PİNK KUVARSI VE TARTIŞMALAR

Değerli arkadaşlar,bugünkü yazının konusu aslında kesin sonuca ulaşmamış olan “pink ve rose kuvars “oluşum ve farklılıkları meselesidir.

Birinci olarak bilim dünyasında bu tartışma sona ermemiştir hala sürmekte ve araştırılmaktadır.

İkinci olarak bu yazının asıl konusu “Kord Ernstson”ve arkadaşlarınca ileri sürülen “Chiemgau impakt krateri”ile ilgili görüşleridir bu yazı aynı zamanda pink kuvarslarıda kapsıyor.Öncelikle bu yazıyı ve öngörülerini yazalım;

Bugünkü Almanya'nın doğusunda bulunan  (Bavyera)  bazı gölleri de kapsayan bölgeye MÖ.2000 yıllarında bir meteor ve  kuyruklu yıldız çarpması ile devasa krater oluşturduğu,ayrıca bu meteorun yeryüzüne çarpmadan önce parçalara ayrılıp aynı bölgede daha küçük kraterler oluşturduğu ( göllerin varlığının açıklaması) teorisidir. Öncelikle bu teoriyi bilim dünyası tamamen kabul etmiş değildir. Örneğin “Wikipedia”  bu teoriyi kabul etmez çürütüldüğünü kabul eder. Buna karşılık bu görüşü destekleyen bilim insanları da vardır.

İddaya göre Keltlerin yaşadığı dönemde bu olay olmuş ve mit lerine de geçmiştir.Kraterin boyu 60 km eni ise 30 km olduğu ve bölgede meteordan kopup daha küçük kraterler oluşturduğu yazılır. Bu kraterlerde yapılan araştırmalarda bir impakt bölgesinde olması gereken değişime uğramış çeşitli kayaç ve minerallerin bulunduğu iddia edilir.

Yazıyı iyi anlayabilmek için bazı bilgileri vermemiz gerekiyor.

Bilindiği gibi kuvars oldukça geniş bir mineral ailesidir. Doğada çok miktarda ve çok sayıda çeşidi bulunur. Kuvars kabaca iki gruba ayrılır .Birinci grup kristalleri gözle görülecek büyüklüktedir . Bunlar  ;  kaya kuvarsı, ametist, sitrin, dumanlı kuvars vs.İkinci grup ise; kalsedon, agat, plazma, jasper vs. gibi kristalleri gözle görülmeyecek derecede küçüktür. Yazı konusu rose ve pink kuvars birinci gruba girer. Rose kuvars Türkçede gül kuvarsı denir açık pembe renktedir. Bu kuvarsın asla “euhedral” yani özşekilli olanına rastlanılmaz.  Özşekilliden maksat kaya kuvarsında olduğu gibi altı yüzü olan kristalli yapıdır. Doğada bulunan kuvarsların bir kısmı radyasyon nedeni ile renk kazanmıştır bunlar,ametist, sitrin, dumanlı kuvarstır.  Diğer renkli taşlar değişik sebeplerle renk kazanır (inklüzyonlar yani kapanımlar, kristal merkezine giren elementler(elmasda mavi rengi veren bor elementi gibi).

Rose kuvarslar dünyanın pek çok yerinde bulunmuştur. Bu kuvarslar genelde masif halde  (büyükçe kaya gibi)  bulunur. Asla saydam olmazlar yarı şeffaf halde bulunur. Genellikle güneş nedeni ile rengini kaybetmediği kabul edilir.  Pegmatiklerde ve hidrotermal yataklarda  bulunur.  Renklenme nedeninin titanyum ve alüminyum olduğu genelde kabul edilir.  Ancak başka bilim insanları renk nedeni olarak “dumortierite”  lerin sebeb olduğunu düşünmektedir.  Dumortierite ler bir bor silikatidir.  Bunların kütlenin %0.05 ile %0.015 ni kapsadığını söylerler.  Hatta bir kısım bilim insanı rengin nedenini demir bileşiklerine bağladığı bilinir.  Sonuç olarak 500 derece civarında ısıtılan rose ler beyazlaşır ve bir daha asla eski rengini alamaz.

