KIZILDERİLİLER SEKİZ

KIZILDERİLİLER    SEKİZ 

                                          Amerika kıtalarında meydana gelen değişimin birçok farklı etmenini gözden geçirmiş olduk. Ancak son yıllarda bazı yeni bilim dallarının ortaya çıkardığı önceden pek öngörülemeyen etkide,  daha iyi anlaşılmaya başlanıldı. Bu etkiye kısaca “super El Nino “ etkisi diyelim. 
Ne idi bu etki ? Aşırı sıcak hava ,orman yangınları , kıtlık , tarım üretiminde ciddi düşüşler vb.
El Nino kelimesi İspanyolca bir kelime . Çocuk anlamına gelir ancak iması ise “İSA” . İlk defa Peru’da balıkçılar tarafından fark edilmiştir. Bir de bu olayın zıttını ifade eden bir kelime daha var yani  “La  Nina” bu olduğunda soğuk hava sonucları yükselir.
Bilim insanları bu olgunun Pasifik okyanusu ve doğu batı rüzgarlarının birbirlerini etkilemesi ile geliştiğini düşünürler. Bu sıcaklık artışı minimum olarak 0.5 derece artış fakat bazen bu sıcaklık artışı 2 den yüksek de  olabilir. 1950 yılından bu yana birkaç defa olmuştur. Fakat özellikle 2026-2027  kışında bu etkinin görülebileceğini ısrarla söylüyorlar.

Ancak asıl olan ise uzak geçmişte Orta ve Güney Amerika'da yaşayan insanlar üzerindeki etkisidir. Bazen Super  El  Nino yaşanmış ve etkileri çok yıkıcı olmuştur. Kuzey yarım kürede bu derece şiddetli hava olayları görülmez.  Bugün bahsedilen yerlerde kurulmuş olan görece yüksek uygarlıkların aniden ortadan kalkmasının bir türlü nedenleri tam anlaşılamamıştır artık bu konuda biraz daha konuya vakıf olunabilinmektedir. 

Bir başka yazıda hızlı geçilen etki ise Güney Yarım kürenin diğerine oranla inanılmaz yüksek sayıda uyuşturucu etkisi olan bitki ve mantar çeşidinin fazla olmasıdır.  Bu konuda da çok fazla yapılan etkili araştırma halen azdır. Uyuşturucu denilip geçilen konu insan psikolojisini çok farklı yanları ile etkileyen bir konudur. Geçmişte özellikle Orta ve Güney Amerika kıtası insanlarını etkilediği de çok açıktır. Bir benzetme olarak ; özellikle Kuzey Asya’da bazı şamanların kullandığı bitkileri örnek gösterebiliriz. Bu kişiler aldıkları uyuşturucuların etkisi ile gerçekten çok farklı ruh haline geçiyor  ve çevresindeki insanları etki altına alıyorlardı. Fakat bu konuda elimizde yeterli araştırma sonucu olmadığı için konuyu burada kesiyoruz.

                 KUZEY AMERİKA’DA YAŞAYAN İNSANLAR 

                                             Bildiğimiz kadarı ile insanlık ilk önce Kuzey Amerika’ya ve Sibirya üzerinden ve Bering Boğazını ( kara köprüsünü ) geçerek gelmişlerdir. Bu bölgeye bugün Alaska diyoruz. Alaska önceleri Rus İmparatorluğuna ait iken sonradan para karşılığı ABD ye satılmıştır. Halen bu bölge dünyanın az el değmiş yörelerinden sayılır. Çok zengin doğal kaynakları bulunur,en büyük dezavantajı ise aşırı soğuk iklimidir.Buna karşılık altın, elmas ve petrol gibi çok zengin maden ve yakıt kaynaklarına sahiptir. 
Alaska’da yaşamış ve yaşayan yerli halklara gelecek olursak ; bu insanları iki gruba ayırmak gerekir 
1-) Eskimo - Aleut lar 
2-) Kızılderililer 
Birinci grup genellikle kıyı bölgelerinde ve kuzeyde ,ikinci gruptakiler ise genellikle güneyde ve iç bölgelerde yaşamışlardır.

                              ESKİMO VE ALEUT LAR 

Bu grubuda kendi içinde ;
1-)  İNUPİAT LAR : Kuzey ve kuzeybatı Alaska’da arktik kısımlarında yaşarlardı ( kutba yakın yerlerde).İnupaiat kelime anlamı “gerçek insan” demektir.

2-) YUPİİT ( yupik ) : Güneybatı Alaska ve Bering Boğazı çevresinde 

3-) SİBİRYA YUPİK LERİ: St.Lawrence adası ve çevresinde

4-) ALEUT ( Unangax) lar : Aleut Adaları ve Batı Alaska Yarımadasında 

5-) SUGPİAG ( Pasifik Yupikleri) : Güney ve orta Alaska ile Kodiak Adası civarında yaşarlardı.

İNUPİAT LAR  da kendi içlerinde iki gruba ayrı olduğu kabul edilir. 
A- TAGİUGMİUT ( Deniz  halkı) ; kıyı kesimlerinde yaşarlar,yaşamları tamamen deniz memelilerine bağımlıdır .
B- NUNAMİUT ( Kara halkı ) ; İç kısımlarda ki dağlık ve tundralarda yaşarlar ekonomilerinin temeli Ren Geyiği sürülerine ( Kariba) bağlıdır.
Kıyılarda yaşayan Tagiugmiut halkı için özellikle Grönland Balinası ( Bowhead Whale) sadece bir besin demek değildir. Bu canlı onların kültürlerinin merkezinde yer alır. Bu av kendilerinin geliştirdiği büyük kayıklar ile yapılır. Kaptanlık yapan kişinin bu topluluk için özel önemi  vardır. Elde edilen av,tüm köy halkı arasında adil olarak paylaştırılır ( eti, derisi, yağı,kemiği vs.) Bu insanların din inanışı “ŞAMANİZMDİR” bu nedenle avladıkları canlıların ruhlarına büyük saygı gösterirler .Kendi içlerinde iş bölümü vardır . Erkekler özellikle memeli balık avcılığı ve koruyuculuk kadınlar ise bitki ve meyve toplayıcılığı ile balıkçılık ,dikiş dikme ( özellikle kürkler için) ve çocuk bakımını üstlenir.Eskiden bu insanlarda belli zamanlarda dövme yapma çok yaygındı ve hepsininde özel anlamları olurdu.
Ana dilleri Eskimo-Aleut dil ailesine aittir. Fakat önce Ruslarla irtibata geçmeleri daha sonra ise değişik Batılılarca ilişkiye geçince nüfusları önemli ölçüde düşmüş ve ana dilini konuşan sayısı gittikçe düşmüştür.
Kesin bir bilgi olmamakla birlikte günümüzden 10.000 yıl önce Bering Boğazını geçip iki ayrı grup olarak ( Eskimo ve Aleut ) yerleştikleri düşünülür.Bu iki halk için yapılan çeşitli araştırmalar sonucunda ( dil ve kültür ) önceden birlikte oldukları sonradan yaşadıkları yere göre değişim gösterdikleri kabul edilmektedir.