YAYGIN BULUNAN POLLYMORPH MİNERALLER

Değerli arkadaşlar, bu kısa yazıda doğada yaygın olarak bulunan “polymorphous mineral” leri tanımanız amacıyla okunmanıza sunuyorum.

Polymorphous  kelime anlamı birbirine benzeyen mineral anlamındadır. Mineraloji de bunun anlamı, aynı kimyasal yapıda (formülde) olmasına  karşın farklı fiziksel özellikler gösteren mineraller demektir. Fiziksel özellik derken o mineralin sertliğini,Özgül ağırlığını,parlaklık çeşidini,ışık geçirgenlik özelliğini,manyetizmaya duyarlılık derecesini,rengini,iletkenlik özelliğini,ısı geçirgenliğini,dayanıklılık derecesini,kristal formunu vs. anlatılmak istenir. 

Kimyasal özellikte ise,  ilk anlayacağımız o mineralin hangi elementlerden (bileşik ise) meydana geldiği anlaşılır. Herkesin anlaması için en yaygın bilinen örnekleri verirsek; su bir bileşiktir ve hidrojen ile oksijenin kimyasal bağlarla bağlanması sureti ile oluşmuştur artık ortaya çıkan yeni madde oluşturulduğu iki element ile hiçbir yönden benzerlik taşımaz (oksijen yakıcı hidrojen ise yanıcıdır ama su ateş söndürmede kullanılır.) Yine her arkadaşın bildiği kuvars minerali oksijen ve silisyum elementlerinin birleşmesi ile oluşmuş yepyeni bir maddedir (mineraldir,dikkat edilirse su için mineraldir demedik zira bir şeyin mineral kabul edilmesinin şartları vardır bunlardan bir tanesi de normal sıcaklıklarda katı olmayan maddeye mineral denmez.Aynı zamanda bu durum katı maddenin kristalli yapıda olmasını zorunlu kılar bu durumda suyun buz hali bir mineraldir. Tam tersi bir örnek cam gibi maddeler hem insan yapısı olması hem de gerçekten doğal olsa bile (obsidian gibi) kristal yapı ihtiva etmedikleri için mineral olarak kabul edilmezler.Son konuyu biraz açalım ; çoğu kişi “kristal “ kelimesini yanlış öğrenmiştir fakat bunda suçlu faili bayağı eski tarihlidir. Benzer olay “pırlanta “ kelimesi içinde geçerlidir. Pırlanta elmas demek değildir . Pırlanta bir kesim biçimine verilen isimdir kısacası pırlanta kesim eğer taş uygunsa her taşa uygulanabilir. 

Kristal kelimesi bizde sanki saydam olan parlak nesnelere verilen isim gibi algılanır oysa açıkça anlamı şudur; her mineral veya bileşik oluşurken soğursa yani katı hale geçerse kendine özgü atom dizilimi ile yapı oluşturur . Eğer gerek ortam gerek süre yeterli ise o mineralin belli olan görünüşüne uygun içeride de aynı dizilime sahiptir. Kısacası bir mineralin (gözle görülecek kadar büyük olanının)  dışarıdan görünüşü neyse onu oluşturan milyarlarca minik yapıda aynı benzerlikte dir. Her mineral mutlaka kristal yapıda bulunur.Ancak bir mineralin tek bir adet kristal formu olmayabilir örnek elmas,pirit vb. Bu minerallerin birden çok, farklı kristal yapıları vardır.

Bu açıklamalardan sonra sıkça rastlanan polymorphous minerallere gelelim.

BİLEŞİMİ           A D I                      YOĞUNLUĞU    R.İNDEKSİ     A  D I  

—————     ————         —————————      —————————

               a-tipi kuvars(adi kuvars) hexanagonal           2.65                      1.55

   1.54

 Si02          Düşük sıcaklıkta oluşur

             b-tipi kuvars(yüksek sıcaklıkta) hexanagonal   2.53                      

             Tridynite kuvars                         Monoclinic        2.27                   1.47

              Cristobalite kuvars                   Tetragonal          2.32                   1.48

               Coesite kuvars                        Monoclinic          2.92                    1.59

               Stishovite kuvars                     Tetragonal          4.29                    1.81

————————————————————————————————

                 Andalusite                   Ortohorhombic            3.15                        1.63

Al2SiO5

                  Sillimanite                   “     “       “                    3.24                         1.66

                  Kyanite                       Triclinic                         3.65                         1.72

—————————————————————————————————

                    Microcline                Triclinic                         2.58                           1.5

KAlSi3O8

                  Orhoclase                 Monoclinic                     2.57                            1.52

                   Sanidine                   Monoclinic                     2.57                            1.52

—————————————————————————————————

             Diamond(elmas)           İsometric                       3.52                          2.42

C 

           Graphite(grafit)               Hexagonal                     2.23                           -

—————————————————————————————————

               Calcite(kalsit)              Hexegonal                     2.71                        1.57

CaCO3 

              Aragonite                     Orthorhombic                2.94                         1.63

————————————————————————————————

             Pyrite                           İsometric                        5.02                           -

FeS2

             Marcosite(markazit)   Orthorhombic                   4.89                           -

—————————————————————————————————

Not: R.indeksi eğer Tire ile geçilmişse o mineral opaktır. Bu değer ışığın kırılma özelliğini yansıtan bir değerlendirmedir.

Burada gösterilen benzer kimyasal yapıda ki mineral listesi sadece doğada fazla rastlanılananları kapsar.Örnek olarak “CACO3 “ ün polymorphous ları burada gösterilenden fazladır fakat  bu örneklere daha sık rastlanılır.