Pink kuvarslar renk olarak rose lere benzese de ne oluşumları ne de renk oluşum nedenleri itibari ile aynı  değildir.  Pink kuvarslar ilk defa 1930 yılında Maine de(USA) da bulundu.  Sonra 1959 yılında Minas Gerais de (Brezilya)bulundu  .  Bu pembe kuvars lar  kristalli yapıya sahipti.  Tamamen saydamdır. Pink kuvarslar diğeri gibi kabaşon olarak işlenmez değerli kabul edilir ve genellikle kolleksiyoncular alır.  Daha sonra Himalyalarda farklı bir pink kuvars bulunmuştur.  Bunlar halkalar halindedir.

Pink kuvarslar fosforca zengin pegmatiklerde bulunur. Dünyada en çok Brezilyada bulunur.  Bu taş güneşe karşı çok hassastır rengini kaybeder.  Bu nedenle de bazen ametist ile karıştırılabilir zira bazı ametistler açık renkli olunca bu taşa benzer.  Bu tip ametist taşları çok açık renkli olmasına rağmen zayıf pembe renk verir.  Normal şartlarda bu iki taşı ayırt etmek zordur ancak ametist rengi maviden kırmızıya dönerken pink kuvars ise soluk renkten pembeye dönüşüm gösterir.

Tekrar yazının ana konusuna dönersek,Kord Ernstson ve ekibi pink kuvars lardan “agregalar”halinde bulduklarını söylemişlerdir. Bu pembe kuvarsların açıklamasını ise 

meydana gelen patlama sonucunda oluşan gama radyasyonuna uğrayan normal kuvarsların pink kuvarsa döndüğünü söylemişlerdir. Elbette bu biraz farklı bir teoridir.

Bu nedenle de tartışmaya sebeb olmuştur.Aynı sebebten ekip başka deliller sunmuştur.Bunlar değişim geçirmiş feldispat ve kuvarslar ile “carbonaceous spherules”(karbon kürecikler),mikrotektiler,”gupeiite”,”xifengite”,”hapleite”,”linzhite”,”krotite”,”natquite”,”moisanite,” khamrabaevite vs.

Bir meteor çarpması olan bölgede çok önemli değişimler olur. Bu değişimler tespit edilerek gerçekten meteor impact bölgesi olup olmadığı anlaşılır. Düşen meteorun büyüklüğü ve yapısı ile değişerek çok büyük patlama ve ısı ile basınç etkisi olur.Bu bazen yüzlerce nükleer patlama şiddetinde olabilir. İşte bu etkiler bilhassa feldispatlar ve kuvarslar üzerinde dönüşümlere sebeb olur.Feldispatların bu etki ile camsı özellik kazananına   “masklenit”  denir. Aynı şekilde kuvars da olanına ise “diopletik cam”denir.

Her iki oluşum,normal şartlarda yerkabuğunda oluşmaz. (endojen etik süreç)

Kuvars ve feldispatın camlaşması için 10-20 Gpa lık basınç gereklidir. ıUnutmayalım elmas daha aşağı basınçta oluşabilir.

İşte bu ekip yukarıda yazılı dönüşüme uğramış mineralleri bulduğunu açıklamıştır.Bunların haricinde ileri sürdükleri diğer konu ise;kayaçlarda var olan mikaların değişime uğramasıdır.Muskovit mikalarının “izotropik” olduğu açıklanmıştır.

