TÜRKİYE NİN DEĞERLENDİRİLEMEYEN DEĞERLİ KAYNAKLARI DÖRT

Yazımızın bu bölümünde zümrüt, akumarin, helidor gibi değerli taşların yer aldığı “Beril Grubu” nu ve ülkemizdeki konu ile ilgili bilgileri ele alıp değerlendireceğiz.

Yazıyı teknik terimlere boğmak istemiyorum. İsteyen kişiler bu konuda yazdığım (Emerald- Zümrüt) adlı dört bölümlük yazıma bakabilir. Kısa genel bilgiler ve Türkiye’de beril grubu ile özellikle zümrüt meselesine odalanacağım.

K I S A   B İ L G İ L E R

Zümrüt beril üst grubunun üyesidir. Bu grupta “Zümrüt, Akumarin, helidor,goşenit, kırmızı beril  (Bixbite), morganit, vb. “ nı kapsar.Bunları kısaca tanıtalım.

Akumarin taşı:  Mavi renklidir,mavi yeşilimsi olanlarıda bulunur.Ülkemizde ticari çıkarımı yapılmamakla birlikte birkaç yerde bulunmuştur.Ederi yüksek bir taşdır.

Helidor taşı :  Genellikle sarı renklidir.Aranan bir taştır.

Goşenit taşı :  Bu taş renksizdir İçinde renk verecek element olmadan meydana gelir.Bu grubun en az değerli taşıdır.

Kırmızı Beril taşı: Son derece nadir bulunur.Kırmızı rengi veren zümrüte yeşil rengi veren kromdur. Farklılığın nedeni ise krom elementinin farklı kimyasal değerliliğe sahip olmasıdır (aynı durum demir içinde geçerlidir farklı değerlilikler sonucu demir iyonları mineralleri sarı,kırmızı,yeşil ve bu renklerin karmasını yaratır) .Bu taş ülkemizde hiç bulunmadı.

Morganit taşı:  Bu taş genellikle pembe renklidir.

Krizoberil  taşı :  Bu taş da aranan pahalı bir taşdır

Aleksandra taşı:  Dünyanın en pahalı değerli taşlarındandır .Adını Rus çarından almıştır.İlk defa Ural dağlarında bulundu.Farklı ışıkta farklı renk değişimi gösterir (gece farklı renk gündüz ayrı) 

Zümrüt taşı :      En değerli taşlardandır.Yazı içinde  geçecek.

ZÜMRÜT ÖZET BİLGİLER

Önce adından başlayalım.Batıda ismi “ Emerald” dır. Bu taşı meydana getiren elementler şunlardır; Oksijen ile silisyum; Krom, alüminyum

Sertliği : 7.5-8 gibi yeterli sertliktedir.

Özgül ağırlığı : 2.68- 2.90 gibi geniş bir yelpaze de olabilir bunun çeşitli nedenleri var.(kapanımlar gibi)

Zümrüt kristalli yapıda ise altı köşeli olarak,diğer türlü masif halde bulunur.

Büyük üretici ülkeler: Kolombiya, Zambiya, Afganistan, Madagaskar, Rusya vb.

Bir not : Amerika ve kıta Avrupası bu değerlendirmede, eğer taş yeşil rengini “vanadyum” elementinden aldı ise Amerika bu taşı zümrüt olarak değerlendirmez ve “yeşil beril “ olarak adlandırır.Avrupa ‘da ise zümrüt kabul edilir.

OLUŞUM   VE   BULUNMASI 

Zümrüt geçmiş yıllarda oluşum ve bulunduğu jeolojik ortamlar yönünden uzun yılların birikimi ile değerlendirilip sınıflandırılmış ancak son zamanlarda yeniden düzenleme yapılarak şu şekilde  sonuçlandırılmıştır.

Öncelikle iki ana ayrım olarak yani TİP (1) ve TİP (2) diye 

T İ P   B İ R

Bu grup bulunan zümrüt,tektonik (kıta -yer hareketleri) ve mağmatik yatakları ihtiva eder.Fakat bu da kendi içinde iki bölüme ayrılır.

TİP BİR (A)   : Bu bölümdeki zümrütler mafik ve ultramafik kayaçlarda bulunur. MAFİK KAYAÇ : jeologlar kayaçları çeşitli bakımlardan sınıflandırma yapmışlardır.Bir ayrımda kayacı oluşturan silis oranı temel alınarak yapılandır.Eğer bir kayaç % de 45 den az silis ihtiva ederse ve (MgO) ile (FeO) yani mağnezyum oksit ve demir oksit oranı yüksekse MAFİK KAYAÇ olarak isimlendirilir.(mafik - kelimesi mağnezyum ve demir kelimelerini ilk iki harflari ile oluşturulmuştır elbette Batı dilleri kapsamında) en yüksek demir ve mağnezyum barındıran kayaçlar ise ULTRAMAFİK KAYAÇ “ denir.Bu kayaçlarda çeşitli mika çeşitleri ile olvin çeşitleri barındırır ortalama özgül ağırlık daha yüksektir.

Bu yataklarda zümrüt çıkaran ülkeler : Brezilya,Zambiya,Rusya vs.

T İ P  B İ R  ( B ) : Sedimanter (tortulda denir ) Evaporit yataklarda bulunan zümrüt yataklarıdır.

Evaporit yataklar: Her ülkede bulunmaz.Esas olarak deniz veya gölleri sularının buharlaşması sonucunda suyun içindeki kimyasal maddelerin çökelmesi ile (yüzbinlerce senede) oluşan yataklardır.Türkiye’de Bor mineralinin bu kadar yüksek oranda bulunmasının asıl sebebi bu yataklardır.Bunun da asıl nedeni Türkiye’nin büyük kısmının 4ncü jeolojik döneme kadar şimdi var olmayan  “Tetis Denizi” min tabanını oluşturması ve sonradan iki ana kara kütlesi hareketi sonucu (Afrika ve Asya ) şimdiki Anadolunun yükselerek (uzun zaman içinde ) çukur yerlerinin deniz suyu bulundurması ve bunların buharlaşması ile de bu yataklar oluşmuş oldular.

T  İ  P    İ  K  İ 

Tektonik ve metamorfik yataklarda bulunan zümrüt yataklarını kapsar.Kendi içinde alt bölümlere ayrılır.

T İ P İ K İ  (A ):  mafik ve ultramafik yataklarda bulunab zümrüt yataklarıdırBrezilya ve Avusturalya daki yataklar üın bir kısmı bu şekildedir.

T İ P  İ K İ   (B ) : Tortul ve evaporit yataklarda bulunan zümrüt yataklarıdır.Kolombiya,Kanada,ABD ki yatakların bir kısmını kapsar.

T İ P   İ K İ  (C ) : Metamorfik yataklarda bulunan zümrüt yataklarını kapsar.

METAMORFİK : Bir kayaç çeşididir.Kökeni ne olursa olsun bir kayaç tektonik hareketler sonucunda mağmaya doğru dalışa geçerse derinlik arttıkca basınç ve sıcaklık yükseleceği için  var 

olan kayaçlar yeni mineral oluşturmaya başlar işte bu sürece “metamorfizma” denir yeni oluşan kayacada “metamorfik kayaç “ denir.Ülkeler ; Çin,Afganistan,ABD vs.

T İ P  İ K İ   (D ) : metamorfik ve yeniden metamorfizmaya uğramış yataklarda bulunan zümrüt yatakları.Ülke örnekle ri: Avusturalya,Avusturya,Mısır vb. 

NOT: Yazı bitmedi ikinci bölümü ile sürdüreceğiz.