VARTO’DA JES GİRİŞİMİ KARŞITLIĞININ FOTOĞRAFI

1. Enerji Üretiminde Küresel Eğilim

Son yıllarda dünya enerji piyasasında jeotermal kaynaklara yönelim giderek artmaktadır. İzlanda’dan ABD Nevada’ya, Kenya’dan İtalya’ya kadar birçok ülke, jeotermali hem temiz enerji üretimi hem de stratejik mineral kaynağı olarak görüyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporlarına göre, jeotermal enerji yalnızca elektrik üretiminde değil, aynı zamanda ısıtma, soğutma ve lityum gibi kritik minerallerin üretiminde de öne çıkıyor. Bor ve Lityum gibi stratejik madenler, elektrikli araçların piyasaya girmesiyle birlikte, elektrik enerjisinin depolanması açısından giderek önem kazanmaktadır.

Dünya’da giderek jeotermal enerjiye artan ilgi ve özellikle elektrikli araçların piyasaya girmesiyle birlikte, batarya üretimi için gerekli olan Bor ve Lityum madenlerine duyulan ihtiyaç, jeotermal enerji üretimini çok yönlü bir alternatif enerji haline getirmiş bulunması, Türkiye’nin enerji politikalarını etkilediği gibi, Türkiye’deki yatırımları da doğrudan etkilemektedir.

2. Türkiye’de Jeotermal Enerji Politikaları

24 ve 25 Nisan tarihlerinde Muş’un Varto ve Bingöl’ün Karlıova ilçelerinde, Jeotermal elektrik üretim çalışmalarına karşı büyük iki kitlesel eylem, çevreci duyarlılığı gündeme getirmiş bulunmakla birlikte; Türkiye’nin jeotermal enerji üretimi konusundaki politikalarını da tartışma alanına sokmuş bulunmaktadır.

Türkiye, jeotermal enerji potansiyeli açısından Avrupa’daki ülkeler içinde en ön sıralarda yer almaktadır. MTA’nın raporlarına göre Batı Anadolu’da olduğu gibi Doğu Anadolu’da da ciddi jeotermal rezervler bulunmaktadır.

Söz konusu rezervleri dikkate alan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı 2008’de Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ile Jeotermal enerji üretimi konusunda özel sektör girişimlerinin önünü açarak, özel sektörün kaynakları ve yatırımlarıyla Jeotermal enerji üretimini geliştirme politikalarını benimsemiş bulunmaktadır.

Enerji Bakanlığı verilerine göre, Türkiye’deki jeotermel kaynakların %78’inin Batı Anadolu’da, %9’ unun İç Anadolu, %7’ Marmara bölgesinde ve % 5’i Doğu Anadolu’da bulunmaktadır.

Doğu Anadolu’da jeotermal enerji üretme girişimi, petrol ve gaz sektöründe önemli bir deneyime sahip Geolog International’ın altyapısını kulanan, uluslararası bir enerji girişimi olan Ignis H2 Enerji Şirketi’nin 2023’te Bingöl Kaynarpınar’da jeotermal enerji üretme ruhsatı almasıyla gündeme gelmiştir..

2030 yılına kadar,1 GW üretilebilir jeotermal rezerv portföyü oluşturmayı hedefleyen şirket 2025’te ilk jeotermal arama kuyusunu başarıyla tamamlamış ve akabinden Varto’da 16 köyü kapsayan jeotermal enerji üretimi için gereken ruhsatı alarak, jeotermal enerji için sondaj hazırlıklarına girişmiş bulunmaktadır.

Şirketin sondaj programı başlatmasıyla birlikte, önümüzdeki ay Varto’da hayata geçirilecek olan sondaj girişimlerine karşı, yerel halk çevrenin zarar göreceği, akarsuların ve toprakların kirleneceği ve dolayısıyla tarım ve hayvancılığın zarar göreceği iddiası ve kaygılarıyla karşı çıkmaktadırlar.

