RIZASIZ LOKMA, VİCDAN VE SİYASET

Toplumların ayakta kalmasını sağlayan en önemli değerlerden biri adalet duygusu ve hakka riayet etme bilincidir. Anadolu’nun kadim inanç geleneği olan Alevilikte ise bu anlayış yalnızca bir ahlâk kuralı değil, aynı zamanda inancın temel ölçülerinden biridir. Alevi yol öğretisinde sıkça dile getirilen “rızalık” kavramı, insanın hem Hak ile hem de toplumla kurduğu ilişkinin merkezinde yer alır. Bu yüzden Alevi büyükleri asırlardır aynı uyarıyı tekrar eder: “Rızasız lokma yenmez.”

Alevilikte lokma yalnızca bir yiyecek değildir. Lokma; emeğin, paylaşmanın, kardeşliğin ve bereketin sembolüdür. Cemlerde pay edilen lokma, toplumun birlik ve eşitlik anlayışını temsil eder. Bir lokmanın helal sayılabilmesi için o lokmanın içinde kimsenin hakkının bulunmaması gerekir. Yani o lokma kazanılırken kimse mağdur edilmemeli, kimsenin emeği çiğnenmemeli ve kimsenin gönlü kırılmamalıdır.

Alevi öğretisine göre rızasız lokma yemek sadece başkasının malını izinsiz almak anlamına gelmez. Başkasının emeğini görmezden gelmek, haksız kazanç elde etmek, kul hakkına girmek ya da gönül kırarak elde edilen bir nimetten faydalanmak da rızasız lokma sayılır. Bu nedenle Alevi yolunda rızasız lokma, yalnızca maddi bir mesele değil, aynı zamanda vicdani ve manevi bir sorumluluktur.

İnanç açısından bakıldığında rızasız lokmanın karşılığı oldukça ağırdır. Alevi inancında rızasız lokma yiyen kişi kul hakkına girmiş sayılır. Kul hakkı ise yalnızca sözle telafi edilebilecek bir durum değildir. Çünkü Alevi öğretisine göre Hak, kendisine yapılan kusurları affedebilir; fakat kul hakkının affı ancak hakkı yenen kişinin rızası ile mümkündür. Bu nedenle rızasız lokma yiyen kişinin helallik alması, hakkı sahibine iade etmesi ve rızalık istemesi gerektiğine inanılır.

Alevi erkânının önemli bir parçası olan rızalık alma geleneği de bu anlayışın en açık göstergelerinden biridir. Cem başlamadan önce topluluk birbirinden rızalık ister. Çünkü kırgınlıkların, hak ihlallerinin ve gönül yaralarının bulunduğu bir ortamda yapılan ibadetin eksik olacağı düşünülür. Rızalık, bu yönüyle Alevi yolunun hem ahlâkî hem de inançsal temelidir.

Bu kadim anlayış yalnızca bireysel hayatı değil, toplumsal düzeni ve yönetim anlayışını da ilgilendirir. Çünkü toplum adına görev yapanların, kamu gücünü kullananların ve siyaset yapanların sorumluluğu daha büyüktür. Siyaset, halkın emaneti olan yetkinin kullanıldığı bir alandır. Bu nedenle halkın hakkını gözetmeden yapılan her uygulama, emeğin ve hakkın gözetilmediği her karar, inanç açısından bakıldığında rızasız lokma olarak değerlendirilir.

Kamu kaynaklarının adil kullanılmaması, liyakatin yerine kayırmacılığın geçirilmesi, halkın hakkını gözetmeden elde edilen makam ve menfaatler de toplum vicdanında rızasız lokma olarak görülür. Çünkü siyaset makamları bir kazanç kapısı değil, bir emanet ve hizmet sorumluluğu olarak kabul edilir. Emanetin hakkını gözetmeyen her davranış ise yalnızca siyasi bir hata değil, aynı zamanda vicdani bir sorumluluk doğurur.

Alevi öğretisi bu noktada yönetenlere ve toplumun her kesimine önemli bir hatırlatma yapar: Yönetim makamları kalıcı değildir, fakat yapılanların hesabı hem toplum vicdanında hem de Hak katında sorulur.

Bugünün dünyasında haksız kazancın, çıkar hesaplarının ve bireysel menfaatlerin giderek öne çıktığı bir dönemde bu kadim öğretinin hatırlattığı gerçek son derece değerlidir. İnsanların birbirinin hakkına saygı duyduğu, emeğin kıymet gördüğü ve rızalığın esas alındığı bir toplumda güven, adalet ve huzur kendiliğinden doğar.

Alevi öğretisi bize şunu hatırlatır:
Bir lokmanın değeri yalnızca karın doyurmasında değil, o lokmanın helal ve rızalı olmasındadır.

Sonuç olarak Alevi yolunun öğrettiği hakikat oldukça açıktır. Hak yenmeden, gönül kırılmadan ve herkesin rızasıyla paylaşılan lokma berekettir. Rızasız lokma ise insanın vicdanını ağırlaştıran, toplumsal huzuru zedeleyen bir davranış olarak görülür.

Bu nedenle Alevi yolunun kadim nasihati bugün de yolumuzu aydınlatmaya devam etmektedir.