriğinde  (OH) hidroksiti bulunmasına rağmen bu sertlikte olması da ayrıca dikkat çekicidir.

Topaz taşı için üç esas kaynak (oluşum açısından) mevcuttur.Bunları yazalım;

1-) Magmatik kaynaklı  "riyolit" kayaçlarda bulunanlar  (bunlarda kendi içinde iki kısma ayrılır dördüncü bölümde ayrıntılı olarak yazacağım)

2-) Pegmatit lerde bulunan topazlar (bu konu da karışık, gelecek sefer açıklanacak)

3-)Hidrotermal yataklarda oluşan topazlar (bu kaynaktan hem renkli hemde kaliteli topaz çıkar)

                                               Topazla ilgili bazı bilgileri yazıp bu bölümü bitirelim.Taşımız ısıya karşı çok dayanıklıdır.Tesadüfen bir kuyumcu ısıttığı taşın pembe renge döndüğünü bulmuştur bu renkte ki topazla genellikle "ısıl işlem" görmüş taşlardır. Topaz güneş ışığına karşı hassastır bu nedenle uzun süre güneşte kalırsa rengi soluklaşır. (radyasyonla yapılanlar hariç) En kaliteli topaz çeşitlerinden biri "imparatorluk taşı"diye adlandırılanlardır.Bunlar genellikle Brezilya'da çıkarılır. Doğal olarak bulunan kırmızı ve pembe renklerde çok değerlidir.

Topazla ilgili bir konuya değinelim. Geçmişte topaz denilince bir kuvars çeşidi olan "sitrin"taşı rengi nedeni ile topaz olarak satılmıştır ayrıca o zamanlarda topaz denilince altın sarısı ile kızıl kahverengi arası taşlar akla gelirdi artık taşları ayırt etme yöntemleri çok geliştiği için bu türden hatalar yapılmıyor.Günümüzde hemen her değerli taşın ya imitasyonu ya da sentetiği yapılıyor. İmitasyon veya sentetik taşlar satıcı tarafından bildirilmek zorundadır hatta birçok doğal taş işlemlerden geçirilerek renk veya doygunluk veya da  çatlakların kapatılması yapılıyor bunların da belirtilmesi gerekir.Topazın sentetiği olgusuna bundan sonraki bölümde yazacağım.   

Topaz sertliği yüksek  olmasına karşın dayanıklılığı zayıftır. Özellikle belli bir eksende ki atomik bağlarının zayıf olması nedeni ile buraya vurulacak darbe ile bölünür(kırılmaz,kırılma daha farklı olaydır burada bozulma olmadan ayrışmadan bahsediyoruz.Ayrıca topaz taşı kırıldığı zaman "subkonkoidal" şekilde kırılır yani kuvars çeşidi taşların bir alt kırılma benzeridir)

Topaz taşı bazen çok büyük boyutta bulunabilir.Taşın kırılma indisi sertliğine göre düşüktür bu nedenle fasetlense bile bazı topazların çekiciliği düşük olabilir,kırılma indisi kuvarstan yüksektir ama bir yakut veya garnet seviyesinde değildir. 

Topaz dünyada pek çok yerde bulunur,bazılarını yazalım;Brezilya, Rusya, USA, Norveç, Pakistan, Srilanka, Almanya, Meksika, Çek Cumhuriyeti, İtalya, Avustralya.