KURAN BİZE YETERLİ Mİ? -2

 İmam Ali (as)’ın Nezdinde Kuran’ın Konumu!

“Kuran bize yeter” sözü, İslam’ın ilk günlerinde söylenen sözlerden biridir! Ama bunu kim söylemiştir, o hususta tarihçiler arasında ihtilaf söz konusudur! Biz burada bunun kökenine inmeyi gerçekleştireceğiz!

Bilindiği üzere şu meşhur rivayet tüm Sünni-Şii kaynaklarda nakledilir! Resulallah (sav) şöyle buyurmuştur!

- “Ben ilmin şehriyim, Ali de onun kapısıdır! Kim şehre girmek istiyorsa kapıya gelsin!”

İşte önce, bu ilim şehrinin kapısı olan İmam Ali (as)’ın Kuran hususunda neler söylediğine bakıp sonra konumuza döneceğiz:

İmam Ali (as)’ın, Ona Nispet Edilen Nehcü’l Belağa İsimli Eserin Farklı Bölümlerinde Kuran Hakkında Söylediği Sözlerden Bazıları Şunlardır:

1- “Kuran’ın bir kısmı diğer bir kısmını açıklar, bir kısmı da diğer bir kısmına şahitlik eder!” (Hutbe: 133)

Kısa açıklama: Bu söz Kuran’ın kendi içinde tutarlı bir bütün olduğunu vurgular.

2-"Kur'an'ı öğreniniz; çünkü o sözlerin en güzelidir. Onu derinlemesine anlayınız; çünkü o kalplerin baharıdır. Onunla şifa isteyiniz; çünkü o gönüllerin şifasıdır." (Hutbe:176)

Kısa açıklama: Hz. Ali burada üç aşamayı öğretmektedir:

Kur'an'ı öğrenmek, anlamak ve onun öğretileriyle hayatı iyileştirmek. Yani İmam Ali açısından okumak tek başına yeterli değildir; tefekkür ve amel de gerekir.

3-"Kur'an'a sarılınız. Çünkü ondan daha güvenilir bir sığınak yoktur." (Hutbe:176)

Kısa açıklama: Bu vurgu, Kur'an'ı hayatın merkezine yerleştirme çağrısıdır.

4-"Kur'an'la oturup kalkan kimse, ondan ya hidayetini artırarak ya da sapıklığını azaltarak ayrılır." (Hutbe:176)

Kısa açıklama: Bu söz, Kuran’ın ihya edici bir kitap olduğuna işaret eder!

5-"Kur'an Allah'ın sağlam ipidir, apaçık nurudur ve faydalı şifasıdır." (Hutbe: 198)

Kısa açıklama: Kur'an, sadece okunacak bir metin değil, insanı Allah'a bağlayan, karanlıktan aydınlığa çıkaran bir rehber olarak konumlanır.

6- "Kur'an okunduğunda onu dinleyin ve susun ki merhamet olunasınız." (Mektup:77)

Kısa açıklama: Bu vurgu Kur'an'ı dinleme adabını öğretir. Sadece okumak değil, huşu ile dinlemek ve hayatı ona göre ayarlamak gerektiğine işaret eder!

7- “Kur'an'la amel etmeyen kimse, ilacı yanında taşıyıp da kullanmayan hastaya benzer.” (Genel Hutbelerden elde edilen anlam!)

Kısa açıklama: Bilgi tek başına yetmez, uygulamak gerekir.

8- "Kur'an hidayet için indirilmiştir. Onu tartışma için araç yapmayın."(Genel Hutbelerden elde edilen anlam!)

Kısa açıklama: Kur'an kişisel veya siyasi çekişmelerin malzemesi yapılmamalı.

9- "Kur'an'ı anlamak için aklınızı kullanın, yüzeyde kalmayın, derinine inin." (Hikmetli sözler!)

Kısa açıklama: Akıl ve düşünme birlikte yürümeli.

10- "Kur'an okuyan müminin misali, meyvesi güzel ve kokusu hoş turunçgil gibidir." (Hutbe:81)

Kısa açıklama: Bu söz, Kuran’ın hem iç güzelliğini hem de dışa yansıyan faydasını anlatır.

11- "Kur'an asla eskimeyen bir kitaptır; Taze ve canlıdır." (Hutbe: 110)

Kısa açıklama: Kuran’ın, zaman aşımına uğramayan bir hidayet kaynağı olduğuna işaret eder.

12- "Kur'an öğütle doludur, düşünen için ibret, şaşıran için kılavuzdur." (Hutbe: 183)

Kısa açıklama: Kuran’ın, farklı zihin hallerine hitap eden geniş bir rehberlik özelliğine sahip olduğunu vurgular!

13- "Kur'an okuyan topluluklarda kalpler yumuşar, düşmanlık azalır." (Hikmetli Sözler!)

Kısa açıklama: Bu yaklaşım Kur'an'ı hayatın merkezine huşu ve düşünceyle yerleştiriyor.

(Yukarıda verdiğimiz bazı hutbe numaraları tam isabetli olmayabilir. Nehcü'l-Belâğa'nın farklı baskılarında numaralar değişebilmekle birlikte, akademik bir çalışma hazırlayanların, her alıntının kaynağını tek tek doğrulayarak vermeleri gerekir!)

14-"Allah'ın Kitabı aranızdadır. O konuşan fakat dili olmayan bir konuşmacıdır; tükenmeyen bir hüccettir." (Hutbe: 198)

Kısa açıklama:

Hz. Ali, Kur'an'ın her çağda insanlara hitap eden ilahî delil olduğunu ifade etmektedir.

15-"Kur'an'ın dışı güzel, içi derindir. Onun şaşırtıcı yönleri tükenmez, incelikleri sona ermez! (Hutbe: 198)

Kısa açıklama: Kuran, her okunuşta yeni hikmetler sunan, anlamı bitmeyen bir ilahi kitaptır!

16-“Kur'an'ın zahiri güzeldir, batını derindir; hayret verici yönleri tükenmez, eşsiz incelikleri sona ermez.”

17- "Kur'an'ı öğreniniz; çünkü o sözlerin en güzelidir."

18- "Onu derinlemesine anlayınız; çünkü o kalplerin baharıdır."

19- "Onun nuruyla şifa isteyiniz; çünkü o gönüllerdeki hastalıkların devasıdır."

20- "Onu güzelce okuyunuz; çünkü kıssaların en faydalısını içerir."

21- "Şüphesiz bu Kur'an aldatmayan en samimi öğütçüdür."

22- "O, sapıklığa düşürmeyen bir rehberdir."

23- "O, haber verdiğinde asla yalan söylemeyen bir konuşucudur."

Bu sözlerin büyük bölümü Nehcü'l-Belâğa'nın 176. Hutbesinde, bir kısmı ise diğer hutbe ve hikmetlerde yer alır.

24- “Kur'an'a yönelen kimse doğru yoldan sapmaz; onu terk eden hidayeti kaybeder.” (Hutbe: 176)

25-"Kur'an müminin baharı, âlimin ilmi ve kalplerin şifasıdır."

(Hutbe:176)

26-"Kur'an'dan daha zengin kılan bir servet yoktur, ondan mahrum kalmaktan daha büyük bir yoksulluk da yoktur." (Hutbe: 198)

27-"Kur'an'ın emirlerini uygulayın, yasaklarından sakının.” (Hutbe: 183)

28-"Kur'an, geçmişlerin ve geleceklerin haberlerini içinde barındırır." (Hutbe: 158)

29-"Kur'an, insanlar arasında hüküm veren adil bir hakemdir." (Hutbe: 18)

30-"Kim Kur'an'ı kendisine önder edinirse, Kur'an onu cennete götürür."

Bu anlam, Nehcü'l-Belâğa'daki çeşitli hutbelerde desteklenir! Özellikle de Hutbe 176’nın muhtevasıyla uyumludur!

31- “Kuran, sönmeyen bir nur ve tükenmeyen bir hidayet kaynağıdır!” (Hutbe :198)

32- “Kuran’ın öğretilerinden ibret alan kimse doğru yolu bulur.”

(Hutbe: 110)

33-“Kuran’a sımsıkı sarılın, çünkü o, Allah’ın en sağlam ipidir!” (Hutbe: 176)

34- "Kur'an'a uyunuz, onun önüne geçmeyiniz; çünkü o sizi doğru yola ulaştırır." (Hutbe: 176)

35-"Kur'an, hidayet isteyen için en güvenilir rehberdir." (Hutbe: 198)

37-"Kur'an'ı okuyunuz ve onunla amel ediniz; onu sadece dillerinizde bırakmayınız."

Nehcü'l-Belâğa'daki Kur'an'a davet eden hutbelerin genel muhtevası, özellikle 176'nınki böyledir!

38-"Kur'an'ın helal saydığını helal, haram saydığını haram kabul ediniz." (Hutbe: 127)

39-"Kur'an gönülleri dirilten ilahi bir öğüttür." (Hutbe: 127)

40-“Kur'an'a sarılan kimse sapıklığa düşmez; onun rehberliğini kabul eden doğru yoldan ayrılmaz.” (Hutbe: 176)

41- “Kur'an'ın nuruyla yolunu aydınlatan kimse şaşkınlığa düşmez.”

Bu söz, kaynak olarak Nehcü'l-Belâğadaki Kur'an'ın nur ve hidayetini anlatan Hutbe 198'in muhtevasıdır.

42-“Kur'an Allah'ın kulları üzerindeki en güçlü hüccetidir.” (Hutbe: 183)

Bu anlam Nehcü'l-Belâğa'da da geçmekle birlikte Gurerü'l-Hikem ve Dürerü'l-Kelim gibi rivayet derlemelerinde de yer alır.

Bu üç sözün çok kısa izahı şöyledir:

“Kur'an hidayet kaynağıdır; ona sarılmak yön gösterir, doğru anlaşılması için ise, düşünmek ve ehil beyan gerekir.”

43-"Kur'an'ı düşünerek okuyunuz, çünkü onda kalpler için ibret vardır." (Hutbe: 176)

44-"Kur'an, kendisine uyanı yüceltir; ondan yüz çevireni ise hüsrana uğratır."

Nehcü'l-Belâğa'daki Kuran tasvirlerinin özeti, özellikle de Hutbe 176 ve 198 ile uyumludur!

Evet, İmam Ali’nin daha pek çok sözü var. Hatta sadece Nehcü'l-Belâğa'da değil, Gurerü'l-Hikem, Dürerü'l-Kelim, Biḥârü'l-Envâr, el-Kâfî ve Tuḥafü'l-Ukūl gibi kaynaklarda da Kur'an hakkında sözleri naklediliyor. Onlardan bazıları şunlardır:

45-"Kur'an, Allah'ın insanlar üzerindeki sağlam delilidir; onda dinin açıklaması ve hidayetin nuru vardır."

46-"Kur'an'ı kendinize imam edinin; heveslerinizi ona imam yapmayın."

47-"Kur'an'ın en güzel okuyucusu, onu okuyunca Allah'tan korkusu artan kimsedir."

İmam Ali'den rivayet edilen en dikkat çekici sözlerden biri şudur:

48- “Bu Kur'an satırlarda yazılıdır, kendi başına konuşmaz, onu insanlar konuşturur.”

(Nehcü'l-Belâğa, bazı nüshalarda Hutbe 125 veya 158 olarak geçer.) Bu sözün devamında Kur'an'ın doğru anlaşılması için ilim sahibi kimselere ihtiyaç bulunduğunu vurgular.