3. Jeotermal Enerji Karşıtlığı: “Suyuma, Havama, Toprağıma Karışma”

Varto’da Projeden etkilenecek köylerin öncülüğünü yapan, ekoloji platformu aktivisti ve aynı zamanda Rakasan(Güzelkent) muhtarı Çayan Dursun’un zikrettiğimiz gerekçeler ve kaygılarla başlattığı girişimler, toplumun tüm kesimleri tarafından sahiplenilir duruma gelmiş bulunmaktadır.

Ancak, köylülerin sivil insiyatifiyle gelişen ve yerel halkın kaygılarını dile getiren, söz konusu duyarlığa, bir kesimin etnik, kültürel, dini ve siyasi motivasyonlarla müdahil olma girişimi, her ne kadar başarısızlıkla sonuçlanmış ise de JES projesine karşıtlık üzerinden gelişen çevreci duyarlığın siyasi, kültürel ve dini boyutları tartışma alanına girmiş bulunmaktadır.

Allahtan yerinde ve zamanında yaptığımız uyarılar sonuç vermiş ve yerel halkın sivil insiyatifiyle ortaya çıkan JES karşıtlığı, kendi mecrasında kalabilmiştir.

Varto’da Jeotermal enerji üretimine karşı gerçekleştirilen mitingde en dikkat çeken sloganlar:

“Havama, Suyuma, Toprağıma Dokunma”

Ve

“Non, Torak, Tezek” dövizi

Bunları bu yazının devamındaki yazılarımızda ekenomik, sosyal ve siyasal içerikleriyle tartışacağız.

Fakat şimdilik mitingin en önemli fotoğraf karesinin neyi ifade etmekte olduğunun altını çizelim.

4. Varto’da Jeotermal Enerji Üretimi Karşıtlığının Fotoğrafı

Varto’da 24 Nisan günü, miting alanından çekilen aşağıdaki fotoğraf, çevreci bir duyarlılığı ifade ettiği gibi, Vartoluların geleceğe dair umutlarını, beklentilerini, çözüm arayışlarındaki yaklaşımlarını da açıkça gözler önüne sermektedir:

Fotoğraftan da görüleceği gibi, miting alanında Türk bayrakları altında toplanan protestocuların çevreci duyarlılıkları taşıyan pankart, döviz, slogan dışında her hangi bir siyasi parti bayrağı, flaması, sloganının görülmemesi ve duyulmaması; söz konusu çevreci eylem vasıtasıyla Vartoluları devlet ve milletle karşı karşıya getirmek gibi gizli amacı olan bazı karanlık güçlerin oyunlarına gelmediklerini göstermektedir.

Bir Varto’lu okurumun söz konusu eylemler nedeniyle yazdığım bir yazıya yazdığı şu değerli yorum, oldukça kıymetli:

“40 yıldır Varto’nun havasını, suyunu, toprağını Vartolu’ya zehir eden bir anlayışla karşı karşıyayız. Vartolular 40 yıldır hayvancılık ve tarım yapamamaktadır. Köylülerimiz terör nedeniyle hayvanlarını satıp ya Varto da esnaf veya taksici oldular ya da Büyükşehirlere göçtüler. Terör nedeniyle ülkenin en geri ilçelerinden biriyiz. Çarşımız ve pazarımız halen bir köy ölçeğindedir. Bu geriliğin faili sadece devlet olarak açıklanamaz zira terörün sahnede olduğu hiçbir yerde devlet yatırımı olmaz. Ancak nedense 40 yıldır bu duruma ses yükselten olmuyor. Vartolu 40 yıldır zulüm içinde”

Vartolular ilk kez bu duruma ses yükseltmiştir.

Şimdi tam da bu noktadan sonra, bundan sonraki yazılarımın merkezini oluşturan JES projesinin yararları, riskleri, çevre üzerindeki etkilerini; uygulanması durumunda, bölgenin kalkınması ve gelişmesi konusunda yapacağı etkileri konusunu enine boyuna ele alıp tartışabiliriz.