şöyle devam edelim doğada her tür cam ve camsı yapı ile kübik tarzda kristalleşmiş  (elmas gibi)  mineraller   isotropik   özellik gösterir. Ne demek izotropik özellik ?  O na bakalım. Tek bir kırılma indisine sahip maddeye izotropik malzeme,mineral vs denir.  Aynı şekilde birden fazla kırılma indisine sahip madde ve mineral özelliğine ise “anizotropik”denir.  Normal olarak muskovit mikası anizotropik tir.  Ancak burada izotropik mika bulunmuştur bu da burada şiddetli bir patlamanın belirtisidir denmiştir. Ayrıca eklemek gerekir anizotropik mineralller “dikroizm”özellik gösterir. Yani içeri giren ışık farklı açılarda kırılır işte bu tip mineralller ayrıca “dispersiyon”özelliğine de sahiptir.Bazı impakt bölgesine ait mineralller ile ilgili küçük notlar da yazıya ekliyelim.

GUPEİTTE:Demir ve silisyum bileşiğidir(Fe3Si),Yer kabuğunda oluşmaz ya dünya dışıdır ya da yerin çok altkatmanlarında oluşabilir.İlk defa Çin de bulundu.Rengi,çelik grisi-siyahtır.sertlik=5 ,görünüşü opaktır.Çizgi rengi siyahtır.Parlaklık madenidir .  Çok küçük kürecikler halinde bulunur  (0.01-0.5 mm çapında)

XİFENGİTE  :Yine demir ve silisyum bileşiğidir.(Fe5Si3) renk:gri,çelik siyahı

sertlik:5 kristal şekli:altıgen ilk bulunduğu yer Çin çizgi rengi:siyah çok küçük parçacıklar halinde bulunur.

LİNZHİİTE:  Bir demir silisyum bileşiğidir.(FeSi2) renk:çelik grisi parlaklık:madeni

sertlik:6.5 yoğunluk:4.9 ilk defa Çin de bulundu çizgi rengi:siyah şeffaflık:opak

çok küçük parçalar halinde(0.04-0.5 mm)

HAPKEİTE: Bir demir ve silisyum bileşiğidir.(Fe2Si) renk:simli parlaklık:madeni

ö.ağırlık:6.8 kristal sistemi:izometrik ilk defa Umman da bulundu.Bulanın adı verildi.

Çok küçük parçalar halinde bulunur(2-30 mikron)

NATQUİTE:Bir demir ve silisyum bileşiğidir.(FeSi) renk:kalay beyazı,çelik grisi

sertlik:6.5 ö.ağırlık:6.1 kristal sistemi:izometrik ilk füdefa Çin  de bulundu.çizgi rengi:grimsi siyah,çok küçük parçalar halinde bulunur.

KHAMRABAEVİTE:(Ti,V,Fe)C kısaca TİC diye de yazılır.İlk defa Özbekistanda bulundu.sertlik:9-9.5 ö.ağırlık:10.01 kristal sistemi:kübik bulanın adı

 verildi,agregalar halinde bulunur.

MOİSANİT:Mozanit değerli taşı olarak biliriz.  formülü SiC(silisyum karbür)

renk:yeşil,siyah,mavi,renksiz,yeşilimsi sarı,sarı sertlik:9.5 ö.ağırlık:3.2-3.22

kristal sistemi:altıgen ilk defa Arizonadaki kraterde bulundu bulanın adı verildi

bu taş Türliyedede bulunmuştur.(İzmir de)  parlaklık:  camsı   şeffaflık :saydam

çizgi rengi:yeşilimsi gri , tek eksenli bir taşdır.

KROTİTE:formülü:CaAl2O4 oksit mineraldir.En eski minerallerden biri kabul

 edilir.Renk:renksiz sertlik:6.5 parıltı:cam görünüş:saydam ö.ağırlık:2.94

ilk defa 2011 yılında rapor edildi(meteoritte bulundu)Yüksek sıcaklık ancak düşük basınçta oluşur.

CHİEMiTE:Chiemgau bölgesinde oluşan mineral anlamındadır.Bu bölgede bulunmuştur.Ponza benzeri oluşumların içinde mikron boyutunda elmas ve “carbyne”bulunmuştur.(Carbyne:karbonun allotroplarından biridir.Grafen benzeri yapıdadır.Grafen ve elmastan iki kat daha sağlam olduğu kabul edilir.)