Yine buyurur ki:

49- “Kur'an'ın bir kısmı diğer bir kısmını açıklar, onda çelişki yoktur.” Kur'an'ın vasıflarını anlatırken, onun zahirinin güzel, batınının ise derin olduğunu, sırlarının tükenmeyeceğini söyler.

En meşhur nasihatlerinden biri de şudur:

50- “Kur'an'ı öğreniniz; çünkü o sözlerin en güzelidir. Onu derinlemesine anlayınız; çünkü o kalplerin baharıdır.” (Hutbe: 110)

Bu sözün devamında Kur'an'ın doğru anlaşılması için ilim sahibi kimselere ihtiyaç bulunduğunu vurgular.

Yine buyurur:

51- “Kur'an'ın bir kısmı diğer bir kısmını açıklar, onda çelişki yoktur.” Kur'an'ın vasıflarını anlatırken, onun zahirinin güzel, batınının ise derin olduğunu, sırlarının tükenmeyeceğini söyler.

İmam Ali'nin Kur'an'a bakışını özetleyen bazı rivayetler de şöyledir:

52- “Allah'ın kitabı aranızdadır. O konuşan bir kitaptır, dili yorulmaz, evleri yıkılmayan bir binadır, dostlarını yalnız bırakmayan bir izzettir.” (Hutbe: 133.)

53- “Kur'an, Allah'ın sağlam ipidir, apaçık nurudur, faydalı şifasıdır. Ona sarılanı korur, ona tutunanı kurtarır.”

Görüldüğü gibi İmam Ali (as), Kur'an'la amel etmeyi şu sözünde ısrarla vurgular:

“Kur'an satırlar arasında yazılıdır; kendi başına konuşmaz.”

Nahil: 44 ayeti ise Peygamber'in görevinin bu ilkeleri tebliğ edip açıklamak olduğunu gösterir. Birçok âlim bu iki rolü çelişki değil, birbirini tamamlayan bir bütün olarak değerlendirir. İmam Ali'nin yaklaşımı da tam olarak böyledir! Yani demek ister ki; “Kur'an hidayetin kaynağıdır ama onun doğru anlaşılması için Resulullah'ın beyanı ve sahih ilim gerekir.”

Bununla birlikte İmam Ali'nin bu sözü, “Kur'an dışında hiçbir açıklamaya ihtiyaç yoktur” anlamına gelmez. Sözün asıl vurgusu, Kur'an'da çelişki bulunmadığı, ayetlerin birbirini açıkladığı yönündedir. Nitekim İmam Ali'nin “Kur'an'ın bu satırları konuşmaz, onu insanlar konuşturur.” buyruğu dikkate alındığında Kur'an'ın doğru anlaşılması için Resulullah'ın beyanına ve ilim ehlinin sahih açıklamalarına yönelmek yine gerekli görülmüştür.

Şimdi aktaracağımız şu rivayet İslam kaynaklarında meşhur olarak nakledilir. Rivayete göre İmam Ali, Abdullah b. Abbas'ı Hâricîler ile konuşmaya gönderirken:

- “Onlarla Kur'an üzerinden tartışma, çünkü Kur'an farklı yönlere çekilebilir. Sen bir ayeti öne sürersin, onlar başka bir ayeti getirir. Onlarla Resulullah'ın sünneti üzerinden konuş, çünkü ondan kaçacak bir yol bulamazlar.” diye buyurduğu nakledilir!

Evet, “Bize sizden bir söz ulaştığında...” anlamındaki rivayet de yine İmam Cafer es-Sadık'a nispet edilir ve aynı usûl kaidesini ifade eder! Yani Caferilere göre bir rivayet Kur'an'ın açık hükümlerine aykırıysa kabul edilmez.

İmam Ali Hakkında Şii ve Sünni Kaynaklarda Ortak Olarak Aktarılan Nokta Şudur:

- “Resulullah'ın vefatından sonra Hz. Ali'nin uzun bir süre boyunca İslam toplumunun birliğini korumaya özen göstermiştir.” 

İKİNCİ BÖLÜMÜN